Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 92
Devanagari script
अरणीमिव संरब्धा ममंथुर्जात मन्यवः । पृथुस्तस्मात्समुत्पन्नः कराज्ज्वलनसंनिभः
Transliteration
araṇīmiva saṃrabdhā mamaṃthurjāta manyavaḥ | pṛthustasmātsamutpannaḥ karājjvalanasaṃnibhaḥ
Translation
火を生むアラニ（火鑽木）を揉み回すように、彼らは憤りを燃え立たせつつ熱情をもってそれを攪拌した。するとその手から、炎のごとく輝くプṛトゥ（Pṛthu）が生じた。
Word by Word
अरणीम्fire-stick (araṇi)
अरणीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
इवlike, as
इव:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक अव्यय (particle of comparison)
संरब्धाःenraged, agitated
संरब्धाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसं-रभ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (manyavaḥ)
ममन्थुःthey churned
ममन्थुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमन्थ् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
जातarisen, born
जात:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeAdjective
Rootजन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) रूपेण पूर्वपद; समासाङ्ग (manyavaḥ)
मन्यवःwraths, angers
मन्यवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्यु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
पृथुःPṛthu
पृथुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपृथु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तस्मात्from that (churning)
तस्मात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन
समुत्पन्नःarisen, produced
समुत्पन्नः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम्-उत्-पद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (pṛthuḥ)
करात्from the hand
करात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootकर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन
ज्वलनसंनिभःresembling fire
ज्वलनसंनिभः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootज्वलन (प्रातिपदिक) + संनिभ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (उपमान-निर्देशः: ज्वलनस्य संनिभः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (pṛthuḥ)
Speaker
Narrator (within Prabhāsakṣetra-māhātmya)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Prabhāsa-kṣetra
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: Sages churn Vena’s right hand like an araṇi; sparks and a flame-like figure (Pṛthu) emerges, radiant and armed with kingly aura.
Characters & Entities
P
PṛthuV
VenaM
MaharṣisA
Araṇi (fire-stick)FAQs
Righteous authority is portrayed as luminous and purifying—arising to burn away the darkness created by adharma.
The narrative appears within Prabhāsakṣetra-māhātmya, contributing to the sacred prestige of the Prabhāsa region through exemplary dharma-history.
None.