
Sukta 6.19
Bharadvāja Bārhaspatya
Indra
Triṣṭubh
આ સૂક્ત ઇન્દ્રની સ્તુતિ કરે છે—તે કદી ન ક્ષીણ થતી, સર્વત્ર વ્યાપતી શક્તિ છે, જે ઉપાસકો તરફ વળી તેમની વીરશક્તિને વિસ્તારે છે. સમુદાયને રક્ષણ, સમૃદ્ધિ અને સંતાન–વંશપરંપરાની અવિચ્છિન્નતા મળે તે માટે, અવરોધ પર અવરોધ જીતતાં યુદ્ધવિજય અપાવનાર તેનો “મદ” (વિજયી ઉન્મેષ/ઉત્સાહ) લાવવા માટે પ્રાર્થના કરે છે.
Mantra 1
महाँ इन्द्रो नृवदा चर्षणिप्रा उत द्विबर्हा अमिनः सहोभिः । अस्मद्र्यग्वावृधे वीर्यायोरुः पृथुः सुकृतः कर्तृभिर्भूत् ॥
મહાન છે ઇન્દ્ર—નૃવદ (વીર-પ્રશંસક) વચન સાથે, જનસમુદાયોના પોષક; અને દ્વિબર્હા (દ્વિગુણ મહિમાવાન) છે તે, પોતાના સહસથી અક્ષુણ્ણ. અમારી તરફ વળી તેણે વીર્ય માટે વૃદ્ધિ કરી: વિશાળ અને વિસ્તૃત બની જાય છે તે, કર્તાઓ (કર્તૃભિઃ) દ્વારા સુસંસ્કૃત, સુકૃત.
Mantra 2
इन्द्रमेव धिषणा सातये धाद्बृहन्तमृष्वमजरं युवानम् । अषाळ्हेन शवसा शूशुवांसं सद्यश्चिद्यो वावृधे असामि ॥
વિજય માટે ધિષણા એ ઇન્દ્રને જ સ્થાપ્યો—વિશાળ, ઊર્ધ્વગામી, અજાર, સદાય યુવાન। અજેય બળથી, સતત પ્રબળ થતો, તે એવો છે કે ક્ષણમાત્રમાં પણ અપરિમિત વિસ્તૃતતા સુધી વધે છે।
Mantra 3
पृथू करस्ना बहुला गभस्ती अस्मद्र्यक्सं मिमीहि श्रवांसि । यूथेव पश्वः पशुपा दमूना अस्माँ इन्द्राभ्या ववृत्स्वाजौ ॥
વિસ્તૃત હાથો અને પ્રચુર કિરણો સાથે, અમારી તરફ વળો અને પ્રેરિત શ્રવણની શક્તિઓને એકત્ર ગોઠવો। જેમ ઝુંડ, હે પશુપ, ગૃહપતિ, અમને આવરી લે; હે ઇન્દ્ર, યુદ્ધમાં અમને ચારે તરફથી રક્ષો।
Mantra 4
तं व इन्द्रं चतिनमस्य शाकैरिह नूनं वाजयन्तो हुवेम । यथा चित्पूर्वे जरितार आसुरनेद्या अनवद्या अरिष्टाः ॥
તે ઇન્દ્રને—વિચારશીલને—તેના સામર્થ્યો સાથે, અહીં અને અત્યારે, સમૃદ્ધિ ઇચ્છતા અમે આહ્વાન કરીએ છીએ। જેમ પૂર્વના જરિતાર હતા—નિંદારહિત, નિર્દોષ, અખંડિત—તેમ જ અમે પણ રહીએ।
Mantra 5
धृतव्रतो धनदाः सोमवृद्धः स हि वामस्य वसुनः पुरुक्षुः । सं जग्मिरे पथ्या रायो अस्मिन्त्समुद्रे न सिन्धवो यादमानाः ॥
ધૃતવ્રત, ધનદાતા, સોમથી વૃદ્ધ—એ જ વાંછિત વસુનો પુરુક્ષુ (વિસ્તૃત નિવાસ) છે. પથ્ય (સુયોગ્ય માર્ગે વહેનારા) રાયો તેના અંદર એમ એકત્ર થાય છે, જેમ સમુદ્રમાં નદીઓ—અર્પણ કરતી અને વહેતી—એકત્ર થાય છે.
Mantra 6
शविष्ठं न आ भर शूर शव ओजिष्ठमोजो अभिभूत उग्रम् । विश्वा द्युम्ना वृष्ण्या मानुषाणामस्मभ्यं दा हरिवो मादयध्यै ॥
હે શૂર, અમારે માટે સૌથી પ્રબળ શવ, સૌથી મહત્તમ ઓજ—અભિભૂત કરનારું, ઉગ્ર—લાવી આપ. હે હરિવો, માનવોના સર્વ દ્યુમ્ન, સર્વ વೃಷણ્ય શક્તિઓ અમને દા, જેથી અમે દિવ્ય આનંદમાં મદિત થઈએ.
Mantra 7
यस्ते मदः पृतनाषाळमृध्र इन्द्र तं न आ भर शूशुवांसम् । येन तोकस्य तनयस्य सातौ मंसीमहि जिगीवांसस्त्वोताः ॥
હે ઇન્દ્ર, તારો જે મદ પૃતનાષાળ, અમૃધ્ર—અચૂક—અને શૂશુવાંસ (તીવ્ર થયેલો) છે, તે અમારે માટે લાવી આપ. જેના દ્વારા તોક અને તનયની સાતિમાં અમે જીતવા ઇચ્છીએ; ત્વોતા (તારા રક્ષણથી) અમે સદા જિગીવાંસ—વિજયી—રહીએ.
Mantra 8
आ नो भर वृषणं शुष्ममिन्द्र धनस्पृतं शूशुवांसं सुदक्षम् । येन वंसाम पृतनासु शत्रून्तवोतिभिरुत जामीँरजामीन् ॥
હે ઇન્દ્ર, અમારા તરફ વृषભસમાન પરાક્રમ—ઉગ્ર શૂષ્મ—લાવી આપ; ધન જીતનાર, વધુ ને વધુ પ્રબળ બનેલો અને સુદક્ષ (સુચતુર) એવો. જેના બળે અમે યુદ્ધોમાં શત્રુઓને—તમારી સહાયોથી—અને વિરોધ કરનાર સગાંને તથા અસગાંને પણ જીતીએ.
Mantra 9
आ ते शुष्मो वृषभ एतु पश्चादोत्तरादधरादा पुरस्तात् । आ विश्वतो अभि समेत्वर्वाङिन्द्र द्युम्नं स्वर्वद्धेह्यस्मे ॥
તમારો વृषભસમાન શૂષ્મ અમારા તરફ આવે—પાછળથી, ઉપરથી, નીચેથી, અને આગળથી. સર્વ દિશાઓમાંથી તે ભેગો થઈ અમારી તરફ વળી આવી પહોંચે. હે ઇન્દ્ર, સૂર્યલોકથી ભરપૂર એવું તેજસ્વી દ્યુમ્ન (યશ-પ્રકાશ) અમામાં સ્થાપો.
Mantra 10
नृवत्त इन्द्र नृतमाभिरूती वंसीमहि वामं श्रोमतेभिः । ईक्षे हि वस्व उभयस्य राजन्धा रत्नं महि स्थूरं बृहन्तम् ॥
હે ઇન્દ્ર, તમારી સર્વોત્તમ પુરુષાર્થભરી સહાયોથી અમે પ્રેરિત વાણી-સ્તુતિઓ દ્વારા ઇચ્છનીય કલ્યાણને જીતવા ઇચ્છીએ છીએ. કેમ કે હે વસુના રાજન, તમે બંને પ્રકારના ધનને જુઓ છો; તેથી અમામાં મહાન રત્ન—ઘન, સ્થૂલ અને વિશાળ—સ્થાપો.
Mantra 11
मरुत्वन्तं वृषभं वावृधानमकवारिं दिव्यं शासमिन्द्रम् । विश्वासाहमवसे नूतनायोग्रं सहोदामिह तं हुवेम ॥
અહીં અમે ઇન્દ્રને આવાહન કરીએ છીએ—મરુતવંત, શક્તિશાળી વૃષભ, સતત વધતો; આક્રમણમાં અદુર્બળ, જેના શાસન (શાસ) દિવ્ય છે; સર્વવિજયી, નવીન સહાયક, ઉગ્ર સહોદા (બળનો દાતા)—પોષણ માટે તેને જ અમે હવીએ છીએ.
Mantra 12
जनं वज्रिन्महि चिन्मन्यमानमेभ्यो नृभ्यो रन्धया येष्वस्मि । अधा हि त्वा पृथिव्यां शूरसातौ हवामहे तनये गोष्वप्सु ॥
હે વજ્રધારી, જે માનવબળ પોતાને મહાન માને છે તે અહંકારભર્યા જનને—આ અમારા પુરુષો સામે, જેમની વચ્ચે હું છું—અમારા માટે વશ કર. તેથી, હે શૂર, પૃથ્વી પર શૂરવિજયમાં અમે તને હવીએ છીએ—તનય માટે, ગો (પ્રકાશ-કિરણો) માટે, અને અપ્સુ (જળોમાં) માટે.
Mantra 13
वयं त एभिः पुरुहूत सख्यैः शत्रोःशत्रोरुत्तर इत्स्याम । घ्नन्तो वृत्राण्युभयानि शूर राया मदेम बृहता त्वोताः ॥
હે પુરુહૂત, તારી આ સખ્યતાઓથી—હે શત્રુના શત્રુ—અમે શત્રુ પછી શત્રુ કરતાં પણ ઉત્તમ બનીએ. હે શૂર, બંને બાજુનાં વૃત્રાણિ (અવરોધો) ને ઘાત કરતાં, તારા વિશાળ રક્ષણ હેઠળ, અમે મહાન રાયામાં આનંદિત થઈએ.
It asks Indra for victorious strength and protection—especially the power to overcome enemies and obstacles—along with prosperity and the well-being of children and descendants.
Here “mada” is Indra’s energizing, battle-winning ardor or ecstatic power that makes victory possible and keeps the worshippers resilient and successful.
They refer to child and lineage/offspring. The hymn ties Indra’s victory and protection to stable family continuity and long-term prosperity for the community.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.