Gaṅgā-māhātmya: Bāhu’s Envy, Defeat, Forest Exile, and Aurva’s Dharmic Consolation

Verse 1

नारद उवाच । कोऽसौ राक्षसभावाद्धि मोचितः सगरान्वये । सगरः को मुनिश्रेष्ठ तन्ममाख्यातुमर्हसि 1. ॥ १ ॥

ナーラダは言った。「サガラの系譜にあって、羅刹の性からまことに解き放たれた者とは誰ですか。さらに、サガラとは誰なのですか、聖仙の中の最勝よ。どうか私にお説きください。」

Verse 2

सनक उवाच । शृणुष्व मुनिशार्दूल गंगामाहात्म्यमुत्तमम् । यज्जलस्पर्शमात्रेण पावितं सागरं कुलम् । गतं विष्णुपदं विप्र सर्वलोकोत्तमोत्तमम् ॥ २ ॥

サナカは言った。「聖仙の中の虎よ、ガンガーの至上の功徳を聞きなさい。その水に触れるだけでサガラの一族は清められ、ヴィシュヌの御足（ヴィシュヌ・パダ）—あらゆる世界を超えて最も勝れた境地—に至ったのだ、婆羅門よ。」

Verse 3

आसीद्र विकुले जातो बाहुर्नाम वृकात्मजः । बुभुजे पृथिवीं सर्वां धर्मतो धर्मतत्परः ॥ ३ ॥

ヴィクの家系に、ヴリカの子としてバーフという者が生まれた。ダルマに篤く、正義にかなって全大地を治め、享受した。

Verse 4

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा श्चान्ये च जन्तवः । स्थापिताःस्वस्वधर्मेषु तेन बाहुर्विशांपतिः ॥ ४ ॥

その御方は、強き御腕をもつ民の主として、ブラーフマナ、クシャトリヤ、ヴァイシャ、シュードラ、さらに他の生きとし生けるものをも、それぞれのダルマ（本分）に安立された。

Verse 5

अश्वमेधैरियाजासौ सप्तद्वीपेषु सप्तभिः । अतर्प्पयद्भूमिदेवान् गोभूस्वर्णांशुकादिभिः ॥ ५ ॥

彼は七つの大陸において七度のアシュヴァメーダ（馬祀）を修し、牛・土地・黄金・衣などの布施によって、「地上の神々」たるブラーフマナを満ち足らせた。

Verse 6

अशासन्नीतिशास्त्रेण यथेष्टं परिपन्थिनः । मेने कृतार्थमात्मानमन्यातपनिवारणम् ॥ ६ ॥

強制的なニーティ（政道）の書によって旅人たちを思うままに導き、彼は自らを成就した者とみなし、他者の苦難を除く者となったのだと妄想した。

Verse 7

चन्दनानि मनोज्ञानि बलि यत्सर्वदा जनाः । भूषिता भूषणैर्दिव्यैस्तद्रा ष्ट्रे सुखिनो मुने ॥ ७ ॥

おお牟尼よ、その国では人々は常に心地よい白檀と貢（バリ）を捧げ、天界のごとき装身具で身を飾って、安楽に暮らしていた。

Verse 8

अकृष्टपच्या पृथिवी फलपुष्पसमन्विता ॥ ८ ॥

大地は耕さずとも実りを熟させ、果実と花とに満ちあふれていた。

Verse 9

ववर्ष भूमौ देवेन्द्र ः काले काले मुनीश्वर । अधर्मनिरतापाये प्रजा धर्मेण रक्षिताः ॥ ९ ॥

おお最勝の牟尼よ、帝釈天インドラは時にかなって大地に雨を降らせた。しかも不法（アダルマ）に耽る者が除かれると、民はダルマによって護られた。

Verse 10

एकदा तस्य भूपस्य सर्वसम्पद्विनाशकृत् । अहंकारो महाञ्जज्ञे सासूयो लोपहेतुकः ॥ १० ॥

ある時、その王に一切の繁栄を滅ぼす大いなる我慢（アハンカーラ）が、嫉みを伴って生じ、没落の因となった。

Verse 11

अहं राजा समस्तानां लोकानां पालको बली । कर्त्ता महाक्रतूनां च मत्तः पूज्योऽस्ति कोऽपरः ॥ ११ ॥

「我こそは諸世界の王、力ある守護者。さらに大いなる祭祀を執り行う者でもある。われ以外に、誰が礼拝に値しようか。」

Verse 12

अहं विचक्षणः श्रीमाञ्जिताः सर्वे मयारयः । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो नीतिशास्त्रविशारदः ॥ १२ ॥

「我は聡明にして富み栄え、敵はことごとく我に征服された。ヴェーダとヴェーダーンガの真理を知り、また政治と倫理の学（ニーティ・シャーストラ）にも通暁している。」

Verse 13

अजेयोऽव्याहतैश्वर्यो मत्तः कोऽन्योऽधिको भुवि । अहंकारपरस्यैवं जातासूया परेष्वपि ॥ १३ ॥

「我は不敗、我が王威は妨げられぬ。この地上で我に勝る者がいようか。」かくして我慢に執する者には、他者への嫉みもまた生じる。

Verse 14

असूयातोऽभवत्कामस्तस्य राज्ञो मुनीश्वर । एषु स्थितेषु तु नरो विनाशं यात्यसंशयम् ॥ १४ ॥

おお、牟尼の中の主よ！その王の嫉みより欲望が生じ、これらの過失が身に宿れば、人は疑いなく滅びへと赴く。

Verse 15

यौवनं धनसंपत्तिः प्रभुत्वमविवेकिता । एकैकमप्यनर्थाय किमु यत्र चतुष्टयम् ॥ १५ ॥

若さ、財、権勢、そして分別の欠如——いずれも単独でさえ災いを招く。まして四つがそろうなら、いかばかりか。

Verse 16

तस्यासूया नु महती जाता लोकविरोधिनी । स्वदेहनाशिनी विप्र सर्वसम्पद्विनाशिनी ॥ १६ ॥

そこから大いなる嫉妬が起こり、世をしてその人に背かせる。おお、婆羅門よ、それは自らの身を滅ぼし、あらゆる繁栄をも失わせる。

Verse 17

असूयाविष्टमनसि यदि संपत्प्रवर्त्तते । तुषाग्निं वायुसंयोगमिव जानीहि सुव्रत ॥ १७ ॥

善き誓いを保つ者よ。嫉妬に取り憑かれた心に繁栄が起こるなら、それは藁の中に潜む火が風に遇ってたちまち燃え上がり、破滅を招くのと知れ。

Verse 18

असूयोपेतमनसां दम्भाचारवतां तथा । परुषोक्तिरतानां च सुखं नेह परत्र च ॥ १८ ॥

嫉妬に満ちた心を抱き、偽りと見せかけの行いに生き、荒い言葉を好む者には、この世にも来世にも安楽はない。

Verse 19

असूयाविष्टचित्तानां सदा निष्ठुरभाषिणाम् । प्रिया वा तनया वापि बान्धवा अप्यरातयः ॥ १९ ॥

嫉みが心を覆い、常に苛烈な言葉を吐く者には、愛する妻も、子も、さらには自らの親族さえも、敵のごとくなる。

Verse 20

मनोभिलाषं कुरुते यः समीक्ष्य परस्त्रियम् । स स्वसंपद्विनाशाय कुठारो नात्र संशयः ॥ २० ॥

他人の妻を見て心に欲を起こす者は、自らの繁栄を断つ斧である—疑いはない。

Verse 21

यः स्वश्रेयोविनाशाय कुर्याद्यत्नं नरो मुने । सर्वेषां श्रेयसं दृष्ट्वा स कुर्यान्मत्सरं कुधीः ॥ २१ ॥

おお聖仙よ。自らの真の安寧を滅ぼそうと努め、他者の繁栄と幸いを見て嫉む者は、倒錯した理解の者である。

Verse 22

मित्रापत्यगृहक्षेत्रधनधान्यपशुष्वपि । हानिमिच्छन्नरः कुर्यादसूयां सततं द्विज ॥ २२ ॥

おお二度生まれし者よ。他者の損失を願う人は、常に嫉みを貪る—友、子、家、田地、財、穀物、牛馬にさえ向けて。

Verse 23

अथ तस्याविनीतस्य ह्यसूयाविष्टचेतसः । हैहयास्तालजङ्घाश्च बलिनोऽरातयोऽभवन् ॥ २३ ॥

そののち、彼は不調伏で、嫉みが心を奪っていたため、勇猛なるハイハヤ族とターラジャングハ族が彼の敵となった。

Verse 24

यस्यानुकूलो लक्ष्मीशः सौभाग्यं तस्य वर्द्धते । सएव विमुखो यस्य सौभाग्यं तस्य हीयते ॥ २४ ॥

ラクシュミーの主たるヴィシュヌが恵みを向け給う者には、吉祥と幸運が増し広がる。だがその同じ主が背を向け給う者には、幸運は衰え失われる。

Verse 25

तावत्पुत्राश्च पौत्राश्च धनधान्यगृहादयः । यावदीक्षेत लक्ष्मीशः कृपापाङ्गेन नारद ॥ २५ ॥

おおナーラダよ、子や孫、財宝、穀物、住まい等の一切は、ラクシュミーの主（ヴィシュヌ）が慈悲の横目の御加護を注ぎ給う間だけ存続する。

Verse 26

अपि मूर्खान्धबधिरजडाः शूरा विवेकिनः । श्लाघ्या भवन्ति विप्रेन्द्र प्रेक्षिता माधवेन ये ॥ २६ ॥

おお婆羅門の最勝者よ、愚か者・盲者・聾者・鈍き者でさえ、マーダヴァ（ヴィシュヌ）の御眼差しを受ければ、讃嘆に値する者となり、勇敢にして分別ある者となる。

Verse 27

सौभाग्यं तस्य हीयेत यस्यासूयादिलाञ्छनम् । जायते नात्र संदेहो जन्तुद्वेषो विशेषतः ॥ २७ ॥

嫉妬などの過失のしるしが心に生ずる者は、その吉祥が衰える。これに疑いはない。とりわけ生きとし生けるものへの憎しみがあるならなおさらである。

Verse 28

सततं यस्य कस्यापि यो द्वेषं कुरुते नरः । तस्य सर्वाणि नश्यन्ति श्रेयांसि मुनिसत्तम ॥ २८ ॥

おお最勝の牟尼よ、誰であれ常に憎しみを抱く人は、その一切の吉祥なる得分と、より高き安寧（シュレーヤス）とを滅ぼしてしまう。

Verse 29

असूया वर्द्धते यस्य तस्य विष्णुः पराङ्मुखः । धनं धान्यं मही संपद्विनश्यति ततो ध्रुवम् ॥ २९ ॥

嫉妬（アスーヤー）が増し続ける者には、主ヴィシュヌは背を向け給う。その後、財宝も穀物も、土地の繁栄も、必ずや滅び去る。

Verse 30

विवेकं हन्त्यहंकारस्त्वविवेकात्तु जीविनाम् । आपदः संभवन्त्येवेत्यहंकारं त्यजेत्ततः ॥ ३० ॥

アハンカーラ（我慢・自我）はヴィヴェーカ（識別の智慧）を滅ぼす。生きとし生けるものが識別を失えば、災いは必ず起こる。ゆえに我慢を捨てよ。

Verse 31

अहंकारो भवेद्यस्य तस्य नाशोऽतिवेगतः । असूयाविष्टमनसस्तस्य राज्ञः परैः सह ॥ ३१ ॥

王にアハンカーラが起これば、滅びはきわめて速く訪れる。嫉妬に心を奪われた王には、敵とともに破滅が来る。

Verse 32

आयोधनमभूद् घोरं मासमेकं निरन्तरम् । हैहयैस्तालजङ्घैश्च रिपुभिः स पराजितः ॥ ३२ ॥

恐るべき戦いが、ひと月のあいだ絶え間なく続いた。そして彼は敵であるハイハヤ族とターラジャングハ族に敗れた。

Verse 33

वनं गतस्ततो बाहुरन्तर्वत्न्या स्वभार्यया । अवाप परमां तुष्टिं तत्र दृष्ट्वा महत्सरः ॥ ३३ ॥

それからバーフは、身ごもった自らの妻とともに森へ赴いた。そこで大いなる湖を見て、彼はこの上ない満ち足りを得た。

Verse 34

असूयोपेतमनसस्तस्य भावं निरीक्ष्य च । सरोगतविहंगास्ते लीनाश्चित्रमिदं महत् ॥ ३४ ॥

嫉みを帯びたその心のありさまを見て、湖に住む鳥たちは姿を消した――まことに驚くべき、並外れた光景であった。

Verse 35

अहो कष्टमहो रूपं घोरमत्र समागतम् । विशन्तस्त्वरया वासमित्यूचुस्ते विहंगमाः ॥ ३५ ॥

「ああ、なんという災い！ここに恐ろしい姿が現れた！」と鳥たちは叫び、急いで自らの住み処へ入っていった。

Verse 36

सोऽवगाह्य सरो भूपः पत्नीभ्यां सहितो मुदा । पीत्वा जलं च सुखदं वृक्षमूलमुपाश्रिताः ॥ ३६ ॥

王は二人の妃とともに喜びつつ湖に入り沐浴し、心地よい水を飲んでから、木の根元に身を寄せて休んだ。

Verse 37

तस्मिन्बाहौ वनं याते तेनैव परिरक्षिताः । दुर्गुणान्विगणय्यास्य धिग्धिगित्यब्रुवन्प्रजाः ॥ ३७ ॥

その強き腕の者が森へ赴くと、民は—なお彼一人に守られていながら—その欠点を数え立て、「恥だ、恥だ」と繰り返し叫んだ。

Verse 38

यो वा को या गुणी मर्त्यः सर्वश्लाघ्यतरो द्विज । सर्वसंपत्समायुक्तोऽप्यगुणी निन्दितो जनैः ॥ ३८ ॥

おお、二度生まれし者よ、誰であれ—いかなる人であれ—徳を具える者こそ最も讃えられる。だが万の繁栄に恵まれていても、徳なき者は人々に非難される。

Verse 39

अपकीर्तिसमो मृत्युर्लोकेष्वन्यो न विद्यते । यदा बाहुर्वनं यातस्तदा तद्रा ज्यगा जनाः । सन्तुष्टिं परमां याता दवथौ विगते यथा ॥ ३९ ॥

諸世界において、恥辱に等しい死は他にない。バーフが森へ赴いたとき、その国の民は至上の満足に至った――燃える熱病が退いたときの安堵のように。

Verse 40

निन्दितो बहुशो बाहुर्मृतवत्कानने स्थितः । निहत्य कर्म च यशो लोके द्विजवरोत्तम ॥ ४० ॥

幾度も非難され、バーフは森にあって死者のごとく佇んだ。自らの業（功徳）と世の名声を損ないし後に――おお、二度生まれの中の最勝者よ。

Verse 41

नास्त्यकीर्तिसमो मृत्युर्नास्ति क्रोधसमो रिपुः । नास्ति निंदासमं पापं नास्ति मोहसमासवः ॥ ४१ ॥

恥辱に等しい死はなく、怒りに等しい敵はない。誹謗に等しい罪はなく、迷妄に等しい酔いはない。

Verse 42

नास्त्यसूयासमाकीर्तिर्नास्ति कामसमोऽनलः । नास्ति रागसमः पाशो नास्ति संगसमं विषम् ॥ ४२ ॥

嫉妬に等しい誹りはなく、欲望に等しい火はない。執着（ラ―ガ）に等しい縄はなく、世俗の交わりに執することに等しい毒はない。

Verse 43

एवं विलप्य बहुधा बाहुरत्यन्तदुःखितः । जीर्णाङ्गो मनसस्तापाद् वृद्धभावादभूदसौ ॥ ४३ ॥

このようにさまざまに嘆き、バーフは甚だしい悲嘆に圧倒された。心の灼ける苦悩によって身はやつれ、ついには老いの相を帯びるに至った。

Verse 44

गते बहुतिथे काले और्वाश्रमसमीपतः । स बाहुर्व्याधिना ग्रस्तो ममार मुनिसत्तम ॥ ४४ ॥

久しき時が過ぎ、アウルヴァのアーシュラマの近くで、病に苦しむ王バーフは命を終えた、ああ最上の牟尼よ。

Verse 45

तस्य भार्या च दुःखार्ता कनिष्ठा गर्भिणी तदा । चिरं विलप्य बहुधा सह गन्तुं मनो दधे ॥ ४५ ॥

その若き妃はその時身ごもっており、悲嘆に沈んで久しくさまざまに嘆き、心のうちに彼と共に行く決意を固めた。

Verse 46

समानीय च सैधांसि चितां कृत्वातिदुःखिता । समारोप्य तमारूढं स्वयं समुपचक्रमे ॥ ४६ ॥

薪を集めて葬火の薪堆（チター）を築き、深い悲しみに沈みつつ彼をその上に安置し、ついで自らも登って、薪堆に入る行いを始めた。

Verse 47

एतस्मिन्नन्तरे धीमानौर्वस्तेजोनिधिर्मुनिः । एतद्विज्ञातवान्सर्वं परमेण समाधिना ॥ ४७ ॥

その折、霊的光輝の蔵たる賢者アウルヴァ牟尼は、至上のサマーディによってこの一切を知り得た。

Verse 48

भूतं भव्यं वर्त्तमानं त्रिकालज्ञा मुनीश्वराः । गतासूया महात्मानः पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषा ॥ ४८ ॥

三時を知る牟尼の主らは、智慧の眼によって過去・未来・現在を観ずる。かの大いなる魂は嫉みを離れている。

Verse 49

तपोभिस्तेजसां राशिरौर्वपुण्यसमो मुनिः । संप्राप्तस्तत्र साध्वी च यत्र बाहुप्रिया स्थिता ॥ ४९ ॥

その聖仙は—苦行によって霊光を積み重ね、功徳はアウルヴァに等しく—貞淑なるバーフプリヤーが留まるその地へと到来した。

Verse 50

चितामारोढुमुद्युक्तां तां दृष्ट्वा मुनिसत्तमः । प्रोवाच धर्ममूलानि वाक्यानि मुनिसत्तमः ॥ ५० ॥

彼女が火葬の薪の上に上ろうとするのを見て、最勝の聖仙は、ダルマの根本に触れる言葉を語った。

Verse 51

और्व उवाच । राजवर्यप्रिये साध्वि मा कुरुष्वातिसाहसम् । तवोदरे चक्रवर्ती शत्रुहन्ता हि तिष्ठति ॥ ५१ ॥

アウルヴァは言った。「王の中の最勝に愛される貞女よ、軽率な勇み足をしてはならぬ。汝の胎内には、未来の転輪聖王、敵を滅する者が宿っている。」

Verse 52

बालापत्याश्च गर्भिण्यो ह्यदृष्टऋतवस्तथा । रजस्वला राजसुते नारोहन्ति चितां शुभे ॥ ५२ ॥

吉祥なる王女よ、幼子を持つ女、身ごもる女、まだ月経を見ぬ者、そして月経中の女は、火葬の薪に上ってはならない。

Verse 53

ब्रह्महत्यादिपापानां प्रोक्ता निष्कृतिरुत्तमैः । दम्भिनो निंदकस्यापि भ्रूणघ्नस्य न निष्कृतिः ॥ ५३ ॥

梵者殺しなどの罪には、最上の権威者たちが贖罪の法を説いている。だが、偽善の者、誹謗する者、さらには胎児を殺す者には、贖いはない。

Verse 54

नास्तिकस्य कृतघ्नस्य धर्मोपेक्षाकरस्य च । विश्वासघातकस्यापि निष्कृतिर्नास्ति स्रुवते ॥ ५४ ॥

おおスルヴァテよ、無信（ナースティカ）なる者、恩知らず、ダルマを顧みぬ者、そして信を裏切る者には、いかなる贖罪もない。

Verse 55

तस्मादेतन्महत्पापं कर्त्तुं नार्हसि शोभने । यदेतद्दुःखमुत्पन्नं तत्सर्वं शांतिमेष्यति ॥ ५५ ॥

それゆえ、麗しき者よ、この大罪を犯してはならぬ。ここに起こったあらゆる悲しみは、ことごとく鎮まり、安らぎへと帰してゆく。

Verse 56

इत्युक्ता मुनिना साध्वी विश्वस्य तदनुग्रहम् । विललापातिदुःखार्ता समुह्यधवपत्कजौ ॥ ५६ ॥

かくして牟尼は—全世界への慈悲のために—彼女に告げた。徳あるその女性は、激しい悲嘆に圧されて嘆き泣き、取り乱して倒れ伏した。

Verse 57

और्वोऽपि तां पुनः प्राह सर्वशास्त्रार्थकोविदः । मा रोदी राजतनये श्रियमग्र्ये गमिष्यसि ॥ ५७ ॥

オールヴァもまた彼女に語りかけた—あらゆるシャーストラの趣旨に通じた者として—「泣くでない、王の娘よ。汝は最上の繁栄（吉祥）に至るであろう」。

Verse 58

मा मुंचास्रं महाभागे प्रेतो दाह्योऽद्य सज्जनैः । तस्माच्छोकं परित्यज्य कुरु कालोचितां क्रियाम् ॥ ५८ ॥

大いなる幸いを具えた方よ、涙を流すでない。今日、この逝きし者は善き人々によって火葬されるべきである。ゆえに悲しみを捨て、時にかなった儀礼を行いなさい。

Verse 59

पंडिते वापि मूर्खे वा दरिद्रे वा श्रियान्विते । दुर्वृत्ते वा सुवृत्ते वा मृत्योः सर्वत्र तुल्यता ॥ ५९ ॥

学者であれ愚者であれ、貧しき者であれ富める者であれ、悪行の者であれ善行の者であれ――死はあらゆる所で、すべてに等しく臨む。

Verse 60

नगरे वा तथारण्ये दैवमत्रातिरिच्यते ॥ ६० ॥

都にあろうと森にあろうと、この事においては天命（ダイヴァ）が勝ると言われる。

Verse 61

यद्यत्पुरातनं कर्म तत्तदेवेह युज्यते । कारणं दैवमेवात्र मन्ये सोपाधिका जनाः ॥ ६१ ॥

いかなる古き業がなされたとしても、その果報こそがここで受けられる。このことにおいて、原因はただ天命（ダイヴァ）のみと私は見る――しかし制約に縛られた凡人は別様に考える。

Verse 62

गर्भे वा बाल्यभावे वा यौवने वापि वार्द्धके । मृत्योर्वशं प्रयातव्यं जन्तुभिः कमलानने ॥ ६२ ॥

胎内にあろうと、幼少であろうと、若き盛りであろうと、あるいは老年であろうと――おお蓮華の御顔よ――衆生は必ずや死の支配へと赴かねばならぬ。

Verse 63

हन्ति पाति च गोविन्दो जन्तून्कर्मवशे स्थितान् । प्रवादं रोपयन्त्यज्ञा हेतुमात्रेषु जन्तुषु ॥ ६३ ॥

ゴーヴィンダは、自らのカルマの支配下にある衆生を、滅しも守りもなさる。だが無知なる者は、ただの副次的な因縁――生き物や道具にのみ――非難と中傷を植えつける。

Verse 64

तस्माद्दुःखं परित्यज्य सुखिनी भव सुव्रते । कुरु पत्युश्च कर्माणि विवेकेन स्थिरा भव ॥ ६४ ॥

ゆえに、悲しみを捨てて幸いとなりなさい、善き誓いを持つ女性よ。夫に関わる務めを、分別の智慧をもって行い、揺るがず静かにとどまりなさい。

Verse 65

एतच्छरीरं दुःखानां व्याधीनामयुतैर्वृतम् । सुखाभासं बहुक्लेशं कर्मपाशेन यन्त्रितम् ॥ ६५ ॥

この身は、数知れぬ苦しみと病に取り囲まれている。与えるのは幸福の影にすぎず、多くの悩みに満ち、業（カルマ）の縄に縛られている。

Verse 66

इत्याश्वास्य महाबुद्धिस्तया कार्याण्यकारयत् । त्यक्तशोका च सा तन्वी नता प्राह मुनीश्वरम् ॥ ६६ ॥

このように慰め終えると、大いなる बुद्धि を備えた聖仙は、彼女を通して必要な儀礼と務めを行わせた。憂いを離れたその細身の女性は、うやうやしく礼拝してから、尊き牟尼に申し上げた。

Verse 67

किमत्र चित्रं यत्सन्तः परार्थफलकांक्षिणः । नहि द्रुमाश्च भोगार्थं फलन्ति जगतीतले ॥ ६७ ॥

ここに何の不思議があろうか。善き人々が、自らの行いの果を他者の利益のために願うことは。地上の樹木が、自分の享楽のために実を結ばぬのと同じである。

Verse 68

योऽन्यदुःखानि विज्ञाय साधुवाक्यैः प्रबोधयेत् । स एव विष्णुस्तत्त्वस्थो यतः परहिते स्थितः ॥ ६८ ॥

他者の苦しみを知り、善き言葉によって彼らを目覚めさせる者—その人こそ真にヴィシュヌであり、真実に安住する。なぜなら、利他のために立っているからである。

Verse 69

अन्यदुःखेन यो दुःखी योऽन्य हर्षेण हर्षितः । स एव जगतामीशो नररूपधरो हरिः ॥ ६९ ॥

他者の悲しみに悲しみ、他者の喜びに喜ぶ者—その者こそ、世の主ハリ（Hari）にして、人の姿をとり給うた方である。

Verse 70

सद्भिः श्रुतानि शास्त्राणि परदुःखविमुक्तये । सर्वेषां दुःखनाशाय इति सन्तो वदन्ति हि ॥ ७० ॥

善き人々は、他者の苦しみから解き放たれるためにシャーストラを聴聞し学ぶ。まことに聖者たちは、「シャーストラの真の目的は、あらゆる生きとし生けるものの悲しみを滅すること」と説く。

Verse 71

यत्र सन्तः प्रवर्त्तन्ते तत्र दुःखं न बाधते । वर्तते यत्र मार्तण्डः कथं तत्र तमो भवेत् ॥ ७१ ॥

聖なる人々が住み、正法に従って行ずるところでは、苦しみは害し得ない。マールタンダ（太陽）が輝くところに、どうして闇があり得ようか。

Verse 72

इत्येवं वादिनी सा तु स्वपत्युश्चापराः क्रियाः । चकार तत्सरस्तीरे मुनिप्रोक्तविधानतः ॥ ७२ ॥

かく語り終えると、彼女はその湖のほとりで、牟尼の説いた作法のとおりに、夫のための儀礼と、ほかの定められた行を正しく執り行った。

Verse 73

स्थिते तत्र मुनौ राजा देवराडिव संज्वलन् । चितामध्याद्विनिष्क्रम्य विमानवरमास्थितः ॥ ७३ ॥

牟尼がそこに立つ間、王は—神々の主のごとく赫々と輝きつつ—火葬の薪のただ中より現れ出で、壮麗なるヴィマーナ（天の車）に乗り座した。

Verse 74

प्रपेदे परमं धाम नत्वा चौर्वं मुनीश्वरम् । महापातकयुक्ता वा युक्ता वा चोपपातकैः । परं पदं प्रयान्त्येव महद्भिरवलोकिताः ॥ ७४ ॥

賢者たちの主にして大牟尼に礼拝して、チャウルヴァは至上の住処に到った。大罪を負う者も、また小さき過ちに絡む者も、偉大なる聖者の慈眼に触れれば、必ずや最高の境地へと至る。

Verse 75

कलेवरं वा तद्भस्म तद्धूमं वापि सत्तम । यदि पश्यति पुण्यात्मा स प्रयाति परां गतिम् ॥ ७५ ॥

おお、善き者のうち最上なる者よ。清らかな魂がその身を、あるいはその灰を、さらにはその煙さえ見れば、至上の帰趣に到る。

Verse 76

पत्युः कृतक्रिया सा तु गत्वाश्रमपदं मुनेः । चकार तस्य शुश्रूषां सपत्न्या सह नारद ॥ ७६ ॥

夫の葬送の儀を終えると、彼女は牟尼の庵へ赴いた。そこで、おおナーラダよ、彼女は同夫の妻とともに、その牟尼に身を捧げて奉仕した。

Verse 77

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गामाहात्म्यं नाम सप्तमोऽध्यायः ॥ ७ ॥

かくして、聖なる『ブリハンナーラディーヤ・プラーナ』前分（Pūrva-bhāga）第一品（Prathama-pāda）における「ガンガーの偉大さ」と名づけられた第七章は終わる。