Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 37
Devanagari script
उपांगो नेत्रपर्यंतो नासा मूलमपांगकः । वृषणौ च तथा प्रोक्तौ मेदोसृक्कफमांसकौ
Transliteration
upāṃgo netraparyaṃto nāsā mūlamapāṃgakaḥ | vṛṣaṇau ca tathā proktau medosṛkkaphamāṃsakau
Translation
ウパーンガ（upāṅga）は眼の縁にまで及び、アパーンガ（apāṅga）は鼻の付け根にある。また二つの睾丸も、脂・血・カパ（Kapha）・肉より成ると説かれる。
Word by Word
उपाङ्गःupāṅga
उपाङ्गः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउपाङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
नेत्रपर्यन्तःextending up to the eye
नेत्रपर्यन्तः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनेत्र (प्रातिपदिक) + पर्यन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; अव्ययीभाव/तत्पुरुष-प्रायः ‘नेत्रं पर्यन्तम्’ इत्यर्थे; विशेषणरूपेण
नासाthe nose
नासा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनासा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
मूलम्root/base
मूलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
अपाङ्गकःapāṅgaka (outer-corner part)
अपाङ्गकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअपाङ्गक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
वृषणौthe two testicles
वृषणौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवृषण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन
चand
च:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: likewise)
प्रोक्तौare said/declared
प्रोक्तौ:
Kriya (Predicative/विधेय)
TypeAdjective
Rootप्र+वच् (धातु) + क्त (कृदन्त प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन; ‘declared/said’
मेदःfat
मेदः:
Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootमेदस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासपूर्वपदम्
सृक्blood
सृक्:
Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootसृक् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासपूर्वपदम् (रुधिर/रक्त इत्यर्थे)
कफphlegm
कफ:
Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootकफ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासपूर्वपदम्
मांसकौfleshy; made of flesh
मांसकौ:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमांसक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन; ‘मांसमय’ इत्यर्थे; वृषणयोः विशेषणम्
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative convention)
Visual Art Cues
Scene: Teacher indicates the eye’s outer edge and the nose-root as subtle anatomical points; a secondary panel shows symbolic dhātu-elements (fat, blood, kapha, flesh) as colored streams to convey composition.
Characters & Entities
U
UpāṅgaA
ApāṅgaN
Nāsā-mūlaV
VṛṣaṇaM
MedaA
AsṛkK
KaphaM
MāṃsaFAQs
Even intimate bodily structures are described as elementally composed; this supports humility, restraint, and dharmic self-governance.
No tirtha is referenced; the passage remains within bodily doctrine.
None.