Adhyaya 336

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि गोष्पदं तीर्थमुत्तमम् । यत्र श्राद्धं नरः कृत्वा गयासप्तगुणं फलम् । लभते नात्र संदेहो यदि श्रद्धा दृढा भवेत्

イーシュヴァラは言った。「それから、大いなる女神よ、ゴーシュパダと名づけられた最上のティールタへ赴くがよい。そこでシュラーダを行う者は、信が堅固であるなら、ガヤーの七倍の功徳を得る。疑いはない。」

Verse 2

यत्र श्राद्धं पृथुः कृत्वा पितरं पापयोनितः उद्दधार महादेवि वेनंनाम महाप्रभुम्

大いなる女神よ、まさにそこでプリトゥはシュラーダを修し、悪しき胎（堕落の境遇）にあった父、偉大なるヴェーナを救い上げた。

Verse 3

देव्युवाच । कस्मिन्स्थाने स्थितं तीर्थमुत्पत्तिस्तस्य कीदृशी । कथं स वेनराजो वा उद्धृतः पापयोनितः

女神は言われた。「そのティールタ（聖なる渡し場）はいずこに在り、その起源はいかなるものか。さらに、ヴェーナ王はいかにして罪の胎、堕ちた生より救い出されたのか。」

Verse 4

गयासप्तगुणं पुण्यं कथं तत्र प्रजायते । श्राद्धस्य किं विधानं तु के मंत्रास्तत्र के द्विजाः । एतन्मे कौतुकं देव यथावद्वक्तुमर्हसि

そこでは、ガヤーの七倍の功徳はいかにして生ずるのか。シュラーダ（śrāddha）の正しい作法はいかなるものか。そこで用いる真言はいずれで、招くべきブラーフマナ（dvija）はいかなる者か。これが我が関心である、主よ—しかるべきとおり正しく説き示したまえ。

Verse 5

ईश्वर उवाच । इदं रहस्यं देवेशि यत्त्वया परिपृच्छितम् । अप्रकाश्यमिदं तीर्थमस्मिन्पापयुगे प्रिये

イーシュヴァラは言われた。「女神よ、汝が問うたその秘事は—この聖なるティールタは、罪濁のこの時代に公にしてはならぬ、愛しき者よ。」

Verse 6

तथापि संप्रवक्ष्यामि तव स्नेहात्सुरेश्वरि । न पापिन इदं ब्रूयान्नैव तर्करताय वै

「それでもなお、天界の女王よ、汝への愛ゆえに我は説き明かそう。されど、罪人にこれを語ってはならず、論争に耽る者にも語ってはならぬ。」

Verse 7

न नास्तिकाय देवेशि न सुवर्णेतराय च । अस्ति देवि महासिद्धा पुण्या न्यंकुमती नदी

「女神よ、これは不信の者（ナースティカ）のためではなく、真の価値を欠く者のためでもない。デーヴィよ、至上の成就力を具えた、清浄なるニャンクマティー河が存在する。」

Verse 8

मर्यादार्थं मयाऽनीता क्षेत्रस्यास्य महेश्वरि । संस्थिता पापशमनी पर्णादित्याच्च दक्षिणे

「この聖域の聖なる境界を定めるために、ああマヘーシュヴァリーよ、わたしは彼女をここへ連れて来た。罪を滅するその川は、パルナーディティヤの南に在る。」

Verse 9

नारायणगृहात्सौम्ये नातिदूरे व्यवस्थिता । तस्या मध्ये महादेवि तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

「おお優しき者よ、彼女はナーラーヤナの住まいからさほど遠くない。彼女のただ中に、ああ大女神よ、三界に名高いティールタがある。」

Verse 10

गोष्पदं नाम विख्यातं कोटिपापहरं नृणाम् । गोष्पदस्य समीपे तु नातिदूरे व्यवस्थितः

「それは『ゴーシュパダ』という名で知られ、人々の罪を千万（コーティ）単位で除き去る。さらにゴーシュパダの近く、さほど遠くない所に、別の存在が鎮まっている。」

Verse 11

अनन्तो नाम नागेन्द्रः स्वयंभूतो धरातले । तस्य तीर्थस्य रक्षार्थं विष्णुना सन्नियोजितः

「アナンタと名づくナーガ王があり、地上に自ずから顕現した。あのティールタを守護するため、ヴィシュヌによって任じられたのである。」

Verse 12

कांक्षंति पितरः पुत्रान्नरकादतिभीरवः । गंता यो गोष्पदे पुत्रः स नस्त्राता भविष्यति । गोष्पदे च सुतं दृष्ट्वा पितॄणामुत्सवो भवेत्

「祖霊（ピトリ）たちは地獄を甚だ恐れ、息子を切に望む。ゴーシュパダへ赴くその子は、われらの救い手となるであろう。ゴーシュパダにて子を見れば、ピトリたちは祭りのごとく歓喜する。」

Verse 13

पद्भ्यामपि जलं स्पृष्ट्वा अस्मभ्यं किं न दास्यति । अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं यो नो दद्याज्जलांजलिम् । प्रभासक्षेत्रमासाद्य गोष्पदे तीर्थ उत्तमे

たとえ足で水に触れるだけでも、彼は我らピトリ（祖霊）に何を捧げぬことがあろうか。願わくは我らの家系に、プラバーサ・クシェートラに至り、最勝のティールタであるゴーシュパダにて、我らに一掬の水（ジャラーンジャリ）を供える者が現れますように。

Verse 14

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं खड्गमांसेन यः सकृत् । श्राद्धं कुर्यात्प्रयत्नेन कालशाकेन वा पुनः

願わくは我らの家系に、たとえ一度でも、努めてシュラーダ（Śrāddha）を修し奉る者が現れますように。カḍガ（khaḍga）の肉であれ、またカーラシャーカ（kālaśāka）の青菜であれ。

Verse 15

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोष्पदे दत्तदीपकः । आकल्पकालिका दीप्तिस्तेनाऽस्माकं भविष्यति

願わくは我らの家系に、ゴーシュパダにてたとえ一灯でも供える者があらんことを。その功徳により、劫（カルパ）の終わりに至るまで尽きぬ光明が我らの一族に生ずる。

Verse 16

गोष्पदे चान्नशता यः पितरस्तेन पुत्रिणः । दिनमेकमपि स्थित्वा पुनात्यासप्तमं कुलम्

ゴーシュパダにおいて百の食供をもって満たされたピトリ（祖霊）は、その者に子孫を授ける。また、そこにたとえ一日住するだけでも、家系は七代に至るまで清められる。

Verse 17

पिण्डं दद्याच्च पित्रादेरात्मनोऽपि स्वयं नरः । पिण्याकेंगुदकेनापि तेन मुच्येद्वरानने

人は自ら、祖霊ピトリのためにピンダ（piṇḍa）を捧げ、また自分自身のためにも捧げるべきである。たとえ油粕と水だけであっても、それによって解脱する、ああ麗しき面影の御方よ。

Verse 18

ब्रह्मज्ञानेन किं योगैर्गोग्रहे मरणेन किम् । किं कुरुक्षेत्रवासेन गोष्पदे यदि गच्छति

ブラフマン智も、ヨーガの修行も、ゴーグラハでの死も、クルクシェートラでの住まいも—もしゴーシュパダへ赴くなら、何の要があろうか。

Verse 19

सकृत्तीर्थाभिगमनं सकृत्पिण्डप्रपातनम् । दुर्ल्लभं किं पुनर्नित्यमस्मिंस्तीर्थे व्यवस्थितम्

ティールタをただ一度参詣し、ピンダをただ一度供えるだけでも—この聖地に常住する者にとって、何が得難いというのか。

Verse 20

अर्द्धकोशं तु तत्तीर्थं तदर्द्धार्द्धं तु दुर्ल्लभम् । तन्मध्ये श्राद्धकृत्पुण्यं गयासप्तगुणं लभेत्

そのティールタは半クロ―シャに及ぶが、最奥の四分の一は到達し難い。まさにその中央でシュラーダ（śrāddha）を修すれば、ガヤー（Gayā）の七倍の功徳を得る。

Verse 21

श्राद्धकृद्गोष्पदे यस्तु पितॄणामनृणो हि सः । पदमध्ये विशेषेण कुलानां शतमुद्धरेत्

ゴーシュパダでシュラーダ（śrāddha）を修する者は、祖霊（pitṛ）への負債をまことに免れる。とりわけその聖なる「パダ」（pada）の中央においては、百の家系を救い上げる。

Verse 22

गृहाच्चलितमात्रस्य गोष्पदे गमनं प्रति । स्वर्गारोहणसोपानं पितॄणां तु पदेपदे

家を出てゴーシュパダへ向かうだけで、その者の一歩一歩は、祖霊が天界へ昇るための階（きざはし）となる。

Verse 23

पायसेनैव मधुना सक्तुना पिष्टकेन च । चरुणा तंदुलाद्यैर्वा पिंडदानं विधीयते

ピṇḍa（供団）の供養は、パーヤサ（乳粥甘飯）、蜂蜜、炒った粉、菓子、カル（caru：儀礼にて煮調えた供物）、あるいは米や他の穀類によって行うべしと定められる。

Verse 24

गोप्रचारे तु यः पिण्डा ञ्छमीपत्रप्रमाणतः । कन्दमूलफलाद्यैर्वा दत्त्वा स्वर्गं नयेत्पितॄन्

しかし牛の放牧地において、シャミー(śamī)の葉ほどの量のピṇḍaを、芋・根・果実などで作って供える者は、祖霊（ピトリ）を天界へ導く。

Verse 25

गोष्पदे पिण्डदानेन यत्फलं लभते नरः । न तच्छक्यं मया वक्तुं कल्पकोटिशतैरपि

Goṣpadaにてピṇḍaを供えることで人が得る果報は、幾百億の劫を費やしても、私には語り尽くせぬほどである。

Verse 26

अथातः संप्रवक्ष्यामि सम्यग्यात्राविधिं शुभम् । यात्राविधानं च तथा सम्यक्छ्रद्धान्विता शृणु

さて今、私は吉祥にして正しいヤートラー（巡礼）の作法を、しかと説き明かそう。ヤートラーの規則と次第をも、揺るがぬ信をもって聴け。

Verse 27

यदि तीर्थं नरो गच्छेद्गयाश्राद्धफलेप्सया । तथाविधविधानेन यात्रा कुर्याद्विचक्षणः

もし人が、ガヤー・シュラーダ（Gayā-śrāddha）の果報を求めてティールタ（聖なる渡し場）へ赴くなら、識者はその定められた規範に従ってヤートラーを行うべきである。

Verse 28

ब्रह्मचारी शुचिर्भूत्वा हस्तपादेषु संयतः । श्रद्धावानास्तिको भावी गच्छेत्तीर्थं ततः सुधीः

梵行を守って清浄となり、手足のふるまいを慎み、信心深く、神を信じ、善き志を抱く者は—そののち賢者として、そのティールタ（聖なる渡し場）へ赴くべきである。

Verse 29

न नास्तिकस्य संसर्गं तस्मिंस्तीर्थे नरश्चरेत् । सर्वोपस्करसंयुक्तः श्राद्धार्ह द्रव्यसंयुतः । गच्छेत्तीर्थं साधुसंगी गयां मनसि मानयन्

そのティールタにおいては、人は不信の者と交わるべきではない。必要な品々をすべて整え、シュラーダ（祖霊供養）にふさわしい供物を携え、善き人々と共に聖地へ赴き、ガヤーを心中に敬って念ずべきである。

Verse 30

एवं यस्तु द्विजो गच्छेत्प्रतिग्रहविवर्जितः । पदेपदेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोत्य संशयम्

このように、布施の受納を避けて巡礼に赴く二度生まれ（ドヴィジャ）は、一歩ごとにアシュヴァメーダ（馬祀）の功徳を得る—疑いない。

Verse 31

तत्र स्नात्वा न्यंकुमत्यां सिद्धये पितृमुक्तये । स्नात्वाथ तर्प्पणं कुर्याद्देवादीनां यथाविधि

そこで、霊的成就と祖霊の解放のためにニャンクマティー（Nyaṅkumatī）で沐浴し、沐浴ののち、規定に従って諸天などへタルパナ（tarpaṇa、満足の供献）を行うべきである。

Verse 32

ब्रह्मादिस्तंबपर्यंता देवर्षि मनुमानवाः । तृप्यन्तु पितरः सर्वे मातृमातामहादयः

ブラフマーより草木の末に至るまで—諸天、聖仙（リシ）、マヌ、人々—母方の祖霊、母方の祖父らをはじめ、すべてのピトリ（祖霊）が満ち足りて喜ばれますように。

Verse 33

एवं संतर्प्य विधिना कृत्वा होमादिकं नरः । श्राद्धं सपिण्डकं कुर्यात्स्वतंत्रोक्तविधानतः

このように規定に従って（受ける者たち）を満たし、ホーマ（homa）および関連の儀礼を行ったのち、人は権威ある伝承に説かれる作法に従い、サピṇḍīकरण（sapiṇḍīkaraṇa）を伴うシュラーダ（śrāddha）を修すべきである。

Verse 34

आमन्त्र्य ब्राह्मणांस्तत्र शास्त्रजान्दोषवर्जितान् । एवं कृतोपचारस्तु इमं मन्त्रमुदीरयेत्

そこで、経典（シャーストラ）に通じ過失なきバラモンたちを恭しく招き、しかるべき供養と礼遇を尽くしたのち、この真言を唱えるべきである。

Verse 35

कव्यवाडनलः सोमो यमश्चैवार्यमा तथा । अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सोमपाः पितृदेवताः । आगच्छन्तु महाभागा युष्माभी रक्षिता स्त्विह

カヴィヤヴァーダーナラ（Kavyavāḍānala）、ソーマ（Soma）、ヤマ（Yama）、アリヤマー（Aryamā）、またアグニシュヴァーッタ（Agniṣvātta）、バルヒシャド（Barhiṣad）、ソーマパー（Somapā）なる父祖神（Pitṛ-devatā）よ、ここに来臨したまえ、幸いなる大いなる方々よ。ここにおいて、われらを汝らが守護したまえ。

Verse 36

मदीयाः पितरो ये च कुले जाताः सनाभयः । तेषां पिण्डप्रदाताऽहमागतोऽस्मिन्पितामहाः

おお祖父なる父祖（pitāmaha）よ。我が家系に生まれ、同族同血の縁にある我が祖霊たちのために、私はここに来たりて、ピṇḍa（供養の飯団）を捧げる者となった。

Verse 37

एवमुक्त्वा महादेवि इमं मन्त्रमुदीरयेत्

かく述べ終えて、大女神（マハーデーヴィー）よ、次にこの真言を唱えるべきである。

Verse 38

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । माता पितामही चैव तथैव प्रपितामही

父、祖父、曾祖父；同じく母、祖母、曾祖母—

Verse 39

मातामहः प्रमाता च तथा वृद्धप्रमातृकः । तेषां पिंडो मया दत्तो ह्यक्षय्यमुपतिष्ठताम्

母方の祖父、母方の曾祖父、さらにその上の長老の祖先よ—我が捧げたピンダ（piṇḍa）が不滅にして尽きることなく、久しく支えとして安住せんことを。

Verse 40

ॐ नमो भानवे भर्त्रेऽब्जभौमसोमरू पिणे । एवं नत्वाऽर्चयित्वा तु इमां स्तुतिमथो पठेत्

オーム—蓮華より生まれし者、ブーマ、ソーマとしても顕れる主・バーヌに帰命し奉る。かく礼拝し供養してのち、この讃歌を誦すべし。

Verse 41

तत्र गोष्पदसामीप्ये चरुणा सुशृतेन च । पितॄणामनाथानां च मंत्रैः पिंडांश्च निर्वपेत्

その地にて、聖所ゴーシュパダ（Goṣpada）の近く、よく煮たチャル（caru）を供え、真言をもって、頼る者なきピトリ（Pitṛ）たちのためにもピンダ（piṇḍa）を安置すべし。

Verse 42

अस्मत्कुले मृता ये च गतिर्येषां न विद्यते । रौरवे चांधतामिस्रे कालसूत्रे च ये गताः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

我が一族にて亡くなり、行くべき帰趣の知られぬ者たち—ラウラヴァ（Raurava）、アンダターミスラ（Andhatāmisra）、カ―ラスートラ（Kālasūtra）へ赴いた者たち—その救済のために、我はこのピンダ（piṇḍa）を捧げる。

Verse 43

अनेकयातनासंस्थाः प्रेतलोकेषु ये गताः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

多くの苦患に処せられ、プレータの諸界に赴いた者たちのために—その救済を願い、我はこのピṇḍa（供物）を捧げる。

Verse 44

पशुयोनिगता ये च ये च कीटसरी सृपाः । अथवा वृक्षयोनिस्थास्तेभ्यः पिंडं ददाम्यहम्

また、獣の胎に入った者、虫となり、這うもの・爬虫となった者—さらには樹木の生に宿る者に至るまで—彼らのために我はこのピṇḍaを捧げる。

Verse 45

असंख्या यातनासंस्था ये नीता यमशासकैः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

ヤマの使者により数え切れぬ苦処へと引き立てられた者たちのために—その救済を願い、我はこのピṇḍaを捧げる。

Verse 46

येऽबांधवा बांधवा ये येऽन्यजन्मनि बांधवाः । ते सर्वे तृप्तिमायांतु पिंडेनानेन सर्वदा

我が縁者ならぬ者も、我が縁者なる者も、また他生にて縁者であった者も—すべてこのピṇḍaによって、常に久遠の満足を得たまえ。

Verse 47

ये केचित्प्रेतरूपेण वर्त्तंते पितरो मम । ते सर्वे तृप्तिमायांतु पिंडेनानेन सर्वदा

いかなる我が祖霊がプレータの姿で存していようとも—このピṇḍa供養によって、彼らすべてが常に満足を得たまえ。

Verse 48

दिव्यांतरिक्षभूमिस्थपितरो बांधवादयः । मृताश्चासंस्कृता ये च तेषां पिंडोस्तु मुक्तये

天界・中空・地上に住まう祖霊と縁者、また正しい儀礼を受けずに亡くなった者たちのために、この聖なるピṇḍa（供団）が解脱の因となりますように。

Verse 49

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च । गुरुश्वशुरबंधूनां ये चान्ये बांधवा मृताः

我が父方の系譜に亡き者、また母方の系譜に亡き者。さらに師たち、舅（しゅうと）、その他の親族のうち逝きし者たち——

Verse 50

ये मे कुले लुप्तपिंडाः पुत्रदारविवर्जिताः । क्रियालोपगता ये च जात्यंधाः पंगवस्तथा

我が一族にてピṇḍaの供養が絶えた者、子も妻も持たぬ者、儀礼が省かれた者、また生まれつき盲なる者、同じく跛（あしなえ）なる者——

Verse 51

विरूपा आमगर्भा येऽज्ञाता ज्ञाताः कुले मम । तेषां पिंडो मया दत्तो ह्यक्षय्यमुपतिष्ठताम्

姿かたちの損なわれた者、あるいは未だ形を成さぬ胎児として逝った者。名も知られぬ者も、我が系譜に知られた者も——彼らのために我はこのピṇḍaを捧げた。尽きることなき支えとなれ。

Verse 52

प्रेतत्वात्पितरो मुक्ता भवंतु मम शाश्वतम् । यत्किंचिन्मधुसमिश्रं गोक्षीरं घृतपायसम्

我が祖霊よ、永くプレータ（餓鬼）の境涯より解き放たれよ。蜜を和えた供物のすべて——牛乳と、ギーで炊いた乳粥（パーヤサ）——

Verse 53

अक्षय्यमुपतिष्ठेत्त्वत्त्वस्मिंस्तीर्थे तु गोष्पदे । स्वाध्यायं श्रावयेत्तत्र पुराणान्यखिलान्यपि

この「ゴーシュパダ」と名づくティールタにおいて、尽きることなき功徳の果が汝にここに住せんことを。そこではスヴァーディヤーヤ（聖なる学習）の誦読、さらに一切のプラーナの誦読をも行わせるべきである。

Verse 54

ब्रह्मविष्ण्वर्करुद्राणां स्तवानि विविधानि च । ऐंद्राणि सोमसूक्तानि पावमानीश्च शक्तितः

また、ブラフマー、ヴィシュヌ、アルカ（太陽）およびルドラへの種々の讃歌、さらにインドラ讃歌、ソーマ・スークタ、そして浄化のパーヴァマーニーの唱誦を、各々の力に応じて行うべきである。

Verse 55

बृहद्रथंतरं तद्वज्ज्येष्ठसाम सरौरवम् । तथैव शांतिकाध्यायं मधुब्राह्मणमेव च

同様に、ブリハドラタンタラ、ジェーシュタ・サーマン、サラウラヴァを誦し、また鎮静のためのシャーンティ章と、マドゥ・ブラーフマナをも誦すべきである。

Verse 56

मंडलं ब्राह्मणं तत्र प्रीतकारि च यत्पुनः । विप्राणामात्मनश्चैव तत्सर्वं समुदीरयेत्

そこではまた、マンダラとブラーフマナの章句をしかるべく誦し、さらに婆羅門たちにも自らにも喜ばしきものは何であれ、そのすべてを余すところなく唱えるべきである。

Verse 57

एवं न्यंकुमतीमध्ये गोष्पदे तीर्थ उत्तमे । दत्त्वा पिंडांश्च विधिवत्पुनर्मंत्रमिमं पठेत्

かくして、ニャンクマティーのただ中、最勝のティールタたるゴーシュパダにおいて、規定に従いピンダ（供物）を捧げたのち、再びこの真言を誦すべきである。

Verse 58

साक्षिणः संतु मे देवा ब्रह्माद्या ऋषिपुंगवाः । मयेदं तीर्थमासाद्य पितॄणां निष्कृतिः कृता

梵天をはじめとする諸天と、最勝の聖仙たちよ、我が証人となり給え。われこのティールタに到り、祖霊に対してなすべき贖罪と解放の行をすでに成し遂げたり。

Verse 59

आगतोऽस्मि इदं तीर्थं पितृकार्ये सुरोत्तमाः । भवंतु साक्षिणः सर्वे मुक्तश्चाहमृणत्रयात्

おお神々のうち最勝なる御方よ、われ祖霊の務めのためにこのティールタへ来たり。諸天よ、ことごとく証人となり、われを三重の負債（ṛṇa-traya）より解き放ち給え。

Verse 60

एवं प्रदक्षिणीकृत्य गोष्पदं तीर्थमुत्तमम् । विप्रेभ्यो दक्षिणां दत्त्वा नद्यां पिंडान्विसर्जयेत्

かくして、最勝のティールタたるゴーシュパダを右繞（pradakṣiṇā）し、ブラーフマナたちにダクシナー（dakṣiṇā）を施したのち、ピṇḍa（供餅）を河に流し入れるべし。

Verse 61

गोदानं तत्र देयं तु तद्वत्कृष्णाजिनं प्रिये । अष्टकासु च वृद्धौ च गयायां मृतवासरे

そこではまことに牛の布施をなすべし。さらに、愛しき者よ、黒羚羊の皮（kṛṣṇājina）も同様に施すべし——アシュタカー（Aṣṭakā）の日々、繁栄の儀（vṛddhi）の折、またガヤー（Gayā）における命日（年忌）に。

Verse 62

अत्र मातुः पृथक्छ्राद्धमन्यत्र पतिना सह । वृद्धिश्राद्धे तु मात्रादि गयायां पितृपूर्वकम्

ここでは母のためのシュラーダ（śrāddha）は別々に修され、他所では夫とともに行われる。だが繁栄のシュラーダ（vṛddhi-śrāddha）では母をはじめ母方の縁者より始めるのが正しく、ガヤー（Gayā）では父系の祖霊を先として行う。

Verse 63

गयावदत्रैव पुनः श्राद्धं कार्यं नरोत्तमैः । तस्माद्गुप्तगया प्रोक्ता इयं सा विष्णुना स्वयम्

ガヤー（Gayā）におけるのと同じく、ここでもまた最上の人々はシュラーダ（śrāddha）を改めて修すべきである。ゆえにこの地は、ヴィシュヌ（Viṣṇu）自らにより「秘されたガヤー」（Guptagayā）と称された。

Verse 64

गंधदानेन गंधाप्तिः सौभाग्यं पुष्पदानतः । धूपदानेन राज्याप्तिर्दीप्तिर्दीपप्रदानतः

香を施せば香徳（気品と芳しさ）を得、花を施せば福運を得る。薫香を施せば王権を得、灯明を施せば光明の輝きを得る。

Verse 65

ध्वजदानात्पापहानिर्यात्राकृद्ब्रह्मलोकभाक् । श्राद्धपिंडप्रदो लोके विष्णुर्नेष्यति वै पितॄन्

旗幡（dhvaja）を施せば罪は滅し、巡礼者は梵天界（Brahmā-loka）を得る。さらにこの聖域でシュラーダのピンダ（śrāddha piṇḍa）を供える者には、ヴィシュヌ自らがその祖霊をまことに導き、福徳の道へと進ませる。

Verse 66

एकं यो भोजयेत्तत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । गोप्रचारे महातीर्थे कोटिर्भवतिभोजिता

そこで、称賛される誓戒に安住するバラモンをたとえ一人でも供養して食を施す者は、ゴープラチャーラ（Gopracāra）と名づけられた大ティールタにおいて、コーティ（千万）を施したのと等しい。

Verse 67

इति संक्षेपतः प्रोक्तस्तत्र श्राद्धविधिस्तव । अथ ते कथयिष्यामि इतिहासं पुरातनम्

以上、要略として、そこでのシュラーダの作法を汝に説き示した。これより、汝に古の聖なる物語（itihāsa）を語ろう。

Verse 68

वेनस्य राज्ञश्चरितं पृथोश्चैव महात्मनः । यथा तत्राभवन्मुक्तिस्तस्य चांडालयोनितः । तत्सर्वं शृणु देवेशि सम्यक्छ्रद्धासमान्विता

主の御方の御妃よ、揺るがぬ信（シュラッダー）をもって、すべてを聞きなさい。ヴェーナ王と大魂プṛトゥの行状、そしてそこで、チャンダーラの胎より生まれながらも、いかにして解脱（モークシャ）を得たかを。

Verse 69

पिशुनाय न पापाय नाशिष्यायाहिताय च । कथनीयमिदं पुण्यं नाव्रताय कथंचन

この功徳ある教えは、讒言する者にも、罪深き者にも、弟子でなく悪意をなす者にも語ってはならない。まして誓戒（ヴラタ）なき、無規律の者には決して語るべきではない。

Verse 70

स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धन्यं वेदेन संमितम् । रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं शृणुयाद्योऽनसूयकः

この教えは天界へ導き、名聞を与え、寿命を増し、吉祥をもたらす—ヴェーダにかなって量られたもの。これは仙人（リシ）らの説いた秘義であり、嫉みなき者が聴聞すべきである。

Verse 71

यश्चैनं श्रावयेन्मर्त्यः पृथो र्वैन्यस्य संभवम् । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वा न स शोचेत्कृताऽकृते

また、プṛトゥ・ヴァイニャの出生の物語を誦読させる人は、まずブラーフマナたちに礼拝してから行えば、なしたこと・なし得なかったことについて嘆くことがない。

Verse 72

गोप्ता धर्मस्य राजाऽसौ बभौ चात्रिसमप्रभः । अत्रिवंशसमुत्पन्नो ह्यंगो नाम प्रजापतिः

その王はダルマの護持者となり、アトリのごとく光り輝いた。アトリの系譜より、アンガと名づくプラジャーパティが生じた。

Verse 73

तस्य पुत्रोऽभवेद्वेनो नात्यर्थं धार्मिकस्तथा । जातो मृत्युसुतायां वै सुनीथायां प्रजापतिः

その子はヴェナといい、ことさらに法（ダルマ）に篤い者ではなかった。かのプラジャーパティは、死神ムリティユの娘スニータより生まれたのである。

Verse 74

समातामह दोषेण तेन कालात्मकाननः । स धर्मं पृष्ठतः कृत्वा पापबुद्धिरजायत

母方の祖父から受け継いだ過失ゆえに、その顔つきさえ死と時（カーラ）の性を帯びた。ダルマを背後に退け、罪の思いが生じた。

Verse 75

स्थितिमुत्थापयामास धर्मोपेतां सनातनीम् । वेदशास्त्राण्यतिक्रम्य ह्यधर्म निरतोऽभवत्

彼はダルマを備えた太古の秩序を覆した。ヴェーダとシャーストラを踏み越え、アダルマに没入した。

Verse 76

निःस्वाध्यायवषट्काराः प्रजास्तस्मिन्प्रशासति । डिंडिमं घोषयामास स राजा विषये स्वके

彼の治世には、人々はヴェーダの学習を失い、供犠の「ヴァシャット」の唱和も絶えた。その王は自国の全土に太鼓で布告させた。

Verse 77

न दातव्यं न यष्टव्यं मयि राज्यं प्रशासति । आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते

「我が国を治める間は、布施をしてはならぬ、供犠（ヤジュニャ）を行ってはならぬ」—滅びが迫るときに立てられた、その残酷な誓いであった。

Verse 78

अहमीड्यश्च पूज्यश्च सर्वयज्ञैर्द्विजोत्तमैः । मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि

「あらゆる祭祀によって、最上の二度生まれ（ドヴィジャ）たちが讃嘆し礼拝すべきは、ただこの我のみである。祭祀は我のために定められ、供物（ホーマ）もまた我に捧げられるべきだ」—彼はそのようにまで宣言した。

Verse 79

तमतिक्रांतमर्यादं प्रजापीडनतत्परम् । ऊचुर्महर्षयः क्रुद्धा मरीचिप्रमुखास्तदा

そのとき、マリーチを先頭とする大聖仙たちは憤り、あらゆる規範を踏み越え、民を苦しめることに執心する彼に向かって言葉を発した。

Verse 80

माऽधर्मं वेन कार्षीस्त्वं नैष धर्मः सनातनः । अत्रेर्वंशे प्रसूतोऽसि प्रजापतिरसंशयम्

「アダルマを行ってはならぬ、ヴェーナよ。これは永遠のダルマ（サナータナ・ダルマ）ではない。汝はアトリの系譜に生まれ、疑いなくプラジャーパティである。」

Verse 81

पालयिष्ये प्रजाश्चेति पूर्वं ते समयः कृतः । तांस्तथावादिनः सर्वान्ब्रह्मर्षीनब्रवीत्तदा

「『民を守護しよう』—それが汝がかつて結んだ誓約であった。」そう言ったブラフマリシたち一同に、彼はそのとき語りかけた。

Verse 82

वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिरिदं वचनकोविदः । स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया

ヴェーナは—愚かでありながら言葉巧みで—笑って言った。「ダルマを定める者が他に誰がいるのか。私は誰の言葉を聞くべきだというのか。」

Verse 83

वीर्यश्रुततपःसत्यैर्मयान्यः कः समो भुवि । मदात्मानो न नूनं मां यूयं जानीथ तत्त्वतः

勇力と聞学と苦行と真実によって――この地上で誰が我に等しかろうか。まことに汝らは我を真実（タットヴァ）のままには知らぬ。汝らの心が我が心と一致していないからである。

Verse 84

प्रभवं सर्वलोकानां धर्माणां च विशेषतः । इत्थं देहेन पृथिवीं भावेन यजनेन च

我は一切の世界の根源、ことに諸々のダルマの根源である。ゆえに我は、この身と意志と礼拝（供養）とによって大地を支える。

Verse 85

सृजेयं च ग्रसेयं च नात्र कार्या विचारणा । यदा न शक्यते स्तंभान्मत्तश्चैव विमोहितः

我は創りもでき、呑み尽くすこともできる――ここに思案は要らぬ。誰も我を止め得ず、抑え得ぬとき、我は驕りに酔い、全く迷妄に沈む。

Verse 86

अनुनेतुं नृपो वेनस्तत्र क्रुद्धा महर्षयः । आथर्वणेन मंत्रेण हत्वा तं ते महाबलम्

その場で大聖仙たちは（彼に）憤り、王ヴェーナを諭して正道へ戻そうとした。だがアタルヴァ系の真言によって、その大力の者を打ち倒した。

Verse 87

ततोऽस्य वामबाहुं ते ममंथुर्भृशकोपिताः । तस्माच्च मथ्यमानाद्वै जज्ञे पूर्वमिति श्रुतिः

それから彼らは激怒して、その左腕を攪拌するように揉みしだいた。伝承によれば、その攪拌からまず一つの存在が生じたという。

Verse 88

ह्रस्वोऽतिमात्रः पुरुषः कृष्णश्चापि तदा प्रिये । स भीतः प्राञ्जलिश्चैव तस्थिवान्संमुखे प्रिये

そのとき、愛しき者よ、背が低く、ひどく醜く歪み、肌の黒い男が現れた。恐れおののき、合掌して彼らの前に向かって立っていた。

Verse 89

तमात्तं विह्वलं दृष्ट्वा निषीदेत्यब्रुवन्किल । निषादो वंशकर्ता वै तेनाभूत्पृथुविक्रमः

彼が恐れて震えているのを見て、彼らは「座れ」と告げたと伝えられる。こうして彼は一族の祖となるニシャーダ（Niṣāda）と呼ばれ、そこから勇猛なるプṛトゥ（Pṛthu）が生まれた。

Verse 90

धीवरानसृजच्चापि वेनपापसमुद्भवान् । ये चान्ये विन्ध्यनिलयास्तथा वै तुंबराः खसाः

彼はまた、ヴェーナ（Vena）の罪より生じた漁民ディーヴァラ（Dhīvara）をも生み出した。さらに他の民として、ヴィンディヤ（Vindhya）地方に住む者たち、そしてトゥンバラ（Tumbara）とカサ（Khasa）も現れた。

Verse 91

अधर्मे रुचयश्चापि वर्द्धिता वेनपापजाः । पुनर्महर्षयस्तेथ पाणिं वेनस्य दक्षिणम्

そしてヴェーナ（Vena）の罪より生じたアダルマ（不法）への傾きもまた増大した。そこで再び、その場の大聖仙たちはヴェーナの右手へと向かった。

Verse 92

अरणीमिव संरब्धा ममंथुर्जात मन्यवः । पृथुस्तस्मात्समुत्पन्नः कराज्ज्वलनसंनिभः

火を生むアラニ（火鑽木）を揉み回すように、彼らは憤りを燃え立たせつつ熱情をもってそれを攪拌した。するとその手から、炎のごとく輝くプṛトゥ（Pṛthu）が生じた。

Verse 93

पृथोः करतलाच्चापि यस्माजातस्ततः पृथुः । दीप्यमानश्च वपुषा साक्षादग्निरिव ज्वलन्

掌（karatala）より生まれたゆえに、彼はプリトゥ（Pṛthu）と名づけられた。しかもその身は、まさに火神アグニ（Agni）そのもののように燃え輝いていた。

Verse 94

धनुराजगवं गृह्य शरांश्चाशीविषोपमान् । खङ्गं च रक्षन्रक्षार्थं कवचं च महाप्रभम्

彼はアージャガヴァ（Ājagava）の弓を取り、毒蛇にも似た矢を携え、護りのために剣をも執った。さらに、まばゆく大いなる光を放つ壮麗な鎧を身にまとっていた。

Verse 95

तस्मिञ्जातेऽथ भूतानि संप्रहृष्टानि सर्वशः । संबभूवुर्महादेवि वेनश्च त्रिदिवं गतः

彼が誕生すると、ああマハーデーヴィー（Mahādevī）よ、あらゆる方角の衆生はことごとく歓喜に満たされた。さらにヴェーナ（Vena）もまた天界へと去っていった。

Verse 96

ततो नद्यः समुद्राश्च रत्नान्यादाय सर्वशः । अभिषेकाय ते सर्वे राजानमुपतस्थिरे

それから諸河と大海は、あらゆる方角より宝玉を携えて、王のアビシェーカ（灌頂・聖なる即位）のために、みなこぞって参集した。

Verse 97

पितामहश्च भगवानृषिभिश्च सहामरैः । स्थावराणि च भूतानि जंगमानि च सर्वशः

また、福徳具足のピターマハ（Pitāmaha、梵天ブラフマー/Brahmā）も、聖仙たちと神々を伴って来臨した。さらに、不動のものも動くものも、あらゆる衆生が四方より集い来た。

Verse 98

समागम्य तदा वैन्यमभ्यषिंचन्नराधि पम् । सोऽभिषिक्तो महातेजा देवैरंगिरसादिभिः

そのとき彼らは集い、ヴァイニヤに聖なる灌頂（アビシェーカ）を施して人々の主とした。かくして灌頂を受けた大いなる光輝の者は、アンギラスら諸天により立てられた。

Verse 99

अधिराज्ये महाभागः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् । पित्रा न रंजिताश्चास्य प्रजा वैन्येन रंजिताः

王権において、幸運に恵まれ勇猛なるプリトゥ・ヴァイニヤは威力をもって輝いた。父が満たせなかった民は、ヴァイニヤのもとで真に歓び満足した。

Verse 100

ततो राजेति नामास्य अनुरागादजायत । आपः स्तस्तंभिरे चास्य समुद्रमभियास्यतः

やがて敬愛ゆえに、彼には「ラージャ（王）」の名が生じた。さらに彼が大海へと進むと、水そのものが彼の前で静止した。

Verse 101

पर्वताश्चापि शीर्यंते ध्वजसंगोऽपि नाऽभवत् । अकृष्टपच्या पृथिवी सिध्यंत्यन्नानि चिंतया । सर्वकामदुघा गावः पुटकेपुटके मधु

山々さえ屈して崩れ、彼の旗印にも妨げはなかった。大地は「耕さずして実る」ものとなり、食はただ思うだけで得られた。牛はあらゆる願いを叶える授与者となり、小さな器ごとに蜜が満ちていた。

Verse 102

तस्मिन्नेव तदा काले पुन र्जज्ञेऽथ मागधः । सामगेषु च गायत्सु स्रुग्भांडाद्वैश्वदेविकात्

まさにその時、サーマの詠唱者たちが歌う中で、マーガダは再び生まれた。ヴァイシュヴァデーヴァ供養に用いる柄杓の器（スルク・バーンダ）から現れ出たのである。

Verse 103

सामगेषु समुत्पन्नस्तस्मान्मगध उच्यते । ऐंद्रेण हविषा चापि हविः पृक्तं बृहस्पतिः

彼はサーマの詠唱者たちの中に生じたゆえ、ゆえに「マガダ」と呼ばれる。またブリハスパティは、インドラへの供物にハヴィス（供献）を混ぜ合わせた。

Verse 104

यदा जुहाव चेंद्राय ततस्ततो व्यजायत । प्रमादस्तत्र संजज्ञे प्रायश्चित्तं च कर्मसु

インドラのために火中へ供物を捧げたとき、その行為から過失が生じた。かくして祭式の諸行為において、プラーヤシュチッタ（贖罪・浄化の儀礼）の必要が現れた。

Verse 105

शेषहव्येन यत्पृक्तमभिभूतं गुरोर्हविः । अधरोत्तरस्वारेण जज्ञे तद्वर्णवैकृतम्

残余の供物と混ぜられたのち、師の供献がそれに圧されると、低音と高音の抑揚によって音声の歪みが生じ、音節と音形が変化した。

Verse 106

यज्ञस्तस्यां समभवद्ब्राह्मण्यां क्षत्रयोनितः । ततः पूर्वेण साधर्म्यात्तुल्यधर्माः प्रकीर्त्तिताः

そのバラモンの系譜に、クシャトリヤの種より生まれたヤジュニャが現れた。さらに、古き時代の縁と同じ性質ゆえに、彼らは等しい務め（ダルマ）を担う者として称えられる。

Verse 107

मध्यमो ह्येष तत्त्वस्य धर्मः क्षत्रोपजीवनम् । रथनागाश्वचरितं जघन्यं च चिकित्सितम्

これは本義における中位の務めと説かれる。すなわちクシャトリヤの生業—戦車・象・馬に関わる営みである。しかるに最下の職は、医療（治療の業）と数えられる。

Verse 108

पृथोः कथार्थं तौ तत्र समा हूतौ महर्षिभिः । तावूचुर्मुनयः सर्वे स्तूयतामिति पार्थिवः

プṛトゥ（Pṛthu）の御業を語るため、その二人は大聖仙たちにより共にそこへ招かれた。すると諸牟尼は皆言った、「王を讃えよ」と。

Verse 109

कर्मभिश्चानुरूपो हि यतोयं पृथिवीपतिः । तानूचतुस्तदा सर्वानृषींश्च सूतमागधौ

「この地の主は、まことに自らの業にふさわしい方である。」そう言ってその時、スータとマーガダは諸聖仙すべてに語りかけた。

Verse 110

आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयाव स्वकर्मभिः । न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यश

「我らは己が務め（ダルマ）によって、神々と聖仙の双方を喜ばせる。だが彼の御業を十分には知らず、またその瑞相と名声も同じほどには知らぬ。」

Verse 111

स्तोत्रं येनास्य संकुर्वो राज्ञस्तेजस्विनो द्विजाः । ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु भविष्यैः स्तूयतामिति

「おお、二度生まれし者たちよ、この光輝ある王を讃えるため、いかなる讃歌を我らは編むべきか。」こうして二人は聖仙により任じられ、「未来の世々のために讃えよ」と告げられた。

Verse 112

यानि कर्माणि कृतवान्पृथुः पश्चान्महाबलः । तानि गीतानि बद्धानि स्तुवद्भिः सूतमागधैः

大いなる力をもつプṛトゥ（Pṛthu）がその後になしたあらゆる御業は、讃えるスータとマーガダによって歌われ、韻文として編まれた。

Verse 113

ततः श्रुतार्थः सुप्रीतः पृथुः प्रादात्प्रजेश्वरः । अनूपदेशं सूताय मागधान्मागधाय च

そののち、人々の主プṛトゥは彼らの言葉を聞いて大いに歓喜し、スータにはふさわしい領域を授け、さらにマーガダにはマーガダ族の地たるマーガダ国土をも賜った。

Verse 114

तदादि पृथिवीपालाः स्तूयन्ते सूतमागधैः । आशीर्वादैः प्रशंस्यंते सूतमागधबंदिभिः

その時以来、地を護る王たちはスータとマーガダによって讃えられ、またスータ・マーガダおよび宮廷の頌詩家たちの祝福の言葉によって称揚される。

Verse 115

तं दृष्ट्वा परमं प्रीताः प्रजा ऊचुर्महर्षयः । एष वो वृत्तिदो वैन्यो विहितोऽथ नराधिपः

彼を見て民はこの上ない歓喜に満たされ、大聖仙たちに告げた。「こちらこそ、ヴェーナの後裔ヴァイニヤなる王。今や汝らの生業と扶養を授ける者として定められた。」

Verse 116

ततो वैन्यं महाभागं प्रजाः समभिदुद्रुवुः । त्वं नो वृत्तिविधातेति महर्षिवचनात्तथा

それから人々は幸運なるヴァイニヤのもとへ駆け寄り、聖仙の言葉に従って訴えた。「今より我らの生業と安寧を整えるのは、あなたであられます。」

Verse 117

सोऽभीहितः प्रजाभिस्तु प्रजाहितचिकीर्षया । धनुर्गृहीत्वा बाणांश्च वसुधामार्दयद्बली

民にそのように請われ、彼らの安寧を成し遂げんとして、力ある者は弓と矢を取り、地母ヴァスダー（大地）を押さえつけ、従わせ始めた。

Verse 118

ततो वैन्यभयत्रस्ता गौर्भूत्वा प्राद्रवन्मही । तां धेनुं पृथुरादाय द्रवन्तीमन्वधावत

そのとき大地はヴァイニャを恐れて牝牛の姿となり、逃げ去った。プリトゥはその牝牛を捕らえ、走り去る彼女を追いかけた。

Verse 119

सा लोकान्ब्रह्मलोकादीन्गत्वा वैन्यभयात्तदा । ददर्श चाग्रतो वैन्यं कार्मुकोद्यतपाणिनम्

彼女はヴァイニャを恐れて、梵天界をはじめ諸世界を巡った。だがその前方に、手を掲げ弓を構えたヴァイニャの姿が見えた。

Verse 120

ज्वलद्भिर्विशिखैस्तीक्ष्णैर्दीप्ततेजःसमन्वितैः । महायोगं महात्मानं दुर्द्धर्षममरैरपि

彼は恐るべき者であった。鋭く燃え立つ矢は火の威光に輝き、偉大なる魂として大いなるヨーガを成就し、神々でさえ抗し難かった。

Verse 121

अलभंती तु सा त्राणं वैन्यमेवाभ्यपद्यत । कृतांजलिपुटा देवी पूज्या लोकैस्त्रिभिस्सदा

避難の術を得られず、彼女はヴァイニャその人に庇護を求めた。合掌して礼拝する大地の女神は、三界に常に崇敬されるべき御方である。

Verse 122

उवाच चैनं नाधर्म्यं स्त्रीवधं परिपश्यसि । कथं धारयिता चासि प्रजा राजन्मया विना

彼女は彼に言った。「あなたは見ないのですか。女を殺すことはアダルマ（不義）です。王よ、私なくして、どうして民を支え養うことができましょうか。」

Verse 123

मयि लोकाः स्थिता राजन्मयेदं धार्यते जगत् । मदृते तु विनश्येयुः प्रजाः पार्थिव विद्धि तत्

王よ、諸世界は我に依りて立ち、我によってこの宇宙は支えられている。我なくば、主君よ、衆生は滅びよう——これを真実と知れ。

Verse 124

स मां नार्हसि हंतुं वै श्रेयश्चेत्त्वं चिकीर्षसि । प्रजानां पृथिवीपाल शृणुष्वेदं वचो मम

ゆえに、まことに最善を望むなら、我を殺してはならぬ。大地を護り民を守る王よ、我が言葉を聞け。

Verse 125

उपायतः समारब्धाः सर्वे सिध्यंत्युपक्रमाः । हत्वा मां त्वं न शक्तो वै प्रजाः पालयितुं नृप

正しい手立てによって始めた事業は、ことごとく成就する。だが我を殺せば、王よ、汝は民を真に守ることはできぬ。

Verse 126

अनुकूला भविष्यामि त्यज कोपं महाद्युते । अवध्याश्च स्त्रियः प्राहुस्तिर्यग्योनिगता अपि

我は汝に味方しよう——大いなる輝きを持つ者よ、怒りを捨てよ。女は、たとえ畜生の胎に生まれようとも、殺してはならぬと説かれる。

Verse 127

एकस्मिन्निधनं प्राप्ते पापिष्ठे क्रूरकर्मणि । बहूनां भवति क्षेमस्तत्र पुण्यप्रदो वधः । सत्येवं पृथिवीपाल धर्म्मं मा त्यक्तुमर्हसि

最も罪深く残虐な行いをなす者がただ一人死に至るとき、多くの者に安穏がもたらされる。その場合、その誅殺は功徳を授けるものとなる。ゆえに大地の守護者よ、これが真実である以上、ダルマを捨ててはならぬ。

Verse 128

एवंविधं तु तद्वाक्यं श्रुत्वा राजा महाबलः । क्रोधं निगृह्य धर्मात्मा वसुधामिदमब्रवीत्

その言葉を聞いて、強力で正義感あふれる王は怒りを抑え、ヴァスダー（大地）にこのように語った。

Verse 129

एकस्यार्थे च यो हन्यादात्मनो वा परस्य वा । एकं वापि बहून्वापि कामतश्चास्ति पातकम्

自分のためであれ他人のためであれ、欲望によって一人のために一人あるいは多くの者を殺すならば、それは罪である。

Verse 130

यस्मिंस्तु निधनं प्राप्ता एधन्ते बहवः सुखम् । तस्मिन्हते च भूयो हि पातकं नास्ति तस्य वै

しかし、ある者が死ぬことによって多くの者が幸福に栄えるならば、その者を殺すことに罪はないのである。

Verse 131

सोऽहं प्रजानिमित्तं त्वां हनिष्यामि वसुन्धरे । यदि मे वचनं नाद्य करिष्यसि जगद्धितम्

それゆえ、ヴァスンダラーよ、もし今日、世界の利益となる私の言葉を実行しないならば、私は民のためにそなたを殺そう。

Verse 132

त्वां निहत्याद्य बाणेन मच्छासनपराङ्मुखीम् । आत्मानं पृथुकृत्वेह प्रजा धारयितास्म्यहम्

私の支配に背を向けたそなたを今日、矢で射殺した後、私は自らを拡張し、ここで民を支えるであろう。

Verse 133

सा त्वं वचनमास्थाय मम धर्मभृतांवरे । सञ्जीवय प्रजा नित्यं शक्ता ह्यसि न संशयः

ゆえに、ダルマを護持する者のうち最勝なる者よ、わが言葉を受け入れ、常に民を甦らせ支えよ。汝にはそれができる—疑いはない。

Verse 134

दुहितृत्वं हि मे गच्छ एवमेतन्महच्छरम् । नियच्छे त्वद्वधार्थं च प्रयुक्तं घोरदर्शनम् । प्रत्युवाच ततो वैन्यमेवमुक्ता महासती

「わが娘のごとくなれ—そのようにせよ。」そのとき、汝を討つために放たれ、見るも恐ろしき大矢を、わたしは抑え止めよう。かく告げられて、大徳の貞女はヴァイニャ（王）に答えた。

Verse 135

सर्वमेतदहं राजन्विधास्यामि न संशयः । वत्सं तु मम संयुक्ष्व क्षरेयं येन वत्सला

「王よ、これらすべてを必ず整えましょう—疑いはありません。ただまず、わたしのために子牛をつなぎなさい。そうすれば、母牛が子を慕うように、乳の流れを注ぎ出しましょう。」

Verse 136

समां च कुरु सर्वत्र मां त्वं सर्वभृतां वर । यथा विस्यन्दमानाहं क्षीरं सर्वत्र भावये

「万物を養う者のうち最勝なる方よ、わたしを至るところで平らにしてください。そうすれば、わたしが流れ出るとき、乳はあらゆる場所に行き渡るでしょう。」

Verse 137

ईश्वर उवाच । तत उत्सारयामास शिलाजालानि सर्वशः । धनुष्कोट्या ततो वैन्यस्तेन शैला विवर्द्धिताः

イーシュヴァラは語った。「そののちヴァイニャは、あらゆる方角の岩塊を押し退け、弓の先端をもってそれらを整えた。かくして山々は形づくられ、そびえ立った。」

Verse 138

मन्वतरेष्वतीतेषु चैवमासीद्वसुन्धरा । स्वभावेनाभवत्तस्याः समानि विषमाणि च

過ぎ去ったマヌヴァンタラの時代にも、大地はまことにこのようであった。自らの本性により、平らな地もあれば、起伏して不均等な地もあった。

Verse 139

न हि पूर्वनिसर्गे वै विषमं पृथिवीतलम् । प्रविभागः पुराणां च ग्रामाणां चाथ विद्यते

そもそも最初の創成においては、大地の表は不均等ではなかった。またその時、都や村の境界の区分もまったく存在しなかった。

Verse 140

न सस्यानि न गोरक्षं न कृषिर्न वणिक्पथः

作物もなく、牛を守り養うこともなく、農耕もなく、商いの道もなかった。

Verse 141

चाक्षुषस्यांतरे पूर्वमासीदेतत्पुरा किल । वैवस्वतेऽन्तरे चास्मिन्सर्वस्यैतस्य संभवः । समत्वं यत्रयत्रासीद्भूमेः कस्मिंश्चिदेव हि

先の時代、チャークシュシャ（Cākṣuṣa）のマヌヴァンタラにおいても、古より伝えられるとおり、かくのごとくであった。だがこのヴァイヴァスヴァタ（Vaivasvata）のマヌヴァンタラにおいて、これら一切の制度が生じた。大地が平らであったところには、まさにそこに人々が住み着いた。

Verse 142

तत्रतत्र प्रजास्ता वै निवसन्ति स्म सर्वदा । आहारः फलमूलं तु प्रजानामभवत्किल

そのような場所ごとに、人々は常に住まっていた。そして彼らの食は、伝えられるところによれば、果実と根であった。

Verse 143

कृच्छ्रेणैव तदा तासामित्येवमनुशुश्रुम । वैन्यात्प्रभृतिलोकेऽस्मिन्सर्वस्यैतस्य संभवः

かく我らは聞いた――その時でさえ、彼女らの生計は艱難のうちにあったと。ヴァイニヤ（王プリトゥ）以来、この世において、これら一切の秩序ある生業の起源が生じたのである。

Verse 144

संकल्पयित्वा वत्सं तु चाक्षुषं मनुमीश्वरम् । पृथुर्दुदोह सस्यानि स्वहस्ते पृथिवीं ततः

主たるチャークシュシャ・マヌを仔牛（ヴァツァ）として定め、プリトゥは自らの手を器として、大地より作物を「乳しぼり」出した。

Verse 145

सस्यानि तेन दुग्धा वै वेन्येनेयं वसुन्धरा । मनुं वै चाक्षुषं कृत्वा वत्सं पात्रे च भूमये

彼――ヴァイニヤ（王プリトゥ）によって、この大地なる扶持者はまことに作物を「乳しぼり」された。チャークシュシャ・マヌを仔牛とし、大地そのものを器として、世を支える穀粒を引き出したのである。

Verse 146

तेनान्नेन तदा ता वै वर्त्तयन्ते सदा प्रजाः । ऋषिभिः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

その食によって、当時の生きとし生けるものは—そして後の世に至るまで—常に養われた。またリシたちより聞くところによれば、さまざまな類の衆生の利益のために、大地は幾度も「乳しぼり」されたという。

Verse 147

वत्सः सोमस्ततस्तेषां दोग्धा चापि बृहस्पतिः । पात्रमासन्हि च्छन्दांसि गायत्र्यादीनि सर्वशः

そののち彼らにとって、ソーマが仔牛となり、ブリハスパティがまさしく乳を搾る者となった。器はヴェーダの韻律—ガーヤトリーをはじめ諸々の形—であり、それを通して精髄が引き出された。

Verse 148

क्षीरमासीत्तदा तेषां तपो ब्रह्म च शाश्वतम् । पुनस्ततो देवगणैः पुरंदरपुरोगमैः

その時、彼らにとっての産出は乳であり、永遠のタパスとブラフマン（霊的威力と聖なる智）であった。さらにその後、プランダラ（インドラ）を先頭とする神々の群れによって…

Verse 149

सौवर्णं पात्रमादाय दुग्धेयं श्रूयते मही । वत्सस्तु मघवा चासीद्दोग्धा च सविताऽभवत्

黄金の器を取り、地（マヒー）は再び乳を搾られたと伝えられる。マガヴァーン（インドラ）が子牛となり、サヴィトリ（促す者としての太陽神）が搾り手となった。

Verse 150

क्षीरमूर्जामधु प्रोक्तं वर्तंते तेन देवताः । पितृभिः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

その乳は「ウールジャー」と「マドゥ」—生命の力と甘露—と説かれ、これによって神々は保たれる。また祖霊ピトリたちからも、地がさらにもう一度搾られたと聞かれる。

Verse 151

राजतं पात्रमादाय स्वधा त्वक्षय्यतृप्तये । वैवस्वतो यमस्त्वासीत्तेषां वत्सः प्रतापवान्

銀の器を取り、スヴァダー（svadhā）による尽きぬ満足のために、ヴァイヴァスヴァタ・ヤマ（閻魔王）が彼らの力ある子牛となった。

Verse 152

अंतकश्चाभवद्दोग्धा पितृणां भगवा न्प्रभुः । असुरैः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

そしてアンタカが祖霊ピトリたちのための搾り手となった—福徳ある主宰者である。またアスラの間にも、地が再び新たに搾られたと伝えられる。

Verse 153

आयसं पात्रमादाय बलमाधाय सर्वशः । विरोचनस्तु प्राह्लादिस्तेषां वत्सः प्रतापवान्

鉄の器を取り、あらゆる方より力を集めて、プラフラーダの子ヴィローチャナは、彼らの勇ましき仔牛となった。

Verse 154

ऋत्विग्द्विमूर्द्धा दैत्यानां दोग्धा तु दितिनन्दनः । मायाक्षीरं दुदोहासौ दैत्यानां तृप्तिकारकम्

ダイティヤらにとって祭官（ṛtvik）はドヴィムールダー、乳を搾る者はディティの子であった。彼は「マーヤーの乳」(māyā-kṣīra) を搾り出し、ダイティヤらを満ち足らせた。

Verse 155

तेनैते माययाऽद्यापि सर्वे मायाविदोऽसुराः । वर्त्तयंति महावीर्यास्तदेतेषां परं बलम्

その力によって、今日に至るまで、マーヤーに通じたすべてのアスラはなお自らを支えて生き続ける。大いなる武勇を備え、それによって生きる—これこそ彼らの至上の力である。

Verse 156

नागैश्च श्रूयते दुग्धा वत्सं कृत्वा तु तक्षकम् । अलाबुपात्रमादाय विषं क्षीरं तदा महत्

またナーガたちも大地を乳したと伝えられる。タクシャカを仔牛とし、瓢（ひさご）の器を取り、そこで毒という姿の大いなる「乳」を搾り出した。

Verse 157

तेषां वै वासुकिर्दोग्धा काद्रवेयो महायशाः । नागानां वै महादेवि सर्पाणां चैव सर्वशः

彼らにとって、偉名高きヴァースキ—カドルーの子—が乳を搾る者であった、ああ大女神よ。ナーガたちのため、そしてあらゆる蛇族すべてのために。

Verse 158

तेन वै वर्त्तयन्त्युग्रा महाकाया विषोल्बणाः । तदाहारास्तदाचारास्तद्वीर्यास्तदपाश्रयाः

ただそれのみによって、猛々しく巨躯で毒に満ちた者たちは生を保つ――それを食とし、それに従って振る舞い、それより精気を得て、それを拠り所として頼みとする。

Verse 159

आमपात्रे पुनर्दुग्धा त्वंतर्द्धानमियं मही । वत्सं वैश्रवणं कृत्वा यक्षपुण्यजनैस्तथा

さらにこの大地は、焼かぬ土器の器へと乳を搾られ、その「乳」は「隠没・消失（不可視）」の力であった。ヴァイシュラヴァナ（クベーラ）を仔牛とし、ヤクシャたちとプニヤジャナたちもまたこれを搾った。

Verse 160

दोग्धा रजतनागस्तु चिन्तामणिचरस्तु यः । यक्षाधिपो महातेजा वशी ज्ञानी महातपाः

搾り手は「銀のナーガ」、如意宝珠チンターマニの間を行き交う者――ヤクシャの主にして大いなる光輝を備え、自制し、智に通じ、強大な苦行を成就した。

Verse 161

तेन ते वर्त्तयं तीति यक्षा वसुभिरूर्जितैः । राक्षसैश्च पिशाचैश्च पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

それによって、財宝により力づけられたヤクシャたちは存続する。さらに大地は、ラークシャサたちとピシャーチャたちによっても再び搾られた。

Verse 162

ब्रह्मोपेन्द्रस्तु दोग्धा वै तेषामासीत्कुबेरतः । वत्सः सुमाली बलवान्क्षीरं रुधिरमेव च

彼らにとっては、クベーラに始まるその系譜において、ブラフマーとウペーンドラ（ヴィシュヌ）がまことに搾り手となった。仔牛は力あるスーマリー、そして「乳」はまさに血であった。

Verse 163

कपालपात्रे निर्दुग्धा त्वंतर्द्धानं तु राक्षसैः । तेन क्षीरेण रक्षांसि वर्त्तयन्तीह सर्वशः

髑髏の鉢に乳を搾り入れると、羅刹たちはそこから「隠没／姿を消す力」を引き出した。その「乳」によって、羅刹たちはこの世であらゆる仕方により身を支えている。

Verse 164

पद्मपत्रेषु वै दुग्धा गंधर्वाप्सरसां गणैः । वत्सं चैत्ररथं कृत्वा शुचिगन्धान्मही तदा

そのとき大地は、ガンダルヴァとアプサラスの群れによって蓮の葉へと乳を搾られ、チャイトララタを子牛として、清らかな芳香を生み出した。

Verse 165

तेषां वत्सो रुचिस्त्वासीद्दोग्धा पुत्रो मुनेः शुभः । शैलैस्तु श्रूयते देवि पुनर्दुग्धा वसुंधरा

彼らにとってはルチが子牛となり、牟尼の吉祥なる子が乳を搾る者となった。おおデーヴィーよ、また聞くところによれば、ヴァスンダラー（大地）は再び搾られた――今度は山々のために。

Verse 166

तदौषधीर्मूर्तिमती रत्नानि विविधानि च । वत्सस्तु हिमवांस्तेषां दोग्धा मेरुर्महागिरिः

そのとき薬草は形あるものとなり、さまざまな宝石もまた現れた。彼らにとってはヒマヴァーンが子牛であり、メルー――大いなる山――が乳を搾る者であった。

Verse 167

पात्रं शिलामयं ह्यासीत्तेन शैलाः प्रतिष्ठिताः । श्रूयते वृक्षवीरुद्भिः पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

器はまことに石で作られており、それによって山々は堅く据えられた。また聞くところによれば、ヴァスンダラー（大地）は再び搾られた――今度は樹木と蔓草を通して。

Verse 168

पालाशं पात्रमादाय च्छिन्नदग्धप्ररोहणम् । दोग्धा तु पुष्पितः शालः प्लक्षो वत्सो यशस्विनि । सर्वकामदुघा दोग्धा पृथिवी भूतभाविनी

パラーシャの木で作られた器—切られ焼かれてもなお芽吹き返すもの—を取り、花咲くシャーラ樹が乳を搾る者となり、プラクシャ樹が子牛となった、ああ名高き方よ。かくして、生きとし生けるものを生み出す母なる大地は、あらゆる望みの善を授けるものとして乳を搾り出された。

Verse 169

सैषा धात्री विधात्री च धरणी च वसुन्धरा । दुग्धा हितार्थं लोकानां पृथुना इति नः श्रुतम्

彼女こそがダートリーでありヴィダートリー、またダラニーでありヴァスンダラーである。諸世界の福利のために、プṛトゥが彼女を乳として搾ったと、われらは聞き伝える。

Verse 170

चराचरस्य लोकस्य प्रतिष्ठा योनिरेव च । आसीदियं समुद्रांता मेदिनीति परिश्रुता

彼女は動くものと動かぬものから成る世界の拠り所であり、またその胎でもある。海に囲まれたこの大地は、伝承において「メディニー」として名高い。

Verse 171

मधुकैटभयोः पूर्वं मेदोमांसपरिप्लुता । वसुन्धारयते यस्माद्वसुधा तेन कीर्तिता

マドゥとカイタバ（討伐）以前、彼女は脂と肉とで満ちあふれていた。彼女が「ヴァス」（宝と衆生）を担うゆえに、ヴァスダーと称えられる。

Verse 172

ततोऽभ्युपगमाद्राज्ञः पृथोर्वैन्यस्य धीमतः । दुहितृत्वमनुप्राप्ता पृथिवीत्युच्यते ततः

その後、賢き王プṛトゥ・ヴァイニヤの受容（と守護）によって、彼女は娘としての位を得た。ゆえに彼女は「プṛティヴィー」と呼ばれる。

Verse 173

प्रथिता प्रविभक्ता च शोभिता च वसुन्धरा । दुग्धा हि यत्नतो राज्ञा पत्तनाकरमालिनी

かくして大地（ヴァスンダラー）は名高く、よく配分され、さらに美しく飾られた。王は周到な努力をもって、都と鉱山を花鬘のごとく戴く彼女から、乳を搾るように恵みを引き出した。

Verse 174

एवं प्रभावो राजासीद्वैन्यः स नृपसत्तमः । ततः स रंजयामास धर्मेण पृथिवीं तदा

これこそが、王の中の最勝たるヴァイニャ王の威光と偉大さであった。しかるのちその時、彼はダルマによって大地を喜ばせ、ダルマによって治めた。

Verse 175

ततो राजेति शब्दोऽथ पृथिव्यां रंजनादभूत् । स राज्यं प्राप्य वैन्यस्तु चिंतयामास पार्थिवः

その後、地上では、人々を「喜ばせ、悦ばせる」行いから「ラージャ（王）」という語そのものが生じた。ヴァイニャは王権を得ると、君主として深く思索し始めた。

Verse 176

पिता मम ह्यधर्मिष्ठो यज्ञाद्युच्छित्तिकारकः । कस्मिन्स्थाने गतश्चासौ ज्ञेयं स्थानं कथं मया

「我が父ははなはだ不義にして、ヤジュニャ（祭祀）をはじめ諸々の聖なる務めを滅ぼした者。彼はいかなる界へ赴いたのか。いかにしてその居所を我は知るべきか。」

Verse 177

कथं तस्य क्रिया कार्या हतस्य ब्राह्मणैः किल । कथं गतिर्भवेत्तस्य यज्ञदानक्रियाबलात्

「婆羅門たちに殺されたと聞くが、彼のための葬送の作法（クリヤー）はいかに行うべきか。さらに、ヤジュニャと布施と定められた儀礼の力によって、彼の来世への行路をいかにして善くできようか。」

Verse 178

इत्येव चिंतया तस्य नारदोभ्याजगाम ह । तस्यैवमासनं दत्त्वा प्रणिपत्य च पृष्टवान्

そのように思いに沈んでいると、聖仙ナーラダが彼のもとへ来た。王は座を捧げ、伏して礼拝し、ついで問いを発した。

Verse 179

भगवन्सर्वलोकस्य जानासि त्वं शुभाशुभम् । पिता मम दुराचारो देवब्राह्मणनिंदकः

「ああ、福徳具足の御方よ。あなたは諸世界の吉凶をことごとくご存じです。わが父は悪行に染まり、神々とバラモンを誹謗する者でした。」

Verse 180

स्वकर्मणा हतो विप्रैः परलोकमवाप्तवान् । कस्मिंस्थाने गतस्तातः श्वभ्रं वा स्वर्गमेव च

「自らの業の力によって、父はバラモンたちに討たれ、後の世へ赴きました。父はいずこへ行ったのでしょう—恐るべき穴（地獄）か、それともまことに天界でしょうか。」

Verse 181

ततोऽब्रवीन्नारदस्तु ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा । शृणु राजन्महाबाहो यत्र तिष्ठति ते पिता

するとナーラダは天眼によって見定め、語った。「聞きなさい、強き腕の王よ—あなたの父が今とどまる場所を。」

Verse 182

अत्र देशो मरुर्नाम जलवृक्षविवर्जितः । तत्र देशे महारौद्रे जनकस्ते नरोत्तम

「ここに『マル』と呼ばれる地がある。水も樹もなく荒れ果てた所だ。そのきわめて恐ろしき地に、最上の人よ、あなたの父は今いる。」

Verse 183

म्लेच्छमध्ये समुत्पन्नो यक्ष्मी कुष्ठसमन्वितः । उच्छिष्टभोजी म्लेच्छानां कृमिभिः संयुतो व्रणैः

彼はムレッチャの中に生まれ、痨にやつれ、癩病に苦しみ、彼らの食べ残しを口にして、傷は蛆で満ちていた。

Verse 184

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य महात्मनः । हाहाकारं ततः कृत्वा मूर्छितो निपपात ह

大心なるナーラダの言葉を聞くや、彼は悲嘆の叫びを上げ、ついに気絶して倒れた。

Verse 185

चिंतयामास दुःखार्तः कथं कार्यं मया भवेत् । इत्येवं चिंतयानस्य मतिर्जाता महात्मनः । पुत्रः स कथ्यते लोके पितरं त्रायते तु यः

悲しみに責められて彼は思った。「我はいかに為すべきか。」そう思案するうち、その大心者の内に高貴な決意が生じた――世に「子」と呼ばれるのは、まことに父を救い出す者のみである。

Verse 186

स कथं तु मया तातः पापान्मुक्तो भविष्यति । एवं संचिंत्य स ततो नारदं पर्यपृच्छत

「されど、我によって父はいかにして罪より解き放たれようか。」そう思い、彼はナーラダに問いかけた。

Verse 188

नारद उवाच । गच्छ राजन्प्रधानानि तीर्थानि मनुजेश्वर । पितरं तेषु चानीय तस्माद्राजन्मरुस्थलात्

ナーラダは言った。「行け、王よ、人々の主よ、最勝のティールタ（聖なる渡り場）へ。あの荒れた砂漠の地より父を連れ出し、それらのティールタへ伴いゆけ、王よ。」

Verse 189

यत्र देवाः सप्रभावास्तीर्थानि विमलानि च । तत्र गच्छ महाराज तीर्थयात्रां कुरु प्रभो

大王よ、そこへ赴かれよ—神々が威力をもって顕現し、ティールタ（聖なる渡し場）が清浄なる地へ。主よ、その聖地への巡礼をなされよ。

Verse 190

एवं ह्यवितथं विद्धि मोक्षस्ते भविता पितुः । तच्छ्रुत्वा वचनं राजा नारदस्य महात्मनः । सचिवे भारमाधाय स्वराजस्य जगाम ह

これを偽りなき真実として知れ。汝の父にはモークシャ（解脱）が必ず訪れる。大心のナーラダの言葉を聞いた王は、国の重荷を大臣に託し、旅立った。

Verse 191

स गत्वा मरुभूमिं तु म्लेच्छमध्ये ददर्श ह । कुष्ठरोगेण महता क्षयेण च समावृतम्

彼は砂漠へ赴き、ムレッチャのただ中に（父を）見た。激しい癩病と、身を蝕む消耗の病とに覆われていた。

Verse 192

गव्यूतिमात्रं तत्रैव शून्यं मानुषवर्जितम् । एवं दृष्ट्वा स राजा तु संतप्तो वाक्यमब्रवीत्

そこは一ガヴューティほどの広さにわたり、空しく人影もなかった。これを見た王は悲嘆に灼かれ、次の言葉を口にした。

Verse 193

हे म्लेच्छ रोगिपुरुषं स्वगृहं च नयाम्यहम् । तत्राहमेनं निरुजं करोमि यदि मन्यथ

「おおムレッチャよ、この病める者を我が家へ連れて行こう。そこで彼を病なき身に戻してみせる—汝らが許すなら。」

Verse 194

ज्ञात्वेति सर्वे ते म्लेच्छाः पुरुषं तं दयापरम् । ऊचुः प्रणतसर्वांगाः शीघ्र नय जगत्पते । अस्मद्भाग्यवशान्नाथ त्वमेवात्र समागतः

その人が慈悲に篤い者であると知るや、かのムレッチャたちは皆、全身を投げ伏して言った。「急いでお連れください、世の主よ。われらの善き福運の力により、守護者よ、あなたご自身がここへお越しになったのです。」

Verse 195

दुर्गंधोपहता लोकास्त्वया नाथ सुखीकृताः । तत आनाय्य पुरुषाञ्छिबिकावाहनोचितान्

「悪臭に苦しむ人々を、あなたは安らかにしてくださいました、主よ。」そう言うと彼らは、輿（こし）を担ぐにふさわしい男たちを連れて来て、運ぶ支度を整えた。

Verse 196

ततः श्रुत्वा तु वचनं तस्य राज्ञो दयावहम् । प्रापुस्तीर्थान्यनेकानि केदारादीनि कोटिशः

その後、王の慈悲を呼び起こす言葉を聞くや、ケーダーラをはじめとする無数のティールタ（聖なる渡し場）が、群れをなしてそこへ集まった。

Verse 197

यत्रयत्र स गच्छेत वैन्यो वेनेन संयुतः । तत्र तत्रैव तीर्थानामाक्रंदः श्रूयते महान्

ヴァイニャが弓を携えてどこへ行こうとも、その場その場で、ティールタたちの大いなる嘆きの声が聞こえた。

Verse 198

हा दैव रिपुरायाति अस्माकं नाशहेतवे । अधुना क्व गमिष्याम इति चिंता पुनःपुनः

「ああ、運命によって敵が来る。われらを滅ぼす因となるのだ。いま、どこへ行けばよいのか。」—その憂いは幾度も幾度も湧き起こった。

Verse 199

दर्शनेनापि तस्यैव हाहाकारं विधाय वै । पलायंते च तीर्थानि देवा नश्यंति तत्क्षणात्

ただ彼を見ただけで「嗚呼、嗚呼！」と嘆きの叫びが起こり、ティールタ（聖なる渡処）は逃げ去り、神々もその瞬間に消え失せた。

Verse 200

एवं वर्षत्रयं राजा तीर्थयात्रां चकार वै । न तस्य मुक्तिर्ददृशे ततः शोकमगात्परम्

このように王は三年のあいだティールタへの巡礼を行ったが、自らの解脱は見いだせず、ついに深い悲嘆に沈んだ。

Verse 201

ततस्तु प्रेरिता भृत्याः कुरुक्षेत्रे महाप्रभे । यदि वापि पुनस्तत्र पापमुक्तिर्भवेत्ततः

その後、従者たちに促されて、ああ大いなる主よ、彼らは言った。「あるいはクルクシェートラなら、なお罪からの解放が得られるかもしれません。」