Adhyaya 100

Verse 1

[दाक्षिणात्य अधिक पाठका इं श्लोक मिलाकर कुल ८० ६ “लोक हैं।] #स्न्ैमा रन () अिन्‍मानन- सप्तनवतितमो< ध्याय: दुर्योधनका अपने मन्त्रियोंस सलाह करके भीष्मसे पाण्डवोंको मारने अथवा कर्णको युद्धके लिये आज्ञा देनेका अनुरोध करना संजय उवाच ततो दुर्योधनो राजा शकुनिश्चापि सौबल: । दुःशासनश्र पुत्रस्ते सूतपुत्रश्न दुर्जय:

サンジャヤは言った。ついでドゥルヨーダナ王は、スバラの子シャクニ、汝の子ドゥフシャーサナ、そして車夫の子にして屈し難き英雄カルナとともに集い、望む目的について密かに評議した。その議の中心は、パーンドゥの子らを、その軍勢もろとも戦においていかに打ち破るか—野望と策謀の結びつきが、ダルマの要請に対して刃を向けるのであった。

Verse 2

समागम्य महाराज मन्त्र चक्रुविवश्षितम्‌ | कथं पाण्डुसुता: संख्ये जेतव्या: सगणा इति

サンジャヤは言った。「大王よ、そののちドゥルヨーダナ、スバラの子シャクニ、汝の子ドゥフシャーサナ、そして車夫の子にして屈し難き英雄カルナが集い、望む目的について密議を開いた。彼らの議の要はこれであった。『いかにして、パーンドゥの子らを、その軍勢と同盟者もろとも戦場で打ち破るべきか』」

Verse 3

ततो दुर्योधनो राजा सर्वास्तानाह मन्त्रिण: | सूतपुत्र॑ समाभाष्य सौबलं च महाबलम्‌,उस समय राजा दुर्योधनने सूतपुत्र कर्ण तथा महाबली शकुनिको सम्बोधित करके उन सब मन्त्रियोंसे कहा--

そのとき王ドゥルヨーダナは、まず御者の子カルナと、サウバラ家の大力の士シャクニに言葉をかけてから、そこに集う諸大臣すべてに向かって語った。

Verse 4

की व हा 0 कहर ४ हक! 0 ८ 0प॥॥ष/&४४७४ 4005 द्रोणो भीष्म: कृप: शल्य: सौमदत्तिश्न संयुगे न पार्थान्‌ प्रतिबाधन्ते न जाने तच्च कारणम्‌

サンジャヤは言った。「この戦いにおいて、ドローナ、ビーシュマ、クリパ、シャリヤ、そしてソーマダッタの子は、プリターの子ら（パーンダヴァ）を真に阻むことがない。いかなる理由か、私には分からぬ。」

Verse 5

अवध्यमानास्ते चापि क्षपयन्ति बल॑ मम । सो<स्मि क्षीणबल: कर्ण क्षीणशस्त्रश्न संयुगे

サンジャヤは言った。「彼らは自らは攻め難いまま、我が軍勢をすり減らしている。おおカルナよ、この戦いで私は力を削がれ、武器さえも尽きかけている。」

Verse 6

(त्वयि युद्धविमुखे चापि जितश्वास्मि हि पाण्डवै: । द्रोणस्य प्रमुखे वीरा हतास्ते भ्रातरो मम ।।

サンジャヤは言った。「そなたが戦いから背を向けたゆえに、ローダーの子よ、私はまことにパーンダヴァに打ち負かされた。ドローナの目前で、しかも私が見守る中、ビーーマセーナが我が勇士の兄弟たちを討ったのだ。神々すら屈せぬ勇猛なるパーンダヴァに敗れ、私は命そのものの危機に沈んだ。このような有様で、戦場にて誰を打てようか。」

Verse 7

(एवमुक्तस्तु राधेयो दुर्योधनमरिंदमम्‌ ।) तमब्रवीन्महाराजं सूतपुत्रो नराधिपम्‌ | यह सुनकर सूत्रपुत्र कर्णने शत्रुदमन नरनाथ महाराज दुर्योधनसे इस प्रकार कहा ।।

こう言われると、ラーデーヤ（カルナ）は敵を鎮める王ドゥルヨーダナに告げた。御者の子は人の主たる王に言う。「嘆くな、バラタ族の最上よ。そなたの望むことを、我が成し遂げよう。」

Verse 8

निवत्ते युधि गाड़ेये न्यस्तशस्त्रे च भारत

カルナは言った。「おおバーラタよ、バーラタ族の王よ！ 激戦のさなか、ガンガーの子ビーシュマが武器を捨て、完全に戦列を退くその時、ビーシュマが戦場で見守るまさにその眼前で、ソーマカ族とともにクンティーの子らを一度にことごとく討ち滅ぼしてみせよう。これは真実にかけて誓い、汝に告げる。」

Verse 9

अहं पार्थान्‌ हनिष्यामि सहितान्‌ सर्वसोमकै: । पश्यतो युधि भीष्मस्य शपे सत्येन ते नृप

カルナは言った。「王よ、戦場にてビーシュマが見守るその前で、プṛター（クンティー）の子らを、ソーマカ族すべてとともに討ち取ろう。王よ、真実にかけて汝に誓う。」

Verse 10

पाण्डवेषु दयां नित्यं स हि भीष्म: करोति वै । अशक्तिश्च रणे भीष्मो जेतुमेतान्‌ महारथान्‌,भीष्म सदा ही पाण्डवोंपर दया करते हैं; अतः युद्धमें वे इन महारथियोंको जीतनेमें सर्वथा असमर्थ हैं

カルナは言った。「ビーシュマは常にパーンダヴァたちに慈悲を向けている。ゆえに戦場において、これらの大車戦の勇士を打ち破ることが、彼にはまことにできぬのだ。」

Verse 11

अभिमानी रणे भीष्मो नित्यं चापि रणप्रिय: । स कथं पाण्डवान्‌ युद्धे जेष्यते तात संगतान्‌

カルナは言った。「いとしき者よ！ ビーシュマは戦に誇りを抱き、常に戦を愛する。だがパーンダヴァへの慈悲ゆえに、彼らが一つに結束して立つとき、どうして戦場で打ち破れようか。」

Verse 12

स त्वं शीघ्रमितो गत्वा भीष्मस्य शिबिरं प्रति अनुमान्य गुरुं वृद्ध शस्त्र न्यासय भारत,भारत! अतः तुम शीघ्र ही यहाँसे भीष्मजीके शिविरमें जाकर अपने उन पूजनीय वृद्ध पितामहको राजी करके उनसे हथियार रखवा दो

カルナは言った。「ゆえに汝は急ぎここを発ち、ビーシュマの陣へ赴け。あの尊ぶべき老いた師をうまく納得させ、武器を置かせるのだ、バーラタよ。」

Verse 13

न्यस्तशस्त्रे ततो भीष्मे निहतान्‌ पश्य पाण्डवान्‌ | मयैकेन रणे राजन्‌ ससुहृद्गणबान्धवान्‌,राजन! भीष्मके हथियार डाल देनेपर पाण्डवोंको केवल मेरे द्वारा युद्धमें सुहदों और बान्धवोंसहित मारा गया समझो

カルナは言った。「王よ、ビーマが武器を捨てたなら、パーンダヴァたちはすでに討たれたものと思し召せ――戦場にてこの私ひとりが、彼らの友と親族の一団もろとも討ち果たすのだ。」

Verse 14

एवमुक्तस्तु कर्णेन पुत्रो दुर्योधनस्तव । अब्रवीद्‌ भ्रातरं तत्र दुःशासनमिदं वच:

カルナがそう言うと、そなたの子ドゥルヨーダナはその場で弟ドゥフシャーサナにこう言った。

Verse 15

अनुयात्र यथा सर्व सज्जीभवति सर्वश: । दुःशासन तथा क्षिप्र॑ं सर्वमेवोपपादय

「ドゥフシャーサナよ、急いで万事を整えよ。旅立ちに要る支度が、あらゆる面で滞りなく済むようにせよ。」

Verse 16

एवमुक्त्वा ततो राजन्‌ कर्णमाह जनेश्वर: । अनुमान्य रणे भीष्ममेषो<हं द्विपदां वरम्‌

そう言い終えると、王よ、人々の主ドゥルヨーダナはカルナに告げた。「敵を屈する者よ、まず人の中の最勝たるビーマを戦から退かせるよう説き伏せ、すぐにそなたのもとへ戻る。ビーマが身を引いたなら、戦場にて敵を討て。」

Verse 17

आगमिष्ये ततः: क्षिप्रं त्वत्सकाशमरिंदम । अफक्रान्ते ततो भीष्मे प्रहरिष्यसि संयुगे

ドゥルヨーダナはカルナに言った。「敵を屈する者よ、人の中の最勝たるビーマを戦から退かせるよう説き伏せたのち、すぐにそなたのもとへ戻る。そうしてビーマが身を引いたなら、そなたは戦場にて敵を討て、王よ。」

Verse 18

निष्पपात ततस्तूर्ण पुत्रस्तव विशाम्पते । सहितो भ्रातृभिस्तैस्तु देवैरिव शतक्रतु:

そのとき、民の主よ、汝の子ドゥルヨーダナは兄弟たちとともに陣営からたちまち駆け出した――まるでシャタクラトゥ（インドラ）が神々を従えて自らの宮殿を出るがごとく。

Verse 19

ततस्तं नृपशार्दूलं शार्टूल्समविक्रमम्‌ । आरोहयद्धयं तूर्ण भ्राता दःशासनस्तदा,उस समय भाई दुःशासनने अपने ज्येष्ठ भ्राता सिंहके समान पराक्रमी नृपश्रेष्ठ दुर्योधनको घोड़ेपर चढ़ाया

ついでその時、弟ドゥフシャーサナは、王たちの中の虎たるドゥルヨーダナ――虎に比すべき武勇の持ち主――を素早く馬上に乗せた。

Verse 20

अंगदी बद्धमुकुटो हस्ताभरणवान्‌ नृप । धार्तराष्ट्री महाराज विबभौ स पथि व्रजन्‌

カルナは言った。「大王よ、汝の持国（ドゥリタラーシュトラ）の子は、腕輪（アṅガダ）を着け、冠を固く結び、手を飾りで彩って、道を行くさまはまばゆく輝いていた。」

Verse 21

उसने शिरीषपुष्प एवं सुवर्णके समान पीतवर्णका बहुमूल्य सुगन्धित चन्दन लगा रखा था

カルナは、彼が芳香高い白檀の香膏を塗っていたと語った――高価で、黄金のように黄に輝き、シリーシャ（śirīṣa）の花のごとく繊細である。

Verse 22

अरजोअम्बरसंवीत: सिंहखेलगतिर्नुप । शुशुभे विमलार्चिष्मान्‌ नभसीव दिवाकर:

カルナは言った。「大王よ、彼の全身は汚れなき衣に包まれていた。獅子のごとく誇り高く、しかも戯れるような歩みで進み、その清らかな光輝ゆえに、天に燃え立つ太陽のように輝いていた。」

Verse 23

त॑ प्रयान्तं नरव्याप्र॑ भीष्मस्य शिबिरं प्रति । अनुजममुर्महेष्वासा: सर्वलोकस्य धन्विन:

カルナは言った。「人々の中の虎たるその勇士が、ビーシュマの陣へと出立したとき、我ら――世界に弓の名手として名高い、剛強なる射手たち――はその後に従った。」

Verse 24

हयानन्ये समारुह्मु गजानन्ये च भारत

カルナは言った。「おお、バーラタよ。ある者は馬に乗り、またある者は象に乗った。」

Verse 25

रथानन्ये नरश्रेष्ठं परिवद्रु: समनन्‍्ततः । भारत! कुछ लोग घोड़ोंपर और कुछ लोग हाथियोंपर चढ़े थे। दूसरे लोग रथोंपर आरूढ़ हो सब ओरसे नरश्रेष्ठ दुर्योधनको घेरे हुए थे ।।

カルナは言った。「またある者たち――おお、人の中の最上者よ――は戦車に乗り、四方を巡って動いた。王を思う者たちは武器を手に、護衛のために備えて立っていた。」

Verse 26

स पूज्यमान: कुरुभि: कौरवाणां महाबल:,इस प्रकार कौरवोंसे पृूजित हो महाबली कौरवराज दुर्योधन यशस्वी भीष्मके शिविरमें गया। उसके भाई उसे घेरकर निरन्तर उसीके साथ-साथ रहे

かくしてクル族に敬われ、強大なるカウラヴァ王ドゥルヨーダナ――名声高き者――は、誉れ高きビーシュマの陣へと赴いた。兄弟たちは彼を取り囲み、絶えずその傍らにあって、離れずに共に進んだ。

Verse 27

प्रययौं सदनं राजा गाड्रेयस्य यशस्विन: । अन्वीयमान: सततं सोदरै: परिवारित:,इस प्रकार कौरवोंसे पृूजित हो महाबली कौरवराज दुर्योधन यशस्वी भीष्मके शिविरमें गया। उसके भाई उसे घेरकर निरन्तर उसीके साथ-साथ रहे

カルナは言った。「カウラヴァらに敬われた剛勇のクル王ドゥルヨーダナは、名高きビーシュマの陣へと進んだ。兄弟たちは彼を囲み、絶えず随行して離れなかった――ビーシュマのもとに戦の指揮と策が集う折、結束と共同の決意を示すものであった。」

Verse 28

दक्षिणं दक्षिण: काले सम्भृत्य स्वभुजं तदा । हस्तिहस्तोपमं शैक्ष॑ सर्वशत्रुनिबर्हणम्‌

カルナは言った。「しかるべき時、気性高く、あらゆる敵を打ち砕く力を備えたドゥルヨーダナ王は、力を凝らして右腕を掲げた。象の鼻のごとく巨大で、武器の打撃の鍛錬によって磨き上げられた腕である。すると四方より諸国の人々が立ち上がり、合掌して礼を捧げた。王はその敬礼を受け、彼らの甘美な言葉に耳を傾けた。」

Verse 29

हे कक 80248 [ सर्वतो दिश: । शुश्राव मधुरा नानादेशनिवासिनाम्‌

カルナは言った。「四方より甘美な言葉が聞こえた—多くの国々から来た人々の言葉である。その時、天性高く、あらゆる敵を滅ぼし得るドゥルヨーダナ王は、右腕を掲げた。象の鼻のように巨大で、武器の打撃の規矩に鍛えられた腕である。そして四方から捧げられる合掌の礼を受け、彼らの心地よい言葉に耳を傾けた。」

Verse 30

संस्तूयमान: सूतैश्न मागधैश्व महायशा: । पूजयानश्च तान्‌ सर्वान्‌ सर्वलोकेश्चरेश्वर:

かくして名声高き王は—スータやマーガダ（吟誦者・讃歌者）に称えられ—前へ進み、彼らの賛辞を聞きつつ、皆を厚く遇した。全軍に囲まれ、みずから「世の諸主の主」と称するドゥルヨーダナは（ビーシュマの陣へと）進んで行った。

Verse 31

प्रदीप: काउचनैस्तत्र गन्धतैलावसेचितै: । परिवत्रुर्महाराजं॑ प्रज्वलद्धिः समनन्‍्तत:,सुगन्धित तेलसे भरे हुए सोनेके जलते दीपक लिये बहुत-से सेवक महाराज दुर्योधनको सब ओरसे घेरकर चल रहे थे

そこでは、香油を満たした黄金の灯火を燃え立たせて携える多くの従者が、ドゥルヨーダナ王を四方から取り囲むように歩んでいた。

Verse 32

स तैः परिवृतो राजा प्रदीपै: काउचनैज्वलन्‌ । शुशुभे चन्द्रमा युक्तो दीप्तैरिव महाग्रहै:

その黄金の灯火に囲まれて照り映えるドゥルヨーダナ王は、燦然たる大いなる星々を従える月のごとく、ひときわ壮麗に輝いていた。

Verse 33

काज्चनोष्णीषिणत्तत्र वेत्रझर्सरपाणय: । प्रोत्सारयन्त: शनकैस्तं जन॑ सर्वतो दिशम्‌,सुनहरी पगड़ी धारण करके हाथोंमें बेंत और झर्झर लिये बहुतेरे सिपाही धीरे-धीरे सब ओरसे लोगोंकी भीड़को हटाते हुए चल रहे थे

そこでは、金色のターバンを戴き、手に杖と払子（はっす）を持った多くの従者たちが、ゆるやかに進みながら四方から群衆を押し退け、道を切り開いていた。

Verse 34

सम्प्राप्य तु ततो राजा भीष्मस्य सदनं शुभम्‌ | अवतीर्य हयाच्चापि भीष्म॑ प्राप्प जनेश्वर:

やがて王は、毗湿摩の吉祥なる邸に到り、馬から降りた。人々の主は毗湿摩のもとへ進み寄り—迫り来る戦の重圧の中にあっても、年長と既成の権威に対する恭順を示したのである。

Verse 35

अभिवाद्य ततो भीष्मं निषण्ण: परमासने | काउचने सर्वतोभद्रे स्पद्धास्तिरणसंवृते

毗湿摩に恭しく礼拝してから、彼は最上の座に着いた。すなわち、精妙な絹を垂らし、豪奢な敷物を重ねた、「サルヴァトーバドラ」と名づけられた壮麗な玉座である。

Verse 36

उवाच प्राञ्जलिर्भीष्मं बाष्पकण्ठो5श्रुलोचन: । त्वां वयं हि समाश्रित्य संयुगे शत्रुसूदन

合掌し、喉は涙に詰まり、眼には涙を湛えて、カルナは毗湿摩にこう告げた。「敵を屠る御方よ。この戦においてあなたを頼みとするなら、我らはインドラを伴う神々とアスラとをさえ打ち破れると奮い立つ。ましてや、友と縁者を伴う勇猛なるパーンドゥの子らを討つことが、何ほどの大事であろう。ゆえに主よ、ガンガーの御子よ、どうか我に恩寵を垂れ給え。インドラがダーナヴァを滅ぼすがごとく、あなたもまた英雄なるパーンダヴァらを討ち倒し給え。」

Verse 37

उत्सहेम रणे जेतु सेन्द्रानपि सुरासुरान्‌ । किमु पाण्डुसुतान्‌ वीरान्‌ ससुहृदूगणबान्धवान्‌

カルナは言った。「あなたの庇護のもとなら、我らは戦場においてインドラを含む神々とアスラとをさえ征し得ると確信する。ましてや、友・従者・縁者を伴う勇猛なるパーンドゥの子らなど、いかほどのものか。」

Verse 38

तस्मादर्हसि गाज़्ेय कृपां कर्तु मयि प्रभो । जहि पाण्डुसुतान्‌ वीरान्‌ महेन्द्र इव दानवान्‌

Therefore, O Gāṅgeya, you ought to show me favor, O lord. Slay the heroic sons of Pāṇḍu, just as great Indra destroys the Dānavas. With tears in his eyes and hands folded, Karṇa implores Bhīṣma to extend protective grace to him and to act decisively in war—framing the killing of kin as a righteous, god-like duty of the commander, and appealing to Bhīṣma’s authority to secure victory for the Kauravas.

Verse 39

अहं सर्वान्‌ महाराज निहनिष्यामि सोमकान्‌ । पज्चालान्‌ केकयै: सार्थ करूषांश्वनेति भारत

Karna said: “O great king, I shall slay all the Somakas—along with the Panchalas, and the Kekayas, and the Karushas as well, O Bharata.” In this vow Karna asserts his resolve to secure victory for his side by annihilating the principal allied clans of the Pandavas, framing mass killing as a pledge of loyalty and martial duty within the brutal ethics of war.

Verse 40

त्वद्गबच: सत्यमेवास्तु जहि पार्थान्‌ समागतान्‌ | सोमकांश्व महेष्वासान्‌ सत्यवाग्‌ भव भारत

Karna said: “Let your words indeed prove true. Strike down the assembled sons of Pṛthā. Slay also those Somakas, the great bowmen. O Bhārata, make your promise truthful by your deed.”

Verse 41

दयया यदि वा राजन द्वेष्यभावान्मम प्रभो | मन्दभाग्यतया वापि मम रक्षसि पाण्डवान्‌

Karna said: “O king, my lord—if out of compassion toward the Pāṇḍavas, or out of hostility toward me born of my ill fortune, you are protecting the Pāṇḍavas, then grant Karna—who seeks glory on the battlefield—permission to fight. He will surely defeat the sons of Kuntī, together with their friends and kinsmen.”

Verse 42

अनुजानीहि समरे कर्णमाहवशोभिनम्‌ | स जेष्यति रणे पार्थान्‌ ससुहृदू्गणबान्धवान्‌

Karna said: “Grant me leave to fight—me, Karna, who shines in the press of battle. In this war he will surely defeat the sons of Pṛthā (the Pāṇḍavas), together with their friends and kinsmen.” In ethical tone, Karna frames his request as a demand for rightful permission and recognition, asserting his martial duty and confidence while implicitly challenging any partiality shown toward the Pāṇḍavas.

Verse 43

स एवमुक्त्वा नृपति: पुत्रो दुर्योधनस्तव । नोवाच वचन किज्चिद्‌ भीष्म सत्यपराक्रमम्‌,सत्यपराक्रमी भीष्मसे ऐसा कहकर आपका पुत्र राजा दुर्योधन और कुछ नहीं बोला

かく言い終えると、汝の子なる王ドゥルヨーダナは、真実に根ざした武威をもつビーシュマに対し、それ以上ひと言も発しなかった。

Verse 73

भीष्म: शान्तनवस्तूर्णमपयातु महारणात्‌ । कर्ण बोला--भरतश्रेष्ठी] शोक न करो। मैं तुम्हारा प्रिय कार्य करूँगा, परंतु शान्तनुनन्दन भीष्म शीघ्र ही महायुद्धसे हट जायेँ

カルナは言った。「おお、バーラタ族の最勝者よ、嘆くな。汝の望む務めは我が成し遂げよう。だが、シャーンタヌの子ビーシュマは、この大戦よりほどなく退くであろう。」

Verse 96

इस प्रकार श्रीमह्ााभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत भीष्मवधपर्वमें आठवें दिनके युद्धरें सेनाके शिविरमें लौटनेसे सम्बन्ध रखनेवाला छानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ

かくして『シュリー・マハーバーラタ』ビーシュマ・パルヴァ、ビーシュマ陥落の段において、戦の八日目に軍勢が陣営へ帰還したことを述べる第九十六章は終わる。

Verse 97

इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि भीष्म॑ प्रति दुर्योधनवाक्ये सप्तनवतितमो<ध्याय:

ここに『シュリー・マハーバーラタ』ビーシュマ・パルヴァ、ビーシュマ陥落の段において、ビーシュマに向けたドゥルヨーダナの言葉と題する第九十七章は終わる。

Verse 231

भण्डीपुष्पनिकाशेन तपनीयनिभेन च । अनुलिप्त: पराध्येन चन्दनेन सुगन्धिना

カルナは言った。「彼はバンディーの花のごとく輝く飾りをまとい、精錬された黄金のようにきらめいていた。さらにその身には、香り高く高価な白檀の塗香が塗られていた。」

Verse 236

भ्रातरश्न महेष्वासास्त्रिदशा इव वासवम्‌ | भीष्मके शिविरकी ओर जाते हुए पुरुषश्रेष्ठ दुर्योधनके पीछे सारे जगत्‌के महाधनुर्धर कौरवपक्षीय नरेश तथा विशाल धनुष धारण करनेवाले उसके भाई उसी प्रकार जा रहे थे

カルナは言った。「そして彼の兄弟たち――強大な弓の使い手――は、クル族（カウラヴァ）方の大弓手たちとともに、人中第一のドゥルヨーダナがビ―シュマの陣へ向かうのに従い、まるで神々がインドラに従うようであった。」

Verse 256

प्रादुर्बभूवु: सहिता: शक्रस्येवामरा दिवि । राजा दुर्योधनकी रक्षाके लिये समस्त सुहृद्‌ अस्त्र-शस्त्र लेकर उसी प्रकार उसके साथ हो गये थे, जैसे स्वर्गमें देवता इन्द्रकी रक्षाके लिये उनके साथ रहते हैं

カルナは言った。「天上において不死の神々が釈迦（インドラ）を守るため一つに結束して立つように、ドゥルヨーダナ王のすべての好意の者たちもまた、武器を取り、守護のために一団となって彼の傍らに集まった。」