Adhyaya 67

Verse 1

अपन करा बछ। अर 2 चतु:षष्टितमो<5 ध्याय: भीमसेन और घटोत्कचका पराक्रम

サンジャヤは言った。「王よ、そのときブーリシュラヴァスは烈しい憤怒にとらわれ、サーティヤキを九本の矢で射抜いた。まるで大象を鋭い象鉤で突き、追い立てて駆るがごとく。戦場の怒りは技を残虐へと変え、戦の暴力をいよいよ激しくすることが示されている。」

Verse 2

कौरवं सात्यकिश्नैव शरै: संनतपर्वभि: | अवारयदमेयात्मा सर्वलोकस्य पश्यत:,तब अमेय आत्मबलसम्पन्न सात्यकिने भी झुकी हुई गाँठवाले बाणोंसे सब लोगोंके देखते-देखते कुरुवंशी भूरिश्रवाको रोक दिया

サンジャヤは言った。「全軍の見守る中、量り知れぬ魂をもつサーティヤキは、節の曲がった矢をもってクル族の勇士を制し、その進撃を戦場のただ中で食い止めた。乱戦にあって武勇は、ただ殺すためではなく、敵の勢いを断ち、節度ある力で味方を護るためにも振るわれるのである。」

Verse 3

ततो दुर्योधनो राजा सोदर्य: परिवारित: । सौमदत्तिं रणे यत्त: समन्तात्‌ पर्यवारयत्‌,यह देख भाइयोंसहित राजा दुर्योधनने युद्धके लिये उद्यत होकर भूरिश्रवाको चारों ओरसे घेरकर उसकी रक्षामें तत्पर हो गये

そのときドゥルヨーダナ王は、兄弟たちに囲まれて戦場へ進み、四方からサウマダッティ（ブーリシュラヴァス）を取り巻いて護りの輪を作り、守り抜こうとした。ここには戦の苛烈な忠誠がある—血縁と陣営の義務が、人をして道義の重い葛藤のただ中でも、味方をかばわせるのである。

Verse 4

त॑ चैव पाण्डवा: सर्वे सात्यकिं रभसं रणे । परिवार्य स्थिता: संख्ये समनन्‍्तात्‌ सुमहौजस:,उधर महान्‌ तेजस्वी समस्त पाण्डव भी युद्धमें वेगपूर्वक आगे बढ़नेवाले सात्यकिको सब ओरसे घेरकर समरभूमिमें डट गये

サンジャヤは言った。「またパーンダヴァたちは皆、戦の中で衝動的な速さで突進するサーティヤキを取り囲み、戦場に踏みとどまって四方から大いなる力で護った。この場面は、武人の連帯という掟を示す。乱戦において正しき道は、孤独な豪胆ではなく、盟友を組織だって守り、危難に対して共に立つことにある。」

Verse 5

भीमसेनस्तु संक्रुद्धों गदामुद्यम्प भारत । दुर्योधनमुखान्‌ सर्वान्‌ पुत्रांस्ते पर्यवारयत्‌

サンジャヤは言った。怒りに燃えたビーマセーナは棍棒を掲げ、バーラタよ、ドゥルヨーダナを先頭とする汝の子らすべてに立ちはだかり、彼らを取り囲んで進退を封じた。

Verse 6

भारत! क्रोधमें भरे हुए भीमसेनने गदा उठाकर आपके दुर्योधन आदि सब पुत्रोंको अकेले ही रोक दिया ।। रथैरनेकसाहसरै: क्रोधामर्षसमन्वित: । नन्दकस्तव पुत्रस्तु भीमसेनं॑ महाबलम्‌

サンジャヤは言った。バーラタの末裔よ、怒りに満ちたビーマセーナは棍棒を掲げ、ドゥルヨーダナをはじめ汝の子らすべてを、ただ一人で食い止めた。幾千もの戦車に囲まれ、憤怒と傷ついた誇りに駆られて、汝の子ナンダカは大力のビーマセーナに挑みかかった。

Verse 7

विव्याध विशिखै: षड्भि: कड़कपत्रै: शिलाशितै: । तब क्रोध और अमर्षमें भरे हुए आपके पुत्र नन्दकने कई हजार रथियोंके साथ आकर शिलापर तेज किये हुए कंकपत्रयुक्त छः: बाणोंसे महाबली भीमसेनको बींध डाला || ६६ || दुर्योधनश्व॒ समरे भीमसेनं महारथम्‌

サンジャヤは言った。彼は石で研ぎ澄まし、鷺の羽を矢羽とした六本の矢でビーマセーナを射貫いた。ついで汝の子ナンダカは、怒りと傷ついた誇りに膨れ上がり、幾千の戦車武者とともに進み出て、石研ぎの鋭い鷺羽の六矢をもって大力のビーマを突き立てた。ドゥルヨーダナもまた戦場で、あの大車戦士ビーマセーナに攻めかかった。

Verse 8

ततो भीमो महाबाहु: स्वरथं सुमहाबल:

サンジャヤは言った。そのときビーマは、剛腕にして大いなる力を備え、自らの戦車で前進した。

Verse 9

आरुरोह रथश्रेष्ठ विशोक॑ चेदमब्रवीत्‌ । तब महाबली महाबाहु भीमसेन अपने श्रेष्ठ रथपर आरूढ़ हो गये और सारथि विशोकसे इस प्रकार बोले-- ।। ८ ई ।। एते महारथा: शूरा धार्तराष्ट्राः: समागता:

サンジャヤは言った。大いなる力を備えた剛腕の英雄ビーマセーナは、優れた戦車に乗り込み、御者ヴィショーカにこう告げた。「見よ、ここに集いしは、ドゥリタラーシュトラ方の勇猛なる大車戦士たちである。」

Verse 10

मनोरथद्रुमो5स्माकं चिन्तितो बहुवार्षिक:

サンジャヤは言った。「我らにとって、幾年も思い描いてきた願いを叶える樹が、ついに手の届くものとして見えてきたのだ。」

Verse 11

यत्राशोक समुत्क्षिप्ता रेणवो रथनेमिभि:

サンジャヤは言った。「アショーカ（ドリタラーシュトラ）よ、あそこだ——戦車の車輪の縁が巻き上げた塵が舞い上がり、矢の斉射と入り混じって天空から地平の果てまで広がるその場所に、ドゥルヨーダナ王自らが甲冑と武具を整え、戦いに備えて立っている。」

Verse 12

प्रयास्यन्त्यन्तरिक्षं हि शरवृन्दैर्दिगन्तरे । तत्र तिष्ठति संनद्धः स्वयं राजा सुयोधन:

「まことに、矢の群れが虚空を裂いて四方へ飛び交う。そのただ中に、スヨーダナ（ドゥルヨーダナ）王自らが武装を整え、備えを固めて立っている。」

Verse 13

भ्रातरश्चास्य संनद्धा: कुलपुत्रा मदोत्कटा: । एतानद्य हनिष्यामि पश्यतस्ते न संशय:

サンジャヤは言った。「彼の兄弟たちもまた、武具を整えて立っている——名門の戦士、誇りに燃える者たちだ。今日、私はお前の目の前で彼らを討つ。疑いはない。」

Verse 14

तस्मान्ममाश्चान्‌ संग्रामे यत्त: संयच्छ सारथे । “उसके कुलीन और मदोन्मत्त भाई भी वहीं कवच बाँधकर खड़े हैं। आज तुम्हारे देखते-देखते मैं इन सबका विनाश करूँगा, इसमें संशय नहीं है। अतः सारथे! तुम सावधान होकर संग्राममें मेरे घोड़ोंको काबूमें रखो” || १३ ह ।।

サンジャヤは言った。「ゆえに、御者よ、戦場では一層気を引き締め、我が馬を確かに御してくれ。」

Verse 15

विव्याध दशभिस्ती क्षण: शरै: कनकभूषणै: । नन्दकं च त्रिभिबणिरभ्यविध्यत्‌ स्तनान्तरे

サञ्जयは言った。そう言い終えるや、クンティーの子ビーーマは、黄金で飾られた鋭い矢十本で汝の子ドゥルヨーダナを射貫き、さらにナンダカの胸のあたりを三矢で深く傷つけた、王よ。

Verse 16

त॑ तु दुर्योधन:षष्ट्या विद्ध्वा भीम॑ महाबलम्‌ | त्रिभिरन्यै: सुनिशितैर्विशोकं प्रत्यविध्यत,यह देख दुर्योधनने साठ बाणोंसे महाबली भीमसेनको घायल करके अन्य तीन पैने बाणोंसे सारथि विशोकको भी घायल कर दिया

サञ्जयは言った。ドゥルヨーダナは大力のビーーマを六十の矢で射て傷つけ、さらにきわめて鋭い三矢で御者ヴィショーカをも射抜いた。

Verse 17

भीमस्य च रणे राजन धरनुश्चिच्छेद भासुरम्‌ । मुष्टिदेशे भृशं ती#णैस्त्रिभिर्भल्लैर्हसन्निव

サञ्जयは言った。王よ、戦場のただ中で彼は、まるで微笑むかのように、きわめて鋭いバッラ矢三本でビーーマの輝く弓を握りのところから断ち切った。

Verse 18

समरे प्रेक्ष्य यन्तारं विशोक॑ तु वृकोदर: । पीडित॑ विशिखैस्ती#्ष्णैस्तव पुत्रेण धन्विना

サञ्जयは言った。汝の子なる弓手が放った鋭い矢によって、戦場で自らの御者ヴィショーカが傷つき苦しむのを見て、狼腹の勇士（ビーーマ）は耐えられなかった。怒りに燃え、彼は天授の弓を手に取り、汝の子を討たんと決し、翼ある剃刀のごとき刃先の矢をつがえて、ドゥルヨーダナ王の優れた弓を断ち切った。

Verse 19

अमृष्यमाण: संरब्धो भरनुर्दिव्यं परामृशत्‌ । पुत्रस्य ते महाराज वधार्थ भरतर्षभ

サञ्जयは言った。耐えがたく、怒りに燃えた彼は天界の弓を取り上げた。大王よ、バラタ族の雄牛よ、汝の子を討たんとの意をもって、翼ある剃刀の刃の矢をつがえ、それによってドゥルヨーダナ王の優れた弓を断ち落とした。

Verse 20

समाधत्त सुसंकुद्धः क्षुरप्रं लोमवाहिनम्‌ । तेन चिच्छेद नृपतेर्भीम: कार्मुकमुत्तमम्‌

サンジャヤは言った。怒りに燃えたビーマは、剃刀の刃のごとく鋭い矢をつがえた。髪の毛のように細い羽を備え、疾風のごとく走るその矢で、王の優れた弓を断ち切った――ドゥルヨーダナの戦う力を砕き、戦場の正しき憤怒のうちにその敗北を早めんがためである。

Verse 21

सो<पविद्धय धनुश्किन्न॑ पुत्रस्ते क्रोधमूर्च्छित: । अन्यत्‌ कार्मुकमादत्त सत्वरं वेगवत्तरम्‌

サンジャヤは言った。「王よ、弓を断たれるや、そなたの子は怒りに呑まれて我を失い、その折れた弓を投げ捨て、ただちにさらに速く力強い別の弓を取り上げた。」

Verse 22

संदधे विशिखं घोरं कालमृत्युसमप्रभम्‌ । तेनाजघान संक्रुद्धों भीमसेनं स्तनान्तरे,फिर उसके ऊपर काल और मृत्युके समान तेजस्वी भयंकर बाण रखा और कुपित हो उसके द्वारा भीमसेनकी छातीमें गहरा आघात किया

サンジャヤは言った。彼は「時」と「死」に等しく輝く、恐るべき矢をつがえた。そして憤怒のままにそれを放ち、ビーマセーナの胸のあたりを射抜いて、深く重い一撃を与えた。

Verse 23

स गाढविद्धो व्यथित: स्यन्दनोपस्थ आविशत्‌ । स निषण्णो रथोपस्थे मूर्च्छामभभिजगाम ह,उस बाणसे अत्यन्त घायल हो भीमसेन व्यथाके मारे रथकी बैठकमें बैठ गये। वहाँ बैठते ही उन्हें मूर्च्छां आ गयी

サンジャヤは言った。深く射られ、痛みに苛まれた彼は戦車の座へと身を入れた。車台に腰を下ろすや否や、たちまち気を失った。

Verse 24

त॑ दृष्टवा व्यथितं भीममभिमन्युपुरोगमा: । नामृष्यन्त महेष्वासा: पाण्डवानां महारथा:,भीमसेनको प्रहारसे पीड़ित हुआ देख अभिमन्यु आदि महाथनुर्धर पाण्डव महारथी यह सहन न कर सके

サンジャヤは言った。ビーマが一撃に苦しみ、動揺するのを見て、アビマンニュを先頭とするパーンダヴァの大弓手たる大車戦士たちは、もはや堪えられなかった。

Verse 25

ततस्तु तुमुलां वृष्टिं शस्त्राणां तिग्मतेजसाम्‌ | पातयामासुरव्यग्रा: पुत्रस्य तव मूर्थनि,फिर तो सब लोगोंने आपके पुत्रके मस्तकपर निर्भय होकर तेजस्वी शस्त्रोंकी भयंकर वर्षा प्रारम्भ कर दी

サンジャヤは言った。「そのとき彼らは怯むことなく、鋭く燃え立つ武器の轟く雨を、汝の子の頭上へと浴びせかけた――戦場の狂乱はいよいよ激しさを増し、戦の無慈悲な勢いはさらに加速した。」

Verse 26

प्रतिलभ्य तत: संज्ञां भीमसेनो महाबल: । दुर्योधन त्रिभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध पञचभि:,तत्पश्चात्‌ होशमें आनेपर महाबली भीमसेनने दुर्योधनको पहले तीन बाणोंसे बींधकर फिर पाँच बाणोंसे घायल किया

サンジャヤは言った。「意識を取り戻すや、大力のビーマセーナはドゥルヨーダナを射た――まず三矢で貫き、さらに五矢で重ねて傷を負わせた。戦において回復はたちまち新たな猛攻に試され、耐え抜く力こそ武の決意を量る尺度となる。」

Verse 27

शल्यं च पज्चविंशत्या शरैरविव्याध पाण्डव: । रुक्मपुड्खैर्महेष्वास: स विद्धो व्यपयाद्‌ रणात्‌

サンジャヤは言った。「パーンダヴァの戦士は、金の羽根を備えた二十五の矢でシャリヤ王を射貫いた。傷を負ったシャリヤは戦場から退いた――戦においては、いかなる名弓の士といえども、優勢な力に圧されれば退却を余儀なくされることを示している。」

Verse 28

प्रत्युद्ययुस्ततो भीम॑ तव पुत्राश्चतुर्दश । सेनापति: सुषेणश्र जलसंध: सुलोचन:

サンジャヤは言った。「それから、ああビーマよ、汝の十四人の子らが反撃の進軍に出た――総大将スシェーナ、さらにジャラサンダとスローチャナも加わって。戦の圧力のもとでは、近き血縁でさえ相対する陣に駆り立てられ、個の安寧ではなく忠誠と命令に従わされることが示される。」

Verse 29

उग्रो भीमरथो भीमो वीरबाहुरलोलुप: । दुर्मुखो दुष्प्रधर्षश्व॒ विवित्सुर्विकट: सम:

サンジャヤは言った。「『さらにウグラ、ビーマラタ、ビーマ、そして貪りなきヴィーラバーフ――またドゥルムカ、屈し難きドゥシュプラダルシャ、ヴィヴィツ、ヴィカタもいた。いずれも堅固にして、心は平衡を保っていた』。」

Verse 30

विसृजन्तो बहून्‌ बाणान्‌ क्रोधसंरक्तलोचना: । भीमसेनमभिद्रुत्य विव्यधु: सहिता भृूशम्‌

サンジャヤは言った。怒りに目を赤くし、彼らは無数の矢を放った。皆で一斉にビーマセーナへ突進し、激しく射貫いた。

Verse 31

राजन्‌! तब आपके चौदह पुत्रोंने भीमसेनपर धावा किया। उनके नाम ये हैं--सेनापति

サンジャヤは言った。「王よ、そのとき汝の十四人の子らがビーマセーナに襲いかかった。名はセーナーパティ、スシェーナ、ジャラサンダ、スローチャナ、ウグラ、ビーマラタ、ビーマ、ヴィーラバーフ、アロールパ、ドゥルムカ、ドゥシュプラダルシャ、ヴィヴィツ、ヴィカタ、サマ。皆、怒りに目を赤くして矢の雨を浴びせ、群れてビーマセーナを深く傷つけた。汝の子らを見た剛力のビーマセーナは、群れの中の狼のごとく口端を舐め、ガルダの速さでまっすぐ彼らへ突進した。間合いに入るや、パーンドゥの子は剃刀の刃のように鋭い矢でセーナーパティの首を斬り落とした。」

Verse 32

अभिपत्य महाबाहुर्गरुत्मानिव वेगित: । सेनापते: क्षुरप्रेण शिरश्षिच्छेद पाण्डव:

サンジャヤは言った。剛腕のパーンドゥの子はガルダのごとく疾く突進し、剃刀の刃のように鋭い矢で将の首を断ち切った。

Verse 33

सम्प्रहस्य च हृष्टात्मा त्रिभिर्बाणैर्महाभुज: । जलसंध॑ विनिर्भिद्य सोइनयद्‌ यमसादनम्‌,तत्पश्चात्‌ प्रसन्नचित्त हो उन महाबाहुने हँसते-हँसते जलसंधको तीन बाणोंसे विदीर्ण करके यमलोक पहुँचा दिया

サンジャヤは言った。高らかに笑い、心躍らせて、その大腕の戦士はジャラサンダを三本の矢で貫き、ヤマの住処へ送り込んだ。

Verse 34

सुषेणं च ततो हत्वा प्रेषयामास मृत्यवे । उग्रस्य सशिरस्त्राणं शिरश्नन्द्रोपमं भुवि

サンジャヤは言った。次いで彼はスシェーナを討ち、死へと送り渡した。さらにウグラの首は—兜をなお戴いたまま—地に落ち、月のように輝いた。

Verse 35

पातयामास भल्लेन कुण्डलाभ्यां विभूषितम्‌ | तदनन्तर सुषेणको मारकर मौतके घर भेज दिया और उग्रके कुण्डलमण्डित चन्द्रोपम मस्तकको एक भल्‍्लके द्वारा शिरस्त्राणसहित काटकर पृथ्वीपर गिरा दिया || ३४ ह ।।

サञ्जयは言った。鋭いバッラ（bhalla）の矢で、耳飾りを一対つけた武者を射落とした。さらにヴィーラバーフをも—旗印、馬、御者もろとも—打ち倒し、戦の狂熱のただ中では武の冴えが、戦士の誇りと権勢を支えるものを瞬く間に断ち切ることを示した。

Verse 36

भीमभीमरथौ चोभौ भीमसेनो हसन्निव

サञ्जयは言った。二つながら—ビーマとその恐るべき戦車—は凄まじく見えた。しかもビーマセーナは、まるで笑っているかのように、戦場の戦慄のただ中で恐れぬ自信を示し、それは残虐ではなく決意の徴であった。

Verse 37

ततः सुलोचनं भीम: क्षुरप्रेण महामृधे

サञ्जयは言った。ついで、その大いなる激戦のただ中で、ビーマは剃刀の刃のように鋭い矢でスローチャナを射た。これは、戦においては名高い勇士でさえたちまち苛烈な戦の掟に服し、勇気と義務（ダルマ）が断乎たる、しばしば容赦なき一撃によって試されることを物語る。

Verse 38

पुत्रास्तु तव तं दृष्टया भीमसेनपराक्रमम्‌

サञ्जयは言った。王よ、そこに残っていたあなたの他の息子たちは、ビーマセーナの武威を見て恐怖に打たれ、パーンドゥの高貴なる子の矢の雨に耐えられず、四方へと逃げ散った。この光景は、明らかな勇武の前に驕りが崩れ、恐れが不義の陣の結束を溶かしてしまうことを示している。

Verse 39

शेषा येडन्ये5भवंस्तत्र ते भीमस्य भयार्दिता: । विप्रद्रुता दिशो राजन्‌ वध्यमाना महात्मना

サञ्जयは言った。「そこになお残っていた者たちも、ビーマの威力に恐れおののいた。王よ、逃走へと追い立てられ、彼らは四方へ散り、しかも大いなる魂のその武者に斬り伏せられつつあった。」

Verse 40

ततोडब्रवीच्छान्तनव: सवनिव महारथान्‌ | एष भीमो रणे क्रुद्धो धार्तराष्ट्रानू महारथान्‌

サンジャヤは言った。するとシャンタヌの子（ビーシュマ）は、集まった大車戦士たちに告げた。「見よ、戦場で憤怒に燃えるビーマが、ダーリタラーシュトラ方の勇将たちを打ち倒している。ゆえに汝らは皆、力を合わせ、速やかに彼を抑えよ。」

Verse 41

यथा प्राग्र्यान्‌ यथा ज्येष्ठान्‌ यथा शूरांश्व संगतान्‌ । निपातयत्युग्रधन्वा त॑ प्रगृूह्लीत माचिरम्‌

サンジャヤは言った。「あの猛き弓手が、先陣の者、長老、そして集いし英雄たちを次々と倒すのだから、ためらうことなく直ちに彼を抑えよ。」 その後、シャンタヌの子ビーシュマは、すべての大車戦士に告げた。「このビーマセーナは戦場で憤怒に燃え、ドリタラーシュトラの子ら—先達、年長者、そして勇猛なる者で、彼に立ち向かって来た戦士たち—を打ち倒している。ゆえに汝らは皆、力を合わせ、速やかに彼を制せよ。」

Verse 42

एवमुक्तास्तत: सर्वे धार्तराष्ट्रस्य सैनिका: । अभ्यद्रवन्त संक्रुद्धा भीमसेनं महाबलम्‌,उनके ऐसा कहनेपर दुर्योधनके सभी सैनिक कुपित हो महाबली भीमसेनकी ओर दौड़े

サンジャヤは言った。その言葉が告げられるや、ドリタラーシュトラ方の兵は皆、怒りに燃えて一団となり、大力のビーマセーナへと突進した。

Verse 43

भगदत्त: प्रभिन्नेन कुड्जरेण विशाम्पते । अभ्ययात्‌ सहसा तत्र यत्र भीमो व्यवस्थित:,प्रजानाथ! राजा भगदत्त मदवर्षी गजराजपर आरूढ़ हो सहसा उस स्थानपर आ पहुँचे, जहाँ भीमसेन खड़े थे

サンジャヤは言った。おお民の主よ。バガダッタ王は、発情の狂気に駆られて隊列を踏み破った象王に乗り、ビーマが備えて立つその場所へ、たちまち突進した。

Verse 44

आपततन्नेव च रणे भीमसेनं शिलीमुखै: । अदृश्यं समरे चक्रे जीमूत इव भास्करम्‌

サンジャヤは言った。ビーマセーナが戦場へ突進するそのさなか、彼はシリームカの矢を浴びせられた。さらに乱戦のただ中で、攻め手は彼を視界から消し去った――あたかも雲の塊が太陽を覆い隠すように。

Verse 45

युद्धमें आते ही उन्होंने अपने बाणोंसे भीमसेनको अदृश्य कर दिया, मानो सूर्य बादलोंसे ढक गये हों ।।

サンジャヤは言った。だが、アビマンニュを先頭とする大車戦士たちは、戦場のただ中でビーマが矢の嵐に覆い尽くされるのを黙って見過ごせなかった。己の腕力を頼みに彼らは迫り、四方から矢を雨のごとく浴びせてバガダッタを押しとどめ、ついにはその乗象までも全身を射抜いた。

Verse 46

त एनं शरवर्षेण समन्तात्‌ पर्यवारयन्‌ | गजं च शरवृष्ट्या तु बिभिदुस्ते समन्‍्तत:

サンジャヤは言った。彼らは矢の雨で四方から彼を取り囲み、同じ矢の豪雨でその象をもあらゆる方角から射抜いた。

Verse 47

स शस्त्रवृष्ट्याभिहत: समस्तैस्तैर्महारथै: । प्राग्ज्योतिषगजो राजन्‌ नानालिड्रैः सुतेजनै:

サンジャヤは言った。王よ、プラーグジョーティシャの象は、あの大車戦士たち全員が一斉に放った武器の雨に打たれた。剃刀のように鋭く研ぎ澄まされた、さまざまな刃の飛び道具が降り注いだのである。

Verse 48

संजातरुधिरोत्पीड: प्रेक्षणीयो5भवदू रणे । गभस्तिभिरिवार्कस्य संस्यूतो जलदो महान्‌

サンジャヤは言った。戦場では、それは目を奪う光景となった。新たな血潮がほとばしり、まるで太陽の光条に縫い合わされて一つに固められた巨大な雲のようであった。

Verse 49

राजन! जो नाना प्रकारके चिह्न धारण करनेवाले और अत्यन्त तेजस्वी थे, उन समस्त महारथियोंद्वारा की हुई अस्त्र-शस्त्रोंकी वर्षासे बहुत ही घायल होकर प्राग्ज्योतिषनरेश भगदत्तका वह हाथी मस्तकपर रक्तसे रंजित हो रणक्षेत्रमें देखने ही योग्य हो रहा था, मानो सूर्यकी अरुण किरणोंसे व्याप्त रँगा हुआ महामेघ हो ।।

サンジャヤは言った。バガダッタに駆り立てられ、発情の液を滴らせる象は、定められた刻に放たれた死そのもののように、彼らすべてへ突進した。

Verse 50

तस्य तत्‌ सुमहद्‌ रूप॑ दृष्टवा सर्वे महारथा:

サञ्जयは語った。彼のあまりにも巨大で畏るべき姿を見て、すべての大車戦士は驚嘆と恐怖に打たれた――その遭遇は一瞬、常の武の自信を停止させ、老練の戦士にさえ人の力を超えた威力と向き合わせたのである。

Verse 51

ततस्तु नृपतिः क्रुद्धों भीमसेनं स्तनान्तरे

サञ्जयは語った。ついで王は怒りに燃え、ビーマセーナの胸のあたりを打ち据えた――戦場の憤怒が、統べる者にさえ節度を捨てさせ、直接の肉体的暴力へと駆り立てることを示す一撃であった。

Verse 52

आजघान महाराज शरेणानतपर्वणा | महाराज! तत्पश्चात्‌ राजा भगदत्तने कुपित होकर झुकी हुई गाँठवाले बाणसे भीमसेनकी छातीमें गहरी चोट पहुँचायी ।। ५१ है ।। सो5तिविद्धो महेष्वासस्तेन राज्ञा महारथ:

サञ्जयは語った。大王よ、彼は節の曲がった矢で射貫いた。かくしてその大弓手にして大車戦士は、王の矢に貫かれて重傷を負った――戦の熱の中では、怒りと武芸が、名高き英雄にさえ決定的な一撃を加えさせることを物語る。

Verse 53

तांस्तु भीतान्‌ समालक्ष्य भीमसेनं च मूर्च्छितम्‌

サञ्जयは語った。彼らが恐怖に打たれ、ビーマセーナまでも気絶して横たわるのを見て、その光景は戦の混乱のただ中で勇気が突如として崩れ落ちるさまを示した――暴力と衝撃が人の耐え得る限界を超えるとき、強者でさえ圧倒されうるという倫理の戒めである。

Verse 54

ननाद बलवतन्नादं भगदत्त: प्रतापवान्‌ | उन सब महारथियोंको भयभीत और भीमसेनको मूर्च्छित हुआ देख प्रतापी भगदत्तने बड़े जोरसे सिंहनाद किया ।। ५३ है ।। ततो घटोत्कचो राजन प्रेक्ष्य भीम॑ तथागतम्‌

サञ्जयは語った。武威あるバガダッタは、獅子のごとき力強い咆哮を轟かせた。大車戦士たちが恐怖に沈み、ビーマセーナが気絶して倒れているのを見て、彼はさらに大音声の獅子吼を放った。すると大王よ、ガトートカチャはその有様のビーマを見て応じんと動き出した――戦の圧迫の中、親族の危難へと心を引かれたのである。

Verse 55

स कृत्वा दारुणां मायां भीरूणां भयवर्धिनीम्‌

サञ्जयは語った。「臆する者の恐怖をいよいよ増し立てる、凄惨なる幻術（マーヤー）を起こすや、彼は瞬く間におぞましい姿で現れた。ガトートカチャは、自らの魔力で作り出した白き象—アイラーヴァタに似た巨象—にまたがり、金剛杵（ヴァジュラ）を執るインドラのごとく、カイラーサ山のように大きく輝いて戦場へ進み出た。戦の道義が乱れるただ中で、彼は壮観と恐怖とを武器としたのである。」

Verse 56

अदृश्यत निमेषार्धाद्‌ घोररूपं समास्थित: । ऐरावणं समारूढ: स वै मायाकृतं स्वयम्‌

サञ्जयは語った。「まばたき半つにも満たぬうちに、彼は恐るべき相を帯びて姿を現した。自らの幻術で呼び出したアイラーヴァタに乗り、金剛杵（ヴァジュラ）を執るインドラのごとく進み、カイラーサ山のように巨大で輝いて見えた。その凄惨なるマーヤーによって、戦の喧騒のただ中で、気弱き者の恐怖を増し広げようとしたのである。」

Verse 57

तस्य चान्येडपि दिड्नागा बभूवुरनुयायिन: । अज्जनो वामनश्वैव महापद्मश्न सुप्रभ:

サञ्जयは語った。「さらに他の大象も彼に従った—アज्जナ、ヴァーマナ、マハーパドマ、そしてスプラバーである。」

Verse 58

त्रय एते महानागा राक्षस: समधिष्ठिता: । उसके पीछे अंजन, वामन और उत्तम कान्तिसे युक्त महापद्मय--से तीन दिग्गज और थे, जिनपर उसके साथी राक्षस सवार थे ।। ५७ ह ।। महाकायास्त्रिधा राजन्‌ प्रस्रवन्तो मं बहु

サञ्जयは語った。「王よ、彼の後ろには三頭の大象が続き、それぞれに羅刹たちが騎乗していた。名はアンジャナ、ヴァーマナ、マハーパドマ。姿は壮麗で、すぐれた光沢を放ち、軍勢の中を恐るべき戦象として進み来た。」

Verse 59

तेजोवीर्यबलोपेता महाबलपराक्रमा: । राजन! वे सभी विशालकाय दिग्गज तीन स्थानोंसे बहुत मद बहा रहे थे और तेज, वीर्य एवं बलसे सम्पन्न तथा महाबली और महापराक्रमी थे ।।

サञ्जयは語った。「王よ、それらの巨象は皆、三つの箇所から盛んな発情液を滴らせていた。威光と武勇と力を備え、強大にして勇猛無比であった。そのときガトートカチャは、自らの象を促して進ませた。」

Verse 60

ते चान्ये चोदिता नागा राक्षसैस्तैर्महाबलै:

サञ्जयは言った。さらに他のナーガの戦士たちも、あの大いなる力をもつラークシャサたちに煽られ、戦いへと駆り立てられた――戦の混乱のただ中では、強大な扇動者が、たとえ恐るべき存在であっても暴力と激化へ押し流し得ることが示されたのである。

Verse 61

परिपेतु: सुसंरब्धाश्षतुर्वष्टा श्वतुर्दिशम्‌ । महाबली राक्षसोंद्वारा प्रेरित अन्यान्य दिग्गज भी जिनके चार-चार दाँत थे, अत्यन्त कुपित हो चारों दिशाओंमें टूट पड़े |। ६० हू ।।

サञ्जयは言った。怒りに燃え、戦の狂気に駆られた四牙の象たちは、強大なラークシャサに煽られて四方へ突進した。彼らは牙と角でバガダッタの象を押し包み、あらゆる方角から苦しめた。すでに無数の矢に貫かれていたその巨獣は、さらに群象の攻めに痛みを極め、天地を震わすほどの叫びを放った――その咆哮は、インドラの金剛杵の雷鳴にも似ていた。

Verse 62

स पीड्यमानस्तैनगिर्वेदनार्त: शराहतः । अनदत्‌ सुमहानादमिन्द्राशनिसमस्वनम्‌

サञ्जयは言った。あの象たちに痛めつけられ、すでに矢傷も深かった彼は、激痛のうちに大音声を放った――それはインドラの金剛杵の雷鳴のごとき響きであった。

Verse 63

तस्य तं नदतो नादं सुघोरं भीमनि:स्वनम्‌ | श्रुत्वा भीष्मो<ब्रवीद्‌ द्रोणं राजानं च सुयोधनम्‌

サञ्जयは言った。その象の恐るべき咆哮――凄絶で、身の毛もよだつ響きを聞くや、ビーシュマはドローナとスヨーダナ王（ドゥルヨーダナ）に語りかけた。

Verse 64

एष युध्यति संग्रामे हैडिम्बेन दुरात्मना | भगदत्तो महेष्वास: कृच्छे च परिवर्तते

ビーシュマは言った。「見よ――大弓の名手バガダッタ王が、この戦場で邪心のハイディンバと戦い、苦境に陥っている。」

Verse 65

राक्षसशक्ष महाकाय: स च राजातिकोपन: । एतौ समेतौ समरे कालमृत्युसमावुभौ,“वह राक्षस विशालकाय है और वे राजा भी अत्यन्त क्रोधमें भरे हुए हैं। वे दोनों समरमें काल और मृत्युके समान हैं

サンジャヤは言った。「あの羅刹は巨躯であり、あの王もまた極度の憤怒に燃えている。戦場で相まみえ、二者が一つとなれば、まさしく“時”と“死”そのもの——避けがたい滅びの兆しである。」

Verse 66

श्रूयते चैव हृष्टानां पाण्डवानां महास्वनः । हस्तिनश्वैव सुमहान्‌ भीतस्य रुदितध्वनि:

サンジャヤは言った。「歓喜に沸くパーンダヴァたちの大いなる鬨の声が聞こえる。さらに、バガダッタの怯えた象があげる泣き声も、ひときわ大きく耳に届く。」

Verse 67

तत्र गच्छाम भद्ठ॑ं वो राजानं परिरक्षितुम्‌ । अरक्ष्यमाण: समरे क्षिप्रं प्राणान्‌ विमोक्ष्यति

サンジャヤは言った。「汝らすべてに安寧あれ。われらはバガダッタ王を守るため、あそこへ向かおう。戦場のただ中で護りなく置かれれば、王はたちまち命を落とすであろう。」

Verse 68

ते त्वरध्वं महावीर्या: कि चिरेण प्रयामहे । महान हि वर्तते रौद्र: संग्रामो लोमहर्षण:

サンジャヤは言った。「急げ、偉力の勇士たちよ！なぜ遅れるのだ。直ちに進まねばならぬ。大いなる合戦がすでに起こっている——凄烈にして恐るべく、身の毛もよだつ戦いだ。」

Verse 69

भक्तश्न कुलपुत्रश्न शूरश्न पृतनापति: । युक्त तस्य परित्राणं कर्तुमस्माभिरच्युत,“राजा भगदत्त कुलीन, शूरवीर, हमारे भक्त और सेनापति हैं। अतः अच्युत! हमें उनकी रक्षा अवश्य करनी चाहिये”

サンジャヤは言った。「バガダッタ王は、名門の出で、武勇確かな勇者にして、われらに篤く帰依する同盟者、しかも軍勢を率いる将である。ゆえに、アチュタよ、王を守ることは、われらにとって正しく、また当然の務めである。」

Verse 70

भीष्मस्य तद्‌ वच: श्रुत्वा सर्व एव महारथा: । द्रोणभीष्मौ पुरस्कृत्य भगदत्तपरीप्सया

サンジャヤは言った。「ビ―シュマの言葉を聞くや、すべての大車戦士はドローナとビ―シュマを先頭に戴き、バガダッタを確保し守り抜かんとして前進した。」

Verse 71

तान्‌ प्रयातान्‌ समालोक्य युधिष्ठिरपुरोगमा:

サンジャヤは言った。「彼らが出陣するのを見た。前にはユディシュティラが立っていた――（ここにパーンダヴァ軍もまた、確かな意志をもって進み出る）。」

Verse 72

तान्यनीकान्यथालोक्य राक्षसेन्द्र: प्रतापवान्‌

サンジャヤは言った。「その戦陣を見て、武勇で名高い猛き羅刹王は、敵の布陣を見定め、戦の苛烈な務めに身を構えた。」

Verse 73

तस्य तं॑ निनदं श्रुत्वा दृष्टवा नागांश्व युध्यत:

サンジャヤは言った。「あの雷鳴のごとき轟きを聞き、象たちが組み合って戦うのを見て、戦場は新たな激しさでうねり進んだ――戦の勢いが増し、武者たちの決意が屈せぬことを告げる不吉な徴であった。」

Verse 74

भीष्म: शान्तनवो भूयो भारद्वाजमभाषत | घटोत्कचकी वह गर्जना सुनकर तथा जूझते हुए हाथियोंको देखकर शान्तनुनन्दन भीष्मने पुनः द्रोणाचार्ससे कहा-- || ७३ ई ।। न रोचते मे संग्रामो हैडिम्बेन दुरात्मना

サンジャヤは言った。「ガトートカチャの雷鳴のごとき咆哮を聞き、象たちが激しく組み合って戦うのを見て、シャンタヌの子ビ―シュマは再びドローナに語りかけた。『邪悪なるハイディンバ（ガトートカチャ）に駆り立てられる戦は、我が心にかなわぬ。』」

Verse 75

बलवीर्यसमाविष्ट: ससहायश्च साम्प्रतम्‌ । “मुझे इस समय दुरात्मा घटोत्कचके साथ युद्ध करना अच्छा नहीं लगता; क्योंकि वह बल और पराक्रमसे सम्पन्न है और इस समय उसे प्रबल सहायक भी मिल गये हैं ।।

サンジャヤは言った。「今や彼は大いなる力と武勇に満ち、しかもこの時、強大な援軍の支えを得ている。」

Verse 76

आजपघानोरससि क्रुद्धो मार्गणैर्नवभि: शितै: । कुपित हुए दुर्योधनने भी महारथी भीमसेनको उस युद्धमें उनकी छातीको लक्ष्य करके नौ तीखे बाण मारे

サンジャヤは言った。怒りに燃えたドゥルヨーダナは、戦場で大車輪の勇士ビーマセーナの広い胸を狙い、鋭い矢を九本、ことごとく的確に射込んだ。彼は一撃に巧みで、狙いを外さぬ射手である。だが我らの乗り物は疲れ果て、我らはパーンダヴァとパンチャーラにより一日中、傷つけられ引き裂かれてきた。

Verse 77

तन्न मे रोचते युद्ध पाण्डवैर्जितकाशिभि: । घुष्यतामवहारोड्द्य श्वो योत्स्याम: परै:ः सह

サンジャヤは言った。「ゆえに今は、この戦いが気に入らぬ——勝利に輝くパーンダヴァに対してはなおさらだ。今日は戦の休止を布告せよ。明朝、我らは敵と再び刃を交える。」

Verse 78

पितामहवच: श्रुत्वा तथा चक्कु: सम कौरवा: | उपायेनापयानं ते घटोत्कचभयार्दिता:

サンジャヤは言った。大父（ビーシュマ）の言葉を聞くと、クル族は情勢を見据えつつ、策をもって戦場から退くことに同意した。その時、彼らはガトートカチャへの恐怖に苦しめられ、心を揺さぶられていたのである。

Verse 79

कौरवेषु निवृत्तेषु पाण्डवा जितकाशिन: । सिंहनादान्‌ भृशं चक्र: शड्खान्‌ दश्मुश्न भारत,भारत! कौरवोंके निवृत्त हो जानेपर विजयसे उल्लसित होनेवाले पाण्डव बारंबार सिंहनाद करने और शंख बजाने लगे

サンジャヤは言った。クル族が退いたとき、勝利の歓喜に輝くパーンダヴァは、幾度も獅子吼をあげ、法螺貝を高らかに吹き鳴らした、バーラタよ。

Verse 80

एवं तदभवद्‌ युद्ध दिवसं भरतर्षभ । पाण्डवानां कुरूणां च पुरस्कृत्य घटोत्कचम्‌,भरतश्रेष्ठी] इस प्रकार उस दिन दिनभर घटोत्कचको आगे करके कौरवों और पाण्डवोंका युद्ध चलता रहा

サンジャヤは言った。「かくしてその戦いの日は過ぎ去った、バーラタ族の雄牛よ――パーンダヴァとクルは戦いを続け、ガトートカチャ（Ghaṭotkaca）を先陣に立てていた。」

Verse 81

कौरवास्तु ततो राजन्‌ प्रययु: शिबिरं स्वकम्‌ । ब्रीडमाना निशाकाले पाण्डवेयै: पराजिता:

サンジャヤは言った。「それから王よ、クル軍は自らの陣営へ退いた。パーンドゥの子らに敗れ、夜のうちに恥を抱いて引き上げた。」

Verse 82

राजन! तदनन्तर निशाके प्रारम्भकालमें पाण्डवोंसे पराजित होकर कौरव लज्जित हो अपने शिबिरको गये ।।

サンジャヤは言った。「王よ、そののち夜の初めに、クル軍はパーンダヴァに敗れて恥に沈み、自らの陣へ帰った。だがパーンドゥの王子たち、偉大なる戦車武者は、戦場で矢に裂かれ傷つきながらも、なお心を明るく保ち、自軍の陣営へ戻っていった。」

Verse 83

पुरस्कृत्य महाराज भीमसेनघटोत्कचौ । पूजयन्तस्तदान्योन्यं मुदा परमया युता:

サンジャヤは言った。「王よ、ビーマセーナ（Bhīmasena）とガトートカチャ（Ghaṭotkaca）を先頭に立て、パーンダヴァ軍は進み出た。互いに称え合い讃え合い、至上の歓喜に満ちていた。獅子の咆哮のごとき鬨の声は、さまざまな楽器の響きと法螺貝（シャンク）の音に交じって轟いた。」

Verse 84

नदन्तो विविधान्‌ नादांस्तूर्यस्वनविमिश्रितान्‌ । सिंहनादांश्व कुर्वन्तो विमिश्रान्‌ शड्खनि:स्वनै:

サンジャヤは言った。「彼らはさまざまな叫びを上げ、それは楽器の音と混じり合った。さらに法螺貝の反響に交じって、獅子の咆哮のような鬨の声を轟かせた。武者たちは意気高く進みつつ、互いを讃え合いながら行軍した。」

Verse 85

विनदन्तो महात्मान: कम्पयन्तश्न मेदिनीम्‌ । घट्टयन्तश्न मर्माणि तव पुत्रस्य मारिष

サンジャヤは言った。「あの偉大なる戦士たちは轟く咆哮を上げて大地を震わせ、あなたの御子の急所（マルマ）を打ったのです、尊き御方よ。」

Verse 86

प्रयाता: शिबिरायैव निशाकाले परंतप । शत्रुओंको संताप देनेवाले श्रेष्ठ नरेश! महात्मा पाण्डव गर्जते, पृथ्वीको कँपाते और आपके पुत्रके मर्मस्थानोंपर चोट पहुँचाते हुए निशाकालमें शिबिरको ही लौट गये ।।

サンジャヤは言った。「敵を焼き尽くす御方よ、夜のうちに彼らは退き、まさに陣営へと引き返しました。王の中の最上たる御方よ、あの大魂のパーンダヴァたちは—咆哮して大地を震わせ、あなたの御子の脆き急所（マルマ）を打ちながら—夜陰に紛れて陣へ戻ったのです。そしてドゥルヨーダナ王は、弟を討たれたことで意気消沈し…」

Verse 87

ततः कृत्वा विधिं सर्व शिबिरस्य यथाविधि । प्रदध्यौ शोकसंतप्तो भ्रातृव्यसनकर्शित:,वह शिबिरकी यथायोग्य सारी आवश्यक व्यवस्था करके भाइयोंके मारे जानेसे दुःखी एवं शोकसंतप्त हो चिन्तामें डूब गया

サンジャヤは言った。ついで彼は、陣営のために定められた一切の手配を法にかなって整え終えると、悲嘆に灼かれ、兄弟に降りかかった災厄にすり減らされて、不安な思索の淵へ沈み込んだ。

Verse 96

मामेव भृशसंक्रुद्धा हन्तुमभ्युद्यता युधि । “ये महारथी शूरवीर धृतराष्ट्रपुत्र अत्यन्त कुपित हो युद्धमें मुझे ही मारनेके लिये उद्यत हो यहाँ आये हैं

サンジャヤは言った。「あの戦士たちは激しい怒りに燃え、戦場に進み出て、ただ一つ—この私を討つ—その目的のために迫って来たのです。」

Verse 106

सफल: सूत चाद्येह यो5हं पश्यामि सोदरान्‌ | 'सूत! मेरे मनमें बहुत वर्षोसे जिसका चिन्तन हो रहा था, वह मनोरथरूपी वृक्ष आज सफल होना चाहता है; क्योंकि इस समय यहाँ मैं दुर्योधनके भाइयोंको एकत्र देख रहा हूँ

サンジャヤは言った。「御者よ、長年胸に抱いてきた願いが今日ついに実を結ぶ。今ここに、ドゥルヨーダナの兄弟たちが一堂に会しているのを、私は見ているのだから。」

Verse 366

पुत्री ते दुर्मदौ राजन्ननयद्‌ यमसादनम्‌ | राजन! तत्पश्चात्‌ भीमसेनने हँसते हुए-से आपके दो पुत्र भीम और भीमरथको भी, जो युद्धमें उन्‍्मत्त होकर लड़नेवाले थे, यमलोक भेज दिया

サンジャヤは言った。「王よ、驕り高ぶった汝の二人の子は、ヤマ（死）の住処へと連れ去られた。さらに王よ、ビーマセーナは—まるで笑うかのように—汝の子ビーマとビーマラタをも、戦場で傲慢に酔い狂って戦ったがゆえに、ヤマの国へ送り込んだ。」

Verse 376

मिषतां सर्वसैन्यानामनयद्‌ यमसादनम्‌ । इसके बाद उस महासमरमें भीमसेनने सम्पूर्ण सेनाओंके देखते-देखते श्षुरप्रसे मारकर सुलोचनको भी यमलोकका अतिथि बना दिया

サンジャヤは言った。「集まった全軍の眼前で、彼はその者をヤマの住処へ送った—大戦のただ中で公然と討ち取ったのである。さらにその大合戦において、ビーマセーナは全軍が見守るうちに鋭き武器でスローチャナをも斬り伏せ、ヤマの国の客とした。」

Verse 496

द्विगुणं जवमास्थाय कम्पयंश्नरणैर्महीम्‌ । भगदत्तसे प्रेरित होकर कालके भेजे हुए यमराजकी भाँति वह मदसख्रावी गजराज दूने वेगका आश्रय ले अपने पैरोंकी धमकसे इस पृथ्वीको कँपाता हुआ उन सबकी ओर दौड़ा

サンジャヤは言った。「その巨象は速さを倍にし、足踏みの轟きで大地を震わせつつ突進した—バガダッタの命に駆られ、戦場に放たれた死そのもののように。」

Verse 503

असहां मन्यमानाश्च नातिप्रमनसो5 भवन्‌ । उसके उस विशाल रूपको देखकर सब महारथी अपने लिये असहा मानते हुए हतोत्साह हो गये

サンジャヤは言った。「その巨大で圧倒的な姿を見て、すべての大車戦士は自らでは耐えられぬと判断し、気力を失って意気消沈した。」

Verse 526

मूर्च्याभिपरीतात्मा ध्वजरयष्टिं समाश्रयत्‌ । राजा भगदत्तसे इस प्रकार अत्यन्त घायल किये गये महाधनुर्धर महारथी भीमसेनने मूच्छसे व्याप्त हो ध्वजका डंडा थाम लिया

サンジャヤは言った。「失神に襲われ、意識がかすむと、彼は支えを求めて旗竿にすがりついた。バガダッタ王により戦の渦中で深手を負わされた大弓手にして第一の車戦士ビーマセーナでさえ、眩暈に包まれ、ただ一本の旗竿を握って踏みとどまった。」

Verse 546

संक्रुद्धों राक्षसो घोरस्तत्रैवान्तरधीयत । राजन्‌! तदनन्तर भीमको वैसी अवस्थामें देखकर भयंकर राक्षस घटोत्कच अत्यन्त कुपित हो वहीं अदृश्य हो गया

サञ्जयは言った。憤怒に燃えた恐るべき羅刹は、その場で姿を消した。王よ、続いてただちに、ビーマがそのような有様であるのを見た凄まじき羅刹ガトートカチャも、怒りに燃えて同じ場所で忽然と姿を隠した。

Verse 596

सगजं भगदत्तं तु हन्तुकाम: परंतप: । शत्रुओंको संताप देनेवाले घटोत्कचने अपने हाथीको गजारूढ़ राजा भगदत्तकी ओर बढ़ाया। वह उन्हें हाथीसहित मार डालना चाहता था

サञ्जयは言った。敵を苦しめる猛きガトートカチャは、象上の王バガダッタを象もろとも討たんとして、自らの象をバガダッタの方へまっすぐ進めた。彼は彼を戦象ごと滅ぼそうとしたのである。

Verse 706

उत्तमं जवमास्थाय प्रययुर्यत्र सो5भवत्‌ | भीष्मका यह वचन सुनकर सभी महारथी द्रोणाचार्य और भीष्मको आगे करके भगदत्तकी रक्षाके लिये बड़े वेगसे उस स्थानपर गये, जहाँ भगदत्त थे

サञ्जयは言った。彼らは最上の速さを奮い起こし、彼のいる場所へと馳せ参じた。ビーシュマカの言葉を聞くや、すべての大車戦士はドローナाचार्यとビーシュマを先頭に立て、バガダッタを守るため大いなる急ぎで、彼のいる所へと駆けつけた。

Verse 716

पज्चाला: पाण्डवै: सार्ध पृष्ठतोडनुययु: परान्‌ । उन्हें जाते देख युधिष्ठिर आदि पाण्डवों तथा पांचालोंने भी शत्रुओंका पीछा किया

サञ्जयは言った。パンチャーラ軍はパーンダヴァらと共に、敵を後方から追撃した。彼らが進み去るのを見て、ユディシュティラをはじめとするパーンダヴァたちも、パンチャーラと共に敵を追った。

Verse 726

ननाद सुमहानादं विस्फोटमशनेरिव । उन सेनाओंको आते देख प्रतापी राक्षसराज घटोत्कचने बड़े जोरसे सिंहनाद किया, मानो वज्र फट पड़ा हो

サञ्जयは言った。両軍が迫り来るのを見て、武威ある羅刹王ガトートカチャは、まるで金剛の雷が裂けるかのごとき、巨大な咆哮を轟かせた。

Verse 866

मुहूर्त चिन्तयामास बाष्पशोकसमाकुल: । अपने भाइयोंके मारे जानेसे राजा दुर्योधन अत्यन्त दीन हो रहा था। वह नेत्रोंसे आँसू बहाता हुआ शोकसे व्याकुल हो दो घड़ीतक भारी चिन्तामें पड़ा रहा

サンジャヤは言った――涙と悲嘆に呑まれ、彼はしばし思索に沈んだ。兄弟たちが討たれたことで王ドゥルヨーダナは打ち砕かれ、深い落胆へと沈み込む。両眼から涙はあふれ、悲しみに揺さぶられながら、およそ二ガティカーのあいだ重い憂慮に囚われていた。

Verse 3536

निनाय समरे वीर: परलोकाय पाण्डव: । इसके बाद पाण्डुनन्दन वीरवर भीमसेनने समरभूमिमें घोड़े, ध्वज और सारथिसहित वीरबाहुको सत्तर बाणोंसे मारकर परलोक पहुँचा दिया

サンジャヤは言った――戦のただ中で、その勇なるパーンダヴァは敵を来世へと送り去った。ついでパーンドゥの子らのうち最も卓れた勇士、剛力のビー マセーナは、戦士ヴィーラバーフを七十の矢で射倒し、馬も旗も御者もろとも討ち滅ぼして、戦場から彼を彼岸へと追いやった。