Opening the text

Sukta 3.51
Viśvāmitra Gāthina (hymn-level attribution assumed for Mandala 3)
Indra
Triṣṭubh (probable)
આ સૂક્ત ઇન્દ્રને—“જનસમુદાયોથી આધારિત” અને “ઘણો આવાહિત”—યજ્ઞમાં આવવા, સુઘડ રીતે રચાયેલ સ્તુતિ સ્વીકારવા અને પિષિત સોમરસ પાન કરવા માટે ઉર્જાસભર આમંત્રણ આપે છે. તેમાં ઇન્દ્રના પૂર્વ સોમપાન અને વિજયોની સ્મૃતિ વર્તમાન સહાયની ખાતરીરૂપે કરવામાં આવે છે; અને અંતે સંક્ષિપ્ત પ્રાર્થનામાં કહે છે કે અર્પણ અને મંત્ર ઇન્દ્રના સમગ્ર અસ્તિત્વને—ઉદર, શિર અને ભુજાઓને—દાનવિતરણ અને ઇચ્છાપૂર્તિ માટે સશક્ત બનાવે.
Mantra 1
चर्षणीधृतं मघवानमुक्थ्यमिन्द्रं गिरो बृहतीरभ्यनूषत । वावृधानं पुरुहूतं सुवृक्तिभिरमर्त्यं जरमाणं दिवेदिवे ॥
ચર્ષણીધૃત (જનસમુદાયોથી ધારિત), મઘવાન, ઉક્થ્ય (સ્તુતિયોગ્ય) ઇન્દ્રને બૃહતી (મહાન) ગીરો અભ્યનૂષત—મહાન સ્તુતિઓએ તેને સંબોધ્યો. સુવૃક્તિભિઃ (સુશોભિત વચનો દ્વારા) વધતો, પુરુહૂત (ઘણો આહ્વાનિત) અમર્ત્ય (અમર) ઇન્દ્ર—જરમાણ (સતત સ્તુત) રૂપે—દિવે દિવે (દિવસે દિવસ) પ્રશંસિત થાય છે.
Mantra 2
शतक्रतुमर्णवं शाकिनं नरं गिरो म इन्द्रमुप यन्ति विश्वतः । वाजसनिं पूर्भिदं तूर्णिमप्तुरं धामसाचमभिषाचं स्वर्विदम् ॥
મારા ગીરો ઇન્દ્ર તરફ સર્વ દિશાઓથી જાય છે—શતક્રતુ (સો શક્તિઓવાળો), અર્ણવ (બળનો સમુદ્ર), શાકિન (સમર્થ) નર તરફ. વાજસનિ (વાજનો વિજેતા), પૂર્ભિદ (દુર્ગોનો ભેદક), તૂર્ણિ (અતિશય ઝડપી), અપ્તુર (કર્મસાધક), ધામસાચ (ધામોનો સહચર), અભિષાચ (શત્રુને દબાવનાર), સ્વર્વિદ (સ્વર-લોકનો શોધક) એવા ઇન્દ્રને.
Mantra 3
आकरे वसोर्जरिता पनस्यतेऽनेहसः स्तुभ इन्द्रो दुवस्यति । विवस्वतः सदन आ हि पिप्रिये सत्रासाहमभिमातिहनं स्तुहि ॥
વસુના આકર પાસે જરિતા (સ્તુતિકાર) આનંદની શોધ કરે છે; અહેસ (ઉતાવળ) વિના સ્તુભ (પ્રશંસક) ઇન્દ્રની ભક્તિપૂર્વક સેવા કરે છે. વિવસ્વતના સદનમાં તો તે પરિપૂર્ણ થયો છે; સદા-વિજયી, અભિમાતિહન (શત્રુભાવ/વિરોધી વિચારોનો સંહારક) એવા ઇન્દ્રનું સ્તવન કર.
Mantra 4
नृणामु त्वा नृतमं गीर्भिरुक्थैरभि प्र वीरमर्चता सबाधः । सं सहसे पुरुमायो जिहीते नमो अस्य प्रदिव एक ईशे ॥
હે નરો, ગીર્ભિ અને ઉક્થોથી નૃતમ—સર્વથી પુરુષાર્થવાન—ઇન્દ્રનું સ્તવન કરો; પ્રતિબંધોને ભેદી આગળ વધતા વીરમાં ભક્તિપૂર્વક અર્ચના કરો. પુરુમાયો (અਨੇક માયા/શક્તિઓ ધરાવનાર) તે સહસ માટે બળ એકત્ર કરે છે; પ્રદિવ (દૂર-પ્રકાશમાન) એવા એ એકમાત્ર સ્વામી માટે જ નમસ્કાર—અને અધિકાર—છે.
Mantra 5
पूर्वीरस्य निष्षिधो मर्त्येषु पुरू वसूनि पृथिवी बिभर्ति । इन्द्राय द्याव ओषधीरुतापो रयिं रक्षन्ति जीरयो वनानि ॥
પ્રાચીન કાળથી જ તેની નિષ્ષિધ (અડગ પાયા) મર્ત્યોમાં સ્થિર છે; પૃથ્વી અનેક વસુઓ ધારણ કરે છે. ઇન્દ્ર માટે દ્યાવ (આકાશ), ઓષધિઓ અને આપઃ રયિ (સમૃદ્ધિ)નું રક્ષણ કરે છે; અને દૃઢ વનો સ્થિર રહી પ્રાણબળની વૃદ્ધિને આધાર આપે છે.
Mantra 6
तुभ्यं ब्रह्माणि गिर इन्द्र तुभ्यं सत्रा दधिरे हरिवो जुषस्व । बोध्यापिरवसो नूतनस्य सखे वसो जरितृभ्यो वयो धाः ॥
હે ઇન્દ્ર! તને જ મંત્રો અને પ્રેરિત વાણી (ગિરઃ) અર્પિત છે; હે હરિવઃ (હરિત અશ્વોના સ્વામી), તારા માટે જ તેઓ સદા સ્થાપિત થયા છે—તુ તેમને પ્રસન્નતાથી સ્વીકાર. નૂતન રક્ષક એવા અવસ (સહાય) રૂપે તું જાગૃત થા, નજીકના ઉપકારક બની. હે સખા, હે વસુ (ધનદાતા), ગાયક જરિતૃઓને જીવનની વિશાળતા (વયઃ) પ્રદાન કર.
Mantra 7
इन्द्र मरुत्व इह पाहि सोमं यथा शार्याते अपिबः सुतस्य । तव प्रणीती तव शूर शर्मन्ना विवासन्ति कवयः सुयज्ञाः ॥
હે મરુતવંત ઇન્દ્ર! અહીં સોમ પાન કર, જેમ શાર્યાતના યજ્ઞમાં તું સુત (પિષિત) સોમ પીધો હતો. હે શૂર! તારી પ્રણીતિ (નેતૃત્વ) અને તારા શર્મન્ (આશ્રય) દ્વારા સુયજ્ઞ કવિઓ નજીક આવે છે અને પ્રકાશમાં નિવાસ કરે છે.
Mantra 8
स वावशान इह पाहि सोमं मरुद्भिरिन्द्र सखिभिः सुतं नः । जातं यत्त्वा परि देवा अभूषन्महे भराय पुरुहूत विश्वे ॥
હે પુરુહૂત ઇન્દ્ર! આનંદિત ઉત્સાહમાં અહીં સોમ પાન કર—મરુતો, તારા સખાઓ સાથે—અમારો આ સુત (પિષિત) રસ. કારણ કે તારા જન્મ સમયે સર્વ દેવોએ તને મહાન ભારવહન માટે શોભાવ્યો હતો, સર્વવ્યાપી કાર્ય માટે, હે બહુ-આહ્વાનિત.
Mantra 9
अप्तूर्ये मरुत आपिरेषोऽमन्दन्निन्द्रमनु दातिवाराः । तेभिः साकं पिबतु वृत्रखादः सुतं सोमं दाशुषः स्वे सधस्थे ॥
અપ્તૂર્ય ગતિમાં, હે મરુતો, આ નજીકની સહાયે ઇન્દ્રને આનંદિત કર્યો છે; દાનવારા દાતાઓ તેની અનુસરણ કરે છે. તેમના સાથે વૃત્રહન (વૃત્રખાદ) પોતાના સધસ્થ—સંગતિના આસનમાં—દાશુષ (દાનકર્તા)નું પિષિત સોમ પાન કરે.
Mantra 10
इदं ह्यन्वोजसा सुतं राधानां पते । पिबा त्वस्य गिर्वणः ॥
હે રાધાનાં પતિ, આ સોમ તો નિશ્ચયે તારા બળના અનુસરણમાં પિષાયો છે; હે ગિર્વણ (સ્તુતિગ્રાહી), તેનો પાન કર.
Mantra 11
यस्ते अनु स्वधामसत्सुते नि यच्छ तन्वम् । स त्वा ममत्तु सोम्यम् ॥
જે તારી સ્વધા—સ્વભાવધર્મને અનુસરીને—પિષિત અર્પણમાં દેહને રોકી સ્થિર કરે છે, તે સોમ્ય આનંદ તને હર્ષિત કરે.
Mantra 12
प्र ते अश्नोतु कुक्ष्योः प्रेन्द्र ब्रह्मणा शिरः । प्र बाहू शूर राधसे ॥
તે તારા કુક્ષિમાં પરિપૂર્ણ થાઓ; આગળ વધ, હે ઇન્દ્ર—મંત્ર તારા શિરે પહોંચે. આગળ વધાર તારા બાહુઓ, હે શૂરવીર, રાધસ (દાન-સમૃદ્ધિ) માટે.
It is a hymn inviting Indra (often together with the Maruts) to come to the sacrifice, drink the pressed Soma, and respond to praise by granting protection, leadership, and gifts.
The hymn uses remembered precedents to strengthen the present request: if Indra accepted Soma and helped before, he can be trusted to come and help again in this rite.
It asks that the offering and the sacred words fully energize Indra—nourish him, awaken his mind, and set his arms to action—so he can give blessings and fulfilment to the worshippers.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.