Adhyaya 18
रुद्र-स्तवराजः (Rudra-Stavarāja) — Exempla of Śiva’s Boons and the Hymn’s Phalaśruti
Upa-parva: Śiva-stava (Rudra-stavarāja) and Exempla of Śaiva Grace
Vaiśaṃpāyana reports that Kṛṣṇa-Dvaipāyana (Vyāsa), characterized as a mahāyogin, instructs the recitation of a Śiva hymn, asserting that Śiva’s favor yields desired aims, as it did for him during austerities. A sequence of voices and exempla follows: figures such as Ālambāyana and other sages describe tapas, curses, moral peril, and subsequent refuge in Maheśvara, resulting in release from fault, restoration of well-being, longevity, and excellence. Jāmadagnya (Paraśurāma) narrates purification and divine gifts (including the paraśu and astras) after grievous distress, with assurances of invincibility and fame. Parāśara frames Vyāsa’s birth and cosmic role as a boon’s outcome, positioning lineage and authorship within a providential register. Additional accounts (e.g., Māṇḍavya’s ordeal and relief; Gālava’s reunion with his father) reinforce Śiva as rescuer and ordainer of destiny. The chapter culminates in Kṛṣṇa’s expansive Rudra-stavarāja enumerating deities, cosmic principles, and categories of experience as arising from Śarva, followed by a phalaśruti: disciplined, pure recitation for a year is said to yield Aśvamedha-like merit and role-specific benefits, with a concluding claim of extensive heavenly residence proportional to one’s bodily ‘romakūpa’ count.
Chapter Arc: भीष्म शरशय्या पर धर्म-उपदेश की धारा में एक दिव्य मोड़ लेते हैं—वे महेश्वर के असंख्य नाम-रूपों का स्मरण कराते हुए बताते हैं कि स्तुति स्वयं साधना बन जाती है। → श्लोकों में शिव के विराट, विरोधाभासी-से प्रतीत होने वाले गुण एक-एक कर उभरते हैं—ऊर्ध्वगात्मा, पशुपति, पिनाकधृत, वराह-रूप, शत्रुहा—मानो श्रोता के भीतर प्रश्न उठे: इतने रूपों वाले देव को मनुष्य कैसे समझे, कैसे पकड़े? इसी के साथ यह भी प्रतिपादित होता है कि केवल सुनना नहीं, सुनाना-कथन-कीर्तन भी साधक को उसी भाव में स्थिर करता है। → चरम बिंदु पर अध्याय यह उद्घोष करता है कि जो सर्वभाव से महेश्वर की शरण लेते हैं, शरणागतवत्सल देव उन्हें संसार-सागर से उबारते हैं; और जो एकभक्ति से इस स्तोत्र का पाठ करते हैं, उन्हें वही परम गति प्राप्त होती है जो सांख्य-योग के साधकों को मिलती है। → भक्ति का रहस्य स्पष्ट होता है—शिव की कृपा से ही मनुष्य में अनन्य भक्ति जन्म लेती है, और वही भक्ति परम सिद्धि का द्वार बनती है। स्तुति, वंदना, अर्चना—ये सब एक ही मार्ग के विविध चरण हैं। → नारायण-नाम का स्मरण (यम के प्रति ‘नारायणाय…’ का संकेत) यह आभास देता है कि आगे उपदेश में देव-तत्त्व की एकता और नाम-रहस्य का विस्तार होगा।
Shlokas
Verse 136
ऊर्ध्वगात्मा पशुपतिर्वातरंहा मनोजव: । चन्दनी पद्मनालाग्र: सुरभ्युत्तरणो नर:
ព្រះវាយុទេវបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអង្គមានសភាពលើកឡើងឆ្ពោះទៅលើ លើសលប់ពីអ្វីៗទាំងអស់; ជាពសុបតិ—ម្ចាស់នៃសត្វលោក; លឿនដូចខ្យល់ និងលឿនដូចចិត្ត។ អង្គកាយត្រូវបានលាបដោយចន្ទន៍; ជាចុងស្នូលនៃដើមដូងផ្កាឈូក; ហើយជានរៈ—បុរសរូប—ដែលបាននាំសុរាភីចុះមក។»
Verse 137
कर्णिकारमहास्रग्वी नीलमौलि: पिनाकधृत् । उमापतिरुमाकान्तो जाह्नवीधृदुमाधव:
ព្រះវាយុទេវបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអង្គពាក់មាលាធំធេងនៃផ្កាកណ្ណិការ; ព្រះសិរីមានមកុដកំពូលពណ៌ខៀវងងឹត; ព្រះអង្គកាន់ធ្នូពិនាក; ជាអុមាបតិ—ម្ចាស់នៃអុមា; ជាអ្នកជាទីស្រឡាញ់របស់អុមា; ជាអ្នកទ្រទ្រង់ជាហ្នាវី (គង្គា) លើព្រះសិរ; និងជាអុមាធវ—ស្វាមីរបស់អុមា។»
Verse 138
वरो वराहो वरदो वरेण्य: सुमहास्वन: । महाप्रसादो दमन: शत्रुहा श्वेतपिज्रल:
ព្រះវាយុបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអង្គជាវរៈ—អង្គដ៏ប្រសើរ; ជាវរាហៈ—អវតារជ្រូកព្រៃដ៏ឧត្តម; ជាវរទៈ—អ្នកប្រទានពរ; ជាវរេណ្យៈ—អង្គដែលគួរជ្រើសរើស និងគួរបម្រើ។ សំឡេងគ្រហឹមរបស់ព្រះអង្គធំទូលាយ និងខ្លាំងក្លា។ ព្រះអង្គមានព្រះគុណធំចំពោះអ្នកស្រឡាញ់ភក្តី បង្ក្រាបអ្នកអាក្រក់ បំផ្លាញសត្រូវ ហើយបញ្ចេញពន្លឺសភ្លឺស និងលឿងត្នោត។»
Verse 139
पीतात्मा परमात्मा च प्रयतात्मा प्रधानधृत् । सर्वपारश्वमुखस्त्रयक्षो धर्मसाधारणो वर:
ព្រះវាយុមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអង្គមានព្រលឹងមាស និងជាព្រះអាត្មាអធិរាជ; ព្រះហឫទ័យបានបណ្តុះបណ្តាល និងបរិសុទ្ធ; ព្រះអង្គទ្រទ្រង់ “ប្រធាន” (Pradhāna) មូលដ្ឋានដើមនៃលោក។ ព្រះអង្គបែរមុខទៅគ្រប់ទិស មានភ្នែកបី ហើយប្រទានពរតាមធម៌—ជាព្រះអម្ចាស់ដ៏ប្រសើរ ដែលធ្វើឲ្យសេចក្តីសុចរិតក្លាយជាមាត្រដ្ឋានរួមសម្រាប់សត្វលោកទាំងអស់»។
Verse 140
चराचरात्मा सूक्ष्मात्मा अमृतो गोवृषेश्चर: । साध्यर्षिवसुरादित्यो विवस्वान् सवितामृत:
ព្រះវាយុមានព្រះបន្ទូលថា៖ ព្រះអង្គជាព្រះអាត្មាខាងក្នុងនៃសត្វចល និងអចលទាំងអស់; សារសំខាន់របស់ព្រះអង្គល្អិតល្អន់យ៉ាងខ្លាំង។ ព្រះអង្គអមតៈ ហើយជាព្រះអម្ចាស់ដែលថែរក្សាធម៌នៃ “គោ និងគោឈ្មោល”—របៀបរបបគាំទ្រនៃសេចក្តីសុចរិត។ ព្រះអង្គជាគ្រូនៃសាធ្យៈ និងព្រះឥសី; ត្រូវរាប់បញ្ចូលក្នុងវសុ និងអាទិត្យៈ; ព្រះអង្គគឺ វិវស្វាន សវិត្រ—ព្រះអាទិត្យភ្លឺរលោង មានសភាពអមតៈ ដែលបង្កើត និងបញ្ចេញកម្លាំងជីវិតដល់លោក។
Verse 141
व्यास: सर्ग: सुसंक्षेपो विस्तर: पर्ययो नरः । ऋतु: संवत्सरो मास: पक्ष: संख्यासमापन:
ព្រះវាយុមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអង្គគឺ វ្យាស; ព្រះអង្គគឺ “សರ್ಗ” ការបញ្ចេញកំណើតនៃលោក។ ព្រះអង្គជាទម្រង់សង្ខេប និងទម្រង់ពង្រីកនៃសೃષ્ટិ។ ព្រះអង្គជានរៈដូច វៃស្វានរៈ ដែលពេញលេញគ្របដណ្តប់គ្រប់ទី។ ព្រះអង្គជារដូវ ជាឆ្នាំ ជាខែ ជាពាក់កណ្តាលខែ ហើយជាការបញ្ចប់នៃការរាប់—ចំណុចប្រសព្វនៃប្រតិទិន ដែលបិទបញ្ចប់ការរាប់វេលាទាំងឡាយ»។
Verse 142
कला: काष्ठा लवा मात्रा मुहूर्ताहःक्षपा: क्षणा: । विश्वेक्षेत्र प्रजाबीज॑ लिड्रमाद्यस्तु निर्गम:
ព្រះវាយុទេវមានព្រះបន្ទូលថា៖ «កលា កាស្ឋា លវា មាត្រា មុហូរតៈ ថ្ងៃ និងយប់ និងក្សណៈ—ទាំងនេះជាមាត្រដ្ឋាន និងការបែងចែកនៃកាលៈ។ ព្រះអង្គជាគ្រឹះទ្រទ្រង់សកលលោក ដូចដីគាំទ្រដើមឈើមហាកោសល្យ; ព្រះអង្គជាគ្រាប់ពូជមូលហេតុនៃសត្វទាំងអស់; ព្រះអង្គជាសញ្ញាល្អិត (លិង្គ) ដែលអាចអនុមានអវ្យក្ត; ហើយព្រះអង្គជាអ្នកលេចចេញមុនគេក្នុងសೃષ્ટិ»។
Verse 143
सदसद् व्यक्तमव्यक्तं पिता माता पितामह: । स्वर्गद्धारं प्रजाद्वारं मोक्षद्वारं त्रिविष्टपम्
ព្រះវាយុមានព្រះបន្ទូលថា៖ «វាជាសត् និងអសត; ជាវ្យក្ត និងអវ្យក្ត។ វាជាឪពុក ជាម្តាយ និងជាជីតា។ វាជាទ្វារទៅសួគ៌ ជាទ្វារទៅកូនចៅ និងជាទ្វារទៅមោគ្ខ—មែនហើយ វាគឺ ត្រីវិષ્ટប (Triviṣṭapa) សួគ៌នោះឯង»។
Verse 144
निर्वाणं ह्वादनश्वैव ब्रह्मतोक: परा गति: । देवासुरविनिर्माता देवासुरपरायण:
ព្រះវាយុទេវបានមានព្រះវាចា៖ ព្រះអង្គគឺជានិរវាណផ្ទាល់ ជាអ្នកប្រទានសុខានុភាព និងជាព្រះព្រហ្មលោកផ្ទាល់—ជាគោលដៅខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។ ព្រះអង្គជាអ្នកបង្កើតទាំងទេវតា និងអសុរ ហើយជាជម្រកដ៏អធិបតី ដែលទាំងទេវតា និងអសុរទាំងឡាយចុងក្រោយត្រូវពឹងផ្អែកលើព្រះអង្គ។
Verse 145
देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृत: । देवासुरमहामात्रो देवासुरगणाश्रय:
ព្រះវាយុបានមានព្រះវាចា៖ ព្រះអង្គជាគ្រូដ៏គួរគោរពរបស់ទាំងទេវតា និងអសុរ ជាព្រះដ៏អធិបតី ដែលទាំងទេវតា និងអសុរគោរពបូជា។ ព្រះអង្គជាអ្នកឧត្តមជាងគេក្នុងចំណោមពួកគេ ហើយជាជម្រកដែលកងទ័ពទេវតា និងអសុរអាចពឹងផ្អែកបាន។
Verse 146
देवासुरगणाध्यक्षो देवासुरगणाग्रणी: । देवातिदेवो देवर्षिदेवासुरवरप्रद:
ព្រះវាយុបានមានព្រះវាចា៖ ព្រះអង្គជាអធិបតីគ្រប់គ្រងលើកងទ័ពទេវតា និងអសុរ ជាមេដឹកនាំដ៏ឧត្តមជាងគេក្នុងចំណោមពួកគេ។ ព្រះអង្គជាព្រះលើសព្រះទាំងឡាយ ជាព្រះឥសីដ៏ទេវភាព ហើយជាអ្នកប្រទានពរ សូម្បីតែដល់ទេវតា និងអសុរផងដែរ។
Verse 147
देवासुरेश्वरो विश्वो देवासुरमहे श्वरः । सर्वदेवमयो<चिन्त्यो देवतात्मा55त्मसम्भव:
ព្រះវាយុបានមានព្រះវាចា៖ «ព្រះអង្គជាព្រះអធិបតីនៃទាំងទេវតា និងអសុរ ជាព្រះដ៏សព្វវ្យាបក ជាព្រះមហាអធិរាជលើទាំងទេវ និងអសុរ។ ព្រះអង្គរួមបញ្ចូលទេវតាទាំងអស់ក្នុងព្រះអង្គ ជាអសមត្ថគិតគូរដល់ចិត្ត; សារសំខាន់របស់ព្រះអង្គជាទេវភាព ហើយព្រះអង្គកើតឡើងដោយខ្លួនឯង (ស្វយಂಭូ)»។
Verse 148
९४७ देवासुरेश्वर:--देवताओं और असुरोंके ईश्वर, ९४८ विश्व:--विराट् स्वरूप, ९४९ देवासुरमहेश्वर:--देवताओं और असुरोंके महान् ईश्वर, ९५० सर्वदेवमय:--सम्पूर्ण देवस्वरूप, ९५१ अचिन्त्य:--अचिन्त्यस्वरूप, ९५२ देवतात्मा--देवताओंके अन्तरात्मा, ९५३ आत्मसम्भव:--स्वयम्भू ।।
ព្រះវាយុទេវបានមានព្រះវាចា៖ ព្រះអង្គជាអ្នកបង្ហាញខ្លួនជាអ្វីៗទាំងអស់ដែលលូតលាស់ពីផែនដី; ជាព្រះត្រីវិក្រម ដែលវាស់ពិភពទាំងឡាយដោយបីជំហាន; ជាវេជ្ជបណ្ឌិតទេវភាព; គ្មានមលទាំងស្រុង និងបរិសុទ្ធឥតខ្ចោះ; អមតៈ។ ព្រះអង្គគួរឲ្យសរសើរ; ជាព្រះអម្ចាស់នៃដំរី; ជាអ្នកចល័តមិនឈប់ និងសព្វវ្យាបក; ជាខ្លា—ក្លាហានក្នុងអំណាច; ជាសីហៈក្នុងចំណោមទេវតា; និងជាគោឧសភៈក្នុងចំណោមមនុស្ស—ជាមនុស្សឧត្តមបំផុត។
Verse 149
विबुधोड5ग्रवर: सूक्ष्म: सर्वदेवस्तपोमय: । सुयुक्त: शोभनो वच्ञी प्रासानां प्रभवो5व्यय:
ព្រះវាយុទេវបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអង្គជាទេវបុត្រដ៏ប្រាជ្ញា មានសិទ្ធិទទួលភាគដំបូងក្នុងយញ្ញៈជាអធិបតី; មានសភាពល្អិតល្អន់យ៉ាងខ្លាំង; ជារូបសមាសនៃទេវទាំងអស់; ជាសភាពកើតពីតបៈ។ ព្រះអង្គតែងត្រៀមខ្លួនល្អ (ដើម្បីប្រទានព្រះគុណដល់អ្នកស្រឡាញ់ភក្តិ), មានសុភមង្គលជាស្វഭាវៈ, ជាអ្នកកាន់វជ្រៈ, ជាប្រភពមិនរលាយដែលអាវុធឈ្មោះ ‘ប្រាស’ កើតចេញ—អមតៈ មិនអស់បាត់»។
Verse 150
गुहः कान््तो निज: सर्ग: पवित्र सर्वपावन: । शृद्धी शृज्धप्रियो बभ्ू राजराजो निरामय:
ព្រះវាយុបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអង្គគឺ គុហៈ (ស្កន្ទ/កាត្តិកេយ) អ្នកជាទីស្រឡាញ់ និងភ្លឺរលោង; ការបង្ហាញរូបរបស់ព្រះអង្គជាប់ជានិច្ចជាមួយសೃષ્ટិ មិនអាចបំបែកពីការបង្កើតបាន។ ព្រះអង្គបរិសុទ្ធលើសគេ និងជាអ្នកបរិសុទ្ធគ្រប់គ្នា។ ព្រះអង្គកាន់ស្រីង្គី (ស្នែង/ត្រែស្នែង) ហើយពេញចិត្តកំពូលភ្នំខ្ពស់ៗ; ព្រះអង្គក៏បានបង្ហាញជាវិស្ណុ។ ព្រះអង្គជារាជានៃរាជាទាំងឡាយ មិនមានរោគទុក្ខ និងគ្មានកំហុសសោះ»។
Verse 151
अभिराम: सुरगणो विराम: सर्वसाधन: । ललाटाक्षो विश्वदेवो हरिणो ब्रह्म॒वर्चस:
ព្រះវាយុទេវបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអង្គគឺ អភិរាមៈ អ្នកផ្តល់សេចក្តីរីករាយ; សុរគណៈ ជារូបនៃក្រុមទេវ; វិរាមៈ អ្នកធ្វើឲ្យសកម្មភាពទាំងអស់ស្ងប់ស្ងាត់; សರ್ವសាធនៈ អាចសម្រេចបានដោយមធ្យោបាយនៃសាធនាទាំងឡាយ។ ព្រះអង្គគឺ លលាតាក្សៈ អ្នកមានភ្នែកទីបីលើលលាដ៍; វិស្វទេវៈ ព្រះសភាពទេវដែលពេញលេញទូទាំងសកល; ហរិណៈ បង្ហាញជារូបម្រឹគ; និង ព្រហ្មវರ್ಚសៈ ភ្លឺរលោងដោយតេជៈនៃវិជ្ជាព្រហ្ម»។
Verse 152
स्थावराणां पतिश्नैव नियमेन्द्रियवर्धन: । सिद्धार्थ:सिद्धभूतार्थो 5चिन्त्य:सत्यव्रत: शुचि:
ព្រះវាយុទេវបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអង្គជាព្រះអធិបតីនៃអចលវត្ថុទាំងឡាយ (ភ្នំទាំងអស់)។ ដោយការអនុវត្តនិយមវិន័យ ព្រះអង្គបង្កើនអំណាចគ្រប់គ្រងលើអារម្មណ៍ និងចិត្ត។ បំណងប្រាថ្នារបស់ព្រះអង្គបានសម្រេច; គោលបំណងទាំងអស់បានបំពេញរួចហើយ។ ព្រះអង្គលើសពីការគិតធម្មតា រឹងមាំក្នុងព្រហ្មវត្ដសច្ចៈ និងបរិសុទ្ធទាំងស្រុង»។
Verse 153
व्रताधिप: परं ब्रह्म भक्तानां परमा गति: । विमुक्तो मुक्ततेजाश्न श्रीमान् श्रीवर्धनी जगत्
ព្រះវាយុទេវបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអង្គជាអធិបតីនៃវ្រតទាំងឡាយ ជាព្រហ្មន៍ដ៏អតិបរមា; សម្រាប់អ្នកភក្តិ ព្រះអង្គជាជម្រកខ្ពស់បំផុត និងគោលដៅចុងក្រោយ។ ព្រះអង្គសេរីជានិច្ច បញ្ចេញតេជៈមហិមាដ៏មិនអាចទប់ទល់លើសត្រូវ; មានសិរីសម្បត្តិទេវី ព្រះអង្គបង្កើនសំណាងសម្បត្តិដល់អ្នកបូជា ហើយព្រះអង្គជារូបនៃលោកទាំងមូល»។
Verse 154
यथाप्रधानं भगवानिति भक्त्या स्तुतो मया । यन्न ब्रह्मादयो देवा विदुस्तत्त्वेन नर्षय:
វាយុបាននិយាយថា៖ «ដោយសេចក្តីភក្តី ខ្ញុំបានសរសើរព្រះអម្ចាស់ដ៏មានព្រះភាគថា ‘ជាគោលការណ៍ដ៏លើសលប់ (ប្រធានៈ) ផ្ទាល់’—សច្ចៈមួយដែលសូម្បីតែព្រះព្រហ្មា និងទេវតាផ្សេងៗ ព្រមទាំងឥសីទាំងឡាយ ក៏មិនអាចដឹងបានពេញលេញតាមសារស្នូលពិតរបស់វាទេ»។
Verse 155
भक््त्या त्वेवं पुरस्कृत्य मया यज्ञपतिर्विभु:
ដោយសេចក្តីភក្តី ខ្ញុំបានដាក់ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានអំណាចគ្រប់យ៉ាង—ព្រះម្ចាស់នៃយញ្ញ—ឲ្យឈរនៅមុខគេ ដោយគោរពទ្រង់ជាអធិបតីដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នៃពិធីបូជា។
Verse 156
शिवमेश्रि: स्तुवन् देव॑ नामभि: पुष्टिवर्धनी:,जो सदा योगयुक्त एवं पवित्रभावसे रहनेवाला भक्त इन पुष्टिवर्धक नामोंद्वारा भगवान् शिवकी स्तुति करता है, वह स्वयं ही उन परमात्मा शिवको प्राप्त कर लेता है
វាយុបាននិយាយថា៖ អ្នកភក្តីដែលរស់នៅដោយភាពបរិសុទ្ធ ស្ថិតនៅក្នុងយោគៈជានិច្ច ហើយសរសើរព្រះសិវៈដោយនាមទាំងឡាយដែលបំប៉ន និងបង្កើនកម្លាំងទាំងនេះ នឹងឈានដល់អាត្មាដ៏លើសលប់—ព្រះសិវៈ—ដោយការអនុវត្តភក្តីរបស់ខ្លួនឯង។
Verse 157
नित्ययुक्तः शुचिर्भक्तः प्राप्रोत्यात्मानमात्मना,जो सदा योगयुक्त एवं पवित्रभावसे रहनेवाला भक्त इन पुष्टिवर्धक नामोंद्वारा भगवान् शिवकी स्तुति करता है, वह स्वयं ही उन परमात्मा शिवको प्राप्त कर लेता है
វាយុបាននិយាយថា៖ អ្នកភក្តីដែលតែងតែតាំងខ្លួនក្នុងយោគៈ បរិសុទ្ធ និងមាំមួនក្នុងភក្តី នឹងឈានដល់អាត្មាដ៏លើសលប់ដោយអាត្មាខាងក្នុងរបស់ខ្លួនឯង។ អ្នកណាដែលស្ថិតនៅក្នុងយោគៈជានិច្ច ហើយដោយចិត្តបរិសុទ្ធ សរសើរព្រះសិវៈដោយនាមទាំងឡាយដែលបំប៉ន និងបង្កើនកម្លាំង នោះពិតជានឹងទៅដល់ព្រះសិវៈដ៏លើសលប់នោះឯង។
Verse 158
एतद्धि परम॑ ब्रह्म परं ब्रह्माधिगच्छति । ऋषयश्चैव देवाश्न स्तुवन्त्येतेन तत्परम्
វាយុបាននិយាយថា៖ «នេះហើយជាព្រហ្មន៍ដ៏លើសលប់; ដោយវិធីសរសើរនេះ មនុស្សអាចឈានដល់ព្រហ្មន៍ដ៏ខ្ពស់បំផុត។ ឥសីទាំងឡាយ និងសូម្បីតែទេវតាទាំងឡាយ ក៏ប្រើស្តូត្រនេះឯង ដើម្បីសរសើរព្រះដ៏លើសលប់នោះ»។
Verse 159
स्तूयमानो महादेवस्तुष्यते नियतात्मभि: । भक्तानुकम्पी भगवानात्मसंस्थाकरो विभु:
ព្រះមហាទេវៈ ត្រូវបានសរសើរដោយអ្នកមានចិត្តតាំងមាំ និងគ្រប់គ្រងខ្លួនបាន; ព្រះអង្គក៏ពេញព្រះហឫទ័យយ៉ាងខ្លាំង។ ព្រះភគវាន ពោរពេញដោយមេត្តាចំពោះភក្តិជន ជាអំណាចសព្វទីសព្វកន្លែង ដែលបង្កើតឲ្យពួកគេឈរមាំក្នុងស្ថេរភាពខាងក្នុង—ឲ្យអាត្មា ស្ថិតនៅក្នុងអាត្មាផ្ទាល់។
Verse 160
तथैव च मनुष्येषु ये मनुष्या: प्रधानत: । आस्तिका: श्रद्दधानाश्न बहुभिर्जन्मभि: स्तवै:
ដូច្នេះដែរ ក្នុងចំណោមមនុស្ស: អ្នកណាដែលជាអ្នកជឿលើធម៌ទេវតា និងពោរពេញដោយសទ្ធា—ដែលភក្តិបានរឹងមាំឡើងដោយបទសរសើរដែលបានថ្វាយតាំងពីជាតិជាច្រើន—ពួកគេក្លាយជាអ្នកមានពន្លឺរុងរឿងដោយតេជៈវិញ្ញាណអស្ចារ្យមិនអស់។
Verse 161
भक्त्या हाुनन्यमीशानं परं देव॑ सनातनम् | कर्मणा मनसा वाचा भावेनामिततेजस:
វាយុបាននិយាយថា: «ដោយភក្តិ ចូរថ្វាយបង្គំព្រះអីសាន—ព្រះដ៏អធិបតីខ្ពស់បំផុត ជាព្រះអស់កាល។ ដោយកិច្ចការ ចិត្ត ពាក្យសម្តី និងអារម្មណ៍ខាងក្នុង អ្នកណាដែលមានចិត្តមួយតែមួយ មិនរំខាន ធ្វើសមាធិរំលឹកជាបន្តបន្ទាប់ចំពោះព្រះសិវៈ ជាព្រះអម្ចាស់លោកដ៏អស់កាល—ទោះភ្ញាក់ឬដេក ដើរឬអង្គុយ សូម្បីតែពេលបើកបិទភ្នែក—ពួកគេក្លាយជាអ្នកមានតេជៈវិញ្ញាណអស្ចារ្យមិនអស់។ ហើយអ្នកណាដែលស្តាប់ និងប្រាប់អំពីព្រះអង្គ សន្ទនាអំពីមហិមា និងសរសើរព្រះអង្គជានិច្ចតាមស្តូត្រនេះ ក៏ក្លាយជាអ្នកគួរឲ្យសរសើរ; ពួកគេស្ថិតក្នុងសេចក្តីពេញចិត្តជានិច្ច និងរីករាយក្នុងភក្តិនោះ»។
Verse 162
शयाना जाग्रमाणाश्च व्रजन्नुपविशंस्तथा । उन्मिषन् निमिषंश्वैव चिन्तयन्त: पुनः पुन:
វាយុបាននិយាយថា: ទោះដេកឬភ្ញាក់ ទោះដើរឬអង្គុយ សូម្បីតែពេលបើកបិទភ្នែក ពួកគេក៏រំលឹកគិតដល់ព្រះអង្គម្តងហើយម្តងទៀត។
Verse 163
शृण्वन्त: श्रावयन्तश्न॒ कथयन्तश्न ते भवम् | स्तुवन्तः स्तूयमानाश्न तुष्यन्ति च रमन्ति च
វាយុបាននិយាយថា: អ្នកដែលស្តាប់ (ការសរសើរព្រះអង្គ) ឲ្យអ្នកដទៃស្តាប់ និងនិយាយអំពីព្រះអង្គ—អ្នកភក្តិដែលសរសើរព្រះអង្គជានិច្ច ហើយខ្លួនឯងក៏គួរឲ្យសរសើរ—ពួកគេស្ថិតក្នុងសេចក្តីពេញចិត្តខាងក្នុង និងរីករាយ។
Verse 164
जन्मकोटिसहस्रेषु नानासंसारयोनिषु । जन्तोर्विगतपापस्य भवे भक्ति: प्रजायते
វាយុបាននិយាយថា៖ «ឆ្លងកាត់កំណើតរាប់ពាន់លាន ដើរវង្វេងក្នុងស្បូន និងស្ថានភាពនានានៃសំសារា; នៅពេលសត្វមានជីវិតមួយបានស្អាតសុទ្ធពីបាបទាំងស្រុង នោះភក្តីភាពចំពោះព្រះសិវៈក៏កើតឡើងក្នុងចិត្តរបស់វា»។
Verse 165
उत्पन्ना च भवे भक्तिरनन्या सर्वभावत: । भाविन: कारणे चास्य सर्वयुक्तस्य सर्वथा,भाग्यसे जो सर्वसाधनसम्पन्न हो गया है, उसको जगत्के कारण भगवान् शिवमें सम्पूर्णभावसे सर्वथा अनन्य भक्ति प्राप्त होती है
វាយុបាននិយាយថា៖ «នៅក្នុងអ្នកដែលបានពេញលេញដោយគុណសម្បត្តិគ្រប់ប្រការ ភក្តីភាពកើតឡើងដោយមិនរំលង—ដោយចិត្តទាំងមូល និងឯកតែមួយ—ចំពោះព្រះសិវៈ អម្ចាស់ជាមូលហេតុនៃលោក។ ភក្តីភាពនោះមកជាមួយអត្តភាពទាំងស្រុង មិនទុកទីឲ្យមានការចែកចិត្តឡើយ»។
Verse 166
एतद् देवेषु दुष्प्रापं मनुष्येषु न लभ्यते । निर्विघ्ना निश्चला रुद्रे भक्तिरव्यभिचारिणी
វាយុបាននិយាយថា៖ «ភក្តីភាពដ៏មិនរំលង—គ្មានឧបសគ្គ ស្ថិតស្ថេរ និងឯកតែមួយ—ចំពោះរុទ្រៈ គឺពិបាកទទួលបាន សូម្បីតែក្នុងចំណោមទេវតាក៏ដោយ។ ក្នុងចំណោមមនុស្ស វាមិនងាយរកឃើញទេ; ភក្តីភាពបែបនេះមិនសូវកើតឡើងដោយខ្លួនឯងឡើយ»។
Verse 167
तस्यैव च प्रसादेन भक्तिरुत्पद्यते नृणाम् | येन यान्ति परां सिद्धि तद्भागवतचेतस:
ដោយព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់ ភក្តីភាពកើតឡើងក្នុងមនុស្ស។ ដោយភក្តីភាពនោះ ចិត្តដែលក្លាយជាចិត្តបាហ្គវតៈ—ជ្រមុជក្នុងព្រះ—ពួកគេឈានដល់សិទ្ធិដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។
Verse 168
ये सर्वभावानुगताः: प्रपद्यन्ते महेश्वरम् । प्रपन्नवत्सलो देव: संसारात् तान् समुद्धरेत्,जो सम्पूर्ण भावसे अनुगत होकर महेश्वरकी शरण लेते हैं, शरणागतवत्सल महादेवजी इस संसारसे उनका उद्धार कर देते हैं
វាយុបាននិយាយថា៖ «អ្នកណាដែលសម្របខ្លួនដោយអារម្មណ៍ទាំងមូល ហើយចូលសុំជ្រកកោននៅមហេស្វរៈ ព្រះមហាទេវៈ—ព្រះអង្គដែលស្រឡាញ់អ្នកសុំជ្រកកោន—ព្រះអង្គនឹងលើកពួកគេឡើង និងសង្គ្រោះពួកគេចេញពីចំណងនៃសំសារា»។
Verse 169
एवमन्ये विकुर्वन्ति देवा: संसारमोचनम् । मनुष्याणामृते देवं नान्या शक्तिस्तपोबलम्
វាយុបាននិយាយថា៖ «ដូច្នេះហើយ ព្រះទេវតាផ្សេងៗក៏រំដោះខ្លួនពីចំណងសំសារ ដោយការសរសើរព្រះអម្ចាស់។ សម្រាប់មនុស្សលោក ក្រៅពីការជ្រកកោនព្រះដ៏ទេវភាព (មហាទេវ) មិនមានអំណាចផ្សេងទៀត ឬកម្លាំងកើតពីតបស្យា ដែលអាចនាំឲ្យរួចផុតពីសំសារ បានឡើយ»។
Verse 170
इति तेनेन्द्रकल्पेन भगवान् सदसत्पति: । कृत्तिवासा: स्तुतः कृष्ण तण्डिना शुभबुद्धिना
ដូច្នេះហើយ ឱ ក្រឹષ્ણ! មុនីតណ្ឌិ ដែលមានបញ្ញាកុសល និងភ្លឺរលោងដូចឥន្ទ្រ បានសរសើរព្រះសិវៈដ៏ព្រះពរ—ព្រះអម្ចាស់ពាក់ស្បែកដំរី និងជាម្ចាស់អធិបតីលើហេតុ និងផល លើអ្វីដែលមាន និងអ្វីដែលមិនមាន។
Verse 171
स्तवमेतं भगवतो ब्रह्मा स्वयमधारयत् । गीयते च स बुद्धयेत ब्रह्मा शंकरसंनिधौ
វាយុបាននិយាយថា៖ «ស្តូត្រនេះសម្រាប់ព្រះអម្ចាស់ដ៏ព្រះពរ ព្រះព្រហ្មបានយកទៅដាក់ក្នុងបេះដូងដោយខ្លួនឯង។ ហើយគេយល់ថា ព្រះព្រហ្មច្រៀងវានៅចំពោះមុខសង្ករ (Śaṅkara) ផ្ទាល់។ ដូច្នេះ មនុស្សគួរខិតខំរៀន និងដាក់វាទុកក្នុងចិត្ត ដូចជាការសរសើរដូចវេទ»។
Verse 172
इदं पुण्यं पवित्र च सर्वदा पापनाशनम् | योगदं मोक्षदं चैव स्वर्गदं तोषदं तथा,यह परम पवित्र, पुण्यजनक तथा सर्वदा सब पापोंका नाश करनेवाला है। यह योग, मोक्ष, स्वर्ग और संतोष--सब कुछ देनेवाला है
វាយុទេវបាននិយាយថា៖ «ការបង្រៀននេះមានបុណ្យ និងបរិសុទ្ធ ហើយបំផ្លាញបាបជានិច្ចដោយមិនខកខាន។ វាផ្តល់យោគ (ការរួមបញ្ចូលវិញ្ញាណដោយវិន័យ) ផ្តល់មោក្ខ (ការរំដោះ) ផ្តល់សួគ៌ ហើយក៏ផ្តល់សេចក្តីសុខចិត្តផងដែរ»។
Verse 173
एवमेतत् पठन्ते य एकभक््त्या तु शड्करम् | या गति: सांख्ययोगानां व्रजन्त्येतां गतिं तदा
ដូច្នេះហើយ។ អ្នកណាអានស្តូត្រនេះដោយភក្តីភាពតែមួយចិត្តចំពោះសង្ករ (Śaṅkara) នោះនឹងទទួលបានស្ថានភាពខ្ពស់បំផុតដូចគ្នា ដែលអ្នកដឹងសាំងខ្យ និងយោគីទាំងឡាយបានទៅដល់។
Verse 174
स्तवमेतं प्रयत्नेन सदा रुद्रस्य संनिधौ । अब्दमेकं चरेद् भक्त: प्राप्रुयादीप्सितं फलम्
វាយុបាននិយាយថា៖ «សូមឲ្យអ្នកមានភក្តីភាព អានស្តុតិនេះដោយការខិតខំប្រឹងប្រែងជានិច្ច នៅចំពោះព្រះរុទ្រ (ព្រះសិវៈ) ជានិច្ច។ បើអ្នកភក្តីភាពរក្សាវិន័យនេះបានពេញមួយឆ្នាំ គេនឹងទទួលបានផលដែលប្រាថ្នា»។
Verse 175
एतद् रहस्यं परम॑ ब्रह्मणो हृदि संस्थितम् । ब्रह्मा प्रोवाच शक्राय शक्र: प्रोवाच मृत्यवे,यह परम रहस्यमय स्तोत्र ब्रह्माजीके हृदयमें स्थित है। ब्रह्माजीने इन्द्रको इसका उपदेश दिया और इन्द्रने मृत्युको
វាយុបាននិយាយថា៖ «អាថ៌កំបាំងដ៏អធិមនេះ ស្ថិតនៅក្នុងបេះដូងរបស់ព្រះព្រហ្មា។ ព្រះព្រហ្មាបានបង្រៀនវាដល់សក្រក (ឥន្ទ្រ) ហើយសក្រកបានបង្រៀនបន្តទៅម្រឹត្យុ (មរណៈ)»។
Verse 176
मृत्यु: प्रोवाच रुद्रेभ्यो रुद्रेभ्यस्तण्डिमागमत् । महता तपसा प्राप्तस्तण्डिना ब्रह्मसझनि
វាយុបាននិយាយថា៖ «ម្រឹត្យុបានបង្រៀនធម៌នេះដល់ព្រះរុទ្រាទាំងឡាយ; ពីព្រះរុទ្រាទាំងឡាយ វាបានទៅដល់តណ្ឌិ។ តណ្ឌិបានទទួលវានៅព្រហ្មលោក ដោយតបស្យាដ៏ធំធេង»។
Verse 177
तण्डि: प्रोवाच शुक्राय गौतमाय च भार्गव: । वैवस्वताय मनवे गौतम: प्राह माधव,माधव! तण्डिने शुक्रको, शुक्रने गौतमको और गौतमने वैवस्वतमनुको इसका उपदेश दिया
វាយុបាននិយាយថា៖ «ភារគវៈបានបង្រៀនសេចក្តីណែនាំនេះដល់សុក្រក៏ដូចជាហ្គោតមៈ។ ហើយហ្គោតមៈ—ឱ ម៉ាធវ—បានបង្រៀនវាទៅវៃវស្វត មនុ»។
Verse 178
नारायणाय साध्याय समाधिष्ठाय धीमते । यमाय प्राह भगवान् साध्यो नारायणो<च्युत:
វាយុបាននិយាយថា៖ «ចំពោះនារាយណៈ—ដែលហៅថា សាធ្យៈ—អ្នកដែលស្ថិតក្នុងសមាធិដ៏ពេញលេញ និងមានប្រាជ្ញាខ្ពង់ខ្ពស់—ព្រះអង្គសាធ្យៈ នារាយណៈ អច្យុតៈ (មិនរអាក់រអួល) បានមានព្រះបន្ទូលពាក្យទាំងនេះទៅកាន់យមៈ»។
Verse 1543
स्तोतव्यमर्च्य वन्द्यं च कः स्तोष्यति जगत्पतिम् । श्रीकृष्ण! इस प्रकार बहुत-से नामोंमेंसे प्रधान-प्रधान नाम चुनकर मैंने उनके द्वारा भक्तिपूर्वक भगवान् शंकरका सावन किया। जिन्हें ब्रह्मा आदि देवता तथा ऋषि भी तत्त्वसे नहीं जानते। उन्हीं स्तवनके योग्य
គួរឲ្យសរសើរ គួរឲ្យបូជា និងគួរឲ្យគោរព—តើអ្នកណាអាចសរសើរព្រះអម្ចាស់នៃសកលលោកបានយ៉ាងពេញលេញ? ឱ ព្រះស្រីក្រឹṣṇa! ដោយជ្រើសយកនាមដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមនាមជាច្រើន ខ្ញុំបានថ្វាយស្តូត្រដោយភក្តីចំពោះព្រះភគវាន សង្ករ។ សូម្បីតែព្រះព្រហ្ម និងទេវតាផ្សេងៗ ព្រមទាំងឥសីទាំងឡាយ ក៏មិនដឹងទ្រង់តាមសារសច្ចៈរបស់ទ្រង់ឡើយ។ ដូច្នេះ តើអ្នកណាអាចតែងសរសើរដែលសមគួរចំពោះព្រះសិវៈ—ព្រះអម្ចាស់នៃលោក—ដែលតែមួយគត់គួរឲ្យស្តូត្រ បូជា និងវន្ទនាបាន?
Verse 1556
ततोअभ्यनुज्ञां सम्प्राप्प स्तुतो मतिमतां वर: । इस तरह भक्तिके द्वारा भगवान्को सामने रखते हुए मैंने उन्हींसे आज्ञा लेकर उन बुद्धिमानोंमें श्रेष्ठ भगवान् यज्ञपतिकी स्तुति की
បន្ទាប់មក ដោយទទួលបានការអនុញ្ញាត ខ្ញុំ—ដែលត្រូវបានសរសើរថាជាអ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញ—បានថ្វាយស្តូត្រសរសើរចំពោះព្រះអម្ចាស់ ព្រះម្ចាស់នៃយញ្ញ (ពិធីបូជា) ដោយដាក់ព្រះអង្គនៅមុខខ្ញុំដោយភក្តី ហើយប្រព្រឹត្តតាមការយល់ព្រមរបស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះ។
Frequently Asked Questions
The exempla repeatedly stage the tension between inherited consequence (curses, accusations, past harm) and moral repair, resolved through refuge, disciplined conduct, and devotional recitation framed as ethically restorative.
The chapter instructs that regulated senses, purity, and sustained devotion—expressed through a structured hymn—are presented as means to stabilize the mind, remediate distress, and align personal aims with dharma.
Yes. It claims that one-year recitation with restraint and purity yields Aśvamedha-like merit and role-specific benefits (learning for brāhmaṇa, conquest for a king, gain and skill for vaiśya, auspicious posthumous well-being for śūdra), concluding with a hyperbolic measure of heavenly residence.