Adhyaya 50

Verse 1

अतिथिरुवाच । साध्वबालमते बाल कमठैतत्त्वयोच्यते । शरीरलक्षणं श्रोतुं पुनरिच्छामि तद्वद

アティティは言った。「おお幼きカマタよ、汝のタットヴァ（原理）の教えは素朴な心にふさわしい。われは再び身体の相（しるし）を聞きたい。どうかそれを語れ。」

Verse 2

कमठ उवाच । यथैतद्वेद ब्रह्मांडं शरीरं च तथा शृणु । पादमूलं च पातालं प्रपदं च रसातलम्

カマタは言った。「この身がブラフマाण्ड（宇宙卵）にいかに対応するかを聞け。足の裏はパーターラ、足の前部はラサーターラである。」

Verse 3

तलातलं तथा गुल्फौ जंघे चास्य महातलम् । जानुनी सुतलं चोरू वितलं चातलं कटिम्

タラ―タラはまた足首であり、脛はマハーターラである。膝はスーターラ、腿はヴィターラ、そして腰・臀はアターラである。

Verse 4

नाभिं महीतलं प्राहुर्भुवर्लोकमथोदरम् । उरःस्थलं च स्वर्लोकं महर्ग्रीवा मुखं जनम्

臍は地の界（地平）と呼ばれ、腹はブヴァルローカである。胸のあたりはスヴァルガローカ、首はマハルローカ、そして顔はジャナローカと説かれる。

Verse 5

नेत्रे तपः सत्यलोकं शीर्षदेशं वदंति च । तद्यथा सप्त द्वीपानि पृथिव्यां संस्थितानि च

両眼はタポーローカ（苦行の界）であり、頭頂はサティヤローカ（真実の界）であると説かれる。さらに、地上に七つの大陸が स्थापितされているように—

Verse 6

तथात्र धातवः सप्त नामतस्तान्निबोध मे । त्वगसृङ्मांस मेदोऽस्थिमज्जाशुक्राणि धातवः

同様に、ここには身体の七つのダートゥ（dhātu）がある。わたしから名を聞け。皮膚、血、肉、脂、骨、髄、そして精液—これらがダートゥである。

Verse 7

अस्थ्नामत्र शतानि स्युस्त्रीणि षष्ट्यधिकानि च । त्रिंशच्छतसहस्राणि नाडीनां कथितानि च

ここでは、骨は三百六十あると言われ、またナーディー（nāḍī）は三十万と説かれる。

Verse 8

षट्पंचाशत्सहस्राणि तथान्यानि नवैव तु । ता वहंति रसं देहे जलं नद्यो यथा भुवि

それは五万六千（の脈道）であり、さらに九が加わる。それらは身の内にラサ（rasa、生命の精髄）を運ぶ。地上の川が水を運ぶように。

Verse 9

सार्धाभिस्तिसृभिश्छन्नं समंताद्रोमकोटिभिः । शरीरं स्थूलसूक्ष्माभिर्दृश्यादृश्या हि ताः स्मृताः

この身は四方より三億五千万の毛によって覆われている。それらは粗と微、見えるものと見えぬものの二種と伝えられる。

Verse 10

षडंगानि प्रधानानि कथ्यमानानि मे शृणु । द्वौ बाहू सक्थिनी द्वे च मूर्धा जठरमेव च

我より説かれる六つの主要な肢を聞け。両腕、両腿、頭、そして腹である。

Verse 11

अंत्राण्यत्र तथा त्रीणि सार्धव्यामत्रयाणि च । त्रिव्यामानि तथा स्त्रीणामाहुर्वेदविदो द्विजाः

ここでも腸は三つあり、その長さは三と半のヴ்யーマである。女人においては三ヴューマと説かれる—ヴェーダを知る二度生まれの者たちがそう宣言する。

Verse 12

ऊर्ध्वनालमधोवक्त्रं हृदि पद्मं प्रकीर्त्यते । हृत्पद्मवामतः प्लीहो दक्षिणे स्यात्तथा यकृत्

心中には蓮華があると説かれる。その茎は上に伸び、花口は下を向く。心蓮の左に脾があり、右に肝がある。

Verse 13

मज्जातो मेदसश्चैव वसायाश्च तथा द्विज । मूत्रस्य चैव पित्तस्य श्लेष्मणः शकृतस्तथा

おお二度生まれよ、（身の諸質として）髄、脂、膏があり、また尿、胆汁、痰、そして糞もまたある。

Verse 14

रक्तस्य चरमस्यात्र गर्ता द्व्यंजलयः स्मृताः । गेयः प्रवर्तमानास्ते देहं संधारयंत्युत

ここでは、最後の血をたたえる窪み（貯え）が二アーンジャリ（両手二杯）であると説かれる。前へと流れゆき、それはまことに身体を支え保つ。

Verse 15

सीवन्यश्च तथा सप्त पंच मूर्धानमास्थिताः । एका मेढ्रं गता चैका तथा जिह्वां गता द्विज

シーヴァニヤ（縫合）は七つあり、そのうち五つは頭部にある。一つは男根へ至り、もう一つもまた舌へ至る、ああ二度生まれし者よ。

Verse 16

नाड्यः सर्वाः प्रवर्तंते नाभिपद्मात्तथात्र च । यासां श्रेष्ठा शिरो याता सुषुम्नेडाऽथ पिंगला

すべてのナーディーは、ここにおいて臍の蓮華より起こり、そこから流れ進む。その中で頭部に至る最上のものは、スシュムナー、イダー、ピンガラーである。

Verse 17

नासिकाद्वारमासाद्य संस्थिते देहवर्धने । वायुरग्निश्चंद्रमाश्च पंचधा पंचधात्र च

鼻孔という門に至ると、それらは身体の成長と保持のためにそこに安住する。そこではまた、ヴァーユ（気）、アグニ（火）、そしてチャンドラ（月の原理）も、それぞれ五様に働く。

Verse 18

प्राणापानसमानाश्च उदानो व्यान एव च । पंच भेदाः स्मृता वायोः कर्मार्ण्येषां वदंति च

プラーナ、アパーナ、サマーナ、ウダーナ、ヴィヤーナ—これらはヴァーユ（生命の風）の五つの区分として記憶される。さらに、それぞれの働きも説き示される。

Verse 19

उच्छ्वासश्चैव निःश्वासो ह्यन्नपानप्रवेशनम् । आकंठाच्छीर्षसंस्थास्य प्राणकर्म प्रकीर्तितम्

呼気と吸気、また飲食の取り入れ—これらは、喉より頭頂に至る座をもつプラーナ（Prāṇa）の働きであると宣説される。

Verse 20

त्यागो विण्मूत्रशुक्राणां गर्भविस्रवणं तथा । अपानकर्म निर्दिष्टं स्थानमस्य गुदोपरि

糞・尿・精の排出、また妊娠に関わる流出—これがアパーナ（Apāna）の働きと定められ、その座は肛門の上にあると説かれる。

Verse 21

समानो धारयत्यन्नं विवेचयति चाप्यथ । रसयंश्चैव चरति सर्वश्रोणिष्ववारितः

サマーナ（Samāna）は食を内に保ち、ついでその精髄を分別して配分する。身のあらゆる脈道を妨げなく巡り、養分の汁たるラサ（rasa）を遍く循環させる。

Verse 22

वाक्प्रवृत्तिप्रदोद्गारे प्रयत्ने सर्वकर्मणाम् । आकंठसुरसंस्थानमुदानस्य प्रकीर्त्यते

ウダーナ（Udāna）は、言葉が外へ発する働き、げっぷ、そしてあらゆる行為における努力を司ると説かれる。その座は喉に至り、さらに上方の神々の領域に及ぶと述べられる。

Verse 23

व्यानो हृदि स्थितो नित्यं तथा देहचरोपि च । धातुवृद्धिप्रदः स्वेदलालोन्मेषनिमेषकृत्

ヴィヤーナ（Vyāna）は常に心臓に住しつつ、なお全身を巡行する。身体のダートゥ（dhātu）を増長させ、汗と唾液を生じ、また眼の開閉をなさしめる。

Verse 24

पाचको रजकश्चैव साधकालोचकौ तथा । भ्राजकश्च तथा देहे पञ्चधा पावकः स्थितः

この身において、内なる「火」（pāvaka）は五つの相として安立する。すなわち Pācaka、Rañjaka、Sādhaka、Ālocaka、Bhrājaka である。

Verse 25

पाचकस्तु पचत्यन्नं नित्यं पक्वाशये स्थित । आमाशयस्थोऽपि रसं रंजकः कुरुते त्वसृक्

Pācaka は腸に住して常に食を消化する。Rañjaka は胃の領域にありながら、滋養の精（rasa）を血へと変ずる。

Verse 26

साधको हृदिसंस्थश्च बुद्ध्याद्युत्साहकारकः । आलोचकश्च दृक्संस्थो रूपदर्शनशक्ति कृत

Sādhaka は心臓に安住し、知性などを奮い立たせる。Ālocaka は眼に安住し、形相を観る力を授ける。

Verse 27

त्वक्संस्थो भ्राजको देहं भ्राजयेन्निर्मलीकृतः । क्लेदको बोधकश्चैव तर्पणः श्लेष्मणस्तथा

Bhrājaka は皮膚に座して、身を清らかにしつつ輝かせる。同様に Kledaka・Bodhaka・Tarpaṇa もまた、Kapha（śleṣman）の相として説かれる。

Verse 28

आलंबकस्तथा देहे पंचधा सोम उच्यते । क्लेदकः क्लेदयत्यन्नं नित्यं पक्वाशये स्थितः

この身において、Soma は五つの仕方で働くと説かれる。Kledaka（潤しの理）は大腸に常住し、食をつねに潤して柔らげる。

Verse 29

बोधको रसनास्थश्च रसानामवबोधकः । शिरःस्थश्चक्षुरादीनां तर्पणात्तर्पणः स्मृतः

「ボーダカ」は舌に住して、諸々の味を真に知らしめる。「タルパナ」は頭に座し、保つ満足によって眼および他の諸感官を養うものとして憶念される。

Verse 30

सर्वसंधिगतश्चैव श्लेष्मणः श्लेष्मकृत्तथा । उरःस्थः सर्वगात्राणि स वै ह्यालंबकः स्थितः

「アーランバカ」はあらゆる関節に遍満し、結びつける粘液（śleṣman）をも生じさせる。胸に住して、身体の諸肢を支え、安定させる。

Verse 31

एवं वाय्वग्निसोमैश्च देहः संधारितस्त्वसौ । आकाशजानि स्रोतांसि तथा कोष्ठविविक्तता

かくしてこの身は、ヴァーユ（風）・アグニ（火）・ソーマによって保たれる。アーカーシャ（虚空）より身体の諸流路（srotas）が生じ、またそこから内なる間隙と、臓腑の腔の分明なる区別も生ずる。

Verse 32

पार्थिवानीह जानीहि घ्राणकेशनखानि च । अस्थीनि धैर्यं गुरुता त्वङ्मांस हृदयं गुदम्

ここに「地」の成分を知れ。鼻・髪・爪、骨・堅固さ・重さ、皮膚と肉、さらに心臓と肛門である。

Verse 33

नाभिर्मेदो यकृन्मज्जा अंत्रमामाशयः शिरा । स्नायुः पक्वाशयश्चैव प्राहुर्वेदविदो द्विजाः

臍、脂肪、肝、髄、腸、胃、そして脈管。さらに腱と大腸もまた—このようにヴェーダを知る二度生まれ（dvija）たちは説く。

Verse 34

नेत्रयोर्मडलं शुक्लं कफाद्भवति पैतृकम् । कृष्णं च मण्डलं वातात्तथा भवति मातृकम्

眼において、白き輪はカパ（Kapha）より生じ、父系の起源と説かれる。黒き輪はヴァータ（Vāta）より生じ、また母系の起源と説かれる。

Verse 35

पक्ष्ममण्डलमेकं तु द्वितीयं चर्ममण्डलम् । शुक्लं तृतीयं कथित चतुर्थं कृष्णमण्डलम्

第一はまつ毛の輪、第二は皮膚の輪である。第三は白輪と説かれ、第四は黒輪である。

Verse 36

दृङ्मण्डलं पंचमं तु नेत्रं स्यात्पंचमण्डलम् । अपरे नेत्रभागे द्वे उपांगोऽपांग एव च

「見る輪」（dṛṅ-maṇḍala）が第五である。ゆえに眼は五つの輪を有すると説かれる。だが別の説では、眼にはさらに二つの部分、ウパーンガ（upāṅga）とアパーンガ（apāṅga）があるという。

Verse 37

उपांगो नेत्रपर्यंतो नासा मूलमपांगकः । वृषणौ च तथा प्रोक्तौ मेदोसृक्कफमांसकौ

ウパーンガ（upāṅga）は眼の縁にまで及び、アパーンガ（apāṅga）は鼻の付け根にある。また二つの睾丸も、脂・血・カパ（Kapha）・肉より成ると説かれる。

Verse 38

असृङ्मांसमयी जिह्वा सर्वेषामेव देहिनाम् । हस्तयोरोष्ठयोर्मेढ्रे ग्रीवायां षट् च कूर्चकाः

一切の有身の者において、舌は血と肉より成る。また「クールチャカ」（kūrcaka：腱の群結）六つが、両手・唇・生殖器・頸に位置すると説かれる。

Verse 39

एवमत्र स्थिते जीवो देहेऽस्मिन्सप्तसप्तके । पंचविंशतिको व्याप्य देहं वासोऽस्य मूर्धनि

かくしてここにおいて、ジーヴァ（個我の霊）は「七と七」の二組より成るこの身に宿る。二十五原理に属するものとして全身に遍満するが、その座は頭頂にある。

Verse 40

त्वगसृग्मांसमित्याहुस्त्रिकं मातृसमुद्भवम् । मेदोमज्जास्थिकं प्रोक्तं पितृजं षट्च कौशिकम्

皮膚・血・肉——この三つは母より生ずると言われる。脂肪・髄・骨は父より来ると宣言され、また「カウシカ」と呼ばれる六種の群も同様に説かれる。

Verse 41

एवं भूतमयं देहं पंचभूतसमुद्भवैः । अन्नैर्यथा वृद्धिमेति तदहं वर्णयामि ते

かくして、この身は諸元素より成り、五大より生じた食物によって成長する。その増大がいかに起こるかを、汝に説き明かそう。

Verse 42

तदन्नं पिण्डकवलैर्ग्रासैर्भुक्तं च देहिभिः । पूर्वं स्थूलाशये वायुः प्राणः प्रकुरुते द्विधा

その食物は、身を持つ者が塊や一口として食すと、まず粗なる胃に至る。そこで生命の風プラーナが、それに二様に働きかける。

Verse 43

संप्रविश्यान्नमध्ये तु पृथगन्नपृथग्जलम् । अग्नेरूर्ध्वं जलं स्थाप्य तदन्नं तज्जलोपरि

それは食の塊に入り、食物と水とを分ける。消化の火の上に水を置き、その水の上に食物を据える。

Verse 44

जलस्याधः स्वयं प्राणः स्थित्वाग्निं धमते शनैः । वायुना धम्यमानोग्निरत्युष्णं कुरुते जलम्

水の下にはプラーナ（Prāṇa）自らが住し、消化の火（アグニ Agni）を静かにあおいでいる。風にあおられたその火は、水を激しく熱くする。

Verse 45

तदन्नमुष्णतोयेन समंतात्पच्यते पुनः । द्विधा भवति तत्पक्वं पृथक्किट्टं पृथग्रसम्

その食物は熱い水によって四方から再び煮熟される。消化されると二つとなり、滓（キッタ kiṭṭa）は別に、養いの精髄（ラサ rasa）は別に分かれる。

Verse 46

मलैर्द्वादशभिः किट्टं भिन्नं देहाद्बहिर्व्रजेत् । कर्णाक्षिनासिकाजिह्वादताः शिश्नं गुदं नखाः

滓の分は十二の不浄として分かれ、身より外へと去る。すなわち、耳・眼・鼻・舌・歯・男根・肛門・爪である。

Verse 47

रोमकूपाणि चैव स्युर्द्वादशैते मलाश्रयाः । हृत्पद्मप्रतिबद्धाश्च सर्वा नाड्यः समंततः

毛孔もまたその中にある—この十二が不浄の依り処である。心の蓮華に結ばれた一切のナーディー（nāḍī、脈道）は、四方にあまねく広がる。

Verse 48

तासां मुखेषु तं सूक्ष्मं व्यानः स्थापयते रसम् । रसेन तेन ता नाडीः समानः पूरयेत्पुनः

それらの脈道の口（開口）において、ヴィヤーナ（Vyāna）は微細なる養分の精髄（ラサ rasa）を据える。さらにそのラサによって、サマーナ（Samāna）は再びナーディーを満たし、身内の循環を保つ。

Verse 49

ततः प्रयांति संपूर्णास्ताश्च देहं समंततः । ततः स नाडिमध्यस्थो रञ्जकेनोष्मणा रसः

その後、満たされた脈管（ナーディ）は全身に行き渡る。そして、脈管の中にあるラサ（乳糜）は、彩色の熱（ランジャカ・ウシュマ）によって作用を受ける。

Verse 50

पच्यते पच्यमानस्तु रुधिरत्वं भजेत्पुनः । ततस्त्वग्लोमकेशाश्च मांसं स्नायु शिरास्थि च

それが煮られる（変容する）と、再び血液の状態となる。そこから皮膚、体毛、頭髪、そして肉、腱、静脈、骨が生じる。

Verse 51

नखा मज्जा खवैमल्यं शुक्रवृद्धिः क्रमाद्भवेत् । एवं द्वादशधान्नस्य परिणामः प्रकीर्त्यते

順序に従って、爪、骨髄、体腔の浄化、そして精液の増大が生じる。このようにして、食物の十二様の変容が説かれる。

Verse 52

एवमेतद्विनिष्पन्नं शरीरं पुण्यहेतवे । यथैव स्यंदनः शुभ्रो भारसंवाहनाय च

かくして、完全に形成されたこの身体は、功徳の源となることを意図されている。清浄で優れた戦車が荷を運ぶために存在するように、身体もまた目的ある努力のために存在する。

Verse 53

तैलाभ्यंगादिभिर्यत्नैर्बहुभिः पाल्यते न चेत् । किं कृत्यं साध्यते तेन यदि भारं वहेन्न हि

もし戦車が、油を差すなどの多くの努力によって維持されなければ、荷を運ぶことさえできないのに、それによってどんな仕事が成し遂げられようか。

Verse 54

एवमेतेन देहेन किं कृत्यं भोजनोत्तमैः । वर्धितेन न चेत्पुण्यं कुरुते पशुवच्च तत्

同様に、この身を最上の食で養って何の益があろうか。たとえ増長しても、福徳（プンニャ）を修めず、獣のように生きるならば。

Verse 55

भवंति चात्र श्लोकाः । यस्मिन्काले च देशे च वयसा यादृशेन च । कृतं शुभाशुभं कर्म तत्तथा तेन भुज्यते

またここに教えを要約する偈がある。いかなる時、いかなる地、いかなる年齢において善悪の業をなすとも、その果はそれに応じたあり方で味わわれる。

Verse 56

तस्मात्सदा शुभं कार्यमविच्छिन्नसुखार्थिभिः । विच्छिद्यंतेऽन्यथा भोगा ग्रीष्मे कुसरितो यथा

ゆえに、絶えざる安楽を求める者は常に善をなすべきである。さもなくば享楽は断たれる。夏に小川が涸れるように。

Verse 57

यस्मात्पापेन दुःखानि तीव्राणि सुबहून्यपि । तस्मात्पापं न कर्तव्यमात्मपीडाकरं हि तत्

罪によって激しい苦しみが、数多く重く生じる。ゆえに罪をなしてはならない。それはまことに自らを苦しめることだからである。

Verse 58

एवं ते वर्णितः साधो प्रश्नोऽयं शक्तितो मया । यथा संजायते प्राणी यथा शृणु प्रलीयते

かくして、善き者よ、この問いを我が力の及ぶ限り説き明かした。すなわち衆生はいかに生まれるか。今度は、いかにして滅尽（死）に至るかを聞け。

Verse 59

आयुष्ये कर्मणि क्षीणे संप्राप्ते मरणे नृणाम् । स्वकर्मवशगो देही कृष्यते यमकिंकरैः

定められた寿命とそれを支える業が尽き、死が到来するとき、己の業に屈した身ある魂は、閻魔の使者たちに引きずられてゆく。

Verse 60

पंचतन्मात्रसहितः समनोबुद्ध्यहंकृतिः । पुण्यपापमयैः पाशैर्बद्धो जीवस्त्यजे द्वपुः

五つの微細要素（タンマートラ）と、心・知性・我執を伴い、功徳と罪から成る縄に縛られたジーヴァは、身を捨て去る。

Verse 61

शीर्ष्णश्च सप्तभिश्छिद्रैर्निर्गच्छेत्पुण्यकर्मणाम् । अधश्च पापिनां यांति योगिनां ब्रह्मरंध्रतः

功徳ある者は頭の七つの孔から去り、罪ある者は下方へ赴く。だがヨーギーは梵門（ブラフマランドラ）より出離する。

Verse 62

तत्क्षणात्सोऽथ गृह्णाति शारीरं चातिवाहिकम् । अंगुष्ठपर्वमात्रं तु स्वप्राणैरेव निर्मितम्

その瞬間、彼は「アティヴァーヒカ」（運ぶ身）という身体を受ける。大きさは親指の一節ほどで、ただ自らのプラーナ（生命気）によってのみ成る。

Verse 63

ततस्तस्मिन्स्थितं जीवं देहे यमभटास्तदा । बद्ध्वा नयंति मार्गेण याम्येनाति यथाबलम्

ついで閻魔の兵は、その身に宿るジーヴァを見いだすと、これを縛り、必要な力をもって閻魔の道へと引き立ててゆく。

Verse 64

तप्तांबरीषतुल्येन अयोगुडनिभेन च । प्रतप्तसिकतेनापि ताम्रपात्रनिभेन च

その道の途上で彼は責め苦を受ける――灼熱の鉄塊に押し潰されるがごとく、熱せられた鉄の塊のごとく、焼けつく砂のごとく、また火に熱せられた銅の器のごとく。

Verse 65

षडशीतिसहस्राणि योजनानां महीतलात् । कृष्यमाणो यमपुरीं नीयते पापकृद्भटैः

地の表より八万六千ヨージャナのあいだ引きずられ、罪をなす者はヤマの兵卒によりヤマの都へと連れ去られる。

Verse 66

क्वचिच्छीतं महादुर्गमन्धकारं क्वचिन्महत् । अग्निसंस्पर्शवदनैः काककाकोलजंबुकैः

ある所は凍てつく寒さ、ある所は越えがたい広大な闇――そのうえ、口が火の触れのごとく灼ける烏・大烏・山犬（ジャッカル）が襲いかかる。

Verse 68

क्वचिच्च भक्ष्यते घोरै राक्षसैः कृष्यतेऽस्यते । दह्यमानोतिघोरेण सैकतेन च नीयते

ある所では恐るべき羅刹に喰らわれ、引きずられ打たれ、凄まじく灼ける砂の上で焼かれつつ、なお前へと駆り立てられる。

Verse 69

मुहूतैर्दशभिर्याति तं मार्गमतिदुस्तरम् । तं कालं सुमहद्वेत्ति पुरुषो वर्षसंमितम्

わずか十ムフールタのうちに、その極めて越え難い道を行かされる。されど身を受けた者には、その時が甚だ長く、まるで年をもって量るかのように感じられる。

Verse 70

तार्यते च नदीं घोरां पूयशोणितवाहिनीम् । नदीं वैतरणीं नाम केशशैवलशाद्वलाम्

そして彼は、膿と血を運ぶ恐るべき河――ヴァイタラニーと名づけられ、岸辺は髪の毛が絡みつき、ぬめる藻と草に覆われた河――を渡らされる。

Verse 71

ततो यमस्य पुरतः स्थाप्यते यमकिंकरैः । पापी महाभयं पश्येत्कालांतकमुखैर्वृतम्

それからヤマの使者たちは彼をヤマの御前に据える。罪ある者は大いなる恐怖を目の当たりにし、時と死そのもの（カーラ）に似た顔々に取り囲まれる。

Verse 72

पुण्यकर्मा सौम्यरूपं धर्मराजं तदा किल । मनुष्या एव गच्छंति यमलोकेन चापरे

しかし功徳を積む者は、その時まことに、柔和なる姿のダルマラージャに近づく。また他のある者たちもヤマの世界の道を過ぎゆく――まさしく人の魂として。

Verse 73

मरणानंतरं तेषां जंतूनां योनिपूरणम् । तथाहि प्रेता मनुजाः श्रूयंते नान्यजंतवः

死後、それらの衆生には新たな胎への充満、すなわち再生がある。というのも、「プレータ」とは人間であると聞かれ、他の生きものについてはそのように語られないからである。

Verse 74

धार्मिकः पूज्यते तत्र पापः पाशगलो भवेत् । धार्मिकश्च यथा याति तं मार्गं शृणु वच्मि ते

そこでは法にかなう者は敬われ、罪ある者は縄の輪（パーシャ）に縛られる。いま、ダールミカがその道をいかに進むか、我が言葉を聞け。

Verse 75

आरामद्रुमदातारः फलपुष्पवता पथा । छायया च सुखं यांति तथा ये च्छत्रदा नराः

林苑と樹木を施す者は、果実と花に満ちた道を進み、木陰の安楽のもとに行く。傘を施した人々もまた同じである。

Verse 76

उपानहप्रदा यानैर्वितृषाः पूर्तधर्मिणः । विमानैर्यानदा यांति तथा शय्यासनप्रदाः

履物を施す者――公共の功徳を修する者――は乗り物により旅し、渇きに悩まされない。乗り物を施す者は天翔るヴィマーナに乗って行き、寝台と座を施す者もまた同様である。

Verse 77

भक्ष्यभोज्यैस्तथा तृप्ता यांति भोजनदायिन । दीपप्रदाः प्रकाशेन गोप्रदास्तां नदीं सुखम्

食を施す者は、食物と膳に満ち足りて進む。灯明を施す者は、光を伴として行く。牛を施す者は、その河を安楽に、たやすく渡る。

Verse 78

श्रीसूर्यं श्रीमहादेवं भक्ता ये पुरुषोत्तमम् । जन्मप्रभृति ते यांति पूज्यमाना यमानुगैः

輝ける太陽神と、聖なるマハーデーヴァと、至上の御方プルショーत्तマに帰依する भक्तたちは、生まれながらにして進みゆき、ヤマの眷属にさえ敬われる。

Verse 79

महीं गां कांचनं लोहं तिलान्कार्पासमेव च । लवणं सप्तधान्यं च दत्त्वा याति सुखं नरः

大地、牛、黄金、鉄、胡麻、綿、塩、そして七種の穀物を布施する人は、安楽なる境地へと至る。

Verse 80

तेषां तत्र गतानां च पापिनां पुण्यकर्मिणाम् । चित्रगुप्तः प्रेतपाय निरूपयति वै ततः

罪人も善行者も、そこへ行った者たちに対して、チトラグプタは死者の国における彼らの進路を確かに定めるのである。

Verse 81

प्रेतलोके स वसति ततः संवत्सरं नरः । वत्सरेण च तेनास्य शरीरमभिजायते

その者はプレータ（餓鬼）の世界に一年間住み、その一年が終わる頃には、彼のために身体が形成される。

Verse 82

सोदकुम्भमथान्नाद्यं बांधवैर्यत्प्रदीयते । दिनेदिने स तद्भुक्त्वा तेन वृद्धिं प्रयाति च

親族によって捧げられた水瓶や食物の供物を、来る日も来る日も食すことで、彼はそれによって成長する。

Verse 83

पूर्वदत्तमथान्नाद्यं प्राप्नोति स्वयमेव च । स्वयं येन न दत्तं च तथा दाता न विद्यते

彼はまた、かつて施した食物などを自ずから受け取るが、自ら何も施さなかった者には、与え手は見つからない。

Verse 84

न चाप्युदकदातासौ क्षुत्तृड्भ्यामतिपीड्यते । बांधवैस्तूदकं दत्तं नदीभूत्वोपतिष्ठति

また、水を施した者は、飢えや渇きにひどく苦しめられることはない。さらに、親族によって捧げられた水は、あたかも川となって彼のもとへ至るのである。

Verse 85

मासिमासि च यच्छ्राद्धं षोडशश्राद्धपूर्वकम् । अत्र न क्रियते यस्य प्रेतत्वात्स न मुच्यते

ここにおいて、十六のシュラーダ（śrāddha）を初めとして月々のシュラーダがその者のために行われないなら、彼はプレータ（餓鬼）の状態から解放されない。

Verse 86

मानुषेण दिनेनैव प्रेतलोके दिनं स्मृतम् । तस्माद्दिनेदिने देयं प्रेतायान्नं च वत्सरम्

人間の一日はプレータ界の一日と数えられる。ゆえに一年のあいだ、日ごとにプレータへ食物を施すべきである。

Verse 87

तं च स्माशानिकानाम गणा याम्या भयावहाः । शीतवातातपोपेतं तत्र रक्षंति पापिनम्

そしてそこでは、「スマーシャーニカ」と呼ばれる、ヤマに似た恐るべき従者の群れが、冷気と風と灼熱にさいなまれる罪人を見張っている。

Verse 88

यथेह बन्धने कश्चिद्रक्ष्यते विषमैर्नरैः । प्रेतपिंडा न दीयंते षोडशश्राद्धपूर्वकाः

この世で囚われの者が苛烈な者たちに監視されるように、同じくプレータへのピンダ供（piṇḍa）は捧げられない――本来は十六のシュラーダを初めとして供えるべきものが。

Verse 89

यस्य तस्य न मोक्षोऽस्ति प्रेतत्वाद्वै युगैरपि । ततः सपिण्डीकरणे बांधवैः सुकृते नरः

プレータの状態にあるかぎり、たとえ幾劫を経ようとも彼に解脱はない。その後、親族が正しい功徳をもってサピンディーカラナ（sapiṇḍīkaraṇa）の儀を行えば、亡き者はしかるべき利益を受ける。

Verse 90

पूर्णे संवत्सरे देहं संपूर्णं प्रतिपद्यते । पापात्मा घोररूपं तु धार्मिको दिव्यमुत्तमम्

満一年が成就すると、衆生は完全に整った身体を得る。罪の心を抱く者は恐るべき姿を受け、ダルマにかなう正しき者は光り輝く最上の姿を得る。

Verse 91

ततः स नरकं याति स्वर्गं वा स्वेन कर्मणा । रौरवाद्याश्च नरकाः पातालतलसंस्थिताः

その後、人は自らの業によって、地獄へも天界へも赴く。ラウラヴァ等に始まる諸地獄は、パーターラの諸層に位置する。

Verse 92

सुराद्याः सत्यपर्यंताः स्वर्लोकस्योर्ध्वमाश्रिताः । इतिहासपुराणेषु वेदस्मृतिषु यच्छुतम्

神々の界に始まりサティヤに至る諸世界は、スヴァルガの上方に安住する。これはイティハーサとプラーナ、またヴェーダとスムリティにおいて聞かれるところである。

Verse 93

पुण्यं तेन भवेत्स्वर्गो नरकस्तद्विपर्ययात् । तत्रापि कालवसति कर्मणामनुरूपतः

功徳によって天界が生じ、その反対によって地獄が生じる。そこにおいても、業にふさわしい期間だけ住するのである。

Verse 94

अर्वाक्सपिंडीकरणं यस्य वर्षाच्च वा कृतम् । प्रेतत्वमपि तस्यापि प्रोक्तं संवत्सरं धुवम्

たとえ一年を待たずしてサピンディーカラナ（sapiṇḍīkaraṇa）が早く行われたとしても、その者のプレータ（preta）の状態は、必ず満一年続くと説かれている。

Verse 95

यैरिष्टं च त्रिभिर्मेधैरर्चितं वा सुरत्रयम् । प्रेतलोकं न ते यांति तथा ये समरे हताः

三度の祭祀を修し、あるいは三神の三位を礼拝した者は、プレータの界に赴かない。戦場で討たれた者もまた、そこへは行かない。

Verse 96

शुद्धेन पुण्येन दिवं च शुद्धां पापेन शुद्धेन तथा तमोंधम् । मिश्रेण स्वर्गं नरकं च याति देहस्तथैवास्य भवेच्च तादृक्

清らかな功徳によって清浄なる天に至り、清らかな罪によっては目をくらます闇に堕ちる。善悪の混じる業によっては天と地獄の双方に赴き、その受身のありさまもまた相応に混淆する。

Verse 97

प्रश्नत्रयं चेति तव प्रणीतमुत्पत्तिमृत्यू परलोकवासः । यथा गुरुर्मे समुदाजहार किं भूय इच्छत्युत तद्वदामि

かくして汝は三つの問い—生、死、そして来世における住処—を立てた。わが師がわたしに語ったとおりに、わたしもまた告げよう。さらに何を聞きたいのか。

Verse 617

मक्षिकादंशमशकैर्भक्ष्यते सर्पवृश्चिकैः । भक्ष्यमाणोऽपि तैर्जंतुः क्रंदते म्रियते न हि

彼は蝿・虻・蚊に食われ、また蛇と蠍にも喰らわれる。喰われながらもその生きものは泣き叫ぶが、なお死ぬことはない。