Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 29
Ayodhya KandaSarga 2924 Verses

Sarga 29

सीताया वनगमननिश्चयः · Sita’s Resolve to Accompany Rama to the Forest

अयोध्याकाण्ड

នៅក្នុងសර්ගទី ២៩ នាងសីតាបានឆ្លើយតបទៅនឹងការបដិសេធរបស់ព្រះរាមក្នុងការនាំនាងទៅកាន់ព្រៃ។ ដោយសេចក្តីទុក្ខសោក និងទឹកភ្នែក នាងបានលើកឡើងថា ការលំបាកនៅក្នុងព្រៃនឹងក្លាយជាសេចក្តីសុខ ប្រសិនបើបាននៅជាមួយស្វាមី។ នាងអះអាងថា ការបែកពីស្វាមីគឺស្មើនឹងសេចក្តីស្លាប់ ហើយវត្តមានរបស់ព្រះរាមនឹងការពារនាងពីគ្រោះថ្នាក់ទាំងឡាយ។ នាងសីតាបានលើកយកប្រពៃណីវេទមកសំអាងថា ភរិយានៅតែជាកម្មសិទ្ធិរបស់ស្វាមីសូម្បីតែក្រោយពេលស្លាប់ និងបានរំលឹកពីការព្យាករណ៍ពីអតីតកាលអំពីការរស់នៅក្នុងព្រៃរបស់នាង។ នាងបានដាក់ឱសានវាទថា នាងនឹងបញ្ចប់ជីវិតដោយថ្នាំពុល ភ្លើង ឬទឹក ប្រសិនបើព្រះរាមបោះបង់នាងចោល។ ព្រះរាមព្យាយាមលួងលោមនាង ប៉ុន្តែនៅតែមិនទាន់យល់ព្រមឱ្យនាងទៅជាមួយ។

Characters and places

Sita (Maithili)Rama (Raghava, Kakutstha)Indra (Shakra)Brahmins (dvija)forest exile (vanavasa)
Recitation with translationValmiki Ramayana 2.29

Shlokas

Verse 1

एतत्तु वचनं श्रुत्वा सीता रामस्य दुःखिता ।प्रसक्ताश्रुमुखी मन्दमिदं वचनमब्रवीत् ॥१॥

ពេលបានឮព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះរាមា នាងសីតាក៏សោកសៅ មុខពោរពេញដោយទឹកភ្នែកហូរមិនឈប់ ហើយនាងបាននិយាយពាក្យទាំងនេះដោយសំឡេងទន់ភ្លន់ស្រាលៗ។

Verse 2

ये त्वया कीर्तिता दोषा वने वस्तव्यतां प्रति ।गुणानित्येव तान्विद्धि तव स्नेहपुरस्कृतान् ॥२॥

ការលំបាកដែលលោកបានរៀបរាប់អំពីការស្នាក់នៅក្នុងព្រៃ កុំចាត់ទុកថាជាទោសឡើយ; ចូរដឹងថាវាទាំងអស់ជាគុណធម៌ ប្រសិនបើអត់ធ្មត់ទ្រាំដោយមានសេចក្តីស្រឡាញ់របស់លោកជាមុខមាត់។

Verses 3-4

मृगा स्सिंहा गजाश्चैव शार्दूला श्शरभास्तथा ।पक्षिण स्सृमराश्चैव ये चान्ये वनचारिणः ॥३॥अदृष्टपूर्वरूपत्वात्सर्वे ते तव राघव ।रूपं दृष्ट्वाऽपसर्पेयुर्भये सर्वे हि बिभ्यति ॥४॥

សត្វក្តាន់ សត្វតោ ដំរី ខ្លា និងសរ​ភៈ; បក្សី ស្រឹមរៈ និងសត្វព្រៃផ្សេងៗដែលដើរលេងក្នុងព្រៃ—ឱ រាឃវៈ ព្រោះពួកវាមិនធ្លាប់ឃើញរូបរបស់ព្រះអង្គពីមុនទេ ដូច្នេះពេលឃើញរូបព្រះអង្គ វានឹងថយក្រោយរត់ចេញ; ព្រោះពេលភ័យកើតឡើង សត្វទាំងអស់ក៏ភ័យខ្លាច។

Verse 5

त्वया च सह गन्तव्यं मया गुरुजनाज्ञया ।त्वद्वियोगेन मे राम त्यक्तव्यमिह जीवितम् ॥५॥

ដោយព្រះបន្ទូល/បញ្ជារបស់អ្នកចាស់ទុំ ខ្ញុំត្រូវតែទៅជាមួយព្រះអង្គ។ ឱ ព្រះរាម ប្រសិនបើខ្ញុំត្រូវបែកពីព្រះអង្គ នោះខ្ញុំត្រូវបោះបង់ជីវិតនៅទីនេះឯង។

Verse 6

न हि मां त्वत्समीपस्थामपि शक्नोतिराघव ।सुराणामीश्वर श्शक्रः प्रधर्षयितुमोजसा ॥६॥

ព្រោះឱ រាឃវៈ នៅពេលខ្ញុំនៅជិតព្រះអង្គ សូម្បីតែសក្រក្សត្រ—ម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយ—ក៏មិនអាចប្រើអំណាចទាំងមូលមករំលោភបំពាន ឬធ្វើអន្តរាយដល់ខ្ញុំបានទេ។

Verse 7

पतिहीना तु या नारी न सा शक्ष्यति जीवितुम् ।काममेवं विधं राम त्वया मम निदर्शितम् ॥७॥

ស្ត្រីដែលគ្មានស្វាមី មិនអាចរស់នៅបានដោយពិតប្រាកដទេ។ ឱ ព្រះរាម សច្ចធម៌ដូចនេះហើយដែលព្រះអង្គបានបង្ហាញឲ្យខ្ញុំឃើញយ៉ាងច្បាស់។

Verse 8

अथ चापि महाप्राज्ञ ब्राह्मणानां मया श्रुतम् ।पुरा पितृगृहे सत्यं वस्तव्यं किल मे वने ॥८॥

ម្យ៉ាងទៀត ឱ ព្រះអង្គអ្នកមានប្រាជ្ញាធំ កាលពីមុននៅផ្ទះឪពុក ខ្ញុំបានឮពីព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយនូវពាក្យពិតមួយថា ខ្ញុំនឹងត្រូវទៅស្នាក់នៅក្នុងព្រៃជាក់ជាមិនខាន។

Verse 9

लक्षणिभ्यो द्विजातिभ्य श्शृत्वाऽहं वचनं पुरा ।वनवासकृतोत्साहा नित्यमेव महाबल ॥९॥

ឱ មហាវីរបុរស! កាលពីយូរមកហើយ បន្ទាប់ពីខ្ញុំបានស្តាប់ព្រះវាចារបស់ព្រះព្រាហ្មណ៍ទ្វិជាតិ អ្នកទស្សនាលក្ខណៈ ខ្ញុំក៏មានចិត្តមុតមាំជានិច្ចក្នុងការរស់នៅព្រៃវន។

Verse 10

आदेशो वनवासस्य प्राप्तव्य स्स मया किल ।सा त्वया सह तत्राहं यास्यामि प्रिय नान्यथा ॥१०॥

ឱ ព្រះស្វាមីជាទីស្រឡាញ់! ព្រះបញ្ជាឲ្យទៅស្នាក់នៅព្រៃនេះ ខ្ញុំក៏ត្រូវទទួលយកជាក់ជាមិនខាន; ហើយនៅទីនោះ ខ្ញុំនឹងទៅជាមួយព្រះអង្គ—មិនមានផ្លូវផ្សេងទៀតឡើយ។

Verse 11

कृतादेशा भविष्यामि गमिष्यामि सह त्वया ।कालश्चायं समुत्पन्न स्सत्यवाग्भवतु द्विजः ॥११॥

ខ្ញុំនឹងបំពេញព្រះបញ្ជានោះឲ្យសម្រេច ខ្ញុំនឹងទៅជាមួយព្រះអង្គ។ នេះជាពេលវេលាដែលបានកំណត់មកហើយ សូមឲ្យព្រាហ្មណ៍ដែលបានទាយទុកនោះ បង្ហាញថាពិតតាមពាក្យសច្ចៈរបស់គាត់។

Verse 12

वनवासेऽभिजानामि दुःखानि बहुथा किल ।प्राप्यन्ते नियतं वीर पुरुषैरकृतात्मभिः ॥१२॥

ឱ វីរបុរស! ខ្ញុំដឹងច្បាស់ថា ការរស់នៅក្នុងព្រៃមានទុក្ខលំបាកជាច្រើនប្រភេទ; ប៉ុន្តែទុក្ខទាំងនោះប្រាកដជាមកលើបុរសដែលមិនទាន់ឈ្នះចិត្តខ្លួនឯង។

Verse 13

कन्यया च पितुर्गेहे वनवास श्शृतो मया ।भिक्षिण्या स्साधुवृत्ताया मम मातुरिहाग्रतः ॥१३॥

សូម្បីតែពេលខ្ញុំនៅជាក្មេងស្រីក្នុងផ្ទះឪពុក ខ្ញុំក៏បានឮអំពីការរស់នៅព្រៃ—ភិក្ខុនីស្ត្រីអ្នកមានសីលធម៌បាននិយាយនៅចំពោះមុខម្តាយខ្ញុំ។

Verse 14

प्रसादितश्च वै पूर्वं त्वं मे बहुतिथं प्रभो ।गमनं वनवासस्य काङ्क्षितं हि सह त्वया ॥१४॥

ឱ ព្រះអម្ចាស់! កាលពីមុន ព្រះអង្គបានប្រទានព្រះគុណដល់ខ្ញុំយូរហើយ; ព្រោះខ្ញុំបានប្រាថ្នាចង់ទៅព្រៃជាមួយព្រះអង្គជានិច្ច។

Verse 15

कृतक्षणाऽहं भद्रं ते गमनं प्रति राघव ।वनवासस्य शूरस्य चर्या हि मम रोचते ॥१५॥

ឱ រាឃវ! ខ្ញុំបានរាប់ថ្ងៃរង់ចាំការចេញដំណើរនេះ—សូមសេចក្តីមង្គលមានដល់ព្រះអង្គ។ ព្រោះវិថីជីវិតនៅព្រៃជាមួយវីរបុរសរបស់ខ្ញុំ នាំឲ្យខ្ញុំពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 16

शुद्धात्मन्प्रेमभावाध्दि भविष्यामि विकल्मषा ।भर्तारमनुगच्छन्ती भर्ता हि मम दैवतम् ॥१६॥

ឱ អ្នកមានចិត្តបរិសុទ្ធ! ដោយតាមប្តីដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ និងភក្តី ខ្ញុំនឹងគ្មានមន្ទិល; ព្រោះសម្រាប់ខ្ញុំ ប្តីគឺជាទេវតាដ៏គួរគោរពបូជា។

Verses 17-18

प्रेत्यभावे हि कल्याण स्सङ्गमो मे सह त्वया ।श्रुतिर्हि श्रूयते पुण्या ब्राह्मणानां यशस्विनाम् ॥१७॥इहलोके च पितृभिर्या स्त्री यस्य महामते ।अद्भिर्दत्ता स्वधर्मेण प्रेत्यभावेऽपि तस्य सा ॥१८॥

ឱ មហាបណ្ឌិតដ៏ប្រសើរ ការរួមជីវិតរបស់ខ្ញុំជាមួយលោក ជាមង្គលសូម្បីតែក្រោយសេចក្តីស្លាប់។ ព្រោះមានស្រុតិវេទដ៏បរិសុទ្ធ ដែលព្រះព្រាហ្មណ៍មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះសូត្រស្តាប់ថា ស្ត្រីណាដែលឪពុកម្តាយប្រគល់ឲ្យតាមធម៌ប្រពៃណី ដោយពិធីបូជាទឹក នាងនោះជារបស់ស្វាមីនោះ ទោះបីក្រោយសេចក្តីស្លាប់ក៏ដោយ។

Verse 19

एवमस्मात्स्वकां नारीं सुवृत्तां हि पतिव्रताम् ।नाभिरोचयसे नेतुं त्वं मां केनेह हेतुना ॥१९॥

ដូច្នេះហើយ ហេតុអ្វីលោកមិនព្រមនាំខ្ញុំចេញពីទីនេះ—ជាភរិយារបស់លោកផ្ទាល់ ដែលមានសីលធម៌ល្អ និងស្ថិតក្នុងព្រហ្មចរិយានៃការស្មោះត្រង់ចំពោះស្វាមី (បតិវ្រតា)? ឥឡូវនេះ តើមានហេតុអ្វីទៀត?

Verse 20

भक्तां पतिव्रतां दीनां मां समां सुखदुःखयोः ।नेतुमर्हसि काकुत्स्थ समान सुखदुःखिनीम् ॥२०॥

ឱ កាកុតស្ថៈ សូមនាំខ្ញុំទៅជាមួយ—ខ្ញុំជាអ្នកមានភក្តី ជាប្រពន្ធស្មោះត្រង់ (បតិវ្រតា) និងកំពុងទុក្ខសោក; ខ្ញុំជាអ្នករួមសុខរួមទុក្ខជាមួយព្រះអង្គ ស្មើគ្នាទាំងពេលសុខ និងពេលទុក្ខ។

Verse 21

ययदि मां दुःखितामेवं वनं नेतुं न चेच्छसि ।विषमग्निं जलं वाऽहमास्थास्ये मृत्युकारणात् ॥२१॥

បើព្រះអង្គមិនចង់នាំខ្ញុំ—ដែលកំពុងទុក្ខសោកដូចនេះ—ចូលព្រៃទេ នោះខ្ញុំនឹងយកពុល ឬភ្លើង ឬទឹក ជាទីពឹង ដើម្បីស្វែងរកមរណភាព។

Verse 22

एवं बहुविधं तं सा याचते गमनं प्रति ।नानुमेने महाबाहुस्तां नेतुं विजनं वनम् ॥२२॥

នាងបានអង្វរគាត់ដោយវិធីជាច្រើនអំពីការទៅដំណើរ ប៉ុន្តែព្រះមហាបាហុ មិនព្រមយល់ព្រមនាំនាងទៅព្រៃស្ងាត់ឯកោនោះឡើយ។

Verse 23

एवमुक्ता तु सा चिन्तां मैथिली समुपागता ।स्नापयन्तीव गामुष्णैरश्रुभिर्नयनच्युतैः ॥२३॥

ពេលត្រូវបាននិយាយដូច្នោះ មៃថិលីបានធ្លាក់ចូលក្នុងក្តីព្រួយកង្វល់ ដូចជាកំពុងងូតដីដោយទឹកភ្នែកក្តៅៗ ដែលហូរចេញពីភ្នែក។

Verse 24

चिन्तयन्तीं तथा तां तु निवर्तयितुमात्मवान् ।ताम्रोष्ठीं स तदा सीतां काकुत्स्थो बह्वसान्त्वयत् ॥२४॥

ឃើញនាងកំពុងព្រួយគិតដូច្នោះ កាកុតស្ថៈ អ្នកមានចិត្តស្ងប់ស្ងាត់ បានលួងលោមសីតា—នាងមានបបូរមាត់ពណ៌ក្រហមដូចស្ពាន់—ដោយវិធីជាច្រើន ដើម្បីឲ្យនាងបោះបង់ចិត្ត។

Inside Sarga 29

Core principles

  • Pativrata-dharma (marital fidelity)
  • Saha-dharma-carini (shared duty and co-suffering)
  • Shruti-pramana (appeal to Vedic authority)
  • Steadfastness under adversity
  • Ethical persuasion and consent

Voices in this sarga

  • Sita
  • Rama

Frequently Asked Questions

The dilemma is whether Sita should be permitted to join Rama in a hazardous forest exile: Sita frames accompaniment as marital duty and existential necessity, while Rama withholds consent to protect her from the desolation and risks of vanavasa.

The dialogue models how dharma is argued through layered pramāṇas—affection, social duty, scriptural testimony, and destiny—while also highlighting that ethical intention (to protect) can conflict with another’s dharmic self-understanding (to accompany and share fate).

The chapter emphasizes the cultural institution of marriage via the ‘water-gifting’ rite (adbhir-dattā) and the forest (vana/vanavasa) as a civilizational counter-space marked by wildlife and austerity, rather than naming a specific forest locale.

Ask anything about Sarga 29 of the Valmiki Ramayana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play