Sukta 20
Sukta 6.20
Bharadvāja Bārhaspatya (trad.)
Indra
Triṣṭubh (probable)
ઇન્દ્રને અર્પિત આ સૂક્ત યુદ્ધમાં તેની અપ્રતિહત શક્તિનું સ્તવન કરે છે; સર્પસમાન શત્રુઓ અને કિલ્લાબંધીવાળા દુર્ગોનું તેણે કરેલું ભંજન-વિનાશ, તેમજ ઉદાર યજમાનોનું તેણે કરેલું રક્ષણ સ્મરે છે. કવિના લોકો માટે ઇન્દ્ર ‘પૃથ્વી પર આકાશ જેટલી’ વિશાળ સમૃદ્ધિ—ધન, ગાયો-ઢોર અને ઉપજાઉ ખેતરો—વરસાવે એવી પ્રાર્થના કરે છે. સોમ પિડીને સ્તુતિ અર્પણ કરનારાઓને વૃત્રહનન અને શત્રુદમન જેવા ઇન્દ્રના વૈશ્વિક વિજય સ્પષ્ટ ભૌતિક સમૃદ્ધિરૂપે પ્રાપ્ત થાય છે—એવો સંબંધ આ મંત્રો બાંધે છે.
Mantras
Mantra 1
द्यौर्न य इन्द्राभि भूमार्यस्तस्थौ रयिः शवसा पृत्सु जनान् । तं नः सहस्रभरमुर्वरासां दद्धि सूनो सहसो वृत्रतुरम् ॥
જેમ દ્યૌ (આકાશ) પૃથ્વી ઉપર છવાઈ રહે છે તેમ, હે ઇન્દ્ર, તારા શૌર્યથી યુદ્ધરત જનસમૂહોમાં આર્યનું ધન (રયિ) અડગ ઊભું રહે છે. હે સહસના સૂનુ, વૃત્રતુર (વૃત્ર-વધક), અમને હજાર ભાર વહન કરતું, ઉર્વર ખેતરોવાળું તે વૈભવ દાન કર.
Mantra 2
दिवो न तुभ्यमन्विन्द्र सत्रासुर्यं देवेभिर्धायि विश्वम् । अहिं यद्वृत्रमपो वव्रिवांसं हन्नृजीषिन्विष्णुना सचानः ॥
દિવ્ય લોકમાંથી જેમ, હે ઇન્દ્ર, દેવોમાં સર્વત્ર સૂર્યસમાન તે વિશ્વવ્યાપી ઋત (દૈવી વ્યવસ્થા) તારા માટે સ્થાપિત થયું. જ્યારે તું જળોને ઢાંકી રાખનાર અહિ—વૃત્રને વધ્યો, હે હરિત-અશ્વવાહક, વિષ્ણુ સાથે સખા બનીને.
Mantra 3
तूर्वन्नोजीयान्तवसस्तवीयान्कृतब्रह्मेन्द्रो वृद्धमहाः । राजाभवन्मधुनः सोम्यस्य विश्वासां यत्पुरां दर्त्नुमावत् ॥
દબાવી નાખનાર, વધુ શક્તિશાળી, પ્રચંડોમાં પણ અતિપ્રચંડ—મંત્રથી સત્યસિદ્ધ વાણી ધરાવતો ઇન્દ્ર મહાન વૃદ્ધિમાં વિસ્તર્યો. સોમના મધુર મધુથી તે રાજા બન્યો, જ્યારે તેણે સર્વ નગરોના દૃઢ પુરો (કિલ્લા) ભેદી નાખ્યા.
Mantra 4
शतैरपद्रन्पणय इन्द्रात्र दशोणये कवयेऽर्कसातौ । वधैः शुष्णस्याशुषस्य मायाः पित्वो नारिरेचीत्किं चन प्र ॥
હે ઇન્દ્ર! અર્ક-વિજયમાં દશગુણ શક્તિવાળા કવિની સામે અહીં પાણિઓ સૈંકડો થઈને ભાગી ગયા. તારા પ્રહારો વડે પ્રવાહને અટકાવનાર શુષ્ણની માયાઓ આત્માની પૂર્ણતા (પિત્વ)માંથી કશુ પણ—જરાય પણ—ચૂસી લઈ શકી નહીં.
Mantra 5
महो द्रुहो अप विश्वायु धायि वज्रस्य यत्पतने पादि शुष्णः । उरु ष सरथं सारथये करिन्द्रः कुत्साय सूर्यस्य सातौ ॥
મહાન દ્રોહ—સર્વને ભક્ષી જનાર હાનિ—ત્યારે ઢળી પડ્યો, જ્યારે વજ્રના પતનમાં શુષ્ણ ધરાશાયી થયો. ત્યારે માર્ગ અને રથપથ વિશાળ બન્યા; સૂર્ય-સાતિ (પુનઃપ્રાપ્ત પ્રકાશની જીત)માં ઇન્દ્ર કુત્સનો સારથી બન્યો.
Mantra 6
प्र श्येनो न मदिरमंशुमस्मै शिरो दासस्य नमुचेर्मथायन् । प्रावन्नमीं साप्यं ससन्तं पृणग्राया समिषा सं स्वस्ति ॥
ઉડતા શ્યેન સમે તેણે તેના માટે મદિર અંશુ—સોમરસનો સાર—પ્રગટ કર્યો, દાસ નમુચિનું શિર મથતાં. યોગ્ય આધાર શોધતા નમીને તેણે રક્ષ્યો, અને તેને પૂર્ણતાથી ભર્યો—ધન, પોષણ, અને કલ્યાણની સંઘટિત સમૃદ્ધિ.
Mantra 7
वि पिप्रोरहिमायस्य दृळ्हाः पुरो वज्रिञ्छवसा न दर्दः । सुदामन्तद्रेक्णो अप्रमृष्यमृजिश्वने दात्रं दाशुषे दाः ॥
હે વજ્રધારી ઇન્દ્ર! સર્પ-માયાવાળા પિપ્રુએ દૃઢપણે ગોઠવેલા મજબૂત પુરોને તું પોતાના શવસાથી ચકનાચૂર કર્યા. હે સુદામન્ (સુદાતા)! અપ્રમૃષ્ય—અસ્પર્શ્ય એવી તે સંપત્તિ તું ઋજિશ્વનને, યજ્ઞમાં દાન આપનાર દાશુષેને, દાત્રરૂપે અર્પી.
Mantra 8
स वेतसुं दशमायं दशोणिं तूतुजिमिन्द्रः स्वभिष्टिसुम्नः । आ तुग्रं शश्वदिभं द्योतनाय मातुर्न सीमुप सृजा इयध्यै ॥
સ્વભિષ્ટિ-સુમ્નથી આનંદિત ઇન્દ્રે વેતસુને—દશમાય, દશોણિ (દશવિધ કૌશલ્ય અને દશવિધ બળવાળો)—સદા પ્રેરિત કરીને જગાડ્યો. તેજ પ્રગટાવવા માટે તેણે તુગ્ર, શાશ્વત, ઇભ (પરાક્રમી) એવા તેને આગળ ધપાવ્યો—જેમ માતા પોતાના બાળકને પાસે લાવી કાર્યમાં વૃદ્ધિ માટે પ્રેરે તેમ.
Mantra 9
स ईं स्पृधो वनते अप्रतीतो बिभ्रद्वज्रं वृत्रहणं गभस्तौ । तिष्ठद्धरी अध्यस्तेव गर्ते वचोयुजा वहत इन्द्रमृष्वम् ॥
અપ્રતીત એવો તે સ્પર્ધકોને જીતે છે; ગભસ્તિમાં વૃત્રણ (આવરણકર્તા)ને હણનાર વજ્ર ધારણ કરે છે. તેના હરિ (બે તામ્રવર્ણ ઘોડા/શક્તિઓ) યોક-સ્થાને ગર્તમાં સ્થિત બે અશ્વો સમા ઊભા રહે છે; વચોયુજા—વાણીથી જોડાયેલા—તે ઇન્દ્રને, ઊર્ધ્વ અને મહાન બળને, વહન કરે છે.
Mantra 10
सनेम तेऽवसा नव्य इन्द्र प्र पूरवः स्तवन्त एना यज्ञैः । सप्त यत्पुरः शर्म शारदीर्दर्द्धन्दासीः पुरुकुत्साय शिक्षन् ॥
હે ઇન્દ્ર, તારી સદા નવી સહાયથી અમે વિજય મેળવો; પૂરુઓ આ યજ્ઞો વડે તને આગળ સ્તુતિ કરે છે. જ્યારે તું દાસોના મિથ્યા આશ્રયરૂપ સાત શારદીય દુર્ગો તોડી નાંખ્યા, ત્યારે તું પુરુકુત્સને વિજય માટે શિક્ષિત કરી શક્તિમાન કરતો હતો.
Mantra 11
त्वं वृध इन्द्र पूर्व्यो भूर्वरिवस्यन्नुशने काव्याय । परा नववास्त्वमनुदेयं महे पित्रे ददाथ स्वं नपातम् ॥
હે ઇન્દ્ર, તું પ્રાચીન વૃદ્ધિકર્તા છે; ઉશના કાવ્ય માટે વિશાળ અવકાશ કરતો હતો. અને મહાન પિતાને તું ‘નવું નિવાસ’ આપ્યું—જે આગળ વહન થવાનું છે—તારું પોતાનું સંતાન, દેવવંશની યોગ્ય પરંપરા રૂપે.
Mantra 12
त्वं धुनिरिन्द्र धुनिमतीॠणोरपः सीरा न स्रवन्तीः । प्र यत्समुद्रमति शूर पर्षि पारया तुर्वशं यदुं स्वस्ति ॥
હે ઇન્દ્ર, તું પ્રેરક છે; તું ધુનિમતી ઉછળતી જળધારાઓને મુક્ત કરી—તે ખેતરની નાળીઓ જેવી વહેવા લાગી. અને હે શૂર, જ્યારે તું સમુદ્ર પાર કરાવે છે, ત્યારે તુર્વશ અને યદુને કલ્યાણ-સંઘટિત સ્વસ્તિ સાથે પાર ઉતાર.
Mantra 13
तव ह त्यदिन्द्र विश्वमाजौ सस्तो धुनीचुमुरी या ह सिष्वप् । दीदयदित्तुभ्यं सोमेभिः सुन्वन्दभीतिरिध्मभृतिः पक्थ्यर्कैः ॥
હે ઇન્દ્ર, તારી એ સર્વ શક્તિ યુદ્ધમાં પ્રસિદ્ધ થઈ—જ્યારે ધુની અને ચુમુરી તારા સંકલ્પ મુજબ ધરાશાયી થયા. પાક્થાઓનો દભીતિ, ઇંધણ લઈને અને સોમ દબાવી, સ્તુતિ-ઋચાઓથી તારા માટે તેને પ્રજ્વલિત કરતો રહ્યો; દેવને પ્રકાશથી પ્રતિઉત્તર આપતી તેની અભિલાષાની અગ્નિ તેજસ્વી થઈ.
Inside Sukta 20
How it unfolds
- Where it opens
Indra’s force is invoked as vast and overarching, and wealth is pictured as standing firm among contending peoples under his power.
- Development
The hymn recounts Indra’s decisive deeds—shattering fortified places and defeating hostile, serpent-craft enemies—while emphasizing his generosity to devoted offerers.
- Climax
Indra’s battle-fame is proclaimed at its height in the defeat of named foes (e.g., Dhunī and Cumurī) and the god’s blazing empowerment through Soma and hymn.
- Where it settles
The praise resolves into confident petition: may the same victorious Indra grant secure, unassailable riches and broad, fertile prosperity to the worshipping community.
The deity: Indra
- In the VedaIndra is the Vajrin (thunderbolt-bearer), Vṛtrahan (slayer of the obstructer), breaker of forts, champion of the Arya in conflicts, and the great receiver of Soma who grows in power through praise.
- Cosmic functionHe releases the blocked waters and life-supporting plenty by defeating forces of obstruction, establishing wide space, order, and victory for the community.
- Inner significanceIndra symbolizes the surge of courageous will and illumined force that breaks inner ‘forts’—fear, inertia, and constriction—so energy, clarity, and abundance can flow.
The seer
- Bharadvāja BārhaspatyaBharadvāja gotra; Bārhaspatya (associated with Bṛhaspati/Angiras tradition) · A principal seer of the Bharadvāja family whose hymns (especially in Maṇḍala 6) are noted for vigorous Indra praise, martial imagery, and prayers for communal prosperity.
Famous verses
द्यौर्न य इन्द्राभि भूमार्यस्तस्थौ रयिः शवसा पृत्सु जनान् । तं नः सहस्रभरमुर्वरासां दद्धि सूनो सहसो वृत्रतुरम् ॥वि पिप्रोरहिमायस्य दृळ्हाः पुरो वज्रिञ्छवसा न दर्दः । सुदामन्तद्रेक्णो अप्रमृष्यमृजिश्वने दात्रं दाशुषे दाः ॥तव ह त्यदिन्द्र विश्वमाजौ सस्तो धुनीचुमुरी या ह सिष्वप् । दीदयदित्तुभ्यं सोमेभिः सुन्वन्दभीतिरिध्मभृतिः पक्थ्यर्कैः ॥Attributes of the deity
- Thunderbolt power (vajra)
- Vṛtra-slayer; remover of obstruction
- Breaker of strongholds; victory-giver in battle
- Soma-delighted and praise-responsive
- Bestower of wealth, cattle, and fertile lands
- Protector of the generous sacrificer (dāśuṣ)
Also by this seer
- Many hymns of Rigveda Maṇḍala 6 are attributed to Bharadvāja seers (Bharadvāja lineage)
- Associated in later tradition with the Bharadvāja pravara and the Angirasa-Bārhaspatya stream of inspired speech
- Several Indra, Agni, and allied deities’ hymns in Book 6 reflect this family’s ritual-poetic style
The rite, step by step
- Prepare the sacred fire (Agni) and ritual space; seat the priests and establish intention for protection and abundance.
- Press Soma (or offer its substitute where appropriate) while reciting Indra-invoking verses to ‘strengthen’ the god through praise.
- Offer oblations into the fire, naming Indra as Vajrin and Vṛtrahan, and recalling his victories as warrant for present aid.
- Conclude with specific petitions for ‘thousand-bearing’ abundance—cattle, wealth, and fruitful fields—and for success in contests.
Offerings
- Soma libation (primary)
- Ghee/clarified butter into Agni
- Fuel sticks (idhma) and kindling
- Optional: grains/cakes (puroḍāśa) in Indra-oriented rites
Frequently Asked Questions
It praises Indra’s power as a victorious protector who breaks enemy strongholds and removes obstruction, then asks him to grant wealth, cattle, and fertile prosperity to the worshippers.
These are remembered as examples of Indra’s decisive victories. By recalling them, the poet strengthens the claim that Indra can also overcome present dangers and grant secure riches now.
Indra is portrayed as growing in strength through Soma and hymns. The act of pressing and offering Soma, along with praise, is presented as a key way to invoke his help and generosity.
Ask anything about Sukta 20 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
