Sarga 48

Verses 1-2

तेषामेवं विषण्णानां पीडितानामतीव च ।बाष्पविप्लुतनेत्राणां सशोकानां मुमूर्षया ॥१॥अनुगम्य निवृत्तानां रामं नगरवासिनाम् ।उद्गतानीव सत्वानि बभूवुरमनस्विनाम् ॥२॥

ដូច្នេះ ពលរដ្ឋនគរទាំងនោះដែលសោកសៅ និងត្រូវទុក្ខវេទនាបង្ខំយ៉ាងខ្លាំង—ភ្នែកជ្រាបទឹកភ្នែក ពោរពេញដោយសោកា និងបំណងចង់ស្លាប់—អ្នកដែលបានតាមព្រះរាមហើយត្រឡប់មកវិញ ទំនងដូចជាព្រលឹងជីវិតបានចាកចេញ ហើយចិត្តក៏ខ្សោយអស់កម្លាំង មិនមានសេចក្តីមុតមាំទៀតឡើយ។

Verse 3

स्वं स्वं निलयमागम्य पुत्रदारैस्समावृता ।अश्रूणि मुमुचुस्सर्वे बाष्पेण पिहिताननाः ॥३॥

ពេលត្រឡប់ទៅលំនៅរបស់ខ្លួនៗ ហ៊ុំព័ទ្ធដោយកូនប្រុស និងភរិយា ប្រជាជនទាំងអស់បានបង្ហូរទឹកភ្នែក មុខត្រូវបានគ្របដោយអ័ព្ទទឹកភ្នែកពេលយំ។

Verse 4

न चाहृष्यन् नचामोदन् वणिजो न प्रसारयन् ।न चाशोभन्त पण्यानि नापचन् गृहमेधिनः ॥४॥

គ្មាននរណាម្នាក់រីករាយ គ្មាននរណាម្នាក់សប្បាយចិត្ត; ពាណិជ្ជករមិនបានដាក់តាំងទំនិញដើម្បីលក់ឡើយ។ ទំនិញក្នុងផ្សារខ្វះពន្លឺស្រស់ស្អាត ហើយម្ចាស់ផ្ទះក៏មិនបានចម្អិនអាហារផងដែរ។

Verse 5

नष्टं दृष्ट्वा नाभ्यनन्दन् विपुलं वा धनागमम् ।पुत्रं प्रथमजं लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत ॥५॥

ឃើញការបាត់បង់ ពួកគេក៏មិនសោកស្តាយ; ទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ច្រើន ពួកគេក៏មិនរីករាយ។ សូម្បីតែម្តាយម្នាក់ ទទួលបានកូនប្រុសច្បង ក៏មិនមានសេចក្តីសុខចិត្តឡើយ។

Verse 6

गृहे गृहे रुदन्त्यश्च भर्तारं गृहमागतम् ।व्यगर्हयन्त दुःखार्ता वाग्भिस्तोत्रैरिव द्विपान् ॥६॥

ពីផ្ទះមួយទៅផ្ទះមួយ ស្ត្រីទាំងឡាយបានយំសោក; ហើយពេលប្តីរបស់ពួកនាងត្រឡប់មកផ្ទះ ពួកនាងដែលរងទុក្ខបានស្តីបន្ទោសដោយពាក្យសម្តី—ពាក្យទាំងនោះចាក់ចូលដូចដង្កៀបគ្រប់គ្រងដំរី។

Verse 7

किं नु तेषां गृहैः कार्यं किं दारैः किं धनेन वा ।पुत्रैर्वा किं सुखैर्वापि ये न पश्यन्ति राघवम् ॥७॥

សម្រាប់អ្នកដែលមិនបានឃើញរាឃវៈ (ព្រះរាម) ទេ ផ្ទះមានប្រយោជន៍អ្វី? ភរិយា ឬទ្រព្យសម្បត្តិមានន័យអ្វី? កូនៗ និងសេចក្តីសុខសប្បាយក៏មានតម្លៃអ្វីដែរ?

Verse 8

एकः सत्पुरुषो लोके लक्ष्मण स्सह सीतया ।योऽनुगच्छति काकुत्स्थं रामं परिचरन् वने ॥८॥

ឱ លក្ខ្មណៈ! ក្នុងលោកនេះ មានតែបុរសសត្បុរសដ៏ប្រសើរ និងមានសុភមង្គលពិតប្រាកដម្នាក់គត់ គឺអ្នកដែលជាមួយនាងសីតា តាមដានព្រះរាម នៃវង្សកកុតស្ថៈ ហើយបម្រើព្រះអង្គនៅក្នុងព្រៃ។

Verse 9

आपगाः कृतपुण्यास्ता पद्मिन्यश्च सरांसि च ।येषु स्नास्यति काकुत्स्थो विगाह्य सलिलं शुचि ॥९॥

ទន្លេទាំងឡាយ ស្រះផ្កាឈូក និងបឹងទាំងនោះ ជាអ្នកមានសុភមង្គល ដូចជាបានសន្សំបុណ្យមកហើយ ព្រោះព្រះកកុតស្ថៈ (ព្រះរាម) នឹងចុះចូលទៅក្នុងទឹកដ៏បរិសុទ្ធ ហើយងូតស្នាននៅទីនោះ។

Verse 10

शोभयिष्यन्ति काकुत्स्थमटव्यो रम्यकाननाः ।आपगाश्च महानूपाः सानुमन्तश्च पर्वताः ॥१०॥

ព្រៃព្រឹក្សាដ៏រម្យ មានកាននៈស្រស់ស្អាត ទន្លេធំទូលាយ និងភ្នំដែលមានជម្រាលទន់ភ្លន់ ទាំងនេះនឹងបន្ថែមពន្លឺសោភ័ណដល់ព្រះរាម ព្រះរាជបុត្រនៃកាកុតស្ថ ក្នុងការរស់នៅព្រៃ។

Verse 11

काननं वापि शैलं वा यं रामोऽधिगमिष्यति ।प्रियातिथिमिव प्राप्तं नैनं शक्ष्यन्त्यनर्चितुम् ॥११॥

មិនថាព្រៃឬភ្នំណាដែលព្រះរាមយាងទៅដល់ ទីនោះនឹងទទួលព្រះองค์ដូចភ្ញៀវជាទីស្រឡាញ់ ហើយមិនអាចទុកព្រះองค์ឲ្យគ្មានការគោរពបូជាបានឡើយ។

Verse 12

विचित्रकुसुमापीडा बहुमञ्जरि धारिणः ।राघवं दर्शयिष्यन्ति नगा भ्रमरशालिनः ॥१२॥

ដើមឈើទាំងឡាយដែលពាក់ព័ន្ធដោយផ្កាចម្រុះពណ៌ សម្បូរទៅដោយចង្កោមផ្កាច្រើន និងមានឃ្មុំហើរវង់វង នឹងបង្ហាញខ្លួនចំពោះរាឃវ (ព្រះរាម) ដូចជាចេញមកស្វាគមន៍។

Verse 13

अकाले चापि मुख्यानि पुष्पाणि च फलानि च ।दर्शयिष्यन्त्यनुक्रोशाद्गिरयो राममागतम् ॥१३॥

ដោយសេចក្តីមេត្តាករុណា ទោះបីក្រៅរដូវកាលក៏ដោយ ពេលព្រះរាមយាងមកដល់ ភ្នំទាំងឡាយនឹងបង្ហាញផ្កា និងផ្លែឈើដ៏ល្អប្រសើរបំផុត ដើម្បីទទួលព្រះអង្គ។

Verse 14

प्रस्रविष्यन्ति तोयानि विमलानि महीधराः ।विदर्शयन्तो विविधान् भूयश्चित्रांश्च निर्झरान् ॥१४॥

ភ្នំទាំងឡាយនឹងបញ្ចេញទឹកដ៏ថ្លាស្អាត ហើយនឹងបង្ហាញម្តងហើយម្តងទៀត នូវប្រភេទនានានៃទឹកជ្រោះ និងស្ទឹងហូរដ៏ស្រស់ស្អាតវិចិត្រ។

Verse 15

पादपाः पर्वताग्रेषु रमयिष्यन्ति राघवम् ।यत्र रामो भयं नात्र नास्ति तत्र पराभवः ॥१५॥

ដើមឈើលើកំពូលភ្នំនឹងធ្វើឲ្យព្រះរាឃវៈរីករាយ។ កន្លែងណាមានព្រះរាម កន្លែងនោះគ្មានភ័យ; ហើយកន្លែងណាមានព្រះអង្គ កន្លែងនោះគ្មានអាម៉ាស់ ឬបរាជ័យឡើយ។

Verse 16

स हि शूरो महाबाहुः पुत्रो दशरथस्य च ।पुरा भवति नोदूरादनुगच्छाम राघवम् ॥१६॥

ព្រះអង្គនោះជាវីរបុរសក្លាហាន មានព្រះពាហុធំមហិទ្ធិ ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ទសរថ។ មុនពេលព្រះរាឃវៈយាងទៅឆ្ងាយពីយើង សូមយើងតាមដានព្រះអង្គទៅ។

Verse 17

पादच्छाया सुखा भर्तुस्तादृशस्य महात्मनः ।स हि नाथो जनस्यास्य स गति स्सपरायणम् ॥१७॥

សូម្បីតែស្រមោលព្រះបាទរបស់ព្រះអម្ចាស់មហាត្មៈដូច្នោះ ក៏ជាសុខសាន្ត។ ព្រះអង្គតែមួយគត់ជាអ្នកការពារប្រជាជននេះ; ព្រះអង្គជាមាគ៌ារបស់ពួកគេ ជាគោលដៅរបស់ពួកគេ និងជាទីពឹងពាក់ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។

Verse 18

वयं परिचरिष्यामः सीतां यूयं तु राघवम् ।इति पौरस्त्रियो भर्तृ़न् दुखार्तास्तत्तदब्रुवन् ॥१८॥

«យើងនឹងបម្រើព្រះនាងសីតា; ចំណែកអ្នកទាំងឡាយ ចូរបម្រើព្រះរាឃវៈ (ព្រះរាម)» ដូច្នេះ ស្ត្រីនគរដែលរងទុក្ខសោកសៅ បាននិយាយទៅកាន់ស្វាមីរបស់ខ្លួនដោយពាក្យផ្សេងៗគ្នា។

Verse 19

युष्माकं राघवोऽरण्ये योगक्षेमं विधास्यति ।सीता नारीजनस्यास्य योगक्षेमं करिष्यति ॥१९॥

នៅក្នុងព្រៃ ព្រះរាឃវៈ (ព្រះរាម) នឹងរៀបចំសុខសាន្ត និងសុវត្ថិភាពសម្រាប់អ្នកទាំងឡាយ; ហើយព្រះនាងសីតាក៏នឹងធានាសន្តិសុខ និងសេចក្តីសុខសាន្តដល់ក្រុមស្ត្រីនេះដូចគ្នា។

Verse 20

को न्वनेनाऽप्रतीतेन सोत्कण्ठितजनेन च ।सम्प्रियेतामनोज्ञेन वासेन हृतचेतसा ॥२०॥

នៅទីនេះ ដែលមនុស្សជាច្រើនស្ទើរតែដកដង្ហើមមិនរួចដោយសោកា ហើយការរស់នៅក៏ក្លាយជាមិនរីករាយ—ចិត្តដែលត្រូវទុក្ខព្រួយឆក់យកទៅហើយ នរណានឹងអាចពេញចិត្តរស់នៅបាន?

Verse 21

कैकेय्या यदि चे द्राज्यं स्यादधर्म्यमनाथवत् ।न हि नो जीवितेनार्थः कुतः पुत्रैः कुतो धनैः ॥२१॥

បើរាជ្យនេះធ្លាក់ទៅក្រោមព្រះនាងកៃកេយីដោយវិធីអធម៌ ធ្វើឲ្យពួកយើងដូចជាមនុស្សគ្មានអ្នកការពារ នោះជីវិតក៏មិនមានតម្លៃសម្រាប់ពួកយើងទេ—តើនឹងនិយាយអំពីកូនប្រុសអ្វីទៀត? តើនឹងនិយាយអំពីទ្រព្យសម្បត្តិអ្វីទៀត?

Verse 22

यया पुत्रश्च भर्ता च त्यक्तावैश्वर्यकारणात् ।कं सा परिहरेदन्यं कैकेयी कुलपांसनी ॥२२॥

នាងដែលដើម្បីអំណាច និងសិរីរុងរឿង បានបោះបង់ទាំងព្រះរាជបុត្រា និងព្រះស្វាមី—កៃកេយី ដែលជាមន្ទិលនៃវង្សកុល នាងនឹងអាណិតលើអ្នកដទៃណាបានទៀត?

Verse 23

कैकेय्या न वयं राज्ये भृतका निवसेमहि ।जीवन्त्या जातु जीवन्त्यः पुत्रैरपि शपामहे ॥२३॥

ដរាបណាកៃកេយីនៅរស់ យើង—ដរាបណាយើងនៅមានជីវិត—នឹងមិនរស់នៅក្នុងរាជ្យនេះដូចជាអ្នកបម្រើជួលឡើយ; យើងស្បថ សូម្បីតែយកកូនៗរបស់យើងជាសាក្សី។

Verse 24

या पुत्रं पार्थिवेन्द्रस्य प्रवासयति निर्घृणा ।कस्तां प्राप्य सुखं जीवेदधर्म्यां दुष्टचारिणीम् ॥२४॥

នាងដែលគ្មានមេត្តា បានបណ្តេញព្រះរាជបុត្រានៃព្រះមហាក្សត្រអធិរាជលើផែនដីឲ្យទៅនិរទេស—អ្នកណាអាចរស់ដោយសុខក្រោមនាង ដែលខុសធម៌ និងប្រព្រឹត្តអាក្រក់នោះបាន?

Verse 25

उपद्रुतमिदं सर्वमनालम्बमनायकम् ।कैकेय्या हि कृते सर्वं विनाशमुपयास्यति ॥२५॥

រាជ្យទាំងមូលនេះត្រូវគ្រោះមហន្តរាយគំរាម—គ្មានទីពឹង គ្មានមេដឹកនាំពិតប្រាកដ; ដោយហេតុកៃកេយី នេះទាំងអស់នឹងឆ្ពោះទៅកាន់វិនាសកម្មជាក់ជាមិនខាន។

Verse 26

न हि प्रव्रजिते रामे जीविष्यति महीपतिः ।मृते दशरथे व्यक्तं विलापस्तदनन्तरम् ॥२६॥

ពេលព្រះរាមត្រូវបណ្តេញចេញ ព្រះមហាក្សត្រមិនអាចរស់បានយូរទេ; ហើយក្រោយព្រះទសរថសោយទិវង្គត ច្បាស់ណាស់ថាអ្វីដែលបន្តមកគឺតែការយំសោកអាល័យ។

Verse 27

ते विषं पिबतालोड्य क्षीणपुण्या स्सुदुर्गताः ।राघवं वानुगच्छध्वमश्रुतिं वापि गच्छत ॥२७॥

ឱ​ពួកអ្នកដែលធ្លាក់ក្នុងទុក្ខលំបាក ដូចជាបុណ្យកុសលបានអស់ទៅហើយ—បើចង់ ក៏ចូរផឹកពិស; ឬចូរតាមព្រះរាឃវៈ; ឬមិនដូច្នោះទេ ចូរចាកទៅកាន់ទីកន្លែងមិនស្គាល់។

Verse 28

मिथ्याप्रव्राजितो राम स्ससीत स्सहलक्ष्मणः ।भरते सन्निसृष्टास्स्म स्सौनिके पशवो यथा ॥२८॥

ព្រះរាម—ជាមួយព្រះសីតា និងព្រះលក្ខ្មណៈ—ត្រូវបានបណ្តេញទៅនិរទេសដោយល្បិចកល; ហើយពួកយើងត្រូវបានប្រគល់ឲ្យព្រះភរត ដូចសត្វគោដែលគេប្រគល់ឲ្យអ្នកសម្លាប់សត្វ។

Verses 29-31

पूर्णचन्द्रानन श्श्यामो गूढजत्रुररिन्दमः ।आजानुबाहुः पद्माक्षो रामो लक्ष्मणपूर्वजः ॥२९॥पूर्वाभिभाषी मधुर स्सत्यवादी महाबलः ।सौम्यस्सर्वस्य लोकस्य चन्द्रवत्प्रियदर्शनः ॥३०॥नूनं पुरुषशार्दूलो मत्तमातङ्गविक्रमः ।शोभयिष्यत्यरण्यानि विचरन् स महारथः ॥३१॥

ព្រះរាម ជាបងប្រុសច្បងរបស់ព្រះលក្ស្មណ៍ ទ្រង់មុខដូចព្រះច័ន្ទពេញវស្សា មានពណ៌ស្បែកខ្មៅ មានឆ្អឹងក្លៀកគ្របល្អ និងជាអ្នកដណ្ដើមយកជ័យលើសត្រូវ។ ទ្រង់មានដៃលូកដល់ជង្គង់ មានភ្នែកដូចផ្កាឈូក និងជាខ្លាឃ្មើរក្នុងចំណោមមនុស្ស។ ទ្រង់ជាអ្នកនិយាយមុន មានស្រែកពីរោក តែងតែនិយាយពាក្យសត្យ និងមានកំលាំងខ្លាំងក្លា។ ទ្រង់កោតក្រែងចំពោះសព្វសត្វ មានសម្រស់ដូចព្រះច័ន្ទ និងជាទីពេញចិត្តក្នុងការមើល។ ប្រាកដណាស់ថា ខ្លាឃ្មើរក្នុងចំណោមមនុស្សនេះ ដែលមានកំលាំងដូចដំរីស្រវឹង អ្នកបើករថដ៏អស្ចារ្យនេះ នឹងធ្វើឲ្យព្រៃទាំងឡាយមានសម្រស់ស្រស់បស់ ពេលទ្រង់ត្រាច់ចរនៅក្នុងនោះ។

Verse 32

तास्तथा विलपन्त्यस्तु नगरे नागरस्त्रियः ।चुक्रुशु र्दुःखसन्तप्ता मृत्योरिव भयागमे ॥३२॥

ដូច្នេះ ស្ត្រីនៅក្នុងទីក្រុងបានយំសោក; ត្រូវទុក្ខក្តៅក្រហាយឆេះចិត្ត ហើយស្រែកឡើង ដូចជាភ័យខ្លាចបានមកដល់ ដូចការចូលមកជិតនៃមរណភាព។

Verse 33

इत्येवं विलपन्तीनां स्त्रीणां वेश्मसु राघवम् ।जगामास्तं दिनकरो रजनी चाभ्यवर्तत ॥३३॥

នៅពេលស្ត្រីទាំងឡាយក្នុងផ្ទះយំសោកដូច្នេះអំពី រាឃវៈ ព្រះអាទិត្យក៏លិចទៅកាន់ទីអស្តង្គត ហើយរាត្រីក៏បានមកដល់។

Verse 34

नष्टज्वलनसन्तापा प्रशान्ताध्यायसत्कथा ।तिमिरेणाभिलिप्तेव सा तदा नगरी बभौ ॥३४॥

ពេលនោះ ទីក្រុងហាក់ដូចជាត្រូវលាបដោយភាពងងឹត៖ កម្ដៅនៃភ្លើងបូជាពិសិដ្ឋបានរលត់ ហើយការសិក្សាគម្ពីរ និងការសូត្ររឿងធម៌ដ៏ល្អក៏ស្ងប់ស្ងាត់។

Verse 35

उपशान्तवणिक्पण्या नष्टहर्षा निराश्रया ।अयोध्या नगरी चासीन्नष्टतारमिवाम्बरम् ॥३५॥

ដោយទីផ្សារពាណិជ្ជករនៅស្ងាត់ស្ងៀម សេចក្តីរីករាយរលាយបាត់ និងគ្មានទីពឹង នគរអយោធ្យាហាក់ដូចមេឃដែលខ្វះផ្កាយ។

Verse 36

तथा स्त्रियो रामनिमित्तमातुरा यथा सुते भ्रातरि वा विवासिते ।विलप्य दीना रुरुदुर्विचेतस स्सूतैर्हि तासामधिको हि सोऽभवत् ॥३६॥

ដូច្នេះ ស្ត្រីទាំងឡាយបានរងទុក្ខសោកស្តាយដោយសារព្រះរាម ដូចជាបុត្រ ឬបងប្អូនរបស់ខ្លួនត្រូវបាននិរទេស។ ពួកនាងយំរំលែកដោយទុក្ខវេទនា អស់សង្ឃឹម និងច្របូកច្របល់ ហើយស្រក់ទឹកភ្នែកមិនឈប់; ព្រោះសម្រាប់ពួកនាង ព្រះអង្គពិតជាលើសជាងបុត្ររបស់ខ្លួនផ្ទាល់។

Verse 37

प्रशान्तगीतोत्सवनृत्तवादना व्यपास्तहर्षा पिहितापणोदया ।तदा ह्ययोध्या नगरी बभूव सा महार्णव स्सङ्क्षपितोदको यथा ॥३७॥

បទចម្រៀង ពិធីបុណ្យ ការរាំ និងសូរស័ព្ទតន្ត្រីបានស្ងប់ស្ងាត់; សេចក្តីរីករាយត្រូវបានបណ្តេញចេញ ហើយតូបផ្សារត្រូវបានបិទ។ នៅពេលនោះ ទីក្រុងអយោធ្យាបានមើលទៅដូចមហាសមុទ្រ នៅពេលទឹករបស់វាថយចុះ។