Nirvana Upanishad 23 — Verse 23

Sanskrit (Devanagari)

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशादित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम्॥१२–२४॥

Padapatha (Word Split)

ऊर्ध्व-आम्नायः । निरालम्ब-पीठः । संयोग-दीक्षा । वियोग-उपदेशः । दीक्षा-सन्तोष-पानम् च । द्वादश-आदित्य-आवलोकनम् । विवेक-रक्षा । करुणा एव केलिः । आनन्द-माला । एकान्त-गुहायाम् मुक्त-आसन-सुख-गोष्ठी । अकल्पित-भिक्षा-आशी । हंस-आचारः । सर्व-भूत-अन्तः-वर्ती हंसः इति प्रतिपादनम् ॥

IAST Transliteration

ūrdhvāmnāyaḥ. nirālambapīṭhaḥ. saṃyogadīkṣā. viyogopadeśaḥ. dīkṣāsantoṣapānaṃ ca. dvādaśādityāvalokanam. vivekarakṣā. karuṇaiva keliḥ. ānandamālā. ekāntaguhāyāṃ muktāsanasukhagoṣṭhī. akalpitabhikṣāśī. haṃsācāraḥ. sarvabhūtāntarvartī haṃsa iti pratipādanam. ||12–24||

Translation

ઊર્ધ્વ આમ્નાય; નિરાલંબ પીઠ; સંયોગ-દીક્ષા; વિયોગ/વૈરાગ્યનો ઉપદેશ; દીક્ષા-રૂપ સંતોષનું પાન; દ્વાદશ આદિત્યોનું અવલોકન; વિવેકની રક્ષા; કરુણાજ લીલા; આનંદમાળા; એકાંત ગુહામાં મુક્ત આસનના સુખની ગોષ્ઠી; અકલ્પિત ભિક્ષા ભોજન કરનાર; હંસાચાર; સર્વભૂતોના અંતરમાં હંસ વસે છે—એવું પ્રતિપાદન.

Academic Translation

The upward transmission; the supportless seat; initiation into union; instruction in detachment; and the drinking of contentment that is initiation; contemplation of the twelve Ādityas; guarding of discrimination; compassion alone as play; a garland of bliss; in the solitary cave, an assembly of the happiness of the liberated posture/seat; one who eats unpremeditated alms; the conduct of the Haṃsa; the teaching that the Haṃsa dwells within all beings.

Verse Context

• Ātman as antaryāmin (inner dweller) and the saṃnyāsa discipline that supports realization
• Mahavakya: Implicitly aligned with mahāvākya teaching of identity/non-difference; not a direct quotation.
• Atharva
• Chandas: Prose (gadyam)