Adhyaya 119

Verse 1

/ अप ह< बक। है २ >> सप्तदशाधिकशततमो< ध्याय: सात्यकि और द्रोणाचार्यका युद्ध

サンジャヤは言った。「大王よ、シニの孫サーティヤキがあちこちを駆け巡り、御軍を死の顎へと送り込んでいたとき、バラドヴァージャの子ドローナは、彼に向けて大いなる矢の雨を降らせ始めた。」

Verse 2

स सम्प्रहारस्तुमुलो द्रोणसात्वतयोरभूत्‌ । पश्यतां सर्वसैन्यानां बलिवासवयोरिव,राजन! सम्पूर्ण सैनिकोंके देखते-देखते बलि और इन्द्रके समान द्रोणाचार्य और सात्यकिका वह युद्ध बड़ा भयंकर हो गया

サンジャヤは言った。「大王よ、全軍が見守る中、ドローナとサーティヤキの間に、バリとヴァーサヴァ（インドラ）の戦いにも比すべき、凄まじく騒然たる激突が起こった。」

Verse 3

ततो द्रोण: शिने: पौत्रं चित्रै: सर्वायसै: शरै: । त्रिेभिराशीविषाकारैललाटे समविध्यत

サンジャヤは言った。「それからドローナは、シニの孫サーティヤキの額を、斑に彩られ、全て鉄で作られ、毒蛇のごとく恐ろしい三本の矢で射抜き、深く突き立てた。」

Verse 4

तैर्ललाटार्पितिर्बाणर्युयुधानस्त्वजिद्वागै: । व्यरोचत महाराज त्रिशूज्र इव पर्वत:,महाराज! ललाटमें धँसे हुए उन सीधे जानेवाले बाणोंके द्वारा युयुधान तीन शिखरोंवाले पर्वतके समान सुशोभित हुए

サンジャヤは言った。「大王よ、まっすぐ飛ぶその矢が額に突き立ったままのユユダーナ（サーティヤキ）は、三つの峰をもつ山のように輝いて見えた。」

Verse 5

ततो<5स्य बाणानपरानिन्द्राशनिसमस्वनान्‌ | भारद्वाजोडन्तरप्रेक्षी प्रेषयामास संयुगे

サンジャヤは言った。「それからバーラドヴァージャの子（ドローナ）は隙をうかがい、戦場でさらに多くの矢を彼に放った。その轟きはインドラの金剛（ヴァジュラ）のようであった。」

Verse 6

तान्‌ द्रोणचापनिर्मुक्तान्‌ दाशा्: पतत: शरान्‌ | द्वाभ्यां द्वाभ्यां सुपुड्खाभ्यां चिच्छेद परमास्त्रवित्‌

サンジャヤは言った。「ドローナの弓から放たれた十本の矢が飛来すると、至高の武器に通じ、ダーシャールハ族の誉れであるサーティヤキは、良き羽根を備えた矢でそれらを二本ずつ断ち切った。」

Verse 7

तामस्य लघुतां द्रोण: समवेक्ष्य विशाम्पते । प्रहस्य सहसाविध्यत्‌ त्रिंशता शिनिपुड्रवम्‌

サンジャヤは言った。「民の主よ。彼の身の軽さと素早い動きを見て、ドローナは笑った。そして瞬く間に、シニ族随一の勇士サーティヤキを三十本の矢で射抜き、傷を負わせた。」

Verse 8

पुन: पञ्चाशतेषूणां शितेन च समार्पयत्‌ । लघुतां युयुधानस्य लाघवेन विशेषयन्‌

サンジャヤは言った。「さらに彼は、剃刀のごとく鋭い五十本の矢でユユダーナを再び射た。勝る敏捷を示して、ユユダーナの名高い身軽さを無力に見せたのである。」

Verse 9

समुत्पतन्ति वल्मीकाद्‌ यथा क्ुद्धा महोरगा: । तथा द्रोणरथाद्‌ राजन्नापतन्ति तनुच्छिद:

サンジャヤは言った。「王よ、怒れる大蛇が蟻塚から跳ね上がるように、ドローナの戦車からは、身を貫く矢弾が次々と飛び出して突進してくる。」

Verse 10

राजन! जैसे बॉबीसे क्रोधमें भरे हुए बहुत-से सर्प प्रकट होते हैं

サンジャヤは言った。「王よ、激しい怒りに膨れた蛇が群れをなして忽然と現れるように、ドローナの戦車からは身を穿つ矢が噴き出し、四方へと降り注いだ。さらに同じく、ユユダーナもまた幾十万という“血を啜る”矢を放ち、ドローナの戦車へ雨のごとく浴びせかけた。」

Verse 11

लाघवाद्‌ द्विजमुख्यस्य सात्वतस्य च मारिष । विशेष नाध्यगच्छाम समावास्तां नरर्षभौ

サンジャヤは言った。「尊き御方よ、婆羅門の第一人者ドローナと、サートヴァタの勇士の素早い手さばきを見れば、我らには両者の差を見いだせなかった。人間の中の雄牛たるその二人は、まことに互角に見えた。」

Verse 12

सात्यकिस्तु ततो द्रोणं नवभिर्नतपर्वभि: । आजपघान भुशं क्रुद्धो ध्वजं च निशितै: शरै:

サンジャヤは言った。ついでサーティヤキは怒りに燃え、節の曲がった九本の矢でドローナを激しく射ち、さらに鋭い矢でドローナの旗印（ドゥヴァジャ）までも傷つけた。

Verse 13

सारथिं च शतेनैव भारद्वाजस्य पश्यत: । लाघवं युयुधानस्य दृष्टवा द्रोणो महारथ:

サンジャヤは言った。バーラドヴァージャ（ドローナ）の目の前で、ユユダーナは御者を百本の矢で射た。ユユダーナの敏捷を見た大車戦士ドローナは応じ、サーティヤキの御者を七十本の矢で貫き、さらに馬一頭ごとに三本ずつ矢を浴びせて傷つけた。

Verse 14

सप्तत्या सारथिं विद्ध्वा तुरज्जांश्न त्रिभिस्त्रिभि: । ध्वजमेकेन चिच्छेद माधवस्य रथे स्थितम्‌

サンジャヤは言った。御者を七十本の矢で貫き、馬をそれぞれ三本ずつで射たのち、ただ一本の矢でマーダヴァの戦車に立つ旗印（ドゥヴァジャ）を断ち切った。

Verse 15

अथापरेण भल्लेन हेमपुड्खेन पत्रिणा । धनुश्वचिच्छेद समरे माधवस्य महात्मन:,इसके बाद सुवर्णमय पंखवाले दूसरे भल्लसे आचार्यने समरांगणमें महामनस्वी सात्यकिके धनुषको भी खण्डित कर दिया

サンジャヤは言った。さらに彼は、金の羽根を備え、翼あるかのごとく疾く飛ぶ別の幅広の矢で、戦いのただ中にて高貴なるマーダヴァの弓を断ち折った。

Verse 16

सात्यकिस्तु ततः क्रुद्धो धनुस्त्यक्त्वा महारथः । गदां जग्राह महतीं भारद्वाजाय चाक्षिपत्‌,इससे महारथी सात्यकिको बड़ा क्रोध हुआ। उन्होंने धनुष त्यागकर विशाल गदा हाथमें ले ली और उसे द्रोणाचार्यपर दे मारा

サンジャヤは言った。そのときサーティヤキは怒りに燃え、弓を捨て去った。大車戦士たる彼は巨大な棍棒（ガダー）を取り、バーラドヴァージャ（ドローナ師）めがけて投げ放った。

Verse 17

तामापतन्तीं सहसा पट्टबद्धामयस्मयीम्‌ । न्यवारयच्छरैद्रोणो बहुभिर्बहुरूपिभि:

サンジャヤは言った。絹の帯で結ばれた鉄の棍棒が、たちまち彼めがけて飛来するのを見て、ドローナは多種多様な無数の矢を放ち、その突進を食い止めた。

Verse 18

अथान्यद्‌ धनुरादाय सात्यकि: सत्यविक्रम: । विव्याध बहुभिवररं भारद्वाजं शिलाशितै:,तब सत्यपराक्रमी सात्यकिने दूसरा धनुष लेकर सानपर तेज किये हुए बहुसंख्यक बाणोंद्वारा वीर द्रोणाचार्यको बींध डाला

サンジャヤは言った。ついで、勇気の衰えぬサーティヤキは別の弓を取り、石で研ぎ澄ました数多の矢で、勇士バーラドヴァージャ（ドローナ阿闍梨）を射貫いた。

Verse 19

स विद्ध्वा समरे द्रोणं सिंहनादममुछ्चत । तं वैन ममृषे द्रोण: सर्वशस्त्रभूृतां वर:

サンジャヤは言った。戦場のただ中でドローナを傷つけるや、サーティヤキは獅子のごとく咆哮した。あらゆる武器の担い手の中で第一のドローナ阿闍梨は、その挑戦と屈辱に耐えられなかった。

Verse 20

ततः शक्ति गृहीत्वा तु रुक्मदण्डामयस्मयीम्‌ । तरसा प्रेषयामास माधवस्य रथं प्रति,उन्होंने सोनेकी डंडेवाली लोहेकी शक्ति लेकर उसे सात्यकिके रथपर बड़े वेगसे चलाया

サンジャヤは言った。そこで彼は金の柄を備えた鉄の槍（シャクティ）を取り、激しい勢いでマーダヴァの戦車めがけて投げ放った。

Verse 21

अनासाद्य तु शैनेयं सा शक्ति: कालसंनिभा । भित्त्वा रथं जगामोग्रा धरणीं दारुणस्वना,वह कालके समान विकराल शक्ति सात्यकितक न पहुँचकर उनके रथको विदीर्ण करके भयंकर शब्द करती हुई पृथ्वीमें समा गयी

サンジャヤは言った。その死神にも似た凄絶な槍は、シャイネーヤ（サーティヤキ）には届かず、彼の戦車を貫き裂いて、恐るべき轟音を立てながら大地へと突き刺さった。

Verse 22

ततो द्रोणं शिने: पौत्रो राजन्‌ विव्याध पत्रिणा । दक्षिणं भुजमासाद्य पीडयन्‌ भरतर्षभ

サンジャヤは言った。「そのとき王よ、シニの孫は羽根のついた矢でドローナを射た。右腕に命中し、師に痛みを与えて傷を負わせた――戦の逼迫の中では、己が陣営への義務が私的な敬意を凌ぐとき、崇敬される師でさえ標的となることを示している。」

Verse 23

द्रोणो5पि समरे राजन्‌ माधवस्य महद्‌ धनु: । अर्धचन्द्रेण चिच्छेद रथशक्त्या च सारथिम्‌

サンジャヤは言った。「王よ、戦のただ中でドローナもまた、マーダヴァ（サーティヤキ）の大弓を半月形の矢で断ち切った。さらに戦車から投げ放った槍（ラタ・シャクティ）で御者をも打ち、深手を負わせた。これは、技に支えられた容赦なき戦の暴力を示し、崇敬される師でさえ致命の妙技を休みなく振るうことを物語る。」

Verse 24

मुमोह सारथिस्तस्य रथशकक्‍्त्या समाहत: । स रथोपस्थमासाद्य मुहूर्त संन्यषीदत,द्रोणकी रथशक्तिसे आहत हो सारथि मूर्च्छिंत हो गया। वह रथकी बैठकमें पहुँचकर वहाँ दो घड़ीतक चुपचाप बैठा रहा

サンジャヤは言った。「戦車から投げられたその槍に打たれ、彼の御者は朦朧として意識を失った。戦車の座へたどり着くと、しばし黙して座り込み、その一撃に圧倒されていた――戦の暴力の中では、武人の務めを支える熟練の従者でさえ突然無力化され、戦場の秩序そのものが乱れうることを示す。」

Verse 25

चकार सात्यकी राजन्‌ सूतकर्मातिमानुषम्‌ । अयोधयच्च यद्‌ द्रोणं रश्मीन्‌ जग्राह च स्वयम्‌

サンジャヤは言った。「王よ、そのときサーティヤキは人の域を超えた御者の妙技を成し遂げた。ドローナアーチャーリヤと戦いながら、彼は自ら手綱を取り、馬を制したのである、偉大なる王よ。この句は、混乱のただ中にあっても並外れた沈着と職分への規律を示す――武の卓越が、無謀な憤激ではなく、責任ある統御と結びついているのだ。」

Verse 26

तत: शरशतेनैव युयुधानो महारथ: । अविध्यद ब्राह्माणं संख्ये हृष्टरूपो विशाम्पते,प्रजानाथ! उस युद्धस्थलमें महारथी सात्यकिने हर्षमें भरकर विप्रवर द्रोणाचार्यको सौ बाणोंसे घायल कर दिया

サンジャヤは言った。「ついで大車戦士ユユダーナ（サーティヤキ）は歓喜に燃え、戦のただ中で婆羅門ドローナを百本の矢で射て傷つけた、民の主よ。この場面は戦の苛烈な緊張を示す――かつて道義の権威であった崇敬される師であり婆羅門であっても、武器を執って戦場に立つかぎり一人の戦士として扱われる。そして勝利を求める歓びは、正義と信じる戦いの熱の中で、敬意がいかに勝利欲に覆われうるかを物語っている。」

Verse 27

तस्य द्रोण: शरान्‌ पञ्च प्रेषयामास भारत । ते घोरा: कवचं भित्त्वा पपु: शोणितमाहवे,भारत! फिर द्रोणाचार्यने सात्यकिपर पाँच बाण चलाये। वे भयंकर बाण उस रफक्षेत्रमें सात्यकिका कवच फाड़कर उनका लोहू पीने लगे

サञ्जयは語った。――そのときドローナは、バラタよ、彼に向けて五本の矢を放った。恐るべきその矢は戦場のただ中で鎧を貫き、まるで血を啜るかのようであった――戦の無慈悲な暴威と、第一の勇士でさえ負わねばならぬ痛ましい代償を映し出す。

Verse 28

निर्विद्धस्तु शरैघोेरिरक्रुद्धयत्‌ सात्यकिर्भृशम्‌ । सायकान्‌ व्यसृजच्चापि वीरो रुक्मरथं प्रति

サञ्जयは語った。――恐るべき矢に貫かれ裂かれて、勇士サーティヤキは激しい憤怒に燃え上がった。彼はただちに、黄金の戦車に乗る敵――ドローナ――へと、密なる矢の雨を浴びせ、暴に暴をもって応じた。戦の暗い勢いはさらに加速した。

Verse 29

ततो द्रोणस्य यन्तारं निपात्यैकेषुणा भुवि | अश्वान्‌ व्यद्रावयद्‌ बाणैरहतसूतांस्ततस्ततः,एक बाणसे युयुधानने द्रोणाचार्यके सारथिको धरतीपर गिरा दिया और सारथिहीन घोड़ोंको अपने बाणोंसे इधर-उधर मार भगाया

サञ्जयは語った。――ついで彼は一本の矢でドローナの御者を射落とし、地に倒した。その後、御者を失った馬たちを矢で追い立てて混乱させ、あちらこちらへと散らした。

Verse 30

स रथ: प्रद्रुत: संख्ये मण्डलानि सहस्रश: । चकार राजतो राजन्‌ भ्राजमान इवांशुमान्‌

サञ्जयは語った。――戦のただ中で、その戦車は全速で走り、幾千もの輪を描いて回り続けた。王よ、それは光り輝き、光線を放つ太陽のごとくであった。戦の暴虐の中にあってなお、王者の壮麗がそこに現れていた。

Verse 31

अभिद्रवत गृह्नीत हयान्‌ द्रोणस्प धावत | इति सम चुक्रुशु: सर्वे राजपुत्रा: सराजका:,उस समय समस्त राजा और राजकुमार पुकार-पुकारकर कहने लगे--“अरे! दौड़ो दौड़ो! द्रोणाचार्यके घोड़ोंको पकड़ो”

サञ्जयは語った。――そのとき、諸王子は諸王とともに、声を限りに繰り返し叫んだ。「突撃せよ！ 走れ！ ドローナの馬を捕らえよ！」戦場の押し合いへし合いの中、その切迫した命令は、戦術と道義の計算をあらわにする。恐るべき師にして戦士を、ただ正面からの殺戮のみで止めるのではなく、その機動と勢いを断って抑え込むのだ――恐れと必然、そして戦の無慈悲な論理が生んだ策である。

Verse 32

ते सात्यकिमपास्याशु राजन्‌ युधि महारथा: । यतो द्रोणस्तत: सर्वे सहसा समुपाद्रवन्‌,नरेश्वर! उस युद्धस्थलमें वे सभी महारथी शीघ्र ही सात्यकिका सामना छोड़कर जहाँ द्रोणाचार्य थे, वहीं सहसा भाग गये

サンジャヤは言った。「大王よ、戦場にてあの大車戦士たちは、たちまちサーティヤキを捨て、皆いっせいに、ドローナのいる方へと突進した。人の王よ！」

Verse 33

तान्‌ दृष्टवा प्रद्रुतान्‌ संख्ये सात्वतेन शरार्दितान्‌ | प्रभग्नं पुनरेवासीत्‌ तव सैन्यं समाकुलम्‌

サンジャヤは言った。「戦のただ中で、サートヴァタ（サーティヤキ）の矢に傷つけられ追い立てられつつ逃げ散る彼らを見て、いったん集め整えられていたそなたの軍勢は、再び崩れて混乱のうちに四散した。」

Verse 34

व्यूहस्यैव पुनर्दधारें गत्वा द्रोणो व्यवस्थित: । वातायमानैस्तैरश्वैर्नीतो वृष्णिशरार्दितै:

サンジャヤは言った。「ドローナは引き返し、陣形のまさに門口に再び陣取った。風のごとき速さで駆けながらも、ヴリシュニの勇士（サーティヤキ）の矢に苦しめられたその馬たちが、彼をそこへ運んだのである。」

Verse 35

पाण्डुपाज्चालसम्भिन्न॑ व्यूहमालोक्य वीर्यवान्‌ । शैनेये नाकरोद्‌ू यत्नं व्यूहमेवा भ्यरक्षत

サンジャヤは言った。「パーンダヴァとパンチャーラによって自軍の陣形が破られたのを見て、勇猛なるドローナは、シャイネーヤ（サーティヤキ）を食い止めようとする努めをやめ、陣形そのものを守ることに力を注いだ。」

Verse 36

निवार्य पाण्डुपञज्चालान्‌ द्रोणाग्नि: प्रदहन्निव । तस्थौ क्रोधेध्मसंदीप्त: कालसूर्य इवोद्यत:

サンジャヤは言った。「パーンダヴァとパンチャーラを押しとどめたのち、ドローナは燃えさかる火のごとく立ち、あたかも彼らすべてを焼き尽くすかのようであった。怒りという薪に煽られて、劫末の太陽のように輝き、打ちかからんと身構えた。」

Verse 116

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वरें सात्यकिके कौरव-सेनामें प्रवेशके पश्चात्‌ दुर्योधन और कृतवमाकि पराजयविषयक एक सौ सोलहवाँ अध्याय पूरा हुआ

サンジャヤは言った。「かくして『シュリー・マハーバーラタ』のドローナ・パルヴァ、ことにジャヤドラタ討伐の章段において、サーティヤキがカウラヴァ軍中へ強行突入したのち、ドゥルヨーダナとクリタヴァルマンが敗北へ追い込まれた次第を述べる第百十六章はここに終わる。結語は、武勇と策謀が激突する戦の奔流が止むことなく、アダルマに駆られた頑迷の報いが戦場の逆転として現れることを示している。」

Verse 117

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि सात्यकिप्रवेशे सात्यकिपराक्रमे सप्तदशाधिकशततमो<ध्याय:

かくして、尊き『マハーバーラタ』のドローナ・パルヴァ、ことにジャヤドラタ討伐の章段において、サーティヤキの入陣とその武勲を語る第百十七章はここに終わる。奥書はこの一段を、戦の代価が増しゆく中で、固き決意と武芸の精華が誓願の成就へと動員される、道義の緊張を帯びた転機として位置づける。