Rig Veda 3.16.4: Mandala 3, Sukta 16, Mantra 4
Sukta 3.16
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni (implied as the accomplisher; verse also exhorts the sacrificer)
Chandas: Trishtubh (probable; confirm in edition)
Samhita Patha (Devanagari)
चक्रिर्यो विश्वा भुवनाभि सासहिश्चक्रिर्देवेष्वा दुवः । आ देवेषु यतत आ सुवीर्य आ शंस उत नृणाम् ॥
Transliteration
cakrír yó víśvā bhúvanā́bhí sāsahíś cakrír devéṣv ā́ dúvaḥ | ā́ devéṣu yátata ā́ su-vī́rya ā́ śáṃsa utá nṛṇā́m ||
Translation
જે સર્વ ભૂવનને રચી અને અભિ-સાસહિ (સર્વત્ર વિજયી) થયો છે—તે દેવોમાં દૂવઃ (સેવા/અર્પણ) રચનાર છે. દેવો તરફ પ્રયત્ન કરો; સુવીર્ય તરફ, શંસ (પ્રેરિત સ્તુતિ-વાણી) તરફ, અને મનુષ્યોના યશ/પ્રશંસા તરફ પણ.
Word by Word
चक्रिःthe doer/mighty one (Agni)
चक्रिः:
कर्तृ
TypeNoun (agent-noun/epithet)
Rootचक्रि- (प्रातिपदिक; √कृ ‘करना’ से कृत/नामधातु-आधारित) अथवा ‘चक्रिन्/चक्रि’ (शक्तिमान/कर्तृ)
यःwho
यः:
कर्तृ (सम्बन्धसूचक)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वाःall
विश्वाः:
कर्म (विशेष्य-विशेषण में कर्मपद का अंश)
TypeAdjective
Rootविश्व (विशेषण-प्रातिपदिक)
भुवनाःworlds, beings, realms
भुवनाः:
कर्म
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक; √भू ‘होना’ से)
अभिtowards, over
अभि:
उपपद (क्रिया-विशेषण; ‘की ओर/पर’)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
सासहिःconquering, overpowering
सासहिः:
कर्तृ (चक्रिः का विशेषण)
TypeAdjective/Noun (epithet)
Rootसासहि- (कृत्/विशेषण; √सह् ‘जीतना/सहना’ से परिपूर्ण/पर्याय-रूप ‘सासहि’ = ‘विजयी’)
चक्रिःthe doer/mighty one
चक्रिः:
कर्तृ
TypeNoun (agent-noun/epithet)
Rootचक्रि- (प्रातिपदिक; √कृ)
देवेषुamong the gods
देवेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
आto, unto
आ:
उपपद (दिशा/सम्प्राप्ति)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
दुवःworship, service, homage
दुवः:
कर्म
TypeNoun
Rootदुवस्/दुवः (प्रातिपदिक; ‘पूजा/सेवा/नमस्कार’)
आto, unto
आ:
उपपद
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
देवेषुamong the gods
देवेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदेव
यततlet him strive / he should exert
यतत:
क्रिया
TypeVerb
Root√यत् (प्रयत्न/उद्यम) + आ- (उपसर्ग)
आtowards, for
आ:
उपपद
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
सुवीर्यgood heroism, splendid strength
सुवीर्य:
कर्म
TypeNoun
Rootसु- + वीर्य (प्रातिपदिक; √वीर ‘वीर/बल’ से)
आto, for
आ:
उपपद
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
शंसःpraise, proclamation
शंसः:
कर्तृ/कर्म (अर्थानुसार: ‘स्तुति’ को लाना/प्राप्त करना)
TypeNoun
Rootशंस (प्रातिपदिक; √शंस् ‘स्तुति करना/घोष करना’)
उतand also
उत:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
नृणाम्of men
नृणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.