Sarga 73

Verse 1

निदर्शयित्वा रामाय सीतायाः प्रतिपादने।वाक्यमन्वर्थमर्थज्ञः कबन्धः पुनरब्रवीत्।।3.73.1।।

シーターを取り戻すための正しい道筋をラーマに示し終えると、事の真義を知るカバンダは、言葉と意味とが相応するままに、再び語った。

Verse 2

एष राम शिवः पन्था यत्रैते पुष्पिता द्रुमाः।प्रतीचीं दिशमाश्रित्य प्रकाशन्ते मनोरमाः।।3.73.2।।जम्बूप्रियालपनसप्लक्षन्यग्रोधतिन्धुकाः।अश्वत्थाः कर्णिकाराश्च चूताश्चान्ये च पादापाः।।3.73.3।।धन्वना नागवृक्षाश्च तिलका नक्तमालकाः।नीलाशोकाः कदम्बाश्च करवीराश्च पुष्पिताः।।3.73.4।।अग्निमुख्या अशोकाश्च सुरक्ताः पारिभद्रकाः।

ラーマよ、ここは吉祥なる道である。西の方角に寄りて、花咲く樹々が麗しく輝いている――ジャンブー、プリヤーラ、パンナサ（ジャックフルーツ）、プラクシャ、ニャグローダ（バニヤン）、ティンドゥカ、アシュヴァッタ、カルニカーラ、チュータ（マンゴー）ほか数多の樹々。さらに乾いた地の樹や棘ある樹、ティラカと夜に花開く樹、青花のアショーカ、カダンバ、カラヴィーラ、アグニムクヒヤ、紅のアショーカ、そして天のパーリジャータにも似たパーリバドラカの樹々が咲き誇る。

Verse 3

एष राम शिवः पन्था यत्रैते पुष्पिता द्रुमाः।प्रतीचीं दिशमाश्रित्य प्रकाशन्ते मनोरमाः।।3.73.2।।जम्बूप्रियालपनसप्लक्षन्यग्रोधतिन्धुकाः।अश्वत्थाः कर्णिकाराश्च चूताश्चान्ये च पादापाः।।3.73.3।।धन्वना नागवृक्षाश्च तिलका नक्तमालकाः।नीलाशोकाः कदम्बाश्च करवीराश्च पुष्पिताः।।3.73.4।।अग्निमुख्या अशोकाश्च सुरक्ताः पारिभद्रकाः।

そこには、ジャンブー、プリヤーラ、パナサ、プラクシャ、ニヤグローダ、ティンドゥカの樹々があり、またアシュヴァッタ、カルニカーラ、マンゴー、その他多くの木々も生い茂っている。

Verse 4

एष राम शिवः पन्था यत्रैते पुष्पिता द्रुमाः।प्रतीचीं दिशमाश्रित्य प्रकाशन्ते मनोरमाः।।3.73.2।।जम्बूप्रियालपनसप्लक्षन्यग्रोधतिन्धुकाः।अश्वत्थाः कर्णिकाराश्च चूताश्चान्ये च पादापाः।।3.73.3।।धन्वना नागवृक्षाश्च तिलका नक्तमालकाः।नीलाशोकाः कदम्बाश्च करवीराश्च पुष्पिताः।।3.73.4।।अग्निमुख्या अशोकाश्च सुरक्ताः पारिभद्रकाः।

ラーマよ、ここは吉祥なる道である。西へと進めば、花咲く木々が麗しく輝く――ジャンブー、プリヤーラ、パナシャ、プラクシャ、ニャグローダ、ティンドゥカ。さらにアシュヴァッタ、カルニカーラ、マンゴーなど多くの樹々。乾いた地に生える木々やナーガ樹、ティラカ、夜に花開く樹。青きアショーカ、カダンバ、花盛りのカラヴィーラ。加えて火焔のごときアグニムキヤのアショーカ、深紅の樹々、そしてパーリジャータにも似たパーリバドラカがある。

Verse 5

तानारुह्याथवा भूमौ पातयित्वा च तान्बलात्।।3.73.5।।फलान्यमृतकल्पानि भक्षयन्तौ गमिष्यथः।

それらの木に登るか、あるいは力で地に倒せ。甘露のごとき果実を食し、そののち旅を続けよ。

Verse 6

तदतिक्रम्य काकुत्स्थ वनं पुष्पितपादपम्।।3.73.6।।नन्दनप्रतिमं चान्यत्कुरवो ह्युत्तरा इव।

おおカークッツタよ、花咲く木々の森を越えれば、さらに別の林に至る。それはまさにナンダナの園のようで、北方に名高いクルの国にも似ている。

Verse 7

सर्वकालफला यत्र पादपास्तु मधुस्रवाः।।3.73.7।।सर्वे च ऋतवस्तत्र वने चैत्ररथे यथा।

そこでは木々が常に実を結び、蜜を滴らせる。森にはあらゆる季節が同時に宿るかのようで、クベーラのチャイトララタの園のごとくである。

Verse 8

फलभारानतास्तत्र महाविटपधारिणः।।3.73.8।।शोभन्ते सर्वतस्तत्र मेघपर्वतसन्निभाः।

そこでは至るところに、巨きな枝を張る樹々が、実の重みにたわみつつ輝いて立ち、姿は雲や山のようであった。

Verse 9

तानारुह्याथवा भूमौ पातयित्वा यथासुखम्।।3.73.9।।फलान्यमृतकल्पानि लक्ष्मणस्ते प्रदास्यति।

その甘露にも似た果実を、ラクシュマナがあなたに差し上げよう。木に登って取るもよし、地に落として集めるもよし、あなたの望みのままに。

Verse 10

चङ्क्रमन्तौ वरान्देशान्शैलाच्छैलं वनाद्वनम्।।3.73.10।।ततः पुष्करिणीं वीरौ पम्पां नाम गमिष्यथः।

麗しき国土を歩み、山から山へ、森から森へと巡りゆくうちに、汝ら二人の勇者はやがて「パンパー」と名づく蓮の湖に至るであろう。

Verse 11

अशर्करामविभ्रंशां समतीर्थामशैवलाम्।।3.73.11।।राम सञ्जातवालूकां कमलोत्पलशालिनीम्।

ラーマよ、（パンパーの）岸辺には石もなく、足を取られる滑りもない。水際は平らで苔なく、柔らかな砂が沿い、蓮華と睡蓮が豊かに咲き満ちている。

Verse 12

तत्र हंसाः प्लवाः क्रौञ्चाः कुरराश्चैव राघव।।3.73.12।।वल्गुस्वना विकूजन्ति पम्पासलिलगोचराः।

そこでは、ラाघヴァよ、ハンサ（白鳥）、鴨、クラウンチャの鳥、そしてクラーラの鳥が、パンパーの水辺を行き交い、甘くさまざまな声でさえずっている。

Verse 13

नोद्विजन्ते नरान्दृष्ट्वा वधस्याकोविदाश्शुभाः।।3.73.13।।घृतपिण्डोपमान् स्थूलांस्तान्द्विजान्भक्षयिष्यथः।

人を見ても、死を知らぬ善良で害なきその鳥たちは怯えない。ゆえに汝ら二人は、酥油（ギー）の塊のように肥えたその鳥を捕らえて食すことができよう。

Verse 14

रोहितान्वक्रतुण्डांश्च नडमीनांश्च राघव।।3.73.14।।पम्पायामिषुभिर्मत्स्यांस्तत्र राम वरान्हतान्।निस्त्वक्पक्षानयस्तप्तानकृशानेककण्टकान्।।3.73.15।।तव भक्त्या समायुक्तो लक्ष्मणस्सम्प्रदास्यति।

ラाघヴァよ——パンパーにて、ラーマよ——汝への信愛に満ちたラクシュマナは、矢で射止めた選りすぐりの魚を捧げよう。ローヒタの魚、口の曲がった魚、そして大魚を、鉄の串に刺して焼き、脂がのり、骨は一本のみ、また鱗と鰭がないと称されるものとして。

Verse 15

रोहितान्वक्रतुण्डांश्च नडमीनांश्च राघव।।3.73.14।।पम्पायामिषुभिर्मत्स्यांस्तत्र राम वरान्हतान्।निस्त्वक्पक्षानयस्तप्तानकृशानेककण्टकान्।।3.73.15।।तव भक्त्या समायुक्तो लक्ष्मणस्सम्प्रदास्यति।

ラाघヴァよ——パンパーにて、ラーマよ——汝への信愛に満ちたラクシュマナは、矢で射止めた選りすぐりの魚を捧げよう。ローヒタの魚、口の曲がった魚、そして大魚を、鉄の串に刺して焼き、脂がのり、骨は一本のみ、また鱗と鰭がないと称されるものとして。

Verse 16

भृशते खादतो मत्स्यान्पम्पायाः पुष्पसञ्चये।।3.73.16।।पद्मगन्धि शिवं वारि सुखशीतमनामयम्।उद्धृत्य सतताक्लिष्टं रौप्यस्फाटिकसन्निभम्।।3.73.17।।असौ पुष्करपर्णेन लक्ष्मणः पाययिष्यति।

汝がパンパーの花咲く岸辺で喜びつつ魚を食す間、ラクシュマナは水を汲み—蓮の香に薫り、吉祥にして心地よく、涼やかで病を除き、常に銀と水晶のように澄みわたるその水を—蓮の葉に受けて汝に飲ませよう。

Verse 17

भृशते खादतो मत्स्यान्पम्पायाः पुष्पसञ्चये।।3.73.16।।पद्मगन्धि शिवं वारि सुखशीतमनामयम्।उद्धृत्य सतताक्लिष्टं रौप्यस्फाटिकसन्निभम्।।3.73.17।।असौ पुष्करपर्णेन लक्ष्मणः पाययिष्यति।

汝がパンパーの花咲く岸辺で喜びつつ魚を食す間、ラクシュマナは水を汲み—蓮の香に薫り、吉祥にして心地よく、涼やかで病を除き、常に銀と水晶のように澄みわたるその水を—蓮の葉に受けて汝に飲ませよう。

Verse 18

स्थूलान्गिरिगुहाशय्यान्वराहान्वनचारिणः।।3.73.18।।अपां लोभादुपावृत्तान्वृषभानिव नर्दतः।रूपावनितांश्च पम्पायांद्रक्ष्यसि त्वं नरोत्तम।।3.73.19।।

人の中の最勝者よ、パンパーにて汝は大いなる猪を目にするだろう。森をさまよい山の洞に臥すそれらは、水を求めて近づき、牡牛のごとく吼え、威容あふれる姿を示す。

Verse 19

स्थूलान्गिरिगुहाशय्यान्वराहान्वनचारिणः।।3.73.18।।अपां लोभादुपावृत्तान्वृषभानिव नर्दतः।रूपावनितांश्च पम्पायांद्रक्ष्यसि त्वं नरोत्तम।।3.73.19।।

人の中の最勝者よ、パンパーにて汝は大いなる猪を目にするだろう。森をさまよい山の洞に臥すそれらは、水を求めて近づき、牡牛のごとく吼え、威容あふれる姿を示す。

Verse 20

सायाह्ने विचरन्राम विटपीन्माल्यधारिणः।शीतोदकं च पम्पाया दृष्ट्वा शोकं विहास्यसि।।3.73.20।।

ラーマよ、夕べにそこを歩み、花を重ねた木々とパーンパーの冷ややかな水を見れば、汝の憂いは消え去るであろう。

Verse 21

सुमनोभिश्चितांस्तत्र तिलकान्नक्तमालकान्।उत्पलानि च फुल्लानि पङ्कजानि च राघव।।3.73.21।।

おおラ―ガヴァよ、そこではティラカの樹々と、夜に花開く樹々が花を満たして立ち、さらに水の睡蓮と蓮華がことごとく咲き誇るのを見よう。

Verse 22

न तानि कश्चिन्माल्यानि तत्रारोपयिता नरः।न च वै म्लानतां यान्ति न च शीर्यन्ति राघव।।3.73.22।।

おおラ―ガヴァよ、そこでは誰ひとりそれらの花輪を身に着ける者はいない。けれどもそれらは色あせず、しおれず、散り失せることもない。

Verse 23

मतङ्गशिष्यास्तत्राऽसन्नृषयस्सुसमाहिताः।तेषां भाराभितप्तानां वन्यमाहरतां गुरोः।।3.73.23।।ये प्रपेतुर्महीं तूर्णं शरीरात्स्वेदबिन्दवः।तानि जातानि माल्यानि मुनीनां तपसा तदा।।3.73.24।।स्वेदबिन्दुसमुत्थानि न विनश्यन्ति राघव।

そこにはかつて、マタンガの弟子である聖仙たちが、深く心を統一して住していた。師のために森の供物を運び、重荷に苦しみ疲れたとき、彼らの身から汗の雫がたちまち地に落ちた。その雫は牟尼たちのタパスの力によって花輪となり、汗滴より生まれたそれらは滅びない、ラ―ガヴァよ。

Verse 24

मतङ्गशिष्यास्तत्राऽसन्नृषयस्सुसमाहिताः।तेषां भाराभितप्तानां वन्यमाहरतां गुरोः।।3.73.23।।ये प्रपेतुर्महीं तूर्णं शरीरात्स्वेदबिन्दवः।तानि जातानि माल्यानि मुनीनां तपसा तदा।।3.73.24।।स्वेदबिन्दुसमुत्थानि न विनश्यन्ति राघव।

彼らが久しく去った今もなお、その侍女が見られる。名をシャバリーという女の修行者である、カクッツタよ、長命の者だ。

Verse 25

तेषां गतानामद्यापि दृश्यते परिचारिणी।।3.73.25।।श्रमणी शबरी नाम काकुत्स्थ चिरजीविनी।

彼らが久しく去った今もなお、その侍女が見られる。名をシャバリーという女の修行者である、カクッツタよ、長命の者だ。

Verse 26

त्वां तु धर्मे स्थिता नित्यं सर्वभूतनमस्कृतम्।।3.73.26।।दृष्ट्वा देवोपमं राम स्वर्गलोकं गमिष्यति।

常にダルマに堅く住する彼女は、すべての生きとし生けるものに礼拝される、神々にも比せられるあなたを見れば、ラーマよ、天界へと赴くであろう。

Verse 27

ततस्तद्राम पम्पायास्तीरमासाद्य पश्चिमम्।।3.73.27।।आश्रमस्थानमतुलं गुह्यं काकुत्स्थ पश्यसि।

それから、ラーマよ、パンパーの西の岸に至れば、比類なきアーシュラマの地を目にするであろう――秘され、隠れたる場所よ、カークッツタよ。

Verse 28

न तत्राक्रमितुं नागाश्शक्नुवन्ति तमाश्रमम्।।3.73.28।।विविधास्तत्र वै नागा वने तस्मिंश्च पर्वते।ऋषेस्तत्र मतङ्गस्य विधानात्तच्च काननम्।।3.73.29।।

そこでは、象たちでさえそのアーシュラマに踏み込み、襲いかかることはできない。

Verse 29

न तत्राक्रमितुं नागाश्शक्नुवन्ति तमाश्रमम्।।3.73.28।।विविधास्तत्र वै नागा वने तस्मिंश्च पर्वते।ऋषेस्तत्र मतङ्गस्य विधानात्तच्च काननम्।।3.73.29।।

まことに、さまざまな象がその森とその山を行き交うが、しかもその林苑は聖仙マタンガの定めによって整え保たれている。

Verse 30

तस्मिन्नन्दनसङ्काशे देवारण्योपमे वने।नानाविहगसङ्कीर्णे रंस्यसे राम निर्वृतः।।3.73.30।।

ラーマよ、その森はナンダナの園のごとく、神々（デーヴァ）の聖なる林にも似て、さまざまな鳥で満ちている。そこで汝は憂いを離れ、安らかに歓びを得るであろう。

Verse 31

ऋष्यमूकश्च पम्पायाः पुरस्तात्पुष्पितद्रुमः।सुदुःखारोहणो नाम शिशुनागाभिरक्षितः।।3.73.31।।उदारो ब्रह्मणा चैव पूर्वकाले विनिर्मितः।

パンパー湖の前には、花咲く樹々に飾られたリシュヤムーカ山がそびえる。名を「登り難きもの」といい、若い象たちに守られている。高く気高く、太古にブラフマーによって造り成されたのだ。

Verse 32

शयानः पुरुषो राम तस्य शैलस्य मूर्धनि।।3.73.32।।यत्स्वप्ने लभते वित्तं तत्प्रबुद्धोऽधिगच्छति।

ラーマよ、その山の頂に横たわる者は、夢に得た財を、目覚めたのち現実にもそのまま得るという。

Verse 33

नत्वेनं विषमाचार पापकर्माऽधिरोहति।।3.73.33।।यस्तु तं विषमाचारः पापकर्माऽधिरोहति।तत्रैव प्रहऱन्त्येनं सुप्तमादाय राक्षसाः।।3.73.34।।

しかし、邪な行いに染まり罪業をなす者は、そこへ登ることはできない。

Verse 34

नत्वेनं विषमाचार पापकर्माऽधिरोहति।।3.73.33।।यस्तु तं विषमाचारः पापकर्माऽधिरोहति।तत्रैव प्रहऱन्त्येनं सुप्तमादाय राक्षसाः।।3.73.34।।

もし邪行の罪人がそれでも登るなら、ラークシャサたちはその場で彼を打ち倒し、眠っているところを捕らえて連れ去る。

Verse 35

तत्रापि शिशुनागानामाक्रन्धश्श्रूयते महान्।क्रीडतां राम पम्पायां मतङ्गारण्यवासिनाम्।।3.73.35।।

そこでも、ラーマよ、ひときわ大きな象の鳴き声が聞こえる――パンパーにて、マタンガの森に住む若い象たちが戯れる叫びである。

Verse 36

सिक्ता रुधिरधाराभिस्संहृत्य परमद्विपाः।प्रचरन्ति पृथक्कीर्णा मेघवर्णास्तरस्विनः।।3.73.36।।

血のような滲み流れる液に濡れた大いなる象たちは、ひとたび群れ集い、やがて再び散り散りに歩み回る。雲の色を帯び、俊敏で力強い。

Verse 37

ते तत्र पीत्वा पानीयं विमलं शीतमव्ययम्।निर्वृतास्संविगाहन्ते वनानि वनगोचराः।।3.73.37।।

そこで森を行く象たちは、清らかで冷たく尽きぬ水を飲み、満ち足りて、再び林へと分け入ってゆく。

Verse 38

ऋक्षांश्च द्वीपिनश्चैव नीलकोमलकप्रभान्।रुरूनपेतापजयान् दृष्ट्वा शोकं जयिष्यसि।।3.73.38।।

青い宝石のような柔らかな艶を放つ熊や虎、そして折れず敗れぬ羚羊を見れば、あなたは悲しみを打ち克つであろう。

Verse 39

राम तस्य तु शैलस्य महती शोभते गुहा।शिलापिधाना काकुत्स्थ दुःखं चास्याः प्रवेशनम्।।3.73.39।।

ラーマよ、その山には大いなる洞窟があり、まことに美しい。しかしカクッツタよ、その入口は石の扉で塞がれ、入ることは容易ではない。

Verse 40

तस्या गुहायाः प्राग्द्वारे महान्शीतोदको ह्रदः।फलमूलान्वितो रम्यो नानामृगसमावृतः।।3.73.40।।

その洞窟の東の入口には、冷ややかな水をたたえた大きな湖がある。麗しく、果実と根に恵まれ、さまざまな獣たちが集う。

Verse 41

तस्यां वसति सुग्रीवश्चतुर्भिस्सह वानरैः।कदाचिच्छिखरे तस्य पर्वतस्यावतिष्ठते।।3.73.41।।

その洞窟にはスグリーヴァが四人の猿とともに住む。時に彼はその山の頂にとどまる。

Verse 42

कबन्धस्त्वनुशास्यैवं तावुभौ रामलक्ष्मणौ।स्रग्वी भास्करवर्णाभः खे व्यरोचत वीर्यवान्।।3.73.42।।

かくしてラーマとラクシュマナに教えを授けた勇者カバンダは、花鬘をまとい、太陽の色に輝いて、天空にきらめいた。

Verse 43

तं तु खस्थं महाभागं कबन्धं रामलक्ष्मणौ।प्रस्थितौ त्वं व्रजस्वेति वाक्यमूचतुरन्तिके।।3.73.43।।

そのときラーマとラクシュマナは出立の支度を整え、天空に立つ幸いあるカバンダのもとへ近づき、「さあ、行かれよ」と告げた。

Verse 44

गम्यतां कार्यसिद्ध्यर्थमिति तावब्रवीत्स च।सुप्रीतौ तावनुज्ञाप्य कबन्धः प्रस्थितस्तदा।।3.73.44।।

彼は二人に言った。「汝らの目的が成就するため、行け。」そののちカバンダは、深く喜ぶ二人に暇乞いして、その場を去った。

Verse 45

स तत्कबन्धः प्रतिपद्य रूपं वृतश्श्रिया भास्करतुल्यदेहः।निदर्शयन्राममवेक्ष्य खस्थः सख्यं कुरुष्वेति तदाभ्युवाच।।3.73.45।।

そのときカバンダは真の姿を取り戻し、栄光に包まれ、身は太陽のごとく輝いた。空中に立ち、姿を示してラーマを見つめ、「スグリーヴァと友誼を結べ」と告げた。