Adhyaya 10

Verse 1

सूत उवाच । विचित्रं शिवनिर्माणं विचित्र शिवचेष्टितम् । विचित्रं शिवमाहात्म्यं विचित्रं शिवभाषितम्

スータは言った。「シヴァ（Śiva）の創造は妙なるかな、シヴァの御業は妙なるかな。シヴァの大いなる威徳は妙なるかな、シヴァの御言葉もまた妙なるかな。」

Verse 2

विचित्रं शिवभक्तानां चरितं पापनाशनम् । स्वर्गापवर्गयोः सत्यं साधनं तद्ब्रवीम्यहम्

「シヴァ（Śiva）の帰依者たちの行いは妙なるかな、罪を滅するゆえである。それは天界と解脱の双方へ至る真実の手段である――我はかく宣言する。」

Verse 3

अवंतीविषये कश्चिद्ब्राह्मणो मंदराह्वयः । बभूव विषयारामः स्त्रीजितो धनसंग्रही

アヴァンティの国に、マンダラという名のバラモンが住んでいた。彼は感官の享楽を喜び、女色に屈し、財を貯え集めることに執した。

Verse 4

संध्यास्नापरित्यक्तो गंधमाल्यांबरप्रियः । कुस्त्रीसक्तः कुमार्गस्थो यथा पूर्वमजामिलः

彼はサンディヤーの黄昏の祈りと沐浴の作法を捨て、香、花鬘、麗しい衣を好むようになった。不品行の女に執着して邪道に立ち、昔のアジャーミラのごとくであった。

Verse 5

स वेश्यां पिंगलां नाम रममाणो दिवानिशम् । तस्या एव गृहे नित्यमासीदविजितेंद्रियः

彼はピンガラーという名の遊女と昼夜たわむれ、感官を制することなく、常にその家に住みついていた。

Verse 6

कदाचित्सदने तस्यास्तस्मिन्निवसति द्विजे । ऋषभो नाम धर्मात्मा शिवयोगी समाययौ

ある時、そのバラモンが彼女の家に住んでいると、リシャバという名の法に篤いシヴァ・ヨーギーがそこへやって来た。

Verse 7

तमागतमभिप्रेक्ष्य मत्वा स्वं पुण्यमूर्जितम् । सा वेश्या स च विप्रश्च पर्यपूजयतामुभौ

彼の来訪を見て、自らの功徳が増したと思い、遊女とバラモンは二人そろって恭しく彼を供養し、敬礼した。

Verse 8

तमारोप्य महापीठे कंबलांबरसंभृते । प्रक्षाल्य चरणौ भक्त्या तज्जलं दधतुः शिरः

毛布と布を備えた大いなる座に彼をお乗せし、信心をもってその御足を洗い、その水を自らの頭上に戴いた。

Verse 9

स्वागतार्घ्यनमस्कारैर्गंधपुष्पाक्षतादिभिः । उपचारैः समभ्यर्च्य भोजयामासतुर्मुदा

歓迎とアルギャの供え、礼拝に加え、香・花・欠けぬ穀粒などの供養をもって如法に拝し、喜びのうちに食を供した。

Verse 10

तं भुक्तवंतमाचांतं पर्यंके सुखसंस्तरे । उपवेश्य मुदा युक्तौ तांबूलं प्रत्ययच्छताम्

食を終え、浄めのアーチャマナをなした後、心地よい敷き物のある寝台に座らせ、喜んでタンブーラ（檳榔）を捧げた。

Verse 11

पादसंवाहनं भक्त्या कुर्वंतौ दैवचो दितौ । कल्पयित्वा तु शुश्रूषां प्रीणयामासतुश्चिरम्

まるで神の促しに動かされるかのように、二人は信心をもって御足を揉み奉り、手厚い奉仕を整えて久しくお喜ばせした。

Verse 12

एवं समर्चितस्ताभ्यां शिवयोगी महाद्युतिः । अतिवाह्य निशामेकां ययौ प्रातस्तदादृतः

かくして二人に如法に敬われた大いなる光輝のシヴァのヨーギーは、その一夜をそこで過ごし、暁には深い敬意を受けて旅立った。

Verse 13

एवं काले गतप्राये स विप्रो निधनं गतः । सा च वेश्या मृता काले ययौ कर्मार्जितां गतिम्

かくして定められた時がほとんど尽きるころ、そのバラモンは命を終えた。やがて遊女もまた時至って没し、各々が自らの業（カルマ）により得た帰趣に至った。

Verse 14

स विप्रः कर्मणा नीतो दशार्णधरणीपतेः । वज्रबाहुकुटुंबिन्याः सुमत्या गर्भमास्थितः

業（カルマ）に導かれて、そのバラモンはダシャールナの国へと運ばれ、金剛臂王ヴァジュラバーフの家の第一王妃スーマティの胎内に宿った。

Verse 15

तां ज्येष्ठपत्नीं नृपतेर्गर्भसंपदमाश्रिताम् । अवेक्ष्य तस्यै गरलं सपत्न्यश्छद्मना ददुः

王の第一妃が懐妊の幸いに満ちているのを見て、他の妃たちは嫉妬に駆られ、欺いて毒を与えた。

Verse 16

सा भुक्त्वा गरलं घोरं न मृता दैवयोगतः । क्लेशमेव परं प्राप मरणादतिदुःसहम्

彼女は恐るべき毒を口にしたが、天のめぐり合わせにより死ななかった。むしろ死にも勝る耐え難い激苦の責めを受けた。

Verse 17

अथ काले समायाते पुत्रमे कमजीजनत् । क्लेशेन महता साध्वी पीडिता वरवर्णिनी

やがて時が満ちると、甚だしい苦痛に責められながらも、麗しき容色を備えた貞淑なるその女性は、ただ一人の男児を産んだ。

Verse 18

स निर्दशो राजपुत्रः स्पृष्टपूर्वो गरेण यत् । तेनावाप महाक्लेशं क्रंदमानो दिवानिशम्

王子は母胎にある時すでに毒に触れたため、甚だしい苦悩に沈み、昼も夜も絶え間なく泣き叫んだ。

Verse 19

तस्य बालस्य माता च सर्वांगव्रणपीडिता । बभूवतुरतिक्लिष्टौ गरयोगप्रभावतः

その幼子の母もまた全身の傷に苦しめられ、毒の結びつきの力によって、母子ともに甚だしく悩まされた。

Verse 20

तौ राज्ञा च समानीतौ वैद्यैश्च कृतभेषजौ । न स्वास्थ्यमापतुर्यत्नैरनेकैर्योजितैरपि

王は母子を呼び寄せ、医師たちは薬を施したが、いかに多くの手当てと尽力を重ねても、二人は健康を取り戻せなかった。

Verse 21

न रात्रौ लभते निद्रां सा राज्ञी विपुलव्यथा । स्वपुत्रस्य च दुःखेन दुःखिता नितरां कृशा

夜、王妃は激しい痛みに圧されて眠りを得られず、わが子の苦しみに胸を痛めて、いよいよ痩せ細っていった。

Verse 22

नीत्वैवं कतिचिन्मासान्स राजा मातृपुत्रकौ । जीवंतौ च मृतप्रायौ विलोक्यात्मन्यचिंतयत्

このように幾月かが過ぎ、王は母子がなお生きながらも死に瀕するさまを見て、胸の内に不安を抱きつつ深く思い巡らした。

Verse 23

एतौ मे गृहिणीपुत्रौ निरयादागताविह । अश्रांतरोगौ क्रंदंतौ निद्राभंगविधायिनौ

「わが妻のこの二人の子は、地獄よりここへ来た。絶え間ない病に苦しみ、泣き叫んでは常に我が眠りを乱す。」

Verse 24

अत्रोपायं करिष्यामि पापयोर्ध्रुवमेतयोः । मर्तुं वा जीवितुं वापि न क्षमौ पापभोगिनौ

「ここで必ず、この二人の罪人への手立てを講じよう。罪の果報を受けているゆえ、彼らは死にも生にも堪えぬ。」

Verse 25

इत्थं विनिश्चित्य च भूमिपालः सक्तः सपत्नीषु तदात्मजेषु । आहूय सूतं निजदारपुत्रौ निर्वापयामास रथेन दूरम्

かく決した王は、他の妃たちとその子らに心を寄せ、御者を呼び、己の妻と子を車に乗せて遠くへ追いやり、そこで捨てさせた。

Verse 26

तौ सूतेन परित्यक्तौ कुत्रचिद्विजने वने । अवापतुः परां पीडां क्षुत्तृड्भ्यां भृशविह्वलौ

二人は御者によりどこか人けなき森に捨てられ、飢えと渇きに激しく苦しみ、甚だしい責め苦を受けた。

Verse 27

सोद्वहंती निजं बालं निपतंती पदे पदे । निःश्वसंती निजं कर्म निंदंती चकिता भृशम्

我が子を抱え、彼女は一歩ごとに倒れ—嘆息し、自らのカルマを責め、恐れに激しく震えた。

Verse 28

क्वचित्कंटकभिन्नांगी मुक्तकेशी भयातुरा । क्वचिद्व्याघ्रस्वनैर्भीता क्वचिद्व्यालैरनुद्रुता

ある時は棘に肢体を裂かれ、恐怖に髪はほどけて乱れた。ある時は虎の咆哮におびえ、またある時は蛇や荒ぶる獣に追い立てられた。

Verse 29

भर्त्स्यमाना पिशाचैश्च वेतालैर्ब्रह्मराक्षसैः । महागुल्मेषु धावंती भिन्नपादा क्षुराश्मभिः

ピシャーチャ（piśāca）やヴェーターラ（vetāla）、ブラフマ・ラークシャサ（brahma-rākṣasa）に責め立てられ、彼女は濃い藪の中を走った。剃刀のように鋭い石に足は裂け、傷ついた。

Verse 30

सैवं घोरे महारण्ये भ्रमंती नृपगे हिनी । दैवात्प्राप्ता वणिङ्मार्गं गोवाजिनरसेवितम्

かくして恐ろしい大森林をさまよう王妃は、宿業の導きにより、牛や馬や人々が行き交う商人の道へと辿り着いた。

Verse 31

गच्छंती तेन मार्गेण सुदूरमतियत्नतः । ददर्श वैश्यनगरं वहुस्त्रीनरसेवितम्

その道をはるか遠くまで、ひたすら力を尽くして進むうち、彼女は多くの女と男で賑わう商人の都を目にした。

Verse 32

तस्य गोप्ता महावैश्यो नगरस्य महाजनः । अस्ति पद्माकरो नाम राजराज इवापरः

その都を守護する者は大いなるヴァイシャ（vaiśya）、町の重鎮であり、名をパドマーカラ（Padmākara）といった。まるで別の「王の中の王」のようであった。

Verse 33

तस्य वैश्यपतेः काचिद्गृहदासी नृपांगनाम् । आयांती दूरतो दृष्ट्वा तदंतिकमुपाययौ

その商人の主の家の侍女が、遠くから王の后が近づくのを見て、急ぎ迎えに出て、そばへと導いた。

Verse 34

सा दासी नृपतेः कांतां सपुत्रां भृशपीडिताम् । स्वयं विदितवृत्तांता स्वामिने प्रत्यदर्शयत्

その侍女は事の次第をすべて心得ており、深く苦しむ王の愛妃を、その子とともに主人の前へとお連れして示した。

Verse 35

स तां दृष्ट्वा विशां नाथो रुजार्त्तां क्लिष्टपुत्रकाम् । नीत्वा रहसि सुव्यक्तं तद्वृत्तांतमपृच्छत

彼女を見たヴァイシャの長は、痛みに苦しみ、子を案じて心乱れているのを知った。そこで人目を避けて連れ、何が起こったのかを明らかに語るよう尋ねた。

Verse 36

तया निवेदिताशेषवृत्तांतः स वणिक्पतिः । अहोकष्टमिति ज्ञात्वा निशश्वास मुहुर्मुहुः

彼女が事のすべてを申し述べると、商主はそれを悟り、「ああ、なんと痛ましいことか」と嘆き、幾度もため息をついた。

Verse 37

तामंतिके स्वगेहस्य संनिवेश्य रहोगृहे । वासोन्नपानशयनैर्मातृसाम्यमपूजयत्

彼は自宅の近くの人目につかぬ部屋に彼女を住まわせ、母に等しく敬って、衣と食と飲み物と寝所を備えてもてなした。

Verse 38

तस्मिन्गृहे नृपवधूर्निवसंती सुरक्षिता । व्रणयक्ष्मादिरोगाणां न शांतिं प्रत्यपद्यत

その家に守られて住んでいても、王の花嫁は病の安らぎを得られなかった。傷や肺病（ヤクシュマー）など諸々の患いは鎮まらなかった。

Verse 39

ततो दिनैः कतिपयैः स बालो व्रणपीडितः । विलंघितभिषक्सत्त्वो ममार च विधेर्वशात्

それから幾日かして、傷に苦しむその少年は、医師たちの尽力と手立てにもかかわらず、運命のままに命を落とした。

Verse 40

मृते स्वतनये राज्ञी शोकेन महतावृता । मूर्च्छिता चापतद्भूमौ गजभग्नेव वल्लरी

わが子が死ぬと、王妃は大いなる悲嘆に包まれ、気を失って地に倒れた。まるで象に折られた蔓草のように。

Verse 41

दैवात्संज्ञामवाप्याथ वाष्पक्लिन्नपयोधरा । सांत्विताऽपि वणिक्स्त्रीभिर्विललाप सुदुःखिता

宿業の定めにより彼女は意識を取り戻したが、胸は涙に濡れていた。商人の女たちに慰められても、深い悲しみに刺されて嘆き続けた。

Verse 42

हा ताततात हा पुत्र हा मम प्राणरक्षक । हा राजकुलपूर्णेन्दो हा ममानंदवर्धन

「ああ、わが子よ——ああ、我が息子よ！ああ、我が命を守りし者よ！ああ、王家の血脈を満たす満月よ！ああ、我が歓びを増した者よ！」

Verse 43

इमामनाथां कृपणां त्वत्प्राणां त्यक्तवबांधवाम् । मातरं ते परित्यज्य क्व यातोऽसि नृपात्मज

おまえこそが命であった母を—頼る者なく、哀れで、縁者も失ったその母を—捨てて、どこへ行ったのだ、王子よ。

Verse 44

इत्येभिरुदितैर्वाक्यैः शोकचिंताविवर्धकैः । विलपंतीं मृतापत्यां को नु सांत्वयितुं क्षमः

そのような言葉—悲しみと憂いをいよいよ増す言葉—を口にして、彼女は亡き子を思い泣き叫んだ。いったい誰が慰め得ようか。

Verse 45

एतस्मिन्समये तस्या दुःखशोकचिकित्सकः । ऋषभः पूर्वमाख्यातः शिवयोगी समाययौ

まさにその時、先に語られたシヴァのヨーギー、リシャバが来た。彼は彼女の苦しみと悲嘆を癒す名医であった。

Verse 46

स योगी वैश्यनाथेन सार्घहस्तेन पूजितः । तस्याः सकाशमगमच्छोचन्त्या इदमब्रवीत्

そのヨーギーは、ヴァイシャヤナータに合掌して礼拝され、嘆き悲しむ彼女のもとへ赴き、こう語った。

Verse 47

ऋषभ उवाच । अकस्मात्किमहो वत्से रोरवीषि विमूढधीः । को जातः कतमो लोके को मृतो वद सांप्रतम्

リシャバは言った。「どうした、わが子よ、なぜ突然そのように叫び泣くのだ、心が惑っている。誰が生まれ、誰がこの世で—誰が死んだのか。今、私に告げよ。」

Verse 48

अमी देहादयो भावास्तोयफेनसधर्मकाः । क्वचिद्भ्रांतिः क्वचिच्छांतिः स्थितिर्भवति वा पुनः

この身をはじめとする諸の状態は、水の泡のごとし。ある時は乱れ、ある時は静まる——いずこに恒久の安住があろうか。

Verse 49

अतोऽस्मिन्फेनसदृशे देहे पञ्चत्वमागते । शोकस्यानवकाशत्वान्न शोचंति विपश्चितः

ゆえに、この泡のごとき身が終わりを迎え、五大へと還るとき、賢者は嘆かない。嘆きの入るべき余地がないからである。

Verse 50

गुणैर्भूतानि सृज्यंते भ्राम्यंते निजकर्मभिः । कालेनाथ विकृष्यंते वासनायां च शेरते

衆生はグナによって生じ、自らの業によってさまよわされる。やがて時に引きずられ、潜在のヴァーサナーに縛られて横たわる。

Verse 51

माययोत्पत्तिमायांति गुणाः सत्त्वादयस्त्रयः । तैरेव देहा जायंते जातास्तल्लक्षणाश्रयाः

マーヤーによって、サットヴァ等の三つのグナが起こる。まさにそれらからのみ身体が生まれ、生まれた身はその相を宿す。

Verse 52

देवत्वं यानि सत्त्वेन रजसा च मनुष्यताम् । तिर्यक्त्वं तमसा जंतुर्वासनानुगतोवशः

サットヴァによって神性に至り、ラジャスによって人の位を得、タマスによって有身の者は畜生へと堕ちる——ヴァーサナーの牽引に抗し得ず。

Verse 53

संसारे वर्तमानेस्मिञ्जंतुः कर्मानुबन्धनात् । दुर्विभाव्यां गतिं याति सुखदुःखमयीं मुहुः

この世の流転の中で、生きとし生けるものは自らの業（カルマ）の鎖に縛られ、たびたび測りがたい行き先へ赴き、苦楽が交互に現れては消える。

Verse 54

अपि कल्पायुषां तेषां देवानां तु विपर्ययः । अनेकामयबद्धानां का कथा नरदेहिनाम्

一劫にも及ぶ寿命をもつ神々でさえ、なお変転と衰退に遭う。まして無数の病に縛られた人の身については、言うまでもない。

Verse 55

केचिद्वदंति देहस्य कालमेव हि कारणम् । कर्म केचिद्गुणान्केचिद्देहः साधारणो ह्ययम्

ある者は、身体の原因はただ時（カーラ）だと言い、ある者は業（カルマ）だと言い、またある者はグナ（guṇa）だと言う。だがこの身は、それらが共に生み出す普遍の産物である。

Verse 56

कालकर्मगुणाधानं पञ्चात्मकमिदं वपुः । जातं दृष्ट्वा न हृष्यंति न शोचंति मृतं बुधाः

この身は時・業（カルマ）・グナによって支えられ、五つの要素より成る。ゆえに賢者は、生を見ても歓喜せず、死を見ても嘆かない。

Verse 57

अव्यक्ते जायते जंतुरव्यक्ते च प्रलीयते । मध्ये व्यक्तवदाभाति जलबुद्बुदसन्निभः

衆生は未顕（アヴィヤクタ）より生じ、未顕へと融け帰る。その間だけ顕れたかのように見える—水面の泡のごとく。

Verse 58

यदा गर्भगतो देही विनाशः कल्पितस्तदा । दैवाज्जीवति वा जातो म्रियते सहसैव वा

たとえ胎内にある身に滅びが思い描かれても、宿命の力により生き永らえることがある。あるいは、生まれ出たのちでさえ、忽ち死に至ることもある。

Verse 59

गर्भस्था एव नश्यंति जातमात्रास्तथा परे । क्वचिद्युवानो नश्यंति म्रियंते केपि वार्धके

ある者は胎内にて滅び、またある者は生まれたその時に逝く。ある者は若き日に失われ、ある者は老いに至ってようやく死を迎える。

Verse 60

यादृशं प्राक्तनं कर्म तादृशं विंदते वपुः । भुंक्ते तदनुरूपाणि सुखदुःखानि वै ह्यसौ

前世のカルマがいかなるものであれ、それにふさわしい身を得る。そしてその相応に、喜びと苦しみとを必ず味わうのである。

Verse 61

मायानुभावेरितयोः पित्रोः सुरतसंभ्रमात् । देह उत्पद्यते कोपि पुंयोषित्क्लीबलक्षणः

父母の交合の高ぶりが、マーヤー（māyā）の力に促されて起こるとき、ある身体が生じ、男・女・中性の相を帯びる。

Verse 62

आयुः सुखं च दुःख च पुण्यं पापं श्रुतं धनम् । ललाटे लिखितं धात्रा वहञ्जंतुः प्रजायते

寿命、安楽と苦悩、功徳と罪、学びと財——創造主が額に記したものを携えて、衆生は生まれてくる。

Verse 63

कर्मणामविलंघ्यत्वात्कालस्याप्यनतिक्रमात् । अनित्यत्वाच्च भावानां न शोकं कर्तुमर्हसि

業（カルマ）の果は越えられず、時もまた超えられない。しかも万のありさまは無常である。ゆえに、汝は悲嘆に沈むべきではない。

Verse 64

क्व स्वप्ने नियतं स्थैर्यमिंद्रजाले क्व सत्यता । क्व नित्यता शरन्मेघे क्व शश्वत्त्वं कलेवरे

夢にどこぞ確かな安定があろうか。幻術にどこぞ真実があろうか。秋の雲にどこぞ恒久があろうか。人の身にどこぞ永続があろうか。

Verse 65

तव जन्मान्यतीतानि शतकोट्ययुतानि च । अजानंत्याः परं तत्त्वं संप्राप्तोऽयं महाश्रमः

汝の過ぎし生は数知れず、百億千万にも及ぶ。しかるに至上の真実を知らぬがゆえに、この大いなる疲れが汝に及んだ。

Verse 66

कस्यकस्यासि तनया जननी कस्यकस्य वा । कस्यकस्यासि गृहिणी भवकोटिषु वर्त्तिनी

幾千万の生を巡るうち、汝は誰の娘となり、誰の母となり、また誰の妻となったのか。

Verse 67

पञ्चभूतात्मको देहस्त्वगसृङ्मांसबन्धनः । मेदोमज्जास्थिनिचितो विण्मूत्रश्लेष्मभाजनम्

この身は五大より成り、皮・血・肉により結ばれ、脂・髄・骨を積み、糞・尿・痰を収める器である。

Verse 68

शरीरांतरमप्येतन्निजदेहोद्भवं मलम् । मत्त्वा स्वतनयं मूढे मा शोकं कर्तुमर्हसि

この「別の身体」もまた、自らの身より生じた穢れにすぎない。これを我が子と思い込む迷える者よ、嘆きに沈むべきではない。

Verse 69

यदि नाम जनः कश्चिन्मृत्युं तरति यत्नतः । कथं तर्हि विपद्येरन्सर्वे पूर्वे विपश्चितः

もし誰かがただ努力だけで死を越えられるのなら、どうして昔の賢者たちが皆、滅び去ったであろうか。

Verse 70

तपसा विद्यया बुद्ध्या मन्त्रौषधिरसायनैः । अतियाति परं मृत्युं न कश्चिदपि पंडितः

苦行、学問、知性、真言、薬、若返りの霊薬によっても、いかなる学者といえど死を超えることはない。

Verse 71

एकस्याद्य मृतिर्जंतोः श्वश्चान्यस्य वरानने । तस्मादनित्यावयवे न त्वं शोचितुमर्हसि

ある命には今日が死であり、別の命には明日が死である、美しき顔の者よ。ゆえに無常の部分から成るこの身を嘆くべきではない。

Verse 72

नित्यं सन्निहितो मृत्युः किं सुखं वद देहिनाम् । व्याघ्रे पुरः स्थिते ग्रासः पशूनां किं नु रोचते

死は常にすぐ傍らにある。言ってみよ、身を持つ者にいかなる安楽があろうか。虎が目前に立つとき、一口の餌が獣を真に喜ばせるだろうか。

Verse 73

अतो जन्मजरां जेतुं यदीच्छसि वरानने । शरणं व्रज सर्वेशं मृत्युंजयमुमापतिम्

ゆえに、美しき面の者よ、もし生と老いに打ち勝ちたいなら、万有の主に帰依せよ――ムリティユンジャヤ、死を征する者、ウマーの夫君に。

Verse 74

तावन्मृत्युभयं घोरं तावज्जन्मजराभयम् । यावन्नो याति शरणं देही शिवपदांबुजम्

シヴァの蓮華の御足に帰依しないかぎり、恐るべき死の怖れと、生と老いの怖れは消え去らない。

Verse 75

अनुभूयेह दुःखानि संसारे भृशदारुणे । मनो यदा वियुज्येत तदा ध्येयो महेश्वरः

この世の数々の苦しみを、あまりに苛烈なサンサーラの中で味わい尽くし、心が離欲するとき、そのときマヘーシュヴァラを観想すべきである。

Verse 76

मनसा पिबतः पुंसः शिवध्यानरसामृतम् । भूयस्तृष्णा न जायेत संसारविषयासवे

心にてシヴァ禅定の甘露の味を飲む者には、サンサーラの酔わせる対象への渇きは再び起こらない。

Verse 77

विमुक्तं सर्वसंगैश्च मनो वैराग्ययंत्रितम् । यदा शिवपदे मग्नं तदा नास्ति पुनर्भवः

あらゆる執着を離れ、離欲によって堅く制せられた心が、シヴァの境地に没入するとき、もはや再生はない。

Verse 78

तस्मादिदं मनो भद्रे शिवध्यानैकसाधनम् । शोकमोहसमाविष्टं मा कुरुष्व शिवं भज

それゆえ、やさしき御方よ。シヴァへの瞑想のみを道とするこの心を、悲嘆と迷妄に沈ませてはならぬ。シヴァを礼拝せよ。

Verse 79

सूत उवाच । इत्थं सानुनयं राज्ञी बोधिता शिवयोगिना । प्रत्याचष्ट गुरोस्तस्य प्रणम्य चरणां बुजम्

スータは言った。かくして王妃は、そのシヴァのヨーギーにやさしく諭され、師の蓮華の御足に礼拝して答えた。

Verse 80

राज्ञ्युवाच । भगवन्मृतपुत्रायास्त्यक्तायाः प्रियबन्धुभिः । महारोगातुराया मे का गतिर्मरणं विना

王妃は言った。「尊き御方よ、わが子は亡く、愛する縁者にも捨てられ、さらに重い病に苦しんでおります。死を除いて、私にいかなる帰依と道がありましょうか。」

Verse 81

अतोऽहं मर्तुमिच्छामि सहैव शिशुनाऽमुना । कृतार्थाहं यदद्य त्वामपश्यं मरणोन्मुखी

それゆえ私は、この幼子とともに死にたいのです。けれども、死に向かう身でありながら、今日あなたにお目通りできたゆえ、我が生は成就したと存じます。

Verse 82

सूत उवाच । इति तस्या वचः श्रुत्वा शिवयोगी दयानिधिः । पूर्वोपकारं संस्मृत्य मृतस्यांतिकमाययौ

スータは言った。彼女の言葉を聞くと、慈悲の大海たるシヴァのヨーギーは、かつての恩を思い起こし、亡き幼子のそばへと近づいた。

Verse 83

स तदा भस्म संगृह्य शिवमन्त्राभिमंत्रितम् । विदीर्णे तन्मुखे क्षिप्त्वा मृतं प्राणैरयोजयत्

そのとき彼は、シヴァの真言で加持した聖なる灰を集め、裂けて開いた子の口へ投げ入れ、死せる者を再び生命の息と結び合わせた。

Verse 84

स बालः संगतः प्राणैः शनैरुन्मील्य लोचने । प्राप्तपूर्वेन्द्रियबलो रुरोद स्तन्यकांक्षया

その子は息と再び結ばれて、ゆるやかに目を開き、かつての感覚の力を取り戻すと、乳を求めて泣き声を上げた。

Verse 85

मृतस्य पुनरुत्थानं वीक्ष्य बालस्य विस्मिताः । जना मुमुदिरे सर्वे नगरेषु पुरोगमाः

死んでいた子が再び起き上がるのを見て、人々は驚嘆し、皆こぞって喜んだ。とりわけ町々の先達たちは歓喜した。

Verse 86

अथानंदभरा राज्ञी विह्वलोन्मत्तलोचना । जग्राह तनयं शीघ्रं बाष्पव्याकुललोचना

そのとき王妃は歓喜に満ち、感情に揺れて目は定まらず、ほとんど我を忘れたまま、涙にかすむ眼差しで急いで我が子を抱き取った。

Verse 87

उपगुह्य तदा तन्वी परमानंदनिर्वृता । न वेदात्मानमन्यं वा सुषुप्तेव परिश्रमात्

それを抱きしめたとき、ほっそりとした王妃は至上の歓喜に満たされ、自分のことも他のことも覚えず、疲れから眠りに落ちた者のようであった。

Verse 88

पुनश्च ऋषभो योगी तयोर्मातृकुमारयोः । विषव्रणयुतं देहं भस्मनैव परामृशत्

そして再び、瑜伽行者リシャバは、その同じ聖なる灰で、毒に傷ついた母と少年の身をそっと触れた。

Verse 89

तौ च तद्भस्मना स्पृष्टौ प्राप्तदिव्यकलेवरौ । देवानां सदृशं रूपं दधतुः कांतिभूषितम्

その聖灰に触れられると、二人は天なる身体を得て、神々（デーヴァ）に等しい姿となり、光明に飾られた。

Verse 90

संप्राप्ते त्रिदिवैश्वर्ये यत्सुखं पुण्यकर्मणाम् । तस्माच्छतगुणं प्राप सा राज्ञी सुखमुत्तमम्

功徳を積む者が三天の主権を得て味わう歓喜がいかほどであれ、それを百倍も超える無上の安楽を王妃は得た。

Verse 91

तां पादयोर्निपतितामृषभः प्रेमविह्वलः । उत्थाप्याश्वासयामास दुःखैर्मुक्तामुवाच ह

彼女がその御足にひれ伏すと、リシャバは慈愛に胸を震わせ、起こして慰めた。悲しみを離れた彼女に、彼は言葉をかけた。

Verse 92

अयि वत्से महाराज्ञि जीवत्वं शाश्वतीः समाः । यावज्जीवसि लोकेस्मिन्न तावत्प्राप्स्यसे जराम्

「愛しき子よ、大いなる王妃よ、永遠にも等しい歳月を生きよ。この世に生きるかぎり、老いは汝に触れぬ。」

Verse 93

एष ते तनयः साध्वि भद्रायुरिति नामतः । ख्यातिं यास्यति लोकेषु निजं राज्यमवाप्स्यति

徳ある御婦人よ、これがあなたの御子であり、名をバドラーユ（Bhadrāyu）という。彼は諸世界に名声を得て、正当なる自らの王国を取り戻すであろう。

Verse 94

अस्य वैश्यस्य सदने तावत्तिष्ठ शुचिस्मिते । यावदेष कुमारस्ते प्राप्तविद्यो भविष्यति

清らかな微笑みの御婦人よ、この商人の家にしばらく留まりなさい。あなたのこの御子が学問を修め、十分に身につけるまで。

Verse 95

सूत उवाच । इति तामृषभो योगी तं च राजकुमारकम् । संजीव्य भस्मवीर्येण ययौ देशान्यथेप्सितान्

スータは語った。かく言い終えて、ヨーギーのリシャバ（Ṛṣabha）は聖なる灰の威力によってその若き王子を蘇らせ、そして望むままの国々へと去って行った。