
Sukta 10.99
Indra (implied through vajra and Vṛtra-slaying mythic frame)
આ સૂક્ત વૃત્રવધની પરંપરાગત કથાચોકઠામાં ઇન્દ્રની સ્તુતિ કરે છે: વજ્રનું ઘડતર અને તેનો પ્રહાર, અવરોધક શક્તિઓનો ભંગ, અને ઉપાસક માટે સમૃદ્ધિના માર્ગો ખોલવા. તેમાં વીરમિથક સાથે નૈતિક અને સામાજિક ભાવ પણ જોડાય છે—ઇન્દ્ર સત્યનિષ્ઠનું રક્ષણ કરે છે, શત્રુના કિલ્લાઓ તોડી નાખે છે, અને ઇષા (પ્રેરણા), ઊર્જ (જીવનબળ), સુક્ષિતિ (સુરક્ષિત નિવાસ) આપે છે. અંતે “ચીંટી” ઇન્દ્ર તરફ આગળ વધે છે તે દૃશ્ય વિનમ્ર, અવિરત ભક્તિ દ્વારા દૈવી વૃદ્ધિ અને સર્વવ્યાપી તેજ પ્રાપ્ત થાય છે, એવો સંકેત આપે છે.
Mantra 1
कं नश्चित्रमिषण्यसि चिकित्वान्पृथुग्मानं वाश्रं वावृधध्यै । कत्तस्य दातु शवसो व्युष्टौ तक्षद्वज्रं वृत्रतुरमपिन्वत् ॥
હે ચિકિત્વાન્ (જ્ઞાની), અમારે માટે કયું તેજસ્વી અદ્ભુત તું પ્રેરિત કરે છે, જેથી પૃથુગ્માન્—વિસ્તૃત ગતિ ધરાવનાર, અને વાશ્ર—પરાક્રમી—વધે? ઉષાનો વ્યૂષ્ટિ (પ્રભાત-વિસ્ફોટ) સમયે કયો શવસ (બળ)નો દાતા વજ્રને ઘડીને તેને આગળ ધપાવે છે, જેથી વૃત્રતુર—વૃત્ર-વિનાશક—આવરણ કરનારને ચકનાચૂર કરે?
Mantra 2
स हि द्युता विद्युता वेति साम पृथुं योनिमसुरत्वा ससाद । स सनीळेभिः प्रसहानो अस्य भ्रातुर्न ऋते सप्तथस्य मायाः ॥
કારણ કે તે દ્યુતિ અને વિદ્યુતિ સાથે ગતિ કરે છે; તે સામ (સ્તુતિગાન) સાથે આવે છે; અસુરત્વ—પ્રભુત્વશક્તિ—દ્વારા તેણે વિશાળ યોનિમાં આસન ગ્રહણ કર્યું છે. એક જ નીડવાળા સાથીઓ સાથે તે પ્રબળ બને છે; સાતમા જન્મેલા ભાઈની માયાઓ વિના નહિ.
Mantra 3
स वाजं यातापदुष्पदा यन्त्स्वर्षाता परि षदत्सनिष्यन् । अनर्वा यच्छतदुरस्य वेदो घ्नञ्छिश्नदेवाँ अभि वर्पसा भूत् ॥
તે વાજ (વિજય-બળ) તરફ જાય છે, કઠિન પગલાંઓને પાર કરીને; સ્વર્-લોક (સૂર્યલોક) જીતીને, લાભની ઇચ્છાથી તે આસન ગ્રહણ કરે છે. જ્યારે શતદુર—સો દ્વારવાળા દુર્ગ—નો અચલ જ્ઞાની (વેદ) શિશ્નદેવ—કુદેવતાઓ—ને ઘાત કરીને પડાવે છે, ત્યારે તે પ્રચંડ તેજસ્વી રૂપે પ્રગટ થાય છે.
Mantra 4
स यह्व्योऽवनीर्गोष्वर्वा जुहोति प्रधन्यासु सस्रिः । अपादो यत्र युज्यासोऽरथा द्रोण्यश्वास ईरते घृतं वाः ॥
સ યહ્વ્ય (ઉતાવળિયો/વેગવાન) ગૌઓમાં વહેતી ધારોને વહાવે છે; પ્રધાન્ય (યુદ્ધ)માં સસ્રિ (દોડતો) આગળ ધસી જાય છે. જ્યાં પગ વિનાના, જોડવા યોગ્ય રથો છે, અને દ્રોણી (કુંડ/પાત્ર)માં અશ્વો છે, ત્યાં ઘૃતસમૃદ્ધ પ્રવાહો ગતિ પામે છે.
Mantra 5
स रुद्रेभिरशस्तवार ऋभ्वा हित्वी गयमारेअवद्य आगात् । वम्रस्य मन्ये मिथुना विवव्री अन्नमभीत्यारोदयन्मुषायन् ॥
સ તે રુદ્રો સાથે આવ્યો—અશસ્તવ (નિંદા-અયોગ્ય)ને પસંદ કરીને—ઋભ્વા (કુશળ) ગયને પાછળ મૂકી. મને લાગે છે, વમ્ર (ચીંટીઓના ટેકરા)માં રહેલા જોડાને તેણે અલગ કરીને ખોલી નાખ્યો; અન્ન તરફ નજીક જઈ, તેને રડાવ્યું—ચોરી કરીને લઈ ગયો.
Mantra 6
स इद्दासं तुवीरवं पतिर्दन्षळक्षं त्रिशीर्षाणं दमन्यत् । अस्य त्रितो न्वोजसा वृधानो विपा वराहमयोअग्रया हन् ॥
સ એ જ દાસને—તુવીરવ (ઘોર ગર્જનાવાળો)—ષડક્ષ (છ આંખોવાળા)નો પતિ, ત્રિશીર્ષાણ (ત્રણ માથાવાળો)—વશમાં કર્યો. પછી ત્રિત, બળથી વૃદ્ધિ પામતો, વિપા (લોખંડની અગ્રવાળી) અગ્રયા શસ્ત્રથી વરાહને ઘાત કર્યો.
Mantra 7
स द्रुह्वणे मनुष ऊर्ध्वसान आ साविषदर्शसानाय शरुम् । स नृतमो नहुषोऽस्मत्सुजातः पुरोऽभिनदर्हन्दस्युहत्ये ॥
તે, ઉપર ઊઠતો, દ્રોહી મનુષ્ય માટે—આક્રમણ કરનાર માટે—બાણ છોડે છે. તે સર્વથી પુરુષાર્થવાન—નહુષ, અમારામાંથી સુજાત—દસ્યુહત્યે યોગ્ય બની, દૃઢ દુર્ગો (પુરો)ને ભેદી નાખે છે.
Mantra 8
सो अभ्रियो न यवस उदन्यन्क्षयाय गातुं विदन्नो अस्मे । उप यत्सीददिन्दुं शरीरैः श्येनोऽयोपाष्टिर्हन्ति दस्यून् ॥
ચરાગાહ માટે તરસેલા વરસાદી વાદળ સમો, તે અમારે માટે નિવાસ (ક્ષય) સુધીનો માર્ગ શોધી આપે છે. જ્યારે તે પોતાના દેહધારી બળો સાથે સોમ પાસે આવી બેસે છે, ત્યારે લોખંડિયા નખવાળા શ્યેન સમો દસ્યુઓને આઘાત કરી પાડી દે છે.
Mantra 9
स व्राधतः शवसानेभिरस्य कुत्साय शुष्णं कृपणे परादात् । अयं कविमनयच्छस्यमानमत्कं यो अस्य सनितोत नृणाम् ॥
આ ઉછળતા બળો દ્વારા શક્તિમાં વધતો તે, કુત્સ માટે શુષ್ಣને દારિદ્ર્યમાં પાડી દીધો. આ સ્વામી, સ્તુતિ પામતા કવિને આગળ દોરી ગયો—અત્કને—જે તેના માટે પણ અને મનુષ્યો માટે પણ વિજય (સનિત) લાવનાર છે.
Mantra 10
अयं दशस्यन्नर्येभिरस्य दस्मो देवेभिर्वरुणो न मायी । अयं कनीन ऋतुपा अवेद्यमिमीताररुं यश्चतुष्पात् ॥
આ પુરુષસમાન શક્તિઓ પાસેથી સેવા જીતનાર—દેવોમાં અદ્ભુત, વરુણ સમો, માયાવાન (કાર્યસાધક) સ્વામી—આ જ છે. આ યુવાન ઋતુપા (ઋતુઓનો રક્ષક)એ જાણ્યું છે; તેણે ચાર પગે અડગ ઊભેલા દૃઢ આધારને માપી ગોઠવ્યો છે.
Mantra 11
अस्य स्तोमेभिरौशिज ऋजिश्वा व्रजं दरयद्वृषभेण पिप्रोः । सुत्वा यद्यजतो दीदयद्गीः पुर इयानो अभि वर्पसा भूत् ॥
આના સ્તોત્રો વડે ઔશિજ ઋજિશ્વાને પિપ્રુ માટે વૃષભના બળથી વ્રજ (વાડો/બંધ) ફોડી ખોલ્યો. જ્યારે યજનીયે સોમ પીસી (સુત્વા) દીધો, ત્યારે તેણે ધી/ગીર (પ્રેરિત વાણી)ને તેજસ્વી કરી; પુરો (દુર્ગો) સામે અગ્રેસર થઈ, સ્વરૂપે પ્રકાશમાન થયો.
Mantra 12
एवा महो असुर वक्षथाय वम्रकः पड्भिरुप सर्पदिन्द्रम् । स इयानः करति स्वस्तिमस्मा इषमूर्जं सुक्षितिं विश्वमाभाः ॥
એ રીતે, હે મહાન અસુર, તારા વહન અને વૃદ્ધિ માટે વમ્રક (ચીંટી) પોતાના પગોથી ઇન્દ્ર સુધી સરકે છે. તે (ઇન્દ્ર), આગળ વધતો, તેને સ્વસ્તિ કરે છે—ઇષ (પ્રેરણા), ઊર્જ (બળ-પરિપૂર્ણતા), સુક્ષિતિ (સુવાસ), અને સર્વ પ્રકાશોને પ્રગટ કરે છે.
It praises Indra’s power to break obstruction (Vṛtra) with the vajra, defeat hostile forces, and restore flow—strength, prosperity, and well-being for the worshipper.
They are symbolic of Indra’s decisive victory over what ‘covers’ or blocks life: the thunderbolt represents focused force, and Vṛtra represents obstruction that must be shattered for waters/light to emerge.
It teaches that even small, steady effort and humble devotion can approach divine power; Indra then grants svasti (well-being), energy, good dwelling, and radiance.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.