Sarga 62

Verse 1

एवं तु क्रुद्धया राजा राममात्रा सशोकया ।श्रावितः परुषं वाक्यं चिन्तयामास दुःखितः ॥१॥

ដូច្នេះ ពេលព្រះរាជាត្រូវស្តាប់ពាក្យរឹងរ៉ៃ ដែលព្រះមាតារបស់ព្រះរាមបាននិយាយដោយកំហឹង និងទុក្ខសោក ព្រះองค์ក៏សោកសៅ ហើយលង់ក្នុងការគិតព្រួយយ៉ាងធ្ងន់។

Verse 2

चिन्तयित्वा स च नृपो मुमोह व्याकुलेन्द्रियः ।अथ दीर्घीण कालेन संज्ञामाप परन्तपः ॥२॥

ក្រោយពេលពិចារណា ព្រះរាជា—អារម្មណ៍ទាំងឡាយរញ្ជួយវឹកវរ—បានសន្លប់ទៅ; ហើយក្រោយពេលយូរណាស់ ទ្រង់ជាអ្នកបង្ក្រាបសត្រូវនោះ ទើបបានស្មារតីវិញ។

Verse 3

स संज्ञामुपलभ्यैव दीर्घमुष्णं च निश्श्वसन् ।कौसल्यां पार्श्वतो दृष्ट्वा पुन श्चिन्तामुपागमत् ॥३॥

ពេលបានស្មារតីវិញ ទ្រង់ដកដង្ហើមវែងៗ និងក្តៅគគុក; ហើយពេលឃើញព្រះនាងកោសល្យា​នៅក្បែរខាង ទ្រង់ក៏ធ្លាក់ចូលទៅក្នុងការព្រួយបារម្ភគិតគូរឡើងវិញ។

Verse 4

तस्य चिन्तयमानस्य प्रत्याभात्कर्म दुष्कृतम् ।यदनेन कृतं पूर्वमज्ञानाच्छब्दवेधिना ॥४॥

នៅពេលព្រះអង្គកំពុងគិតពិចារណា កម្មអាក្រក់មួយបានលេចឡើងក្នុងព្រះចិត្ត—គឺអំពើដែលព្រះអង្គធ្លាប់ធ្វើមុនដោយអវិជ្ជា បាញ់ព្រួញតាមសំឡេងតែប៉ុណ្ណោះ។

Verse 5

अमनास्तेन शोकेन रामशोकेन च प्रभुः ।द्वाभ्यामपि महाराज श्शोकाभ्यामन्वतप्यत ॥५॥

ដោយសោកនោះ និងសោកពីការបែកពីព្រះរាមា ឱ មហារាជ ព្រះមហាក្សត្រអ្នកមានអំណាចបានបាក់បែកក្នុងចិត្ត ហើយត្រូវទុក្ខទាំងពីរនោះដុតដាលព្រមគ្នា។

Verse 6

दह्यामान स्सशोकाभ्यां कौसल्यामाह भूपतिः ।वेपमानोऽञ्जलिं कृत्वा प्रसादार्थमवाङ्मुखः ॥६॥

ព្រះមហាក្សត្រ ដែលកំពុងឆេះរលាកដោយទុក្ខសោកពីរប្រការ បាននិយាយទៅកាន់ព្រះនាងកោសល្យា ដោយរាងកាយញ័រ ក្បាលទាប ហើយប្រណមដៃ ដើម្បីសុំការស្ងប់ចិត្ត និងការអភ័យទោស។

Verse 7

प्रसादये त्वां कौसल्ये रचितोऽयं मयाऽञ्जलिः ।वत्सला चानृशंसा च त्वं हि नित्यं परेष्वपि ॥७॥

ឱ ព្រះនាងកោសល្យា ខ្ញុំសូមអង្វរ; អញ្ជលីនេះ ខ្ញុំបានប្រណមដៃឡើង ដើម្បីសុំព្រះគុណ។ ព្រះនាងតែងមានមេត្តាស្រឡាញ់ និងមិនសាហាវឡើយ សូម្បីចំពោះអ្នកដែលប្រឆាំងក៏ដោយ។

Verse 8

भर्ता तु खलु नारीणां गुणवान्निर्गुणोऽपि वा ।धर्मं विमृशमानानां प्रत्यक्षं देवि दैवतम् ॥८॥

ឱ ទេវី! សម្រាប់ស្ត្រីដែលពិចារណាធម៌ ប្តី—ទោះមានគុណធម៌ ឬគ្មានគុណធម៌ក៏ដោយ—ជាព្រះដ៏មើលឃើញជាក់ស្តែង គួរឲ្យគោរពបូជា។

Verse 9

सा त्वं धर्मपरा नित्यं दृष्टलोक परावरा ।नार्हसे विप्रियं वक्तुं दुखिःताऽपि सुदुःखितम् ॥९॥

អ្នកជាអ្នកប្រកាន់ធម៌ជានិច្ច ហើយបានឃើញទាំងកំពូលនិងជ្រៅនៃលោក; ដូច្នេះ ទោះអ្នកកំពុងសោកសៅក៏ដោយ ក៏មិនសមគួរនិយាយពាក្យឈឺចាប់ចំពោះអ្នកដែលត្រូវទុក្ខបំបាក់ខ្លាំងជាងទៀតឡើយ។

Verse 10

तद्वाक्यं करुणं राज्ञः श्रुत्वा दीनस्य भाषितम् ।कौसल्या व्यसृजद्बाष्पं प्रणालीव नवोदकम् ॥१०॥

ពេលបានឮពាក្យអាណិតរបស់ព្រះរាជា ដែលនិយាយក្នុងភាពទុក្ខទោមនស្ស កោសល្យាក៏បង្ហូរទឹកភ្នែក ដូចទឹកហូរចេញពីប្រព័ន្ធទឹកភ្លៀងថ្មី។

Verse 11

सा मूर्ध्निबध्वा रुदती राज्ञः पद्ममिवाञ्जलिम् ।सम्भ्रमादब्रवीत् त्रस्ता त्वरमाणाक्षरं वचः ॥११॥

នាងយំ ហើយលើកដៃដែលព្រះរាជាប្រណម—ដូចផ្កាឈូក—ទៅដាក់លើក្បាល; ដោយភាពភ័យខ្លាច និងស្រពិចស្រពិល នាងនិយាយដោយប្រញាប់ប្រញាល់ ពាក្យសូត្រខ្ទាក់ខ្ទើរ។

Verse 12

प्रसीद शिरसा याचे भूमौ निपतितास्मि ते ।याचितास्मि हता देव क्षन्तव्याऽहं न हि त्वया ॥१२॥

សូមព្រះองค์ប្រណីប្រណម ព្រះអម្ចាស់របស់ខ្ញុំ; ខ្ញុំសូមអង្វរដោយក្បាលទាប—ខ្ញុំបានដួលលើដីនៅមុខព្រះองค์ហើយ។ តែឱ ព្រះរាជាអង្គដ៏គួរគោរព ការត្រូវមកអង្វរនេះជារបួសក្នុងចិត្ត; ខ្ញុំមិនមែនជាអ្នកដែលគួរត្រូវសុំអភ័យទោសពីព្រះองค์ឡើយ។

Verse 13

नैषा हि सा स्त्री भवति श्लाघनीयेन धीमता ।उभयोर्लोकयोर्वीर पत्या या सम्साद्यते ॥१३॥

ឱ​វីរបុរស! ស្ត្រីដែលត្រូវឲ្យស្វាមី—ទោះបីជាមានប្រាជ្ញា និងគួរឲ្យសរសើរ—ត្រូវខំលួងលោមឲ្យស្ងប់ចិត្ត នាងមិនបានឈានដល់សុខសាន្តពិតប្រាកដទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកក្រោយឡើយ។

Verse 14

जानामि धर्मं धर्मज्ञ त्वां जाने सत्यवादिनम् ।पुत्रशोकार्तया तत्तु मया किमपि भाषितम् ॥१४॥

ឱ​អ្នកដឹងធម៌! ខ្ញុំយល់ដឹងអំពីធម៌ ហើយខ្ញុំក៏ដឹងថា​អ្នកជាអ្នកនិយាយសច្ចៈ។ ប៉ុន្តែដោយទុក្ខសោកចំពោះកូនប្រុស ខ្ញុំបាននិយាយអ្វីមួយដែលមិនសមគួរ។

Verse 15

शोको नाशयते धैर्यं शोको नाशयते श्रुतम् ।शोको नाशयते सर्वं नास्ति शोकसमो रिपुः ॥१५॥

ទុក្ខសោកបំផ្លាញភាពអត់ធ្មត់; ទុក្ខសោកបំផ្លាញចំណេះដឹងសក្ការៈ (ស្រុតិ); ទុក្ខសោកបំផ្លាញអស់ទាំងអ្វីៗ—គ្មានសត្រូវណាស្មើទុក្ខសោកឡើយ។

Verse 16

शक्य आपतित स्सोढुं प्रहारो रिपुहस्ततः ।सोढुंमापतितश्शोकस्सुसूक्ष्मोऽपि न शक्यते ॥१६॥

ការវាយប្រហារដែលធ្លាក់មកភ្លាមៗពីដៃសត្រូវ អាចអត់ទ្រាំបាន; ប៉ុន្តែសោកដែលធ្លាក់មកភ្លាមៗ—even បើស្រាលល្អិតប៉ុណ្ណា—ក៏មិនអាចទ្រាំទ្របានទេ។

Verse 17

धर्मज्ञा श्श्रुतिमन्तोऽपि छिन्नधर्मार्थसंशयाः ।यतयो वीर मुह्यन्ति शोकसम्मूढचेतसः ॥१७॥

ឱ វីរបុរស សូម្បីតែយតីអ្នកបួស—អ្នកដឹងធម៌ អ្នកចេះស្រ៊ុតិ និងអ្នកដែលបានកាត់សង្ស័យអំពីធម៌ និងអត្ថប្រយោជន៍លោកិយ—ក៏នៅតែវង្វេងស្មារតី ពេលសោកគ្របដណ្ដប់ចិត្ត។

Verse 18

वनवासाय रामस्य पञ्चरात्रोऽद्य गण्यते ।य श्शोकहतहर्षायाः पञ्चवर्षोपमो मम ॥१८॥

ថ្ងៃនេះគេរាប់ថាជាយប់ទីប្រាំនៃការចូលព្រៃរបស់ព្រះរាមា; ប៉ុន្តែសម្រាប់ខ្ញុំ—ដែលសេចក្តីរីករាយត្រូវសោកសម្លាប់—រយៈពេលនេះហាក់ដូចប្រាំឆ្នាំ។

Verse 19

तं हि चिन्तयमानाया श्शोकोऽयं हृदि वर्धते ।नदीनामिव वेगेन समुद्रसलिलं महत् ॥१९॥

ពេលខ្ញុំគិតដល់ព្រះអង្គម្តងហើយម្តងទៀត ទុក្ខសោកនេះក៏កើនឡើងក្នុងបេះដូង—ដូចមហាសមុទ្រធំដែលហើមឡើងដោយល្បឿនហូរខ្លាំងនៃទន្លេជាច្រើន។

Verse 20

एवं हि कथयन्त्यास्तु कौसल्यायाश्शुभं वचः ।मन्दरश्मिरभूत्सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत ॥२०॥

នៅពេលព្រះនាងកោសល្យា កំពុងនិយាយពាក្យទន់ភ្លន់ និងជាមង្គលដូច្នោះ ពន្លឺព្រះអាទិត្យក៏ស្រអាប់ចុះ ហើយរាត្រីក៏ចូលមក។

Verse 21

तथा प्रसादितो वाक्यैर्देव्या कौसल्यया नृपः ।शोकेन च समाक्रान्तो निद्राया वशन्तोमेयिवान् ॥२१॥

ដូច្នេះ ព្រះមហាក្សត្រ ដែលទោះត្រូវទុក្ខសោកគ្របដណ្តប់ ក៏បានស្ងប់ចិត្តដោយពាក្យរបស់ព្រះនាងកោសល្យា ហាក់ដូចជាចូលទៅក្រោមអំណាចនៃការគេង។