Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 71

Devanagari script

पर्वतोऽहं त्वया भद्रे किं न ज्ञातः कृतस्मरः । त्वत्स्पर्शनान्न दोषोस्ति कुमारी त्वं यतोऽनघे

Transliteration

parvato'haṃ tvayā bhadre kiṃ na jñātaḥ kṛtasmaraḥ | tvatsparśanānna doṣosti kumārī tvaṃ yato'naghe

Translation

「私は山である。おお貴き乙女よ、なぜ私を見分けなかったのか。しかも、私が汝に触れても咎はない、無垢なる者よ。汝は処女だからだ。」

Word by Word

• पर्वतः: (I am) a mountain
• पर्वतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम/pronoun; प्रथमा, एकवचन; लिङ्ग-अनियत

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम/pronoun; तृतीया, एकवचन

• भद्रे: O good lady
• भद्रे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• किम्: why / what
• किम्: Prashna (Interrogative/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय-प्रयोग (प्रश्न/particle): interrogative ‘why?/what?’

• न: not
• न: Kriya-nishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध)

• ज्ञातः: known
• ज्ञातः: Vidhaya (Predicate adjective/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञा (धातु) → ज्ञात (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘known/recognized’

• कृतस्मरः: mindful / having remembered
• कृतस्मरः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त from कृ) + स्मर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: ‘कृतः स्मरः यस्य’ (or ‘कृत-स्मर’ as ‘having made remembrance’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पर्वतः/अहम् विशेषयति

• त्वत्स्पर्शनात्: from your touch
• त्वत्स्पर्शनात्: Apadana (Cause/Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (प्रातिपदिक) + स्पर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: ‘त्वस्य स्पर्शनम्’; पञ्चमी, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; ‘from your touch’

• न: not
• न: Kriya-nishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध)

• दोषः: fault
• दोषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अस्ति: is
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कुमारी: a maiden
• कुमारी: Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कुमारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम/pronoun; प्रथमा, एकवचन

• यतः: because
• यतः: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतः (अव्यय)
• Form: अव्यय (हेतुवाचक/conjunction): ‘because/since’

• अनघे: O sinless one
• अनघे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अनघ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; ‘sinless one’

Speaker

The Mountain (personified Parvata)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (assembly)

Visual Art Cues

Scene: A personified Mountain reveals his identity to a radiant maiden-goddess (Sarasvatī), assuring her of purity and absence of fault in contact; the Prabhāsa landscape glows with coastal light and sacred stillness.

Characters & Entities

• Sarasvatī (Devī)
• Personified Mountain (Parvata/Giri)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic narratives often use personified nature to discuss propriety (doṣa) and intention within dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The sacred region of Prabhāsakṣetra, where even mountains participate in divine discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse addresses perceived fault (doṣa) regarding contact, not a formal rite.