Adhyaya 84: Description of the Northern Regions: Ramyaka, Hiraṇmaya, Uttarakuru, Candradvīpa, Sūryadvīpa, and Rudrākara

Verse 1

रुद्र उवाच । उत्तराणां च वर्षाणां दक्षिणानां च सर्वशः । आचक्षते यथान्यायं ये च पर्वतवासिनः । तच्छृणुध्वं मया विप्राः कीर्त्यमानं समाहिताः ॥ ८४.१ ॥

રુદ્રે કહ્યું—ઉત્તરના પ્રદેશો અને એ જ રીતે દક્ષિણના સર્વ પ્રદેશો વિષે, પર્વતવાસીઓ પરંપરા મુજબ જેમ યોગ્ય રીતે વર્ણન કરે છે, તે પ્રમાણે હું કહું છું. હે વિપ્રો, એકાગ્ર થઈ મારી કીર્તિત વાત સાંભળો।

Verse 2

दक्षिणेन तु श्वेतस्य नीलस्य चोत्तरेण च । वायव्यां रम्यकं नाम जायन्ते तत्र मानवाः । मतिप्रधानाः विमला जरादौर्गन्ध्यवर्जिताः ॥ ८४.२ ॥

શ્વેત પર્વતના દક્ષિણમાં અને નીલ પર્વતના ઉત્તરમાં, વાયવ્ય દિશામાં ‘રમ્યક’ નામનો પ્રદેશ છે. ત્યાં મનુષ્યો જન્મે છે—બુદ્ધિમાં પ્રધાન, નિર્મળ, અને જરા તથા દુર્ગંધથી રહિત।

Verse 3

तत्रापि सुमहान् वृक्षो न्यग्रोधो रोहितः स्मृतः । तत्फलाद् रसपानाद्धि दशवर्षसहस्रिणः । आयुषा सर्वमनुजा जायन्ते देवरूपिणः ॥ ८४.३ ॥

ત્યાં પણ ‘રોહિત’ નામે પ્રસિદ્ધ અતિ વિશાળ ન્યગ્રોધ (વટ) વૃક્ષનું વર્ણન છે. તેના ફળના રસનું પાન કરવાથી સર્વ મનુષ્યો દસ હજાર વર્ષના આયુષ્ય સાથે અને દેવસમાન રૂપ ધરાવી જન્મે છે.

Verse 4

उत्तरेण च श्वेतस्य त्रिशृङ्गस्य च दक्षिणे । वर्षं हिरण्मयं नाम तत्र हैरण्वती नदी । यक्षाः वसन्ति तत्रैव बलिनः कामरूपिणः ॥ ८४.४ ॥

શ્વેતના ઉત્તરે અને ત્રિશૃંગના દક્ષિણમાં ‘હિરણ્મય’ નામનો પ્રદેશ છે. ત્યાં હૈરણ્વતી નદી વહે છે, અને ત્યાં જ બલવાન તથા ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરનાર યક્ષો વસે છે.

Verse 5

एकादशहस्त्राणि समानां तेन जीवते । शतान्यन्यानि जीवन्ते वर्षाणां दश पञ्च च ॥ ८४.५ ॥

તે પ્રમાણ મુજબ ત્યાં (મનુષ્ય) અગિયાર હજાર સમા (વર્ષ) જીવે છે. અન્ય કેટલાક લોકો વધુ સૈંકડો વર્ષ—દસ અને પાંચ, એટલે પંદર—વર્ષ વધારામાં જીવે છે.

Verse 6

लकुचाः क्षुद्रसा वृक्षास्तस्मिन् देशे व्यवस्थिताः । तत्फलप्राशमानाः हि तेन जीवन्ति मानवाः ॥ ८४.६ ॥

તે દેશમાં અલ્પરસવાળા લકુચ વૃક્ષો સ્થિત છે. તેમના ફળનું ભક્ષણ કરીને ત્યાંના મનુષ્યો જીવન નિર્વાહ કરે છે.

Verse 7

તથા ત્રિશૃંગ પર્વતમાં મણિ, કાઞ્ચન અને સર્વરત્નમય શિખરોના ક્રમ અનુસાર, તેના ઉત્તર શૃંગથી દક્ષિણ સમુદ્રાંત સુધી ઉત્તરકુરુ આવેલ છે। ત્યાં વૃક્ષોમાં જ વસ્ત્રો અને આભૂષણો ઉત્પન્ન થાય છે; ક્ષીરવૃક્ષો અને ક્ષીરાસવ પણ છે; ભૂમિ મણિમય છે અને બાલુકા સુવર્ણમય છે। ત્યાં સ્વર્ગચ્યૂત પુરુષો વસે છે; તેમની આયુ ત્રેયોદશ સહસ્ર વર્ષ છે। તે જ દ્વીપના પશ્ચિમે ચાર સહસ્ર યોજન આગળ જઈ દેવલોકમાં ચંદ્રદ્વીપ થાય છે, જે એક સહસ્ર યોજન પરિમંડલનો છે। તેના મધ્યમાં ચંદ્રકાંત અને સૂર્યકાંત નામના બે શ્રેષ્ઠ પર્વતો છે; તેમના વચ્ચે ચંદ્રાવતી નામની મહાનદી છે, જે અનેક વૃક્ષફળો અને અનેક નદીઓથી સમાકુલ છે—આ કુરુવર્ષ છે। તેના ઉત્તર પાર्श્વે, સમુદ્રની ઊર્મિમાલાથી યુક્ત પ્રદેશને પાંચ સહસ્ર યોજન પાર કરીને દેવલોકમાં સૂર્યદ્વીપ થાય છે, જે એક સહસ્ર યોજન પરિમંડલનો છે। તેના મધ્યમાં શત યોજન વિસ્તૃત અને તેટલો જ ઊંચો પર્વત છે। ત્યાંથી સૂર્યાવર્ત્તા નામની નદી નીકળે છે। ત્યાં સૂર્યનું અધિષ્ઠાન છે; ત્યાં સૂર્યદૈવત્ય પ્રજા, તે જ વર્ણની, દશ સહસ્ર વર્ષ આયુવાળી છે। અને તે દ્વીપના પશ્ચિમે ચાર સહસ્ર યોજન આગળ જઈ સમુદ્રમાં દશ સહસ્ર યોજન પરિમંડલવાળો રુદ્રાકર નામનો દ્વીપ છે। ત્યાં વાયુનું ભદ્રાસન અનેક રત્નોથી શોભિત છે; ત્યાં સાકાર વાયુ સ્થિત છે। ત્યાંની પ્રજા તપનીય (સુવર્ણ) વર્ણની છે અને પંચ સહસ્ર વર્ષ આયુવાળી છે।