Sarga 28

Verse 1

स एवं ब्रुवतीं सीतां धर्मज्ञो धर्मवत्सलः ।न नेतुं कुरुते बुद्धिं वने दुःखानि चिन्तयन् ॥१॥

ទោះបីសីតានិយាយដូច្នោះក៏ដោយ ព្រះរាមៈ អ្នកដឹងធម៌ និងស្រឡាញ់ធម៌ បានពិចារណាពីទុក្ខលំបាកនៃជីវិតក្នុងព្រៃ ហើយមិនបានសម្រេចចិត្តនាំនាងទៅជាមួយឡើយ។

Verse 2

सान्त्वयित्वा पुनस्तां तु बाष्पदूषितलोचनाम् ।निवर्तनार्थे धर्मात्मा वाक्यमेतदुवाच ह ॥२॥

ក្រោយពេលលួងលោមសីតា ដែលភ្នែកព្រិលដោយទឹកភ្នែកហើយ ព្រះរាមាអ្នកមានធម៌ជាចិត្ត បានពោលពាក្យទាំងនេះម្តងទៀត ដោយមានបំណងបញ្ឈប់នាងមិនឲ្យតាមទៅព្រៃ។

Verse 3

सीते महाकुलीनाऽसि धर्मे च निरता सदा ।इहाऽचर स्वधर्मं त्वं मे यथा मनसस्सुखम् ॥३॥

ឱ សីតា អ្នកកើតមកពីត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ ហើយតែងតែស្មោះត្រង់ចំពោះធម៌។ ដូច្នេះ សូមស្នាក់នៅទីនេះ ហើយអនុវត្តស្វធម៌របស់អ្នក ដើម្បីឲ្យចិត្តខ្ញុំបានសុខសាន្ត។

Verse 4

सीते यथा त्वां वक्ष्यामि तथा कार्यं त्वयाऽबले ।वने हि बहवो दोषा वदतस्तान्निबोध मे ॥४॥

ឱ សីតា នារីទន់ភ្លន់ អ្នកត្រូវធ្វើតាមដែលខ្ញុំនិយាយ។ ព្រៃមានគ្រោះថ្នាក់ និងការលំបាកជាច្រើន; សូមស្តាប់ឲ្យល្អ ខណៈខ្ញុំពន្យល់ឲ្យអ្នកយល់។

Verse 5

सीते विमुच्यतामेषा वनवासकृता मतिः ।बहुदोषं हि कान्तारं वनमित्यभिधीयते ॥५॥

ឱ សីតា សូមបោះបង់ចិត្តគំនិតនៃការទៅស្នាក់នៅព្រៃនេះចោល។ ព្រោះព្រៃទុรกันដារ (កាន្តារ) ត្រូវបានហៅថា ‘ព្រៃ’ ដោយសារតែវាពោរពេញដោយគ្រោះថ្នាក់ និងទុក្ខលំបាកជាច្រើន។

Verse 6

हितबुद्ध्या खलु वचो मयैतदभिधीयते ।सदा सुखं न जानामि दुःखमेव सदा वनम् ॥६॥

ខ្ញុំនិយាយពាក្យទាំងនេះដោយបញ្ញាដើម្បីប្រយោជន៍របស់អ្នក។ ខ្ញុំមិនស្គាល់សុខអចិន្ត្រៃយ៍នៅក្នុងព្រៃឡើយ; នៅទីនោះ ព្រៃគឺមានតែទុក្ខជានិច្ច។

Verse 7

गिरिनिर्झरसम्भूता गिरिकन्दर वासिनाम् ।सिंहानां निनदा दुःखा श्श्रोतुं दुःखमतो वनम् ॥७॥

សំឡេងដែលកើតពីទឹកជ្រោះលើភ្នំ និងសំឡេងគំហុករបស់សត្វសិង្ហដែលស្នាក់នៅក្នុងរូងភ្នំថ្ម គឺឈឺចាប់ និងគួរឱ្យភ័យខ្លាចក្នុងការស្តាប់; ដូច្នេះ ការរស់នៅព្រៃគឺជាទុក្ខ។

Verse 8

क्रीडमानाश्च विस्रब्धा मत्ता श्शून्ये महामृगाः ।दृष्ट्वा समभिवर्तन्ते सीते दुःखमतो वनम् ॥८॥

ក្នុងព្រៃស្ងាត់ឯកោ សត្វព្រៃធំៗ មិនខ្លាចអ្វីឡើយ ដូចជាមេម៉ាយដោយសេរីភាព កំពុងលេងល្បែងទៅមក; ពេលឃើញមនុស្ស ក៏រត់ប្រញាប់ចូលវាយប្រហារ។ ដូច្នេះ ព្រៃគឺជាទុក្ខ។

Verse 9

सग्राहा स्सरितश्चैव पङ्कवत्यस्सु दुस्तराः ।मत्तैरपि गजैर्नित्यमतो दुःखतरं वनम् ॥९॥

ទន្លេនានាដែលមានក្រពើច្រើន និងពោរពេញដោយភក់ល្បាប់ គឺឆ្លងកាត់បានលំបាកយ៉ាងខ្លាំង សូម្បីតែដំរីកំពុងក្តៅក្រហាយក៏នៅតែឆ្លងបានពិបាកជានិច្ច។ ដូច្នេះ ការរស់នៅក្នុងព្រៃតែងតែមានគ្រោះថ្នាក់ និងទុក្ខលំបាកកាន់តែច្រើន។

Verse 10

लताकण्टकसङ्कीर्णाः कृकवाकूपनादिताः ।निरपाश्च सुदुर्गाश्च मार्गा दुःखमतो वनम् ॥१०॥

ផ្លូវទាំងឡាយត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយវល្លិមានបន្លា សូរស័ព្ទកងរំពងដោយស្រែកនៃបក្សីព្រៃ គ្មានទឹក ហើយលំបាកខ្លាំងក្នុងការឆ្លងកាត់; ដូច្នេះព្រៃជាទីកន្លែងនៃទុក្ខវេទនា។

Verse 11

सुप्यते पर्णशय्यासु स्वयं भग्नासु भूतले ।रात्रिषु श्रमखिन्नेन तस्माद्दुःखतरं वनम् ॥११॥

នៅពេលរាត្រី ពេលនឿយហត់ដោយការខិតខំ ត្រូវដេកលើដីផ្ទាល់ លើពូកស្លឹកឈើដែលធ្លាក់ចុះដោយខ្លួនឯង; ដូច្នេះព្រៃកាន់តែឈឺចាប់លំបាក។

Verse 12

अहोरात्रं च सन्तोषः कर्तव्यो नियतात्मना ।फलैर्वृक्षावपतितै स्सीते दुःखमतो वनम् ॥१२॥

ឱ សីតា! ទាំងថ្ងៃទាំងយប់ អ្នកដែលគ្រប់គ្រងចិត្តត្រូវធ្វើសន្តោស និងរស់ដោយផ្លែឈើដែលធ្លាក់ពីដើមឈើ; ដូច្នេះជីវិតក្នុងព្រៃគឺជាទុក្ខវេទនា។

Verse 13

उपवासश्च कर्तव्यो यथा प्राणेन मैथिलि ।जटाभारश्च कर्तव्यो वल्कलाम्बरधारिणा ॥१३॥

ឱ មៃថិលី! ត្រូវអនុវត្តការអត់អាហារតាមកម្លាំងរបស់ខ្លួន; ហើយអ្នកដែលស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់សំបកឈើ ក៏ត្រូវទ្រាំទ្រភារកិច្ចនៃសក់ចងជាចង្រ្កាន (ជតា) ផងដែរ។

Verse 14

देवतानां पित्रूणां कर्तव्यं विधिपूर्वकम् ।प्राप्तानामतिथीनां च नित्यशः प्रतिपूजनम् ॥१४॥

ត្រូវបូជាទេវតា និងបិត្របុព្វបុរសតាមវិធីពិធីការដោយត្រឹមត្រូវ; ហើយភ្ញៀវដែលមកដល់ ក៏ត្រូវគោរពទទួលបូជាជានិច្ចរៀងរាល់ថ្ងៃ។

Verse 15

कार्यस्त्रिरभिषेकश्च काले काले च नित्यशः ।चरता नियमेनैव तस्माद्धुःखतरं वनम् ॥१५॥

ដោយរស់នៅតាមវិន័យយ៉ាងតឹងរឹងក្នុងពេលដើរចល័ត ត្រូវធ្វើស្នាន (អភិសេក) បីដងក្នុងមួយថ្ងៃ តាមពេលវេលាដែលកំណត់ជានិច្ច; ដូច្នេះជីវិតក្នុងព្រៃកាន់តែពិបាក។

Verse 16

उपहारश्च कर्तव्यः कुसुमै स्स्वयमाहृतैः ।आर्षेण विधिना वेद्यां बाले दुःखमतो वनम् ॥१६॥

ត្រូវធ្វើការថ្វាយបូជានៅលើវេទិកាបូជា តាមវិធីអារិស (របស់ឥសី) ដោយប្រើផ្កាដែលខ្លួនឯងប្រមូលមក; ដូច្នេះ ឱ អ្នកសុទ្ធសាធ! ជីវិតក្នុងព្រៃគឺជាការលំបាកទុក្ខ។

Verse 17

यथालब्धेन कर्तव्यः सन्तोषस्तेन मैथिलि ।यताहारैर्वनचरै र्नित्यं दुःखमतो वनम् ॥१७॥

ឱ មៃថិលី! អ្នករស់នៅព្រៃដែលមានអាហារកំណត់ ត្រូវសន្តោសចំពោះអ្វីដែលបានតាមវាសនា; ដូច្នេះជីវិតក្នុងព្រៃគឺជាការលំបាកជានិច្ច។

Verse 18

अतीव वातास्तिमिरं बुभुक्षा चात्र नित्यशः ।भयानि च महान्त्यत्र ततो दुःखतरं वनम् ॥१८॥

នៅទីនោះមានខ្យល់កន្ត្រាក់ខ្លាំង ភាពងងឹត និងភាពឃ្លានជានិច្ច ហើយមានគ្រោះថ្នាក់ធំៗផងដែរ; ដូច្នេះជីវិតក្នុងព្រៃលំបាកយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 19

सरीसृपाश्च बहवो बहुरूपाश्च भामिनि ।चरन्ति पृथिवीं दर्पात्ततो दुःखतरं वनम् ॥१९॥

ឱ នាងមានរូបស្រស់! មានសត្វលូនវារជាច្រើនប្រភេទ ច្រើនរូបរាង ដើរលើដីដោយកាចសាហាវ; ដូច្នេះជីវិតក្នុងព្រៃកាន់តែគ្រោះថ្នាក់។

Verse 20

नदी निलयना स्सर्पा नदीकुटिलगामिनः ।तिषठ्न्त्यावृत्य पन्थानं ततो दुःखतरं वनम् ॥. ॥२०॥

ពស់ដែលស្នាក់នៅក្នុងទន្លេ ហើយរអិលទៅដោយចលនាកោងកាចដូចទន្លេ នាំគ្នាបិទផ្លូវ និងស្ទាក់ចាំ; ដូច្នេះជីវិតក្នុងព្រៃលំបាកយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 21

पतङ्गा वृश्चिकाः कीटा दंशाश्च मशकै स्सह ।बाधन्ते नित्यमबले सर्वं दुःखमतो वनम् ॥२१॥

ឱ នាងអសមត្ថ! បក្សី ខ្យងពស់ (ព្រិច) សត្វល្អិត និងមូសខាំជាមួយមូសធម្មតា តែងរំខានទារុណដល់មនុស្សទាំងអស់ជានិច្ច; ដូច្នេះព្រៃគឺជាទុក្ខសុទ្ធសាធ។

Verse 22

द्रुमाः कण्टकिनश्चैव कुशाः काशाश्च भामिनि ।वने व्याकुलशाखाग्रास्तेन दुःखतरं वनम् ॥२२॥

ឱ នារីដ៏ស្រស់ស្អាត ក្នុងព្រៃមានដើមឈើមានបន្លា ស្មៅគុសៈ និងស្មៅកាសៈ ហើយកំពូលឈើមានមែកសាខាច្របូកច្របល់; ដូច្នេះជីវិតនៅព្រៃគឺលំបាក និងទុក្ខធ្ងន់ណាស់។

Verse 23

कायक्लेशाश्च बहवो भयानि विविधानि च ।अरण्यवासे वसतो दुःखमेव ततो वनम् ॥२३॥

សម្រាប់អ្នកដែលរស់នៅក្នុងព្រៃព្រឹក្សា មានទុក្ខលំបាកនៃរាងកាយជាច្រើនកើតឡើង ហើយមានការភ័យខ្លាចនានាផងដែរ; ដូច្នេះ ការរស់នៅព្រៃគឺជាទុក្ខពិតប្រាកដ។

Verse 24

क्रोधलोभौ विमोक्तव्यौ कर्तव्या तपसे मतिः ।न भेतव्यं च भेतव्ये नित्यं दुःखमतो वनम् ॥२४॥

កំហឹង និងលោភលន់ ត្រូវលះបង់ចោល ហើយចិត្តត្រូវដាក់មាំលើតបៈ (ការប្រតិបត្តិធម៌អាស្រ័យលើការអត់ធ្មត់); ទោះនៅក្នុងស្ថានភាពគួរឱ្យភ័យក៏មិនគួរចុះចាញ់ចំពោះការភ័យ។ ដូច្នេះ ជីវិតក្នុងព្រៃគឺជាការលំបាកមិនដាច់។

Verse 25

तदलं ते वनं गत्वा क्षमं न हि वनं तव ।विमृशन्निह पश्यामि बहुदोषतरं वनम् ॥२५॥

ដូច្នេះ សូមគ្រប់គ្រាន់—កុំទៅព្រៃឡើយ; ជីវិតព្រៃមិនសមស្របសម្រាប់អ្នកទេ។ ខ្ញុំបានពិចារណានៅទីនេះ ហើយឃើញថាព្រៃនោះពោរពេញដោយកំហុស និងគ្រោះថ្នាក់ច្រើនជាងមុនទៀត។

Verse 26

वनन्तु नेतुं न कृता मतिस्तदा बभूव रामेण यदा महात्मना ।न तस्य सीता वचनं चकार त त्ततोऽब्रवीद्राममिदं सुदुःखिता ॥२६॥

ពេលព្រះរាមាអ្នកមានព្រះហឫទ័យធំ មិនទាន់សម្រេចចិត្តនាំនាងទៅព្រៃ នាងសីតាមិនព្រមធ្វើតាមព្រះបន្ទូលទេ; បន្ទាប់មកដោយទុក្ខសោកយ៉ាងខ្លាំង នាងបានទូលព្រះរាមាដូច្នេះ។