Sarga 71

Verses 1-2

स प्राङ्मुखो राजगृहादभिनिर्याय राघवः ।ततस्सुदामां द्युतिमान् सन्तीर्यावेक्ष्य तां नदीम् ॥१॥ह्लादिनीं दूरपारां च प्रत्यक्स्रोतस्तरङ्गिणीम् ।शतद्रूमतरच्छ्रीमान्नदीमिक्ष्वाकुनन्दनः ॥२॥

ព្រះរាម ព្រះអង្គដ៏ភ្លឺរលោងនៃវង្សរាឃុ បានចេញដំណើរពីរាជគ្រឹហៈ ដោយបែរមុខទៅទិសកើត។ បន្ទាប់ពីទតឃើញទន្លេសុទាមា ព្រះអង្គបានឆ្លងកាត់វា ហើយបន្តឆ្លងទន្លេហ្លាទិនីដ៏ទូលាយ និងទន្លេសតទ្រុដែលមានរលកលើកឡើង ហូរទៅទិសលិច—ព្រះអង្គជាកិត្តិយសនៃវង្សឥក្ស្វាគុ។

Verses 3-4

ऐलाधाने नदीं तीर्त्वा प्राप्य चापरपर्पटान् ।शिलामकुर्वतीं तीर्त्वा आग्नेयं शल्यकर्षणम् ॥३॥सत्यसन्धश्शुचिश्श्रीमान्प्रेक्षमाण श्शिलावहाम् ।अत्ययात्स महाशैलान्वनं चैत्ररथं प्रति ॥४॥

ភរតៈ—អ្នកស្មោះត្រង់ចំពោះពាក្យសច្ចា បរិសុទ្ធក្នុងចិត្ត និងមានព្រះសិរី—បានឆ្លងទន្លេនៅអៃលាធានៈ ហើយទៅដល់តំបន់ដែលហៅថា អបរបរប្បដៈ។ បន្ទាប់ពីឆ្លងភ្នំដែលជាប្រភពកំណើតនៃទន្លេ សិលាវហា ខណៈពេលមើលដានហូររបស់សិលាវហា គាត់បានធ្វើដំណើរទៅទិសអាគ្នេយ៍ឆ្ពោះទៅ សល្យកರ್ಷណៈ; រួចហើយឆ្លងកាត់ភ្នំធំៗ ហើយមុខទៅព្រៃដែលមាននាមថា ចៃត្ររថៈ។

Verse 5

सरस्वतीं च गङ्गां च युग्मेन प्रतिपद्यच ।उत्तरान्वीरमत्स्यानां भारुण्डं प्राविशद्वनम् ॥५॥

ពេលបានទៅដល់ចំណុចប្រសព្វនៃទន្លេសរស្វតី និងគង្គា ហើយឆ្លងកាត់ទៅខាងជើងនៃដែនវីរ​មត្ស្យា ព្រះองค์ក៏ចូលទៅក្នុងព្រៃភារុណ្ឌ។

Verse 6

वेगिनीं च कुलिङ्गाख्यां ह्लादिनीं पर्वताऽऽवृताम् ।यमुनां प्राप्य सन्तीर्णः बलमाश्वासयत्तदा ॥६॥

ព្រះអង្គបានឆ្លងទន្លេកុលិង្គា ដែលហូរលឿន រីករាយត្រជាក់ចិត្ត ហើយត្រូវបានភ្នំជុំវិញ។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គទៅដល់ទន្លេយមុនា ឆ្លងកាត់ហើយ ទើបប្រទានឲ្យកងទ័ពសម្រាកនៅពេលនោះ។

Verse 7

सशीतीकृत्य तु गात्राणि क्लान्तानाश्वास्य वाजिनः ।तत्र स्नात्वा च पीत्वा च प्रायादादाय चोदकम् ॥७॥

ក្រោយពេលធ្វើឲ្យរាងកាយត្រជាក់ និងបន្ធូរភាពនឿយហត់ដល់សេះទាំងឡាយ ពួកគេបានងូតទឹកនៅទីនោះ ហើយផឹកទឹក; បន្ទាប់មកក៏ចេញដំណើរទៀត ដោយយកទឹកតាមខ្លួនទៅផង។

Verse 8

राजपुत्रो महारण्यमनभीक्ष्णोपसेवितम् ।भद्रो भद्रेण यानेन मारुतः खमिवात्ययात् ॥८॥

រាជបុត្រដ៏ប្រសើរ ទ្រង់គង់លើរថដ៏ឧត្តម ទ្រង់ឆ្លងកាត់ព្រៃធំដ៏ស្រពន់ ដែលមនុស្សគេមិនសូវចូលទៅកាន់ ដូចជាទេវតានៃខ្យល់ហោះហើរកាត់តាមលំហអាកាសដ៏ទូលំទូលាយ។

Verse 9

भागीरथीं दुष्प्रतरामंशुधाने महानदीम् ।उपायाद्राघवस्तूर्णं प्राग्वटे विश्रुते पुरे ॥९॥

ព្រះភរតៈ ជាវង្សរបស់រាឃុ បានទៅដល់យ៉ាងរហ័សនគរប្រាគ្វដៈដ៏ល្បីល្បាញ ហើយបានមកដល់ទន្លេធំភាគីរថី ដែលពិបាកឆ្លងនៅកន្លែងឆ្លងឈ្មោះ អំសុធានៈ។

Verse 10

स गङ्गां प्राग्वटे तीर्त्वा समायात्कुटिकोष्ठिकाम् ।सबल स्तां स तीर्त्वाऽथ समायाद्धर्मवर्धनम् ॥१०॥

បន្ទាប់ពីឆ្លងទន្លេគង្គា នៅកំពង់ប្រាគ្វដៈ ព្រះអង្គបានទៅដល់កុដិកោស្ឋិកា។ ហើយបន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានឆ្លងកាត់ទីនោះជាមួយកងទ័ព រួចទៅដល់ធម្មវឌ្ឍនៈ។

Verse 11

तोरणं दक्षिणार्धेन जम्भूप्रस्थमुपागमत् ।वरूथं च ययौ रम्यं ग्रामं दशरथात्मजः ॥११॥

ដោយធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ផ្នែកខាងត្បូងនៃ តោរ​ណៈ ព្រះរាជបុត្រានៃទសរថ បានដល់ ជម្ពូប្រស្ថ ហើយបន្តទៅដល់ភូមិ វរូថៈ ដ៏រីករាយស្រស់ស្អាត។

Verse 12

तत्र रम्ये वने वासं कृत्वाऽसौ प्राङ्मुखो ययौ ।उद्यानमुज्जिहानायाः प्रियका यत्र पादपाः ॥१२॥

ក្រោយពេលស្នាក់នៅក្នុងព្រៃដ៏ស្រស់ស្អាតនោះ ព្រះองค์បានធ្វើដំណើរទៅទិសកើត ហើយដល់សួនឧជ្ជិហានា ដែលមានដើម ព្រីយកា លូតលាស់ជាច្រើន។

Verse 13

सालांस्तु प्रियकान्प्राप्य शीघ्रानास्थाय वाजिनः ।अनुज्ञाप्याथ भरतः वाहिनीं त्वरितो ययौ ॥१३॥

ពេលដល់ព្រៃដើម សាលៈ និង ព្រីយកា ព្រះភរតបានចងសេះលឿនៗភ្លាមៗ ហើយក្រោយពេលចាត់ចែងនិងប្រទានបញ្ជាដល់កងទ័ពរបស់ព្រះองค์ ក៏ប្រញាប់បន្តដំណើរទៅមុខ។

Verses 14-15

वासं कृत्वा सर्वतीर्थे तीर्त्वा चोत्तानिकां नदीम् ।अन्या नदीश्च विविधाः पार्वतीयैस्तुरङ्गमैः ॥१४॥हस्तिपृष्ठकमासाद्य कुटिकामत्यवर्तत ।ततार च नरव्याघ्रो लौहित्ये स कपीवतीम् ॥१५॥

ក្រោយពេលស្នាក់នៅសរវតីរថៈ ព្រះองค์បានឆ្លងទន្លេ ឧត្តានិកា ហើយឆ្លងទន្លេនានាជាច្រើនដោយសេះពូជភ្នំ។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គឡើងលើខ្នងដំរី—វីរបុរសដូចខ្លាធំក្នុងមនុស្ស—បានឆ្លងទន្លេ កុដិកា ហើយនៅលៅហិត្យៈ ក៏បានឆ្លងទន្លេ កពីវតី ផងដែរ។

Verse 16

एकसाले स्थाणुमतीं विनते गोमतीं नदीम् ।कलिङ्गनगरे चापि प्राप्य सालवनं तदा ॥१६॥भरतः क्षिप्रमागच्छत्सुपरिश्रान्तवाहनः ।

នៅឯកសាលៈ ព្រះองค์បានឆ្លងទន្លេ ស្ថាណុមតី ហើយនៅវិនតៈ បានឆ្លងទន្លេ គោមតី។ ពេលដល់ព្រៃសាលៈនៅកាលិង្គនគរ ព្រះភរត—ទោះបីសេះជិះនឿយហត់ខ្លាំងក៏ដោយ—ក៏នៅតែប្រញាប់មកយ៉ាងលឿន។

Verse 17

वनं च समतीत्याशुशर्वर्यामरुणोदये ॥१७॥अयोध्यां मनुना राज्ञा निर्मितां सन्ददर्श ह ।

ឆ្លងកាត់ព្រៃដោយរហ័សក្នុងរាត្រី ហើយនៅពេលអរុណោទ័យរះឡើង គាត់បានឃើញអយោធ្យា នគរដ៏បរិសុទ្ធដែលព្រះរាជាមនុបានស្ថាបនា។

Verse 18

तां पुरीं पुरुषव्याघ्रस्सप्तरात्रोषितः पथि ॥१८॥अयोध्यामग्रतो दृष्ट्वा सारथिं वाक्यमब्रवीत् ।

បន្ទាប់ពីស្នាក់នៅលើផ្លូវអស់ប្រាំពីរយប់ បុរសដ៏ប្រសើរដូចខ្លាធំ នោះឃើញអយោធ្យានៅខាងមុខ ហើយបានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់សារថីរទេះ។

Verses 19-20

एषा नातिप्रतीता मे पुण्योद्याना यशस्विनी ॥१९॥अयोध्या दृश्यते दूरात्सारथे पाण्डुमृत्तिका ।यज्वभिर्गुणसम्पन्नैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥२०॥भूयिष्ठमृद्धैराकीर्णा राजर्षिपरिपालिता ।

ឱ សារថី! ពីឆ្ងាយខ្ញុំឃើញអយោធ្យា—នគរដ៏ល្បីល្បាញ មានកិត្តិយស និងមានឧទ្យានបរិសុទ្ធ—តែវាមិនទាន់ច្បាស់លាស់សម្រាប់ខ្ញុំនៅឡើយ។ នគរដែលលាបដោយដីសពណ៌សនោះ ត្រូវបានរាជឥសីទាំងឡាយថែរក្សា ពោរពេញដោយអ្នកមានទ្រព្យ និងសម្បូរទៅដោយព្រាហ្មណ៍មានគុណធម៌ ព្រមទាំងអ្នកប្រតិបត្តិយជ្ញា ដែលជ្រាបជ្រែង និងបរិបូរណ៍ក្នុងវេទ។

Verse 21

अयोध्यायां पुरा शब्दश्श्रूयते तुमुलो महान् ॥२१॥समन्तान्नरनारीणां तमद्य न श्रुणोम्यहम् ।

កាលពីមុន នៅអយោធ្យា សំឡេងអ៊ូអរ​ដ៏ធំធេងរបស់បុរសនារីលាន់ឮជុំវិញគ្រប់ទិស; តែថ្ងៃនេះ ខ្ញុំមិនឮសំឡេងនោះទេ។

Verse 22

उद्यानानि हि सायाह्ने क्रीडित्वोपरतैर्नरैः ॥२२॥समन्तात्परिधावद्भिः प्रकाशन्ते ममान्यथा ।

ពិតប្រាកដណាស់ ឧទ្យានទាំងឡាយដែលកាលល្ងាចធ្លាប់ភ្លឺរលោងដោយមនុស្សដែលលេងកម្សាន្តរួច ហើយដើររត់ទៅមកជុំវិញគ្រប់ទិស ឥឡូវនេះមើលទៅខុសពីមុនសម្រាប់ខ្ញុំ—ខ្វះសេចក្តីរស់រវើកដែលធ្លាប់ស្គាល់។

Verse 23

तान्यद्यानुरुदन्तीव परित्यक्तानि कामिभिः ॥२३॥अरण्यभूतेव पुरी सारथे प्रतिभाति मे ।

ឧទ្យានទាំងនោះ ដែលថ្ងៃនេះត្រូវបានអ្នកស្វែងរកសុខសប្បាយបោះបង់ចោល ហាក់ដូចជាកំពុងយំ; ហើយទីក្រុងនេះ ឱ សារថី! ប្រាកដដល់ខ្ញុំដូចជាបានក្លាយជាព្រៃវាល។

Verse 24

न ह्यत्र यानैर्दृश्यन्ते न गजैर्न च वाजिभिः ॥२४॥निर्यान्तो वाऽभियान्तो वा नरमुख्या यथापुरम् ।

នៅទីនេះ មិនឃើញបុរសអ្នកប្រសើរទៀតឡើយ—មិនថាចេញទៅឬចូលមក—ដូចកាលមុនក្នុងទីក្រុងនេះ ទាំងជិះរថ ទាំងជិះដំរី ឬជិះសេះ។

Verse 25

उद्यानानि पुरा भान्ति मत्तप्रमुदितानि च ॥२५॥जनानां रतिसंयोगेष्वत्यन्तगुणवन्ति च ।

កាលពីមុន ឧទ្យានទាំងនោះភ្លឺរលោង ពោរពេញដោយសេចក្តីរីករាយដ៏លើសលប់; ហើយសមស្របយ៉ាងខ្លាំង មានគុណលក្ខណៈល្អឥតខ្ចោះ សម្រាប់ការជួបជុំស្នេហា និងសេចក្តីសុខសប្បាយរបស់មនុស្ស។

Verse 26

तान्येतान्यद्य पश्यामि निरानन्दानि सर्वशः ॥२६॥स्रस्तपर्णैरनुपथं विक्रोशद्भिरिव द्रुमैः ।

តែឥឡូវនេះ ខ្ញុំឃើញឧទ្យានដដែលទាំងនោះស្ងប់ស្ងាត់គ្មានអំណរ គ្រប់ទិសទាំងអស់; តាមផ្លូវមានស្លឹកជ្រុះរាយប៉ាយ ហើយដើមឈើហាក់ដូចជាកំពុងស្រែកយំ។

Verse 27

नाद्यापि श्रूयते शब्दः मत्तानां मृगपक्षिणाम् ॥२७॥संरक्तां मधुरां वाणीं कलं व्याहरतां बहु ।

សូម្បីតែឥឡូវនេះ ក៏មិនឮសំឡេងសត្វ និងបក្សីទាំងឡាយដែលរីករាយ—មានច្រើន—ដែលធ្លាប់បញ្ចេញសំឡេងផ្អែមល្ហែម ពិរោះរណ្តំ ក្នុងពន្លឺអរុណពណ៌ក្រហមស្រាល។

Verse 28

चन्दनागरुसम्पृक्तो धूपसम्मूर्छितोऽतुलः ॥२८॥प्रवाति पवन श्श्रीमान्किन्नुनाद्य यथापुरम् ।

ហេតុអ្វីបានជាខ្យល់ដ៏ជាមង្គលថ្ងៃនេះមិនបក់ដូចមុន—លាយឡំដោយក្លិនក្រអូបមិនអាចប្រៀបបាននៃចន្ទន៍ និងឈើអគរុ ហើយស្រអែមសម្បូរដោយក្លិនធូប?

Verse 29

भेरीमृदङ्गवीणानां कोणसङ्घट्टितः पुनः ॥२९॥किमद्य शब्दो विरतस्सदा दीनगतिः पुरा ।

ហេតុអ្វីបានជាសំឡេងថ្ងៃនេះស្ងាត់ទៅ—សំឡេងស្នែងប៉ះទង្គិចកង្វក់កង្វាយជាបន្តបន្ទាប់ ជាមួយភេរី ម្រឹទង្គ និងសូរស័ព្ទវីណា? ហេតុអ្វីចលនានៃទីក្រុងថ្ងៃនេះហាក់សោកសៅ ទាំងដែលមុននេះមិនធ្លាប់ដូច្នេះ?

Verse 30

अनिष्टानि च पापानि पश्यामि विविधानि च ॥३०॥निमित्तान्यमनोज्ञानितेन सीदति मे मनः ।

ខ្ញុំឃើញនិមិត្តអមង្គល និងអាក្រក់ជាច្រើនប្រភេទ—សញ្ញាដែលមិនគួររីករាយតាមផ្លូវ; ដោយហេតុនោះចិត្តខ្ញុំក៏ធ្លាក់ចុះក្នុងទុក្ខសោក។

Verse 31

सर्वथा कुशलं सूत दुर्लभं मम बन्दुषु ॥३१॥तथाह्यसति सम्मोहे हृदयं सीदतीव मे ।

ឱ សូត (អ្នកបើករថ) អំពីសាច់ញាតិរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំមិនអាចរកឃើញការធានាអំពីសុខសាន្តបានឡើយ; ក្នុងភាពស្រពិចស្រពិលនៃការមិនប្រាកដនេះ បេះដូងខ្ញុំហាក់ដូចជាលិចចុះ។

Verse 32

विषण्ण श्श्रान्तहृदयस्त्रस्त स्सुलुलितेन्द्रियः ॥३२॥भरतः प्रविवेशाशु पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम् ।

ដោយមានព្រះហឫទ័យសោកសៅ និងនឿយហត់ ភ័យខ្លាច ហើយអារម្មណ៍រអិលរអួល ព្រះភរតៈបានចូលទៅកាន់អយោធ្យា ដោយរហ័ស ជានគរដែលគ្រប់គ្រងដោយវង្សឥក្ស្វាគុ។

Verse 33

द्वारेण वैजयन्तेन प्राविशच्छ्रान्तवाहनः ॥३३॥द्वास्स्थैरुत्थाय विजयं पृष्टस्तै स्सहितो ययौ ।

ដោយសារសត្វជិះនិងយានជំនិះនឿយហត់ ព្រះองค์បានចូលតាមទ្វារឈ្មោះ វៃជយន្តៈ។ អ្នកយាមទ្វារបានក្រោកឡើង ហៅសូរស័ព្ទ “ជ័យ! ជ័យ!” ហើយដើរតាមព្រះองค์ទៅ។

Verse 34

स त्वनेकाग्रहृदयो द्वास्स्थं प्रत्यर्च्य तं जनम् ॥३४॥सूतमश्वपतेः क्लान्तमब्रवीत्तत्र राघवः ।

ប៉ុន្តែព្រះភរតៈមានព្រះហឫទ័យរវល់ មិនអាចផ្តោតលើគំនិតតែមួយបានទេ។ ព្រះองค์បានទទួលការគោរពពីអ្នកយាមទ្វារ និងមនុស្សនៅទីនោះ ហើយបន្ទាប់មក ព្រះរាឃវៈបានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់សារថី អស្វបតិ ដែលនឿយហត់។

Verse 35

किमहं त्वरयाऽनीतः कारणेन विनानघ ॥३५॥अशुभाशङ्कि हृदयं शीलं च पततीव मे ।

ឱ អ្នកគ្មានទោសអ្វី! ហេតុអ្វីបានជាខ្ញុំត្រូវនាំមកដោយប្រញាប់ប្រញាល់ ដោយមិនប្រាប់មូលហេតុ? ព្រះហឫទ័យខ្ញុំសង្ស័យថាមានអពមង្គល ហើយសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ក្នុងខ្លួនក៏ដូចជាកំពុងរលាយបាត់។

Verse 36

श्रुता नो यादृशाः पूर्वं नृपतीनां विनाशने ॥३६॥आकारांस्तानहं सर्वानिहपश्यामि सारथे ।

ឱ សារថី! ឥឡូវនេះ ខ្ញុំឃើញនៅទីនេះនូវសញ្ញាទាំងអស់ដដែល ដែលយើងធ្លាប់បានឮពីមុនថា ជាលក្ខណៈព្រមានមុនពេលព្រះមហាក្សត្រសោយទិវង្គត។

Verses 37-39

सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये ॥३७॥असंयत कवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः ।बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मोदनेन च ॥३८॥अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च ।अलक्ष्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम् ॥३९॥

ខ្ញុំឃើញផ្ទះរបស់អ្នកស្រុកមិនបានសម្អាត មិនបានបោសជូត ទាំងកខ្វក់ស្រអាប់ ទ្វារមិនបានបិទការពារ ហើយសិរីរុងរឿងដើមកាលបានរលាយបាត់ទៅគ្រប់ទិស។ ពិធីបូជាផ្តល់បលិ (bali) មិនត្រូវបានអនុវត្ត ទាំងក្លិនក្រអូបធូបដែលធ្លាប់បង្កើតសេចក្តីរីករាយក៏មិនមាន។ គ្រួសារហាក់ដូចមិនបានបរិភោគ មនុស្សខ្វះពន្លឺមុខ—គ្រប់ផ្ទះហាក់មានសញ្ញាអភ័ព្វ។

Verse 40

अपेतमाल्यशोभानि ह्यसम्मृष्टाजिराणि च ।देवागाराणि शून्यानि न चाभान्ति यथापुरम् ॥४०॥

វិហារទេវតាទាំងឡាយខ្វះសោភ័ណភាពនៃកម្រងផ្កា ទីធ្លាមិនបានបោសសម្អាត មិនបានលាបលាង។ វាឈរទទេ ស្ងាត់ស្ងៀម ហើយមិនភ្លឺរលោងដូចមុនទៀតឡើយ។

Verse 41

देवतार्चाः प्रविद्धाश्च यज्ञगोष्ठ्यस्तथाविधाः ।माल्यापणेषु राजन्ते नाद्य पण्यानि वा तथा ॥४१॥

ការថ្វាយបូជាទៅកាន់ទេវតាត្រូវបានផ្អាក ហើយការជួបជុំធ្វើយជ្ញ (yajña) តាមទម្លាប់ក៏មិនឃើញដូចមុន។ សូម្បីតែផ្សារលក់កម្រងផ្កា ដែលធ្លាប់ភ្លឺរលោងដោយទំនិញ ក៏ឥឡូវមិនមានទំនិញដូចមុនទៀត។

Verse 42

दृश्यन्ते वणिजोऽप्यद्य न यथापूर्वमत्रवै ।ध्यानसंविग्नहृदयाः नष्टव्यापारयन्त्रिताः ॥४२॥

សូម្បីតែពាណិជ្ជករនៅថ្ងៃនេះក៏មិនឃើញដូចមុននៅទីនេះទេ—ចិត្តពួកគេរវល់កង្វល់ ស្មារតីរំខាន ហើយត្រូវបានទប់ស្កាត់ដោយការជួញដូរដែលបានរលំ។

Verses 43-44

देवायतनचैत्येषु दीनाः पक्षिगणास्तथा ॥४३॥मलिनं चाश्रुपूर्णाक्षं दीनं ध्यानपरं कृशम् ।सस्त्रीपुंसं च पश्यामि जनमुत्कण्ठितं पुरे ॥४४॥

នៅតាមទេវាល័យ និងចេតិយសក្ដិសិទ្ធិទាំងឡាយ ខ្ញុំឃើញបក្សីជាហ្វូងៗ មានសភាពស្រពន់ចិត្ត។ ប្រជារាស្ត្រទាំងប្រុសទាំងស្រី មានសម្បុរស្រពន់ ភ្នែកពេញដោយទឹកភ្នែក ចិត្តស្រពន់ដោយគិតរឿងសោកស្តាយ រូបកាយស្គមស្គាំង និងសំលេងខ្សិះដោយទុក្ខវេទនា។

Verse 45

इत्येवमुक्त्वा भरतस्सूतं तं दीनमानसः ।तान्यनिष्टान्ययोध्यायां प्रेक्ष्य राजगृहं ययौ ॥४५॥

ព្រះភរតៈបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះទៅកាន់សារថីនោះ ហើយដោយព្រះហឫទ័យពោរពេញដោយទុក្ខ ក្រោយបានឃើញនិមិត្តអមង្គលនៅអយោធ្យា ក៏ស្តេចទៅកាន់ព្រះរាជវាំង។

Verse 46

तां शून्यशृङ्गाटकवेश्मरथ्यां रजोऽरुणद्वारकवाटयन्त्राम् ।दृष्ट्वा पुरीमिन्द्रपुरप्रकाशां दुःखेन सम्पूर्णतरो बभूव ॥४६॥

ពេលព្រះองค์បានឃើញទីក្រុងនោះ—ដែលមុននេះភ្លឺរលោងដូចព្រះនគររបស់ឥន្ទ្រ—ឥឡូវចំណុចប្រសព្វ ផ្ទះ និងផ្លូវស្ងាត់ស្ងៀម ហើយឧបករណ៍ទ្វារនិងសោរទ្វារក្រហមដោយធូលី ព្រះองค์ក៏ពោរពេញដោយទុក្ខយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 47

बहूनि पश्यन्मनसोऽप्रियाणि यान्यन्यदा नास्य पुरे बभूवुः ।अवाक्छिरा दीनमना नहृष्टः पितुर्महात्मा प्रविवेश वेश्म ॥४७॥

បានឃើញហេតុការណ៍អាក្រក់ជាច្រើន ដែលមិនដែលកើតមានក្នុងនគរនេះមកពីមុន ភរតដ៏មហាត្មៈ ដែលមានសិរសាទំលាក់ចុះ ចិត្តស្រពន់ និងគ្មានភាពរីករាយ បានចូលទៅកាន់ព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះបិតា។