Varaha Purana 39.2: Adhyaya 39, Shloka 2

Discrimination of the Three Bodies and the Dharaṇī Vow: A Manual for Dvādaśī Observance

Devanagari script

दुर्वासा उवाच । न द्वे त्रीणि शरीराणि वाच्यं तद्विपरीतकम् । विभोगायतनं चैव त्रिशरीराणि प्राणिनाम् ॥ ३९.२ ॥

Sanskrit recitationVaraha Purana 39.2

Transliteration

durvāsā uvāca | na dve trīṇi śarīrāṇi vācyaṃ tadviparītakam | vibhogāyatanaṃ caiva triśarīrāṇi prāṇinām || 39.2 ||

Translation

દુર્વાસાએ કહ્યું—‘બે કે ત્રણ શરીરો છે’ એમ કહેવું ન જોઈએ; તેના વિપરીત જ કહેવું જોઈએ. પ્રાણીઓમાં ખરેખર ત્રણ શરીરો છે, જે કર્મફળના ભોગનું આધારસ્થાન છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• दुर्वासाः: Durvāsā (sage)
• दुर्वासाः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: दुर्वासस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात (negation particle)

• द्वे: two
• द्वे: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; संख्याविशेषण

• त्रीणि: three
• त्रीणि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; संख्याविशेषण

• शरीराणि: bodies
• शरीराणि: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• वाच्यम्: should be said
• वाच्यम्: Kriya (क्रिया/Predicative)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: कृदन्त; विधेय-भावे (gerundive/तव्यत्-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be said/should be stated’

• तत्: that
• तत्: Sambandha (सम्बन्ध/Correlative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• विपरीतकम्: opposite/contrary
• विपरीतकम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विपरीतक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• विभोगायतनम्: the locus of (varied) experience/enjoyment
• विभोगायतनम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: वि-भोग + आयतन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी/उपपद-तत्पुरुष: भोगस्य आयतनम् (abode/seat of experience)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphatic particle)

• त्रिशरीराणि: three bodies
• त्रिशरीराणि: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: त्रि + शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; द्विगु-समास: त्रयः शरीराणि (three bodies)

• प्राणिनाम्: of living beings
• प्राणिनाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
• Type: Noun
• Root: प्राणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन

Speaker

Durvāsā

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Studies
• Sanskrit Philology
• Philosophical Anthropology

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It reflects a Purāṇic synthesis of philosophical anthropology, using concise doctrinal language (śarīra-traya) to explain how beings undergo experience and reap results, a theme shared across late classical Sanskrit traditions.

Which geographic location is identified?

No geographic location is named in this verse fragment; the content is doctrinal rather than tied to sacred geography.

What is the primary ethical instruction?

The verse frames embodied existence as an instrument for experiencing consequences, reinforcing a moral-philosophical principle of accountability (actions yield experienced results within embodied life).