Adhyaya 7

Verse 1

अर्जुन उवाच । महीसागरमाहात्म्यमद्भुतं कीर्तितं त्वया । विस्मयः परमो मह्यं प्रहर्षश्चोपजायते

アルジュナは言った。「あなたはマヒーサーガラの驚くべき偉大さを宣揚された。わたしの内には深い驚嘆が起こり、同時に歓喜も生じる。」

Verse 2

तदहं विस्तराच्छ्रोतुमिदमिच्छामि नारद । कस्य यज्ञे मही ग्लाना वह्नितापाभितापिता

それゆえ、ナーラダよ、これを詳しく聞きたい。いかなる者のヤジュニャ（祭祀）において、大地は衰え、火の灼熱に苦しめられたのか。

Verse 3

नारद उवाच । महादाख्यानमाख्यास्ये यथा जाता महीनदी । श्रृण्वन्नेतां कथां पुण्यां पुण्यमाप्स्यसि पांडव

ナーラダは言った。「大いなる物語を語ろう。マヒーと名づけられた河がいかにして生じたかを。パーンドゥの子よ、この清浄なる聖なる説話を聞けば、功徳を得るであろう。」

Verse 4

पुराभूद्भूपतिर्भूमाविन्द्रद्युम्न इति श्रुतः । वदान्यः सर्वधर्मज्ञो मान्यो मानयिता प्रभुः

いにしえ、地上にインドラデュムナと名高い王がいたと伝えられる。彼は寛大に施し、あらゆるダルマに通じ、敬うに足り、また人を敬い、まことの君主であった。

Verse 5

उचितज्ञो विवेकस्य निवासो गुणसागरः । न तदस्ति धरापृष्ठे नगरं ग्रामपत्तनम्

彼はふさわしきことを知り、分別の住処であり、徳の大海であった。地上には、都も村も市の町も、…ないほどであった。

Verse 6

तदीयपूर्तधर्मस्य चिह्नेन न यदंकितम् । कन्यादानानि बहुधा ब्राह्मेण विधिना व्यधात्

その公のダルマの功業のしるしによって、刻まれぬ場所は一つも残らなかった。彼はブラーフマの儀礼に則り、さまざまにカニヤーダーナ（娘を婚姻に施すこと）を行った。

Verse 7

भूपालोऽसौ ददौ दानमासहस्राद्धनार्थिनाम् । दशमीदिवसे रात्रौ गजपृष्ठेन दुन्दुभिः

その王は求める者たちに施しを与え、財を願う者は千人に及んだ。月の第十日（ダシャミー）の夜、象の背よりドゥンドゥビの太鼓が鳴り響き…

Verse 8

ताड्यते तत्पुरे प्रातः कार्यमेकादशीव्रतम् । यज्वना तेन भूपेन विच्छिन्नं सोमपायिनाम्

その都では暁に太鼓が打たれ、「エーカーダシーの誓戒を守れ」と告げられた。祭祀を行うその王によって、ソーマを飲む者たちの習わしは抑えられ（中断され）た。

Verse 9

स्वरणैरास्तृता दर्भैर्द्व्यंगुलोत्सेधिता मही । गंगायां सिकता धारा वर्षतो दिवि तारकाः

大地は金色のダルバ草で敷き詰められ、二指ほどの厚みで盛り上がっていた。ガンガーには砂の流れがあり、天には星々が雨のごとく降った。

Verse 10

शक्या गणयितुं प्राज्ञैस्तदीयं सुकृतं न तु । ईदृशैः सुकृतैरेष तेनैव वपुषा नृपः

賢者は多くを数え得るが、彼の功徳の量だけは数え尽くせない。かくも稀有なる功徳によって、その王はまさにこの同じ身のまま神聖の境地に至った。

Verse 11

धाम प्रजापतेः प्राप्तो विमानेन कुरूद्वह । बुभुजे स तदा भोगान्दुर्लभानमरैरपि

おお、クル族の最勝者よ。彼は天の車ヴィマーナに乗ってプラジャーパティの住処に至り、そのとき不死の神々でさえ得がたい歓喜の享楽を味わった。

Verse 12

अथ कल्पशतस्यांते व्यतीते तं महीपतिम् । प्राह प्रजापतिः सेवावसरायातमात्मनः

そして百カルパが過ぎ去ったとき、プラジャーパティは、奉仕の定められた時に自らのもとへ来たその王に語りかけた。

Verse 13

ब्रह्मोवाच । इंद्रद्युम्न द्रुतं गच्छ धरापृष्ठं नृपोत्तम । न स्तातव्यं मदीयेद्य लोके क्षणमपि त्वया

ブラフマーは言った。「インドラデュムナよ、王の中の最勝者よ、速やかに地上へ行け。今日、汝は我が世界に一瞬たりとも留まってはならぬ。」

Verse 14

इंद्रद्युम्न उवाच । कस्माद्ब्रह्मन्नितो भूमौ मां प्रेषयसि सम्प्रति । सति पुण्ये मदीये तु बहुले वद कारणम्

インドラデュムナは言った。「おおブラフマーよ、なぜ今ここから私を地上へ遣わされるのですか。私の功徳はいまだ豊かにあるのに、その理由をお告げください。」

Verse 15

ब्रह्मोवाच । न पुण्यं केवलं राजन्गुप्तं स्वर्गस्य साधकम् । विना निष्कल्मषां कीर्ति त्रिलोकीतलविस्तृताम्

ブラフマーは言った。「王よ、功徳だけ—とりわけ秘される功徳—それのみでは天界を確かなものとはしない。三界に広く行き渡る、穢れなき名声が伴わねばならぬ。」

Verse 16

तव कीर्तिसमुच्छेदः सांप्रतं वसुधातले । संजातश्चिरकालेन गत्वा तां कुरु नूतनाम्

今や地上において、長き時の経過により汝の名声は断たれた。そこへ赴き、その名声をふたたび新たにせよ。

Verse 17

यदि वांछा महीपाल मम धामनि संस्थितौ

王よ、もし我が住処に堅く安住せんと欲するならば……

Verse 18

इन्द्रद्युम्न उवाच । मदीयं सुकृतं ब्रह्मन्कथं भूमौ भवेदिति । किं कर्तव्यं मया नैतन्मम चेतसि तिष्ठति

インドラデュムナは言った。「おおブラフマーよ、我が功徳はいかにして地上において失われ、あるいは変じ得るのか。われは何をなすべきか。これ、我が心に安んぜず。」

Verse 19

ब्रह्मोवाच । बलवानेष भूपाल कालः कलयति स्वयम्

ブラフマーは言った。「王よ、まことにこの時（カーラ）は強大である。時そのものが、万有をその量りと終わりへと導く。」

Verse 20

ब्रह्मांडान्यपि मां चैव गणना का भवादृशाम् । तदेतदेव मन्येऽहं तव भूपाल सांप्रतम्

数え尽くせぬ梵卵（宇宙）でさえ—そしてこの我でさえ—汝のごとき者の算定を超えている。ゆえに王よ、これこそが今の汝のありさまだと、我は思う。

Verse 21

यत्कीर्तिमात्मनो व्यक्तिं नीत्वाभ्येहि पुनर्दिवम् । शुश्रुवानिति वाचं स ब्रह्मणः पृथिवीपतिः

「汝みずからの名声と顕れた自己の姿を携え、再び天界へ来たれ。」かくブラフマーの御言葉を聞き、大地の主たる王は畏敬と驚嘆のうちに拝聴した。

Verse 22

पश्यतिस्म तथात्मानं महीतलमुपागतम् । कांपिल्यनगरे भूयः पप्रच्छात्मानमात्मना

そののち彼は、自らが地上へ降り立ったのを見た。再びカーンピリヤの都に至ると、己がことを己が心に問い、内に省みた。

Verse 23

नगरं स तदा देशमप्राक्षीदिति विस्मितः । जना ऊचुः । न जानीमो वयं भूपमिंद्रद्युम्नं न तत्पुरम्

驚きつつ彼が都と国土のことを尋ねると、人々は言った。「我らはインドラデュムナ王を知らず、その都も知らぬ。」

Verse 24

यत्त्वं पृच्छसि भो भद्र कञ्चित्पृच्छ चिरायुषम् । इन्द्रद्युम्न उवाच । कः संप्रति धरापृष्ठे चिरायुः प्रथितो जनाः

人々は言った。「善き御方よ、もしそれを問うなら、長寿で名高い者にお尋ねなさい。」インドラデュムナは言った。「今この地上で、人々に『長命の者』として名高いのは誰か。」

Verse 25

पृथिवीजयराज्येस्मिन्यत्र प्रबूत मा चिरम् । जना ऊचुः । श्रूयते नैमिषारण्ये सप्तकल्पस्मरो मुनिः

この地上征服の国にて、汝がつい近ごろ治めたと思うその地で、人々は言った。「ナイミシャーラニヤの森に、七つのカルパを記憶する牟尼がいると聞く。」

Verse 26

मार्कंडेय इति ख्यातस्तं गत्वा पृच्छ संशयम् । तथोपदिष्टस्तैर्गत्वा तत्र तं मुनिपुंगवम्

彼は「マーラカンデーヤ」として名高い——その聖仙のもとへ赴き、汝の疑いを問え。彼らにそのように教えられて、彼はそこへ行き、牟尼の中の雄牛ともいうべき卓越した聖者にまみえた。

Verse 27

निशम्य प्रणिपत्याह नृपः स्वहृदयस्थितम् । इंद्रद्युम्न उवाच । चिरायुर्भगवान्भूमौ विश्रुतः सांप्रतं ततः

聞き終えると王はひれ伏して礼拝し、胸中に定まった思いを語った。インドラデュムナは言った。「ゆえに、尊ぶべき『長寿の御方』は、いま大地に名高いのです。」

Verse 28

पृच्छाम्यहं भवान्वेत्ति इंद्रद्युम्नं नृपं न वा

お尋ねします。あなたはインドラデュムナ王を知っておられますか、それともご存じないのですか。

Verse 29

श्रीमार्कंडेय उवाच । सप्तकल्पान्तरे नाभूत्कोपींद्रद्युम्नसंज्ञितः । भूपाल किमहं वच्मि तवान्यत्पृच्छ संशयम्

聖なるマーラカンデーヤは言った。「七つのカルパの終末において、『インドラデュムナ』と呼ばれる者は一人として存在しなかった。王よ、これ以上何を語ろうか。ほかの疑いがあるなら、それを問うがよい。」

Verse 30

स निराशस्तदाकर्ण्य वचो भूपोग्निसाधने । समुद्योगं तदा चक्रे तं दृष्ट्वाह तदा मुनिः

王が火中に入ろうとする決意についてその言葉を聞き、彼は失意に沈んだ。だがやがて奮い立ち、行動に移った。そうして準備する彼を見て、聖仙はただちに語りかけた。

Verse 31

मार्कंडेय उवाच । मा साहसमिदं कार्षीर्भद्र वाचं श्रृणुष्व मे । एति जीवंतमानंदो नरं वर्षशतादपि

マールカンデーヤは言った。「善き人よ、この軽率な行いをしてはならぬ。わが言葉を聞け。人は百年生きることがあっても、なお悲しみに遭うことがある。」

Verse 32

तत्करोमि प्रतीकारं तव दुःखोपशांतये । श्रृणु भद्र ममास्तीह बको मित्रं चिरंतनः

「汝の苦しみを鎮めるため、わたしは対治の法を施そう。聞け、善き人よ。ここに、わたしには古き友—バカ—がいる。」

Verse 33

नाडीजंघ इति ख्यातः स त्वा ज्ञास्यत्यसंशयम् । तस्मादेहि द्रुतं यावदावां तत्र व्रजावहे

「彼はナーḍīジャングハとして名高い。疑いなく汝を見分けよう。ゆえに急げ—われら二人、ただちにそこへ赴こう。」

Verse 34

परोपकारैकफलं जीवितं हि महात्मनाम् । यदि ज्ञास्यत्यसंदिग्धमिंद्रद्युम्नं स वक्ष्यति

「まことに、大いなる魂の命が結ぶ実はただ一つ—他者への奉仕である。もし彼がインドラデュムナを確かに知るなら、彼は（われらに）告げよう。」

Verse 35

तौ प्रस्थिताविति तदा विप्रेंद्रनृपपुंगवौ । हिमाचलं प्रति प्रीतौ नाडीजंघालयं प्रति

そのとき二人—ブラーフマナの中の最勝者と王の中の第一人者—は喜びの心を抱き、ヒマーチャラへ、ナーḍīジャングハの住処へと旅立った。

Verse 36

बकोऽथ मित्रं स्वं वीक्ष्य चिरकालादुपागतम् । मार्कंडेयं ययौ प्रीत्युत्कंठितः सम्मुखं द्विजैः

そのときバカは、久しくして帰来した自らの友を見て、愛情に満ち、胸を躍らせつつ、婆羅門たちとともにマールカンデーヤに面会すべく前へ進み出た。

Verse 37

कृतसंविदभूत्पूर्वं कुशलस्वागतादिना । पप्रच्छानंतरं कार्यं वदागमनकारणम्

まず安否を問い、歓迎の言葉などを交わして挨拶を整えたのち、彼は用向きを尋ねた。「来訪の理由を語ってください。」

Verse 38

मार्कंडेयोथ तं प्राह बकं प्रस्तुतमीप्सितम् । इंद्रद्युम्नं भवान्वेत्ति भूपालं पृथिवीतले

ついでマールカンデーヤはバカに、用件を述べて言った。「この地上の王、インドラデュムナをご存じですか。」

Verse 39

एतस्य मम मित्रस्य तेन ज्ञातेन कारणम् । नो वायं त्यजति प्राणान्पुरा वह्निप्रवेशनात्

「この友の件は、あなたも理由をご存じです。この者は命を手放そうとせず、以前に定めたとおり火中に入ろうと固く決意しているのです。」

Verse 40

एतस्य प्राणरक्षार्थं ब्रूहि जानासि चेन्नृपम्

もしご存じなら、王よ、この者の命を守るための方途を私にお告げください。

Verse 41

नडीजंघ उवाच । चतुर्दश स्मराम्यस्मि कल्पान्विप्रेंद्र सांप्रतम् । आस्तां तद्दर्शनं वार्तामपि वा न स्मराम्यहम्

ナーディージャンガは言った。「おお、婆羅門の中の最勝者よ。私は今、十四のカルパを想起している。だがそのことについては――見ることはおろか――その噂や報せすら覚えていない。」

Verse 42

इंद्रद्युम्नो महीपालः कोऽपि नासीन्महीतले । एतावन्मात्रमेवाहं जानामि द्विजपुंगव

地上にはインドラデュムナという名の王はどこにも存在しなかった。私が知るのはただそれだけだ、二度生まれの中の雄牛よ。

Verse 43

नारद उवाच । ततः स विस्मयाविष्टस्तस्यायुरिति शुश्रुवान् । पप्रच्छ राजा को हेतुर्दानस्य तपसोऽथ वा । यदायुरीदृशं दीर्घं संजातमिति विस्मितः

ナーラダは言った。彼の寿命の長さを聞いて驚嘆した王は問うた。「いかなる因によって—布施（ダーナ）か、苦行（タパス）か、あるいは他の何かによって—このように長い命が生じたのか？」

Verse 44

नाडीजंघ उवाच । घृतकंबलमाहात्म्यान्मम देवस्य शूलिनः । दीर्घमायुरिदं विप्र शापाद्बकवपुः श्रृणु

ナーディージャンガは言った。「おお婆羅門よ。三叉戟を執る我が主シヴァに属するグリタカンバラの大いなる威徳によって、この長寿は私に授けられた。さらに呪いにより、私は鶴の姿を得た。聞け。」

Verse 45

पुरा जन्मन्यहं बालो ब्राह्मणस्याभवं भुवि । पाराशर्यसगोत्रस्य विश्वरूपस्य सन्मुनेः

かつての生において、この地上で私は一人の少年であった。パラーシャリヤの系譜に属する婆羅門、名高き聖仙ヴィシュヴァルーパの家に仕えていたのである。

Verse 46

बालको बक इत्येवं प्रतीतोऽतिप्रियः पितुः । चपलोऽतीव बालत्वे निसर्गादेव भद्रक

幼子のころ、私は「バカ（Baka）」と呼ばれ、父にこの上なく愛されていた。しかも幼少の身には、生まれつき甚だ落ち着きなく騒がしかったのだ、善き者よ。

Verse 47

अथ मारकतं लिंगं देवतावसरात्पितुः । चापल्याद्वालभावाच्चापहृत्य निहितं मया

そののち、父が礼拝している隙をつき、私は父の持つ水晶のごとく澄み（翠玉のように緑の）シヴァ・リンガを盗み取った。幼子の移ろいやすさゆえ、それを隠してしまった。

Verse 48

घृतस्य कुंभे संक्रांतौ मकरस्योत्तरायणे । अथ प्रातर्व्यतीतायां निशि यावत्पिता मम

マカラ・サンクラーンティの時、ウッタラーヤナの季節に、ギーの壺が据えられ、夜が明けて朝となるまで——その時に至るまで、我が父は……

Verse 49

निर्माल्यापनयं चक्रे तावच्छून्यं शिवालयम् । निशम्य कांदिशीको मां पप्रच्छ मधुरस्वरम्

父は前日の供物の残り（ニルマーリヤ）を取り除き始めた。その時までシヴァの神殿は空であった。何かを聞きとめて、カーンディシーカは甘やかな声で私を呼び、問いかけた。

Verse 50

वत्स क्व नु त्वया लिंगं नूनं विनिहितं वद । दास्यामि वांछितं यत्ते भक्ष्यमन्यत्तवेप्सितम्

「わが子よ、リンガをいったいどこに納めたのだ。言いなさい。お前の望むものは何でも与えよう——食べる物も、ほかに欲するものも。」

Verse 51

ततो मया बालभावाद्भक्ष्यलुब्धेन तत्पितुः । घृतकुंभांतराकृष्य भद्रलिंगं समर्पितम्

それから私は、幼さゆえ食を欲して貪り、彼の父のギーの壺の中からそれを引き出し、その吉祥なるリンガを捧げた。

Verse 52

अथ काले तु संप्राप्ते प्रमीतोऽहं नृपालये । जातो जातिस्मारस्तावदानर्ताधिपतेः सुतः

やがて時が満ち、私は王宮にて死し、ついで前生の記憶を保ったまま、アーナルタの主の子として生まれた。

Verse 53

घृतकंबलमाहात्म्यान्मकरस्थे दिवाकरे । अपि बाल्यादवज्ञानात्संयोगाद्घृतलिंगयोः

「グリタ・カンバラ」（ギーでリンガを覆って礼拝する法）の大いなる功徳により、太陽がマカラ（山羊宮）にある時、たとえ幼き不注意によってであっても、ギーとリンガが触れ合うその縁だけで……

Verse 54

ततः संस्थापितं लिंगं प्राग्जन्म स्मरता मया । ततः प्रभृति लिंगानि घृतेनाच्छादयाम्यहम्

ゆえに、前生を想起する私はそのリンガを安置し、以来、礼拝として諸リンガをギーで覆っている。

Verse 55

पितृपैतामहं प्राप्य राज्यं शक्त्यनुरूपतः । ततः प्रसन्नो भगवान्पार्वतीपतिराह माम्

父祖伝来の王国を我が力に応じて得たのち、パールヴァティーの夫たる福徳の主は満悦して、私に語りかけられた。

Verse 56

पूर्वजन्मनि तुष्टोऽहं घृतकंबलपूजया । प्रयच्छाम्यस्मि त राज्यमधुनाभिमतं वृणु

汝の前生において、汝がギー（酥油）をもって行う「グリタ・カンバラ」の供養により、われは歓喜した。ゆえに汝に王権を授ける。いま望む恩寵を選べ。

Verse 57

ततो मया वृतः प्रादाद्गाणपत्यं मदीप्सितम् । कैलासे मां शिवो नित्यं संतुष्टः प्राह चेति च

それから、わたしが願いを選ぶと、彼は望みどおりガナたちの主たる位（ガーナパティヤ）を授けた。カイラーサにおいて、常に満悦するシヴァもまた、わたしにこのように語った。

Verse 58

तेनैव हि शरिरेण प्रणतं पुरतः स्थितम् । अद्यप्रभृति संक्रांतौ मकरस्यापरोपि यः

まさにその同じ身をもって、信者は（シヴァ）の御前に立ち、恭しく頭を垂れて礼拝する。今日より後、マカラ・サンクラーンティの日に、ほかの誰であれ（同じく行ずる者は）……

Verse 59

घृतेन पूजां कर्तासौ भावी मम गणः स्फुटम् । इत्युक्त्वा मां शिवो भद्र गणकोटीश्वरं व्यधात्

「彼はギー（ghṛta）をもって供養し、明らかにわがガナの一員となるであろう。」そう告げて、吉祥なるシヴァはわたしをガナコーティーシュヴァラ（ガナ一倶胝の主）に任じた。

Verse 60

प्रतीपपालकंनाम संस्थितं शिवशासनम् । ततः कामादिभिः षड्भिः पदैश्चंक्रमणात्मिकाम्

そののち「プラティーパパーラカ」と名づけられたシヴァ派の法令が स्थापितされた。さらに、欲望に始まる六つの衝動に駆られて、わが命は落ち着きなき遍歴となった――一歩また一歩と。

Verse 61

निसर्गचपलां प्राप्य भ्रमरीमिव तां श्रियम् । नैवालमभवं तस्या धारणे दैवयोगतः

さすらう蜂のごとく本性より移ろいやすいその福運を得ながらも、宿命のはたらきにより、わたしはそれを保ち得なかった。

Verse 62

विचचार तदा मत्तः किलाहं वारणो यथा । कृत्याकृत्यविचारेण विमुक्तोऽतीव गर्वितः

そのとき私は狂える象のようにさまよい、なすべきこととなすべからざることの分別を失い、驕りにふくれ上がっていた。

Verse 63

विद्यामभिजनं लक्ष्मीं प्राप्य नीचनरो यथा । आपदां पात्रतामेति सिंधूनामिव सागरः

卑しき者が学知と高き家柄と富を得ると、かえって災厄を受ける器となるように、諸河を受け入れる大海もまた、それらの受け皿となる。

Verse 64

अथ काले व्यतिक्रांते कियन्मात्रे यदृच्छया । विचरन्नगमं शैलं हिमानीरुद्धकंदरम्

やがて時が少し過ぎ、偶然のさすらいのうちに、洞窟が雪の層に閉ざされた一つの山へと至った。

Verse 65

तपस्यति मुनिस्तत्र गालवो भार्यया सह । सदैव तीव्रतपसा कृशो धमनिसंततः

そこでは牟尼ガーラヴァが妻とともに苦行に励んでいた—激しいタパスによって常にやせ細り、血脈がくっきりと浮き出ていた。

Verse 66

ब्राह्मणस्य हि देहोयं नैवैहिकफलप्रियः । कृच्छ्राय तपसे चेह प्रेत्यानंतसुखाय च

まことにブラーフマナのこの身は、世俗の果報を好むためのものではない。ここでは困難なる苦行のため、そして死後には無尽の安楽のためである。

Verse 67

तस्य भार्याऽतिरूपेण विजिग्ये विश्ववर्णिनी । तन्वी श्यामा मृगाक्षी सा पीनोन्नतपयोधरा

その妻は美に飾られ、あらゆる女を凌ぐかのようであった。細身にして艶やかな黒肌、鹿のごとき眼、ふくよかに高く張る乳房を備えていた。

Verse 68

हंसगद्गदसंभाषा मत्तमातंगगामिनी । विस्तीर्णजघना मध्ये क्षामा दीर्घशिरोरुहा

その言葉は白鳥のごとく柔らかく震え、歩みは酔える雌象のようであった。腰はくびれ、臀は広く、長き髪は流れるように垂れていた。

Verse 69

निम्ननाभिर्विधात्रैषा निर्मिता संदिदृक्षुणा । विकीर्णमिव सौंदर्यमेकपात्रमिव स्थितम्

深き臍を備えた彼女は、創造主が自らの作を見んとして造り給うたかのようであった。美は四方に散りながら、なお一つの器に集められているかのごとく。

Verse 70

ततोऽविनीतस्तां वीक्ष्य भद्र गालववल्लभाम् । अहमासं शरव्रातैस्ताडितः पुष्पधन्विना । विवेकिनोऽपि मुनयस्तावदेव विवेकिनः

その後、心いまだ不調伏のまま、ガーラヴァに愛される吉祥の乙女を見て、私は花の弓を持つカーマの矢の雨に射られた。分別を具える牟尼でさえ、分別を保てるのはその時までにすぎない。

Verse 71

यावन्न हरिणाक्षीणामपांगविवरेक्षिताः । मया व्यवसितं चित्ते तदानीं तां जिहीर्षुणा

鹿のような瞳の乙女たちが目尻から投げる横目の一閃に、まだ我が身が貫かれていない間は、心の決意は堅固であった。だが、彼女を連れ去りたい欲念が起こるや、その決意は揺らいだ。

Verse 72

इति चेति हरिष्यामि तपसा रक्षितां मुनेः । अस्याः कृते यदि शपेन्मुनिस्तत्र पराभवः

「ならば、聖仙の苦行の力に守られていようとも、私は彼女を連れ去ろう。」しかし、彼女のために聖仙が我を呪うなら、我には破滅が訪れる。

Verse 73

मम भावी भवेदेषा भार्या मृत्युरुतापि मे । तस्माच्छिष्यो भवाम्यस्य शुश्रूषानिरतो मुनेः

彼女はやがて我が妻となるかもしれぬ、あるいは我が死となるやもしれぬ。ゆえに私はこの聖仙の弟子となり、奉仕に専心しよう。

Verse 74

प्राप्यांतरं हरिष्यामि नास्य योग्येयमंगना । इति व्यवस्य विद्यार्थिमूर्तिमास्थाय गालवम्

「隙を得たなら、私は彼女を連れ去る。あの女人は彼にはふさわしくない。」そう決して、彼は学を求める学生の姿を装い、ガーラヴァに近づいた。

Verse 75

नमस्कृत्य वचोऽवोचमिति भाव्यर्थनोदितः । तथा मतिस्तथा मित्रं व्यवसायस्तथा नृणाम्

礼拝してから、私は言葉を述べた――胸に秘めた目的に促されて。人というものは、心がそのようであれば、交わる友もそのようであり、企てる業もまたそのようになる。

Verse 76

भवेदवश्यं तद्भावि यथा पुंभिः पुरा कृतम् । विवेकवैराग्ययुतो भगवंस्त्वासमुपस्थितः

定められたことは必ず成就する。昔の人々の行いが果を結ぶように。おお福徳ある御方よ、識別と離欲を具えて、私はあなたのもとへ参りました。

Verse 77

शिष्योऽहं भवता पाठ्यं कर्णधारं महामुनिम् । अपारपारदं विष्णुं विप्रमूर्तिमुपाश्रितम्

私はあなたの弟子です。教えてください、偉大なる牟尼よ。岸なき大海を渡らせる我が舵取りとして——衆生を彼岸へ運ぶヴィシュヌ、その方がここではバラモンの姿として帰依されているのです。

Verse 78

नमस्ये चेतनं ब्रह्मा प्रत्यक्षं गालवाख्यया । अविद्याकृष्णसर्पेण दष्टं तद्विषपीडितम्

私は意識ある至上のブラフマンに礼拝します。ガーラヴァという名で、今まさに私の前に顕現しておられる御方に。無明という黒き蛇に噛まれ、その毒に苦しめられています。

Verse 79

उपदेशमहामंत्रैर्मां जांगुलिक जीवय । महामोहमहा वृक्षो हृद्यावापसमुत्थितः

おお蛇使いよ、教誨の大いなる真言によって私を甦らせてください。大いなる迷妄の巨木が、我が心の苗床から生い立ってしまいました。

Verse 80

त्वद्वाक्यतीक्ष्णधारेण कुठारेण क्षयं व्रजेत् । अपवर्गपथव्यापी मूढसंसर्गसेचनः

迷える者との交わりから生じた我が愚かさの「潤い」が、あなたの教えという鋭き刃の斧によって断ち切られ、滅びに至りますように。そうして解脱（アパヴァルガ／モークシャ）への道が清められ、我が前に広く開かれますように。

Verse 81

छिद्यतां सूत्रधारेण विद्यापरशुनाधुना । भजामि तव शिष्योऽहं वरिवस्यापरश्चिरम्

いま導きの糸と真実の智の斧とによって、それが断ち切られますように。私はあなたの弟子としてあなたに帰依します。久しく私は外なる礼拝のみを奉じ、より高き内なる修行には至りませんでした。

Verse 82

समिद्दर्भान्मूलफलं दारूणि जलमेव च । आहरिष्येऽनुगृह्णीष्व विनीतं मामुपस्थितम्

私は薪、ダルバ草、根と果、丸太、そして水までもお持ちいたします。どうかお恵みください—へりくだり、御前に侍立して奉仕の用意をしております。

Verse 83

इत्थं पुरा बकाभिख्यं बकवृत्तिमुपाश्रितम् । तदाऽर्जवे कृतमतिरनुजग्राह मां मुनिः

かくして昔、私は「バカ」と呼ばれ、鶴のごとき振る舞いに依って生きていたが、そのとき心の決意が率直な誠へと向かった折、聖仙は私に恩寵を垂れた。

Verse 84

ततोऽतीव विनीतोऽहं भूत्वा तं ब्राह्मणीयुतम् । विश्वासनाय सुदृढं तोषयामि दिनेदिने

それから私はいよいよへりくだり、婆羅門尼の妻を伴うその御方を、日ごとに喜ばせて、堅固な信頼を打ち立てた。

Verse 85

स च जानन्मुनिः पत्नीं पात्रभूतामविश्वसन् । स्त्रीचरित्रविदंके तां विधाय स्वपिति द्विजः

しかしその聖仙は、妻がふさわしい器であると知りつつも、なお全き信を置かなかった。世のありさまに通じた二度生まれの者は、彼女を膝に抱き置いて眠りについた。

Verse 86

अथान्यस्मिन्दिने साभूद्ब्राह्मण्यथ रजस्वला । तद्दूरशायिनी रात्रौ विश्वासान्मे तपस्विनी

さて別の日、そのバラモンの女は月のものとなった。夜には、私を信じたゆえに、その苦行の女は離れた所に（別れて）横たわった。

Verse 87

इदमन्तरमित्यंतर्विचिंत्याहं प्रहर्षितः । मलिम्लुचाकृतिर्भूत्वा निशीथे तामथाहरम्

心中に「今こそ我が好機」と思い、私は歓喜した。卑賤のマリムルチャ（賤民・盗賊）の姿となり、真夜中に彼女をさらい去った。

Verse 88

विललाप तदा बाला ह्रियमाणा मयोच्चकैः । मैवं मैवमिति ज्ञात्वा मां स्वरेणाब्रवीन्मुनिम्

そのとき若い女は、私に力ずくで運ばれながら泣き叫んだ。私だと悟ると、恐れの声で「やめて、やめて！」と叫び、己の声で牟尼（聖仙）を呼んだ。

Verse 89

बकवृत्तिरयं दुष्टो धर्मकंचुकमाश्रितः । हरते मां दुराचारस्तस्मात्त्वं त्राहि गालव

彼女は叫んだ。「この悪しき者は“鶴の行い”をなす—ダルマの衣をまとった偽善者です。この不行状の者が私をさらっています。ゆえに、ガーラヴァよ、私をお守りください！」

Verse 90

तव शिष्यः पुरा भूत्वा कोप्वेषोद्य मलिम्लुचः । मां जिहीर्षति तद्रक्ष शरण्य शरणं भव

「かつてはあなたの弟子であったのに、今やこの卑賤のマリムルチャは怒りに身を包み、私を奪おうとしています。どうか彼からお守りください。無依の者の帰依処よ、私の庇護となってください。」

Verse 91

तद्वाक्यसमकालं स प्रबुद्धो गालवो मुनिः । तिष्ठतिष्ठेति मामुक्त्वा गतिस्तम्भं व्यधान्मम

まさにその時、聖仙ガーラヴァは目覚め、私に「止まれ、止まれ」と告げて、私の動きを封じ、進む力を奪った。

Verse 92

ततश्चित्राकृतिरहं स्तम्भितो मुनिनाऽभवम् । व्रीडितं प्रविशामीव स्वांगानि किल लज्जया

それから私は、奇怪に歪んだ姿へと変えられ、聖仙によって身動きできなくなった。恥のあまり、まるで自らの肢体の中へ縮み入ろうとするかのようであった。

Verse 93

ततः प्रकुपितः प्राह मामभ्येत्याथ गालवः । तद्वज्रदुःसहं वाक्यं येनाहमभवं बकः

その後、怒りに燃えるガーラヴァが私に近づき、雷のごとく耐え難い言葉を放った。その言葉によって、私は鶴となった。

Verse 94

गालव उवाच । बकवृत्तिमुपाश्रित्य वंचितोऽहं यतस्त्वया । तस्माद्बकस्त्वं भविता चिरकालं नराधम

ガーラヴァは言った。「鶴の振る舞いに身を寄せて私を欺いたゆえ、汝は久しく鶴となるであろう。おお、最も卑しき人よ。」

Verse 95

इति शप्तोऽहमभवं मुनिनाऽधर्ममाश्रितः । परदारोपसेवार्थमनर्थमिममागतः

かくして私は聖仙に呪われ、アダルマに寄り添う者となった。他人の妻に交わろうと求めたがゆえに、この災厄へと堕ちたのである。

Verse 96

न हीदृशमनायुष्यं लोके किंचन विद्यते । यादृशं पुरुषस्येह परदारोपसेवनम्

この世において、男の寿命と安寧をこれほど損なうものはない――他人の妻と交わることほどに。

Verse 97

ततः सती सा मत्स्पर्शदूषितांगी तपस्विनी । मया विमुक्ता स्नात्वा मां तथैवानुशशाप ह

その後、徳ある女修行者は――我が触れにより身を汚されたが――私に解き放たれると沐浴し、同じように私へ呪詛を宣した。

Verse 98

एवं ताभ्यामहं शप्तो ह्यश्वत्थपर्णवद्भयात् । कंपमानः प्रणम्योभाववोचं तत्र दम्पती

かくして両者に呪われ、アシュヴァッタ樹の葉のごとく恐れ震えつつ、私は伏して礼拝し、その夫婦にそこで言葉を述べた。

Verse 99

गणोऽहमीश्वरस्यैव दुर्विनीततरो युवाम् । निरोधमेवं कुरुतं भगवंतावनुग्रहम्

「我はまことにイーシュヴァラのガナであるが、甚だしく不調法となってしまった。尊き夫婦よ、どうかご加護を――この過ちをこのように制してくだされ。」

Verse 100

वाचि क्षुरो नावनीतं हृदयं हि द्विजन्मनाम् । प्रकुप्यंति प्रसीदंति क्षणेनापि प्रसादिताः

言葉においては、二度生まれし者は剃刀のごとく鋭い。されどその心は、酥（バター）のような柔らかさを欠かぬ。怒り燃え上がることもあれば鎮まることもあり、いったん宥められれば、たとえ刹那にしても、再び慈悲深く恩寵を垂れる。

Verse 101

त्वयि विप्रतिपन्नस्य त्वमेव शरणं मम । भूमौ स्खलितपादानां भूमिरेवावलंबनम्

迷い惑うこの身にとって、あなたこそ唯一の帰依処。地に足を滑らせた者が、まさにその大地を支えとして再び立ち上がるように。

Verse 102

गणाधिपत्यमपि मे जातं परिभवास्पदम् । विषदंता हि जायन्ते दुर्विनीतस्य सम्पदः

ガナ（Gaṇa）を統べる位すら、我には辱めの因となった。無作法な者の繁栄は、毒の牙を備えて生じるからである。

Verse 103

विदुरेष्यद्धियाऽपायं परतोऽन्ये विवेकिनः । नैवोभयं विदुर्नीचा विनाऽनुभवमात्मनः

識者は禍いが近づくうちにそれを悟り、他の賢明な者は事が起こってから理解する。だが卑しき者は、自ら体験せぬかぎり、そのいずれも知らない。

Verse 104

दुर्वीनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव वा । न तिष्ठति चिरं स्थाने यथाहं मदगर्वितः

不調伏の者は、財を得ようと、学を得ようと、主権を得ようと、安定した位に久しく留まれない。驕りに酔った我がそうであったように。

Verse 105

विद्यामदो धनमदस्तृतीयोऽभिजनो मदः । एते मदा मदांधानामेत एव सतां दमाः

学の驕り、財の驕り、そして第三に名門の驕り—これらは酔える者を盲にする陶酔である。されど同じものが、徳ある者には自制（ダマ）となる。

Verse 106

नोदर्कशालिनी बुद्धिर्येषामविजितात्मनाम् । तैः श्रियश्चपला वाच्यं नीयंते मादृशैर्जनैः

自らを制し得ぬ者には、見分ける智慧も遠くを見通す知性もない。そのような者によって、移ろいやすい繁栄は必ず奪い去られる――まさに私のような者に起こったように。

Verse 107

तत्प्रसीद मुनिश्रेष्ठ शापांतं मेऽधुना कुरु । दुर्विनीतेष्वपि सदा क्षमाचारा हि साधवः

ゆえに、どうかお慈悲を、最上の聖仙よ――今こそ我が呪いを終わらせてください。善き人は常に赦しを行じ、たとえ不調法の者に対してもそうなのです。

Verse 108

इत्थं वचसि विज्ञप्ते विनीतेनापि वै मया । प्रसादप्रवणो भूत्वा शापांतं मे तदा व्यधात्

このように、すでにへりくだった私が申し上げると、慈悲に傾く彼は、その時に我が呪いの終わりを定めた。

Verse 109

गालव उवाच । छन्नकीर्तिसमुद्धारसहायस्त्वं भविष्यसि । यदेन्द्रद्युम्नभूपस्य तदा मोक्षमवाप्स्यसि

ガーラヴァは言った。「汝はチャンナキールティの名声を甦らせる助け手となるであろう。そしてインドラデュムナ王を助ける時、汝は解脱（モークシャ）を得る。」

Verse 110

इत्यहं मुनिशापेन तदाप्रभृति पर्वते । हिमाचले बको भूत्वा काश्यपेयो वसामि च

「かくして、聖仙の呪いにより、その時以来、私はヒマーチャラの山に住む。鶴となって、私――カーシュヤペーヤ――はここに生き続けている。」

Verse 111

राज्यं चिरायुरिति मे घृतकम्बलस्य जातिस्मरत्वमधुनापि तथानु भावान् । शापाद्बकत्वमभवन्मुनिगालवस्य तद्भद्र सर्वमुदितं भवताद्य पृष्टम्

「王権」と「長寿」――それが、ギーリタカンバラとしての我が体験であった。今なおその諸生と、その報いを覚えている。聖仙ガーラヴァの呪いにより、我は鶴となった。ああ高貴なる方よ、汝の問いに、今すべて答え終えた。」