Adhyaya 33

Verse 1

देव्युवाच । पितुर्वधामर्षसुजात मन्युना यद्यत्कृतं कर्म पुरा महर्षिणा । दधीचिपुत्रेण सुरप्रसाधिना सर्वं श्रुतं तद्धि मया समाधिना

女神は言われた。「父の殺害を許しがたい憤りから生じた怒りによって、かつてあの大聖仙—ダディーチの子にして神々を成就へ導いた者—が行った一切の行為を、私は深い三昧のうちにすべて聞き知った。」

Verse 2

पुनःपुनर्वै विबुधैः समानं यद्वृत्तमासी त्किमपि प्रधानम् । कार्यं हि तत्सर्वमनुक्रमेण विज्ञातुमिच्छामि कुतूहलेन

「では、神々と共に繰り返し起こった肝要の事とは何ですか。私は好奇の心より、その一切を順序立てて知りたいのです。」

Verse 3

ईश्वर उवाच । उक्तो यदासौ विबुधैः समस्तैरापः पुरा त्वं भुवि भक्षयस्व । यतोऽमराणां प्रथमं हि जाता आपोऽग्रजाः सर्वसुरासुरेभ्यः

イーシュヴァラは語った。「彼が諸神すべてに告げられたとき、彼らは古くこう言った。『地上において、水（アーパス）を飲み尽くせ』と。水は不死なる者たちの中で最初に生まれ、あらゆる神々とアスラに先立つ長兄だからである。」

Verse 4

तेनैवमुक्तस्तु महात्मना तदा प्रदर्शयध्वं मम ता यतः स्थिताः । पीत्वा सुराः सर्वमहं पुरस्तात्कृत्यं करिष्ये सुरभक्षणं हि

その大いなる者にそう告げられると、彼は言った。「その水がどこに在るのか示せ。すべてを飲み尽くしたのち、次に為すべきことを行おう――まことに神々を食らうことを。」

Verse 5

तत्रापि नेतुं यदि मां समर्था यत्रासते वारिचयाः समेताः । अतोऽन्यथा नाहमलीकवादी प्राणे प्रयाते मुनिवाक्यकारी

もし汝らが、諸々の水が集い住まうその地へ我を導く力があるなら、そうせよ。さもなくば、我は虚言を吐く者にあらず。命を失うとも、牟尼の言葉を必ず成し遂げる者である。

Verse 6

आहोक्ते पुंडरीकाक्ष और्वं हि वाडवं तदा । त्वां प्रापयिष्ये यत्रापः केन यानेन वाडव

そのとき蓮華眼のプンダリーカークシャは、ヴァーダヴァ（アウルヴァ）に言った。「汝を水の在るところへ連れて行こう。だが、いかなる乗り物で行くのだ、ヴァーダヴァよ。」

Verse 7

वाडव उवाच । नाहं हयादिभिर्यानैर्गंतुं तत्र समुत्सहे । कुमारीकरसंपर्कमेकं मुक्त्वा मतं हि मे

ヴァーダヴァは言った。「馬などの乗り物でそこへ行く気はない。わが望む手段はただ一つ――乙女の手の触れ合いのみである。」

Verse 8

विष्णुरुवाच । एतत्ते सुलभं यानं तां कन्यामानयाम्यहम् । या त्वां नेतुं समर्था स्यादपां स्थानं सुनिश्चितम्

ヴィシュヌは言った。「汝にとってその乗り物は容易に得られる。我は、汝を水の確かな住処へ導き得るその乙女を連れて来よう。」

Verse 9

ईश्वर उवाच । सुरभीशापसंतप्ता प्रागुपात्तदशाफला । सरस्वती यानभूता तस्य सा विष्णुना कृता

イーシュヴァラは言った。「サラスヴァティーは、スラビーの呪いに苦しめられ、かつて自ら受けた状態の果報を負っていたが、ヴィシュヌによって彼の乗り物とされたのである。」

Verse 10

ततोऽब्रवीद्विभुर्गंगां पार्श्वतः समुपस्थिताम् । एनं वह्निं महाभागे वेगान्नय महोदधिम् । नान्या शक्ता समानेतुं त्वां विना लोकपावनि

そのとき主は、傍らに侍立するガンガーに告げられた。「幸いなる者よ、この火を速やかに大海へ運べ。汝なくしては、他の誰もこれをそこへ導くことはできぬ。おお、諸世界を浄める者よ。」

Verse 11

गङ्गोवाच । नास्ति मे भगवञ्छक्ति रौर्वं वोढुं जगत्पते । रौद्ररूपी महानेष दहत्येवानलो भृशम्

ガンガーは申し上げた。「世尊よ、世界の主よ、わたしにはラウルヴァの火を担う力がございません。この大いなる炎は荒々しい相を帯び、激しく燃えさかります。」

Verse 12

ततस्तु यमुनां प्राह सिन्धुं तस्या ह्यनन्तरम् । अन्या नदीश्च विविधाः पृथक्पृथगुदारधीः

それから彼はヤムナーに告げ、続いてシンドゥにも告げた。さらに種々の河川にも、それぞれ別々に、各自の高貴な志をもって呼びかけられた。

Verse 13

अशक्तास्ताः समानेतुं पृष्टाश्च सुरसत्तमैः । ततः सरस्वतीं प्राह देवदेवो जनार्द्दनः । त्वमेव वज कल्याणि प्रतीच्यां लवणोदधौ

それらの河々は、神々の中の最勝者たちに問われても、それを運ぶことができなかった。そこで神々の神ジャナールダナはサラスヴァティーに告げた。「汝のみが、吉祥なる者よ、西へ赴き、塩の大海へ向かえ。」

Verse 14

एवं कृते सुराः सर्वे भविष्यन्ति भयोज्झिताः । अन्यथा वाडवेनैते दह्यंते स्वेन तेजसा

これが成されれば、すべての神々は恐れを離れるであろう。さもなくば、ヴァーダヴァは自らの燃えさかる威光によって彼らを焼き尽くすであろう。

Verse 15

तस्मात्त्वं रक्ष विबुधाने तस्मात्तुमुलाद्भयात् । मातेव भव सुश्रोणि सुराणामभयप्रदा

それゆえ、この恐るべき恐怖から神々をお護りください。おお、麗しき腰の御方よ、母のごとくなり、デーヴァたちに無畏を授けたまえ。

Verse 16

एवमुक्ता हि सा तेन विष्णुना प्रभविष्णुना । आह नाहं स्वतन्त्रास्मि पिता मे ध्रियते चिरात्

その大いなる力を備えたヴィシュヌにこのように告げられると、彼女は言った。「わたしは自らのままにはなりません。父が久しくわたしを治めております。」

Verse 17

तस्याहं कारिणी नित्यं कुमारी च धृतव्रता । कालत्रयेप्यस्वतन्त्रा श्रूयते विबुधैः सुता

「わたしは常に父の命を行う者、常に処女にして誓戒を堅く保つ者です。過去・現在・未来の三時においてさえ、わたしは自立しておりません――賢者たちは娘をそのように語るのです。」

Verse 18

पित्रादेशं विना नाहं पदमेकमपि क्वचित् । गच्छामि तस्मात्कोऽप्यन्य उपायश्चिंत्यतां हरे

「父の命なくしては、どこへも参りません。たとえ一歩たりとも。ゆえに、ハリよ、ほかの手立てをお考えください。」

Verse 19

तत्स्वरूपं विदित्वैवं समभ्येत्य पितामहम् । तमब्रवीद्वासुदेवो देवकार्यमिदं कुरु

かくして真の事情を悟ったヴァースデーヴァは、ピターマハ（ブラフマー）のもとに近づき、こう告げた。「神々のために、この務めを成し遂げてください。」

Verse 20

नान्यथा शक्यते नेतुं वाडवोऽग्निर्महाबलः । अदृष्टदोषां मुक्त्वेमां कुमारीं तनयां तव

「この大いなる力をもつヴァーダヴァの火を運び去るには、他の道はない。目に見える咎なきこの乙女—汝の娘—を解き放て。」

Verse 21

तच्छ्रुत्वा विष्णुना प्रोक्तं कुमारीं तनयां तदा । शिरस्याधाय सस्नेहमुवाच प्रपितामहः

ヴィシュヌの言葉を聞くと、プラピターマハ（梵天）は愛情をもってその乙女—自らの娘—を頭上に戴き、そして語った。

Verse 22

याहि देवि सुरान्सर्वान्रक्ष त्वं भयमागतान् । विनिक्षिप त्वं नीत्वैनं वाडवं लवणांभसि । पितुर्वाक्यं हि सा श्रुत्वा प्रोवाच श्रुतिलक्षणा

「行け、女神よ。恐れに襲われたすべての神々を護れ。このヴァーダヴァの火を携え、塩の海へ投じよ。」父の言葉を聞き、ヴェーダの清浄なる相を備えた彼女は答えた。

Verse 23

सरस्वत्युवाच । एषास्मि प्रस्थिता तात तव वाक्या दसंशयम् । रौद्रोऽयं वाडवो वह्निस्तनुं मे भक्षयिष्यति

サラスヴァティーは言った。「父よ、あなたの御言葉ゆえに、疑いなく私は出立いたします。されどこのヴァーダヴァの火は猛く、わが身を喰らい尽くすでしょう。」

Verse 24

प्राप्तं कलियुगं रौद्रं सांप्रतं पृथिवीतले । लोकः पापसमाचारः स्पर्शयिष्यति मां प्रभो

「今や地上には猛きカリの時代が到来しました。罪の行いに染まった人々が、わたしに触れるでしょう、主よ。」

Verse 25

ततो दुःखतरं किं स्याद्यत्पापैः सह संगमः

罪ある者と交わり共にすることより、いっそう苦しいものがあろうか。

Verse 26

ब्रह्मोवाच । यदि पापजनाकीर्णं न वांछसि धरातलम् । पातालतलसंस्था त्वं नय वह्निं महोदधौ

ブラフマーは言った。「もし罪人で地上が満ちるのを望まぬなら、パーターラの底に住み、この火を大海へ導け。」

Verse 27

यदातिश्रमसंयुक्ता वह्निना दह्यसे भृशम् । तदा विभिद्य वसुधां प्रत्यक्षा भव पुत्रिके

極度の疲労に襲われ、火に激しく焼かれるとき、そのとき大地を裂いて、万人の前に姿を現せ、娘よ。

Verse 28

कृत्वा वक्त्रं विशालाक्षि प्राची भव सुमध्यमे । ततो यास्यंति तीर्थानि त्वां श्रांतां चारुहासिनीम्

大きな眼の、細き腰の者よ、顔を東に向けよ。すると汝が憩うとき、聖なるティールタが、麗しく微笑む汝のもとへ来たる。

Verse 29

तानि सर्वाणि चागत्य साहाय्यं ते वरानने । करिष्यंति त्रयस्त्रिंशत्कोट्यो वै मम शासनात्

それらすべてのティールタは来たりて汝を助けん、美しき顔の者よ。まことに三十三クロール、我が命によりて。

Verse 30

गच्छ पुत्रि न संतापस्त्वया कार्यः कथंचन । अरिष्टं व्रज पंथानं मा सन्तु परिपंथिनः

行きなさい、娘よ。いかなる形でも嘆いてはならぬ。災いなき道を進め—道中に障りも仇もあらぬように。

Verse 31

ईश्वर उवाच । एवमुक्ता तदा तेन ब्रह्मणाथ सरस्वती । त्यक्त्वा भयं हृष्टमनाः प्रयातुं समुपस्थिता

イーシュヴァラは言った。かくしてブラフマーに告げられたサラスヴァティーは、恐れを捨て、喜びの心をもって旅立ちの支度を整えた。

Verse 32

तस्याः प्रयाणसमये शंखदुंदुभिनिःस्वनैः । मंगलानां च निर्घोषैर्जगदापूरितं शुभैः

彼女の旅立ちの時、法螺貝とドゥンドゥビ太鼓の響き、そして吉祥の祝福の唱和が轟き、世界はことごとく聖なる歓喜に満たされた。

Verse 33

सितांबरधरा देवी सितचंदनगुंठिता । शारदांबुदसंकाशा तारहारविभूषिता

女神は白衣をまとい、白檀を身に塗り、秋の雲のごとく輝き、真珠の首飾りで荘厳されていた。

Verse 34

संपूर्णचंद्रवदना पद्मपत्रायतेक्षणा । कीर्तिर्यथा महेंद्रस्य पूरयन्ती दिशो दश

その御顔は満月のように円満で、御眼は蓮の花弁のごとし。大いなるインドラの名声のように、十方を満たしていた。

Verse 35

स्वतेजसा द्योतयंती सर्वमाभासयज्जगत् । अनुव्रजंती गंगा वै तयोक्ता वरवर्णिनि

自らの光輝によって輝き、全世界を照らし出しつつ、ガンガーは彼女に随い歩んだ――そこで彼女は言った、「おお、最も麗しき肌の君よ」。

Verse 36

द्रक्ष्यामि त्वां पुनरहं कुत्र वै वसतीं सखि । एवमुक्ता तया गंगा प्रोवाच स्निग्धया गिरा

「友よ、私はどこで再びあなたに会えるのか。あなたはどこに住まわれるのか。」そう問われて、ガンガーはやさしい声で答えた。

Verse 37

यदैव वीक्षसे प्राचीदिशि प्राप्स्यसि मां तदा । सुरैः परिवृता सर्वैस्तत्राहं तव सुवृते

いつでも東の方角を仰ぎ見るなら、その時ただちにあなたは私に至るであろう。そこに私は、すべての神々に囲まれて、徳あるあなたのために在る。

Verse 38

दर्शनं संप्रदास्यामि त्यज शोकं शुचिस्मिते । तामापृच्छ्य ततो गंगां पुनर्दर्शनमस्तु ते

必ずや汝に我がダルシャナ（darśana）を授けよう。悲しみを捨てよ、清らかに微笑む者よ。そうしてガンガーに別れを告げ、汝に再会があらんことを。

Verse 39

गच्छ स्वमालयं भद्रे स्मर्त्तव्याऽहं त्वयाऽनघे । यमुनापि तथा चैवं गायत्री सुमनोरमा

「吉祥なる女よ、己が住まいへ帰れ。罪なき者よ、我を念じよ。同じくヤムナーを、そしてまた、麗しく心を喜ばせるガーヤトリーをも念じよ。」

Verse 40

सावित्रीसहिताः सर्वाः सख्यः संप्रेषितास्तदा । ततो विसृज्य तां देवी नदी भूत्वा सरस्वती

そのときサーヴィトリーとともに、すべての侍女たちは遣わされ去った。ついで女神は彼女を退け、河となって—サラスヴァティー—と化した。

Verse 41

हिमवंतं गिरिं प्राप्य प्लक्षात्तत्र विनिर्गता । अवतीर्णा धरापृष्ठे मत्स्यकच्छपसंकुला

ヒマヴァット山に至ると、彼女はそこでプラクシャ樹より湧き出た。地の表に降り立つや、魚と亀とで満ちあふれていた。

Verse 42

ग्राहडिंडिमसंपूर्णा तिमिनक्रगणैर्युता । हसंती च महादेवी फेनौघैः सर्वतो दिशम्

鰐のどよめきに満ち、ティミ魚の群れとマカラの群を従えて、大女神は笑うがごとく流れ、泡の奔流を四方へと散らした。

Verse 43

पुण्यतो यवहा देवीस्तूयमाना द्विजातिभिः । वाडवं वह्निमादाय हयवेगेन निःसृता

功徳を授ける吉祥の女神は、二度生まれの者たちに讃えられ、ヴァーダヴァの火を携えて、馬の疾さでほとばしり出た。

Verse 44

भित्त्वा वेगाद्धरापृष्ठं प्रविष्टाथ महीतलम् । यदायदाभवच्छ्रांता दह्यते वाडवाग्निना । तदातदा मर्त्यलोके याति प्रत्यक्षतां नदी

その勢いで地の表を突き破り、地中へと入り込んだ。いつしか疲れ、ヴァーダヴァの火に灼かれるとき、そのたびにこの河は人界に再び明らかに現れる。

Verse 45

ततस्तु जायते प्राची संतप्ता वाडवेन तु । ततो वै यानि तीर्थानि कीर्त्तितानि पुरातनैः

そののち、ヴァーダヴァの火に熱せられて「プラーチー」と名づく河が生じる。さらに、古の聖賢が称え説いたティールタ（聖地）もまた、まことに近く寄り添い、その霊験を現す。

Verse 46

दिव्यांतरिक्षभौमानि सांनिध्यं यांति भामिनि । ततश्चाश्वासिता तैः सा सरस्वती पुनर्नदी । पातालतलमा साद्य जगाम मकरालयम्

光り輝く女よ、天・空・地に属する神聖なるティールタと力が、近く寄り集う。すると彼女—再び河となったサラスヴァティー—はそれらに慰められ、パーターラの界に至り、マカラの住処たる大海へと赴いた。

Verse 47

खदिरामोदमासाद्य तत्र सा वीक्ष्य सागरम् । गंतुं प्रवृत्ता तं वह्निमादाय सुरसुंदरि

香り高いカディラ樹の林に至り、彼女はそこで大海を見た。するとその天上の麗人は、聖なる火を携えて、さらに進まんと歩み出した。

Verse 48

निरूढभारमात्मानं देवादेशाद्विचिंत्य सा । प्रहृष्टा सुमनास्तस्मात्प्रवृत्ता दक्षिणामुखी

神々の命により、自らの重荷が正しく引き受けられたのだと省みて、彼女は歓喜し、心は澄みわたった。ゆえに南に面して進み行った。

Verse 49

एतस्मिन्नेव काले तु ऋषयो वेदपारगाः । चत्वारश्च महादेवि प्रभासं क्षेत्रमाश्रिताः

まさにその時、大女神よ、ヴェーダに通暁する四人のリシが、聖なるプラバーサのクシェートラに帰依し、身を寄せた。

Verse 50

हरिणश्चाथ वज्रश्च न्यंकुः कपिल एव च । तपस्तप्यंति तत्रस्थाः स्वाध्यायासक्तमानसाः

ハリナ、ヴァジュラ、ニャンク、そしてカピラは—そこに住して—苦行（タパス）を修し、心をスヴァーディヤーヤ（ヴェーダの学習と誦唱）に捧げていた。

Verse 51

पृथक्पृथक्समाहूताः स्नानार्थं तैः सरस्वती । सागरः सम्मुखस्तस्याः सहसा सम्मुपस्थितः

彼らは沐浴のためにそれぞれ別々にサラスヴァティーを招いた。彼女が近づくと、たちまち大海がその正面に現れ出た。

Verse 52

ततः सा चिन्तयामास कथं मे सुकृतं भवेत् । शापभीता च सा साध्वी पंचस्रोतास्तदाऽभवत्

そのとき彼女は思った。「いかにして我に功徳が生じようか。」そしてその貞淑なる者は呪詛を恐れ、ただちに五つの流れとなった。

Verse 53

एकैकं तोषयामास तमृषिं वरवर्णिनि । ततोऽस्याः पंच नामानि जातानि पृथिवीतले

麗しき肌の女神よ、彼女は仙人たちを一人ずつ満足させた。ゆえに地上において、彼女の五つの名が生じた。

Verse 54

हरिणी वज्रिणी न्यंकुः कपिला च सरस्वती । पानावगाहनान्नृणां पंचस्रोताः सरस्वती

ハリニー、ヴァジュリニー、ニャンク、カピラー、そしてサラスヴァティー本流—かくしてサラスヴァティーは五流となった。人々はそれらを飲み、身を浸すことで清めを授かる。

Verse 55

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । एषां संयोगजं चान्यन्नराणां पंचमं हि यत्

婆羅門殺し、酒を飲む罪、盗み、そして師（グル）の妻との不義—さらに、人々のうちでこれらが結び合わさって生じる第五の罪。

Verse 56

एतत्पंचविधं पुंसां पंचधाऽवस्थिता सती । नाशयेत्पातकं घोरं सखीभिः सहिता नदी

人々のこの五種の罪の群れは—彼女が五つの姿として在るゆえに—恐るべき罪を滅ぼす。彼女の「伴侶」（五つの流れ）を伴うその河は、怖ろしい悪業を消し去る。

Verse 57

ब्रह्महत्यां महाघोरां प्रतिलोमा सरस्वती । पानावगाहनान्नृणां नाशयत्यखिलं हि सा

サラスヴァティー—ここでは「プラティローマー」と讃えられる—は、人々がその水を飲み、その流れに沐浴することによって、最も恐ろしい婆羅門殺しの罪をことごとく滅する。

Verse 58

प्रमादान्मदिरापानदोषेणोपहतात्मनाम् । तद्व्यपोहाय कपिला द्विजानां वहते नदी

不注意ゆえに酒を飲む過失で魂を損なった二度生まれの者たちのために、その汚れを除かんとしてカピラーの河は流れる。

Verse 59

उपवासाज्जपाद्धोमात्स्नानात्पानाद्द्विजन्मनाम् । सप्ताहान्नाशयेत्पापं तत्तद्भावेन चेतसा

断食により、ジャパ（真言誦持）により、ホーマ（火供）により、沐浴により、そして（聖なる水を）飲むことにより、二度生まれの者の罪は七日のうちに滅する—それぞれの行にふさわしい信心の意を心に満たすとき。

Verse 60

स्वयं तेऽपि विशुध्यंति यथोक्तविधिकारिणः । न्यंकुं नदीं समासाद्य महतः पातकात्कृतात्

説かれた作法に従って儀礼を行う者は、自ら清浄となる。ニャンク河（Nyaṃku）に近づけば、犯した大罪さえも洗い清められる。

Verse 61

स्नानोपासनपानेन वज्रिणी गुरुतल्पगम् । नाशयत्यखिलं पुंसां पापं भूरिभयंकरम्

沐浴し、礼拝し、その水を飲むことによって、ヴァジュリニー（Vajriṇī）は人々の「グルトルパ」（師の床を汚す罪）という甚だ恐るべき罪をことごとく滅する。

Verse 62

संयोगजस्य पापस्य हरणाद्धरिणी स्मृता । नदी पुण्यजलोपेता सप्ताहमवगाहनात्

不正な交わりより生じた罪を取り去るゆえに、彼女はハリニー（Hariṇī）と記憶される。聖なる水を湛えるこの河は、七日間の沐浴（浸水）によって清める。

Verse 63

एवमेतानि पापानि सर्वाणि सुरसुंदरि । नदी नाशयते तथ्यं पंचस्रोता सरस्वती

かくして、天女のうち麗しき者よ、五つの流れとなって流れるサラスヴァティー（Sarasvatī）の河は、これら一切の罪をまことに滅する。

Verse 64

ततोऽपश्यत्पुनश्चारु सा देवी पथि संस्थितम् । पर्वतं सागरस्यांते रोद्धुं मार्गमिव स्थितम्

それからその麗しき女神は再び、己が道の上に立つものを見た。海の果てにある一つの山が、まるで行く手を塞ぐかのように聳え立っていた。

Verse 65

ब्रह्माण्डमानदण्डोऽयं पुरतो गिरिसत्तमः । व्रजन्त्याः सुरकार्येण मम विघ्नकरः स्थितः

この最勝の山は、まるで宇宙を量る物差しのごとく、天の御用に赴く我が前に障りとして立ちはだかっている。

Verse 66

उच्चैस्तरं महाशैलमवलोक्य सरस्वती । अथ वेगेन रुद्धेन गिरिणा विस्मिता सती

そびえ立つ巨大な山を見て、サラスヴァティーは、その峰により速き流れを阻まれ、驚嘆に打たれた。

Verse 67

एवं संचिन्तयेद्यावन्मनसा तन्म हाद्भुतम् । तावन्मंगलशब्देन प्रतिबुद्धः कृतस्मरः

かく心にその不思議を思案している間に、まさにその時、吉祥の声により目覚め、我に返って全き覚知を取り戻した。

Verse 68

गिरिशृंगद्वंद्वचरं ददर्श पुरुषं च सा । तामाह देवीं स नगो मार्गो नास्तीह सुव्रते

やがて彼女は、双つの峰の間を行き来する一人の男を見た。その山は女神に告げた。「善き誓いの御方よ、ここには通り道はない。」

Verse 69

अन्यत्र क्वापि गच्छ त्वं यत्र तेऽभिमतं शुभे । आहैवमुक्ते सा देवी नरं नगशिरःस्थितम्

「ほかのどこへでも行け。汝の望む吉祥の地へ、善き者よ。」そう告げられると、女神は山頂に立つその男に答えた。

Verse 70

देवादेशात्समायाता न निरोध्या गिरे त्वया । एवमुक्ते गिरिः प्राह तां देवीं सुमनोरमाम्

「私は神々の命により来たのです。おお山よ、私を妨げてはなりません。」そう言うと、その山はこの上なく麗しい女神に語りかけた。

Verse 71

पर्वतोऽहं त्वया भद्रे किं न ज्ञातः कृतस्मरः । त्वत्स्पर्शनान्न दोषोस्ति कुमारी त्वं यतोऽनघे

「私は山である。おお貴き乙女よ、なぜ私を見分けなかったのか。しかも、私が汝に触れても咎はない、無垢なる者よ。汝は処女だからだ。」

Verse 72

अतस्त्वां वरये देवि भार्या मे भव सुव्रते

「ゆえに汝を選ぶ、女神よ。わが妻となれ、善き誓願を守る者よ。」

Verse 73

सरस्वत्युवाच । पिता मे ध्रियते यस्मात्तेन नाहं स्वयंवरा । तव भार्या भविष्यामि मार्गं यच्छ ममाधुना

サラスヴァティーは言った。「父の権威が守られているゆえ、私は自ら婿を選ぶ自由がありません。あなたの妻となりましょう——今、私に道をお与えください。」

Verse 74

एवमुक्तो गिरिः प्राह अनिच्छंतीं महाबलात् । उद्वाहयिष्ये त्वां भद्रे कस्त्राता स्ति तवाधुना

そう告げられると、山は—彼女が望まぬにもかかわらず—大いなる力により言った。「おお貴き乙女よ、汝を娶ろう。今や汝を守る者は誰がいるのか。」

Verse 75

सा तं मनोभवाक्रान्तं मत्वा दिव्येन चक्षुषा । आह नास्ति मम त्राता त्वामेव शरणं गता

彼が欲望に圧されているのを天眼で見て、彼女は言った。「わたしには守護者がありません。あなたお一人にのみ帰依いたします。」

Verse 76

त्वयोद्वाह्या यद्य वश्यमहमेवं महाबल । अस्नातां नोद्वह विभो स्नानं कर्त्तुं च देहि मे

「もしまことにあなたがわたしを娶るのなら、ああ大いなる力ある方よ、まだ沐浴していないわたしを、力ある主よ、娶らないでください。沐浴の行をなす許しをお与えください。」

Verse 77

तामुवाच ततः शैलः स्वसंपदभिमानवान् । सौख्यदं पश्य सुभगे मयि संपूर्णवैभवम्

そのとき、自らの富を誇る山は彼女に言った。「吉祥なる女よ、わたしのうちに、幸福を授ける円満なる威光と栄華を見よ。」

Verse 78

द्वंद्वानि यत्र गायंति किंनराणां मनोरमम् । श्रूयते च सुनिध्वानं तंत्रीवाद्यमथापरम्

そこではキンナラたちの心地よい掛け合いの歌が響き、さらに甘く澄んで鳴りわたる音—弦楽器をはじめ種々の楽の調べ—が聞こえる。

Verse 79

तत्र तालास्तमालाश्च पिप्पलाः पनसास्तथा । सदैव फलपुष्पाश्चा दृश्यंते सुमनोरमाः

そこにはタール樹、タマーラ樹、聖なるピッパラ樹、そしてジャックフルーツの樹があり、常に果実と花に飾られて、きわめて美しく見える。

Verse 80

कुटजैः कोविदारैश्च कदंबैः कुरबैस्तथा । मत्तालिकुलघुष्टैश्च भूधरो भाति सर्वतः

クタジャ、コーヴィダーラ、カダンバ、クラバの樹々に飾られ、蜜に酔う蜂の群れの羽音がこだまするゆえに、その山は四方にわたり輝きわたる。

Verse 81

हरांगरागवद्भाति क्वचित्कुटजकुड्मलैः । क्वचित्तु कर्णिकारैश्च विष्णोर्वासःसमप्रभः

あるところではクタジャの蕾により、ハラ（シヴァ）の御身に塗られた香油のごとく艶やかに輝き、またあるところではカルニカーラの花により、ヴィシュヌの御住処にも等しい光明を放つ。

Verse 82

तमालदलसंछन्नः क्वचिद्वैवस्वतद्युतिः । क्वचिद्धातुविलिप्तांगो गणाध्यक्षवपुर्नगः

ある部分はタマーラの葉に覆われ、ヴァイヴァスヴァタ（太陽神）の輝きを帯び、またある部分は鉱物の色に塗られたかのようで、ガナの主（ガネーシャ）の威容と御姿を現す。

Verse 83

चतुर्मुख इवाभाति हरितालवपुः क्वचित् । क्वचित्सप्तच्छदैर्विष्णोर्वपुषा भात्ययं गिरिः

あるところではハリターラの色に染まる山肌ゆえ、四面の御方（ブラフマー）のように見え、またあるところではサプタッチャダの樹々により、この山はヴィシュヌに似た御姿として輝く。

Verse 84

क्वचित्कात्यायनीप्रख्यः प्रियंगुसुसमाकुलः । क्वचित्केसरसंयुक्तैरनलाभो विभात्यसौ

あるところでは愛らしいプリヤングの花に満ち、まるでカーティヤーヤニーそのもののように見え、またあるところではケーサラに飾られて、ひと塊の火焔のごとく燦然と輝く。

Verse 85

वृत्तैः सपुलकैः स्निग्धैः स्त्रीणामिव पयोधरैः । दुष्प्राप्यैरल्पपुण्यानां क्वचिदाभाति बिल्वकैः

あるところではビルヴァ樹がきらめいている――丸く艶やかで、新芽により粟立つように見え、まるで女人の乳房のごとし。しかもそのビルヴァは、功徳の乏しい者には得がたい。

Verse 86

सिंहैर्व्याघ्रैर्मृगैर्नागैर्वराहैर्वानरैस्तथा । क्वचित्क्वचिदसौ भाति परस्परमनुव्रतैः

ところどころに、獅子・虎・鹿・象・猪・猿があたかも飾りのように現れ、互いに和合し、相互に誓いを守って共に住している。

Verse 87

शूलिकोद्भिन्नमाकाशमिव कुर्वद्भिरुच्चकैः । एवमुक्ते प्रत्युवाच शारदा तं नगोत्तमम्

彼らが大声を上げ、槍で虚空を突き破らんばかりであった。そのように語られると、シャーラダーはその最勝の山に答えた。

Verse 88

यदि मां त्वं परिणये रुदंतीमेकिकां तथा । गृहाण वाडवं हस्ते यावत्स्नानं करोम्यहम्

「もしあなたが、泣きながら独りいるこの私を妻として迎えるのなら、このヴァダヴァを手に持っていてください。私が沐浴を終えるまで。」

Verse 89

एवमुक्ते स जग्राह त नगेद्रोऽपवर्जिम् । कृतस्मरस्तत्संस्पर्शात्क्षणाद्भस्मत्वमागतः

そう言われると、山々の主はそれを手に取った。だが「クリタスマラ」と呼ばれる者は、その触れただけで、たちまち灰と化した。

Verse 90

ततः प्रभृति ते तस्य पाषाणा मृदुतां गताः । गृहदेवकुलार्थाय गृह्यंते शिल्पिभिः सह

その時以来、その地の石は柔らかくなり、職人たちはそれを取り、家の守護神を祀るための家庭の神龕や小さな礼拝所を作るのに用いた。

Verse 91

दग्ध्वा कृतस्मरं देवी पुनरादाय वाडवम् । समुद्रस्य समीपे सा स्थिता हृष्टतनूरुहा

クリタスマラを焼き尽くしたのち、女神は再びヴァダヴァを取り戻し、海のほとりに立った。歓喜により身の毛がよだつほどであった。

Verse 92

तत्रस्था सा महादेवी तमाह वडवानलम् । पश्य वाडव गर्जन्तं सागरं पुरतः स्थितम्

そこに立つ大女神はヴァダヴァーナラに告げた。「見よ、ヴァダヴァよ—汝の前に、轟き吼える大海が立っている。」

Verse 93

गर्जंतं सोऽपि तं दृष्ट्वा प्रसर्पंतं च वीचिभिः । तामाह किमिदं भद्रे भीतो मे लवणोदधिः

その海が轟き、波をもって押し寄せるのを見て、彼は彼女に言った。「これは何事か、優しき方よ。塩の海は、まるで我を恐れているようだ。」

Verse 94

प्रहस्योवाच सा बाला को न भीतस्तवानल । भक्ष्यस्ते विहितो यस्मात्तव देवैर्महाबल

少女は微笑んで言った。「おお火よ、誰が汝を恐れぬであろう。神々自らが汝の食を定めたのだから、力強き者よ。」

Verse 95

स तस्यास्तद्वचः श्रुत्वा संप्रहृष्टस्तु पावकः । दास्यामि ते वरं भद्रे यथेष्टं प्रार्थयस्व नः

彼女の言葉を聞くや、火神は大いに歓喜して言った。「やさしき淑女よ、汝に一つの恩寵を授けよう。望むままに我に願え。」

Verse 96

तेनैवमुक्ता सा देवी वाडवेनाग्निना तदा । सस्मार कारणात्मानं विष्णुं कमललोचनम्

そのヴァーダヴァの火にそう告げられると、女神はただちに、因果の根源たる魂・蓮華の眼をもつヴィシュヌを心に念じた。

Verse 97

दृष्टोसावात्महृत्संस्थस्तया देवो जनार्द्दनः । स्मृतमात्रः सरस्वत्या परस्त्रिभुवनेश्वरः

内なる眼によって、彼女は自らの心臓に住まう主ジャナールダナを見た—三界の至上の主—サラスヴァティーがただ想起するだけで、ただちに顕現する御方である。

Verse 98

मनोदृष्ट्या विलोक्याह सा तमंतःस्थमच्युतम् । वाडवो यच्छति वरमहं तं प्रार्थयामि किम्

心の眼で観じて、内に住まうアチュタに彼女は告げた。「ヴァーダヴァの火が恩寵を授けると言う。私はいったい何を求めるべきでしょうか。」

Verse 99

ततस्तेन हृदिस्थेन प्रोक्ता देवी सरस्वती । प्रार्थनीयो वरो भद्रे सूचीवक्त्रत्वमादरात्

すると心中に住まう御方が女神サラスヴァティーに告げた。「吉祥なる者よ、熱心に願いとして求めよ—針の先のような口を得ることを。」

Verse 100

ततस्त्वभिहितो देव्या यदि मे त्वं वरप्रदः । ततः सूचीमुखो भूत्वा त्वं पिबापो महाबल

そのとき女神は彼に告げた。「もし汝がまことに我に福を授ける者ならば、ああ大力の者よ、口を針の孔のごとく細め、これらの水を飲み尽くせ。」

Verse 101

एवमुक्तेन तत्तेन सूचीवेधसमं कृतम् । घटिकापूरणं यद्वत्पपौ तद्वदनं जलम्

かく告げられると、彼は口の開きを針で穿ったほどに細くした。水が漏刻の器（クレプシドラ）を満たすように、そのままの仕方で彼は水を飲んだ。

Verse 102

एवं स वाडवो वह्निः सुराणां भक्षणोद्यतः । वंचितो विष्णुना याति मेधामाधाय यत्नतः

このようにして、神々を食らわんとするヴァーダヴァの火はヴィシュヌに欺かれ、慎み深い努力によってその決意を抑えつつ去って行った。

Verse 103

सर्गमेतं नरः पुण्यं वाच्यमानं शृणोति यः । स विष्णु लोकमासाद्य तेनैव सह मोदते

この清らかな功徳の物語を、誦されるままに聞く者は、ヴィシュヌの世界に至り、そこで御身とともに歓喜する。