Sukta 87

Mantra 1

रक्षोहणं वाजिनमा जिघर्मि मित्रं प्रथिष्ठमुप यामि शर्म । शिशानो अग्निः क्रतुभिः समिद्धः स नो दिवा स रिषः पातु नक्तम् ॥

રક્ષોહણ એવા વાજિન (ઝડપદાર, બળવાન)ને હું પ્રજ્વલિત કરી આગળ ધપાવું છું; સ્થિર આધારવાળા મિત્ર (મિત્રદેવ)ને શરણરૂપે હું આશ્રય લેવા જઈ છું. ક્રતુઓથી તેજસ્વી, કર્મોથી પ્રજ્વલિત અગ્નિ—તે અમને દિવસે રક્ષે; રાત્રે ઇજા/અપાયથી પણ તે જ અમને બચાવે.

Mantra 2

अयोदंष्ट्रो अर्चिषा यातुधानानुप स्पृश जातवेदः समिद्धः । आ जिह्वया मूरदेवान्रभस्व क्रव्यादो वृक्त्व्यपि धत्स्वासन् ॥

હે જાતવેદસ, સંપૂર્ણ પ્રજ્વલિત થઈ, લોહીયા દંષ્ટ્રાવાળી જ્વાળાથી યાતુધાનોને સ્પર્શ કર. જિહ્વાથી મૂઢ, દેવવિહોણા બળોને ઝપટે પકડી લે. તેમને કાપી નાખ—ક્રવ્યાદ (કાચું માંસ ભક્ષનાર) દૃઢ બેઠો રહી તેમના પર ચોંટી રહે.

Mantra 3

उभोभयाविन्नुप धेहि दंष्ट्रा हिंस्रः शिशानोऽवरं परं च । उतान्तरिक्षे परि याहि राजञ्जम्भैः सं धेह्यभि यातुधानान् ॥

હે દ્વિ-રક્ષક રાજન, તું દંષ્ટ્રાઓ સ્થાપ; હિંસ્ર, પ્રજ્વલિત થઈ નીચે અને ઉપર—બન્ને તરફ. અને અંતરિક્ષમાં ચારે તરફ પરિભ્રમણ કર. જંભોથી યાતુધાનોને ઘેરી દબાવી ચકનાચૂર કર.

Mantra 4

यज्ञैरिषूः संनममानो अग्ने वाचा शल्याँ अशनिभिर्दिहानः । ताभिर्विध्य हृदये यातुधानान्प्रतीचो बाहून्प्रति भङ्ध्येषाम् ॥

હે અગ્નિ, યજ્ઞકર્મોથી તું તારા બાણોને વાંકાં કરી સંધાન કરે છે; વાણીથી શલ્યાઓને તીક્ષ્ણ કરે છે અને અશનિ સમા વજ્રરૂપે ઘડે છે. એ બાણોથી યાતુધાનોને હૃદયમાં વીંધ; અને જે ઋતના સીધા માર્ગને પ્રતિઘાત કરે છે, તેમના પાછા વળેલા બાહુઓને તોડી નાખ.

Mantra 5

अग्ने त्वचं यातुधानस्य भिन्धि हिंस्राशनिर्हरसा हन्त्वेनम् । प्र पर्वाणि जातवेदः शृणीहि क्रव्यात्क्रविष्णुर्वि चिनोतु वृक्णम् ॥

હે અગ્નિ, યાતુધાનની ત્વચા ફાડી નાખ; હિંસ્ર અશનિ પોતાની તેજસ્વી તાપથી તેને ઘાયલ કરે. હે જાતવેદસ, તેના સાંધાં-સાંધાં તોડી છૂટા કર; અને ક્રવ્યાત—માંસાહારી, ક્રવિષ્ણુ—ભક્ષક, કાપીને પાડેલા અંગોને વિખેરી ચુંટી લે.

Mantra 6

यत्रेदानीं पश्यसि जातवेदस्तिष्ठन्तमग्न उत वा चरन्तम् । यद्वान्तरिक्षे पथिभिः पतन्तं तमस्ता विध्य शर्वा शिशानः ॥

હે જાતવેદસ, અત્યારે જ્યાં તું તેને જુએ છે—હે અગ્નિ, ઊભેલો હોય કે ચાલતો હોય, અથવા અંતરિક્ષમાં માર્ગો પર ઉડતો હોય—ત્યાં જ તેને તારા અસ્ત્રથી વીંધ; હે શર્વ, પ્રજ્વલિત ધનુર્ધર, તારી તીક્ષ્ણ શક્તિથી.

Mantra 7

उतालब्धं स्पृणुहि जातवेद आलेभानादृष्टिभिर्यातुधानात् । अग्ने पूर्वो नि जहि शोशुचान आमादः क्ष्विङ्कास्तमदन्त्वेनीः ॥

અને જે પકડાઈ ગયો છે—હે જાતવેદસ, તેને યાતુધાનથી બચાવ, જે ભાલાઓથી પ્રહાર કરે છે. હે અગ્નિ, પ્રથમથી જ પ્રજ્વલિત, તેને નીચે પાડી દે; કાચા (આમ)ને ભક્ષનારા, દંશક શક્તિઓ—એ તીક્ષ્ણ, વેગવંતી શક્તિઓ—તેને ભક્ષણ કરી જાય.

Mantra 8

इह प्र ब्रूहि यतमः सो अग्ने यो यातुधानो य इदं कृणोति । तमा रभस्व समिधा यविष्ठ नृचक्षसश्चक्षुषे रन्धयैनम् ॥

અહીં કહી દે, હે અગ્નિ—કયો તે છે, કયો યાતુધાન આ કરે છે. હે યવಿಷ್ಠ (સૌથી યુવાન), સમિધા સાથે તેને પકડી લે; નૃચક્ષસ (માનવ-દ્રષ્ટા)ઓની દૃષ્ટિ માટે તેને વશ કર—સત્ય-વિચારની આંખ સામે તેને ઝુકાવી દે.

Mantra 9

तीक्ष्णेनाग्ने चक्षुषा रक्ष यज्ञं प्राञ्चं वसुभ्यः प्र णय प्रचेतः । हिंस्रं रक्षांस्यभि शोशुचानं मा त्वा दभन्यातुधाना नृचक्षः ॥

હે અગ્નિ, તીક્ષ્ણ દૃષ્ટિથી યજ્ઞનું રક્ષણ કર; હે પ્રચેતસ, તેને આગળ વાસુઓ તરફ લઈ જા. હિંસક રક્ષાંસિ સામે પ્રજ્વલિત થઈ ઊભો રહે; હે નૃચક્ષસ, યાતુધાનોએ તને છલ ન કરે.

Mantra 10

नृचक्षा रक्षः परि पश्य विक्षु तस्य त्रीणि प्रति शृणीह्यग्रा । तस्याग्ने पृष्टीर्हरसा शृणीहि त्रेधा मूलं यातुधानस्य वृश्च ॥

હે અગ્નિ, નૃચક્ષા—આત્મદૃષ્ટિથી જોનાર—વસતિઓમાં સર્વત્ર રક્ષઃને પરિભ્રમણ કરી નિહાળ. તેના ત્રણ અગ્ર મોરચાઓને પ્રહાર કરીને દબાવી દે; હે અગ્નિ, તારા તીવ્ર તેજથી તેની પીઠના આધાર કાપી નાખ, અને યાતુધાન (ભક્ષક)નું મૂળ ત્રિધા રીતે છિન્ન કરી દે.

Mantra 11

त्रिर्यातुधानः प्रसितिं त एत्वृतं यो अग्ने अनृतेन हन्ति । तमर्चिषा स्फूर्जयञ्जातवेदः समक्षमेनं गृणते नि वृङ्धि ॥

ત્રિવાર યાતુધાન તારા પાશમાં પડી જાય, હે અગ્નિ—જે અનૃતથી ઋતને હણે છે. હે જાતવેદસ, તારા અર્ચિષાથી તેને સ્ફૂર્જિત કરીને પ્રહાર કર; ગાયક જે તને સ્તવે છે તેની આંખ સામે જ તેને દબાવી ચૂરી નાખ.

Mantra 12

तदग्ने चक्षुः प्रति धेहि रेभे शफारुजं येन पश्यसि यातुधानम् । अथर्ववज्ज्योतिषा दैव्येन सत्यं धूर्वन्तमचितं न्योष ॥

હે અગ્નિ, રેભ (ઋષિ/દ્રષ્ટા) માટે તે ચક્ષુ અમામાં સ્થાપ; તે શફારુજ—ખુર તોડનાર—દૃષ્ટિ, જેના દ્વારા તું યાતુધાનને ઓળખે છે. પછી અથર્વન સમ, દૈવી જ્યોતિથી, સત્યને ધૂર્વતો અચિત (અચેત) મિથ્યાચારીને પ્રહાર કરીને નીચે પાડી દૂર હાંકી દે.

Mantra 13

यदग्ने अद्य मिथुना शपातो यद्वाचस्तृष्टं जनयन्त रेभाः । मन्योर्मनसः शरव्या जायते या तया विध्य हृदये यातुधानान् ॥

હે અગ્નિ, જો આજે (અંતરમાં) જોડિયા બળોથી શાપો ઊઠે, જો ઋષિઓ વાણીની તીક્ષ્ણ ધારને જન્મ આપે—તો મનના મન્યુ (ક્રોધ)માંથી ઝડપી ઉડતી બાણ જન્મે છે; તે બાણથી હૃદયમાં રહેલા યાતુધાનાઓને વીંધ.

Mantra 14

परा शृणीहि तपसा यातुधानान्पराग्ने रक्षो हरसा शृणीहि । परार्चिषा मूरदेवाञ्छृणीहि परासुतृपो अभि शोशुचानः ॥

હે અગ્નિ, તારા તપસાથી યાતુધાનાઓને દૂર હાંકી દે; હે અગ્નિ, તારા પ્રચંડ બળથી રક્ષસોને દૂર હાંકી દે. તારી અર્ચિષા (જ્વાળા)થી મૂરદેવો—ખોટા દેવોને—દૂર હાંકી દે; પ્રજ્વલિત થઈને, પ્રાણ પર પોષાતા (અસુતૃપ)ને પણ દૂર હાંકી દે.

Mantra 15

पराद्य देवा वृजिनं शृणन्तु प्रत्यगेनं शपथा यन्तु तृष्टाः । वाचास्तेनं शरव ऋच्छन्तु मर्मन्विश्वस्यैतु प्रसितिं यातुधानः ॥

આજે દેવો વક્ર દુષ્ટતાને દૂર હાંકે; તીક્ષ્ણ શાપો તેની તરફ પાછા વળે. વાણીના બાણો વાણીના ચોરને તેના મર્મસ્થાનોમાં આઘાત કરે; યાતુધાન સર્વવ્યાપી પ્રસિતિ—વિશ્વના જાળ (ઋતના બંધન)—માં પ્રવેશે.

Mantra 16

यः पौरुषेयेण क्रविषा समङ्क्ते यो अश्व्येन पशुना यातुधानः । यो अघ्न्याया भरति क्षीरमग्ने तेषां शीर्षाणि हरसापि वृश्च ॥

જે યાતુધાન માનવ-માંસ (પૌરુષેય ક્રવિષા)થી પોતાને લેપે છે, અથવા અશ્વ-પશુના માંસથી; અને જે અઘ્ન્યા—અવધ્ય ગાય—નું દૂધ લાવે છે—હે અગ્નિ, તારા પ્રચંડ તેજથી તેમના શિરો કાપી નાખ.

Mantra 17

संवत्सरीणं पय उस्रियायास्तस्य माशीद्यातुधानो नृचक्षः । पीयूषमग्ने यतमस्तितृप्सात्तं प्रत्यञ्चमर्चिषा विध्य मर्मन् ॥

વર્ષભરનું ઉજ્જ્વલ ગાય (ઉસ્રિયા)નું દૂધ—હે નૃચક્ષઃ, આત્માને જોનાર, યાતુધાન તેને ચાખે નહિ. જે પીયૂષ—અમૃતરસ—પાન કરવા સૌથી વધુ તૃષ્ણિત છે, અને અમારી તરફ પાછો વળે છે, તેને—હે અગ્નિ—તારા અર્ચિષા (જ્વાલા)થી મર્મસ્થાને ભેદી નાખ.

Mantra 18

विषं गवां यातुधानाः पिबन्त्वा वृश्च्यन्तामदितये दुरेवाः । परैनान्देवः सविता ददातु परा भागमोषधीनां जयन्ताम् ॥

યાતુધાનો ગાયોના વિષને પીવે; દુષ્ટકર્મીઓ અદિતિ માટે કાપી નાખવામાં આવે. દેવ સવિતૃ તેમને દૂર દૂર સોંપી દે; ઔષધિઓના ભાગથી તેઓ વંચિત થાય અને પરાજિત થાય.

Mantra 19

सनादग्ने मृणसि यातुधानान्न त्वा रक्षांसि पृतनासु जिग्युः । अनु दह सहमूरान्क्रव्यादो मा ते हेत्या मुक्षत दैव्यायाः ॥

હે અગ્નિ, પ્રાચીન કાળથી તું યાતુધાનાઓને સંહારે છે; યુદ્ધોમાં રક્ષાંસો તને જીતી શક્યા નથી. તેમના પાછળ—ક્રવ્યાદ, દૃઢ ભ્રમકર્તા—ને અનુદહ; તારી દૈવી હેત્યા (દિવ્ય પ્રહારશક્તિ)થી તેઓ છૂટી ન જાય.

Mantra 20

त्वं नो अग्ने अधरादुदक्तात्त्वं पश्चादुत रक्षा पुरस्तात् । प्रति ते ते अजरासस्तपिष्ठा अघशंसं शोशुचतो दहन्तु ॥

હે અગ્નિ, તું અમને નીચેમાંથી અને ઉપરથી રક્ષા કર; પાછળથી પણ અને આગળથી પણ રક્ષા કર. તારા પ્રતિ, તારી અજર, અતિ-તપ્ત જ્વાલાઓ અઘશંસ (દુષ્ટ વાણી/અપશબ્દ) બોલનાર, હિંસક ઉન્મત્ત શક્તિને દહે.

Mantra 21

पश्चात्पुरस्तादधरादुदक्तात्कविः काव्येन परि पाहि राजन् । सखे सखायमजरो जरिम्णेऽग्ने मर्ताँ अमर्त्यस्त्वं नः ॥

પાછળથી, આગળથી, નીચેમાંથી, ઉપરથી—હે રાજન અગ્નિ, કવિ, કાવ્યશક્તિથી અમને સર્વત્રથી ઘેરીને રક્ષા કર. હે સખા, ક્ષયને પામનારા અમને સખા બન; તું અમર્ત્ય, અમ મર્ત્યોને રક્ષક થા.

Mantra 22

परि त्वाग्ने पुरं वयं विप्रं सहस्य धीमहि । धृषद्वर्णं दिवेदिवे हन्तारं भङ्गुरावताम् ॥

હે અગ્નિ, તારી આસપાસ અમે જાણે એક દૃઢ દુર્ગ ઊભો કરીએ છીએ; તારી આસપાસ—હે પ્રેરિત વિપ્ર, સહસવાન—અમારો ધ્યેય-વિચાર સ્થાપીએ છીએ. દિવસે દિવસે તને ધૃષદ્વર્ણ, નિર્ભય જ્વાલાવાન, ભંગુરાવતો (ભંગ કરનાર-વિઘ્નકારકો) ના હન્તા રૂપે ધારણ કરીએ છીએ.

Mantra 23

विषेण भङ्गुरावतः प्रति ष्म रक्षसो दह । अग्ने तिग्मेन शोचिषा तपुरग्राभिॠष्टिभिः ॥

ભંગુરાવતો સામે—રક્ષસોને—તારી વિષ-શક્તિથી પાછા હાંકી દહ. હે અગ્નિ, તીક્ષ્ણ શોચિષા વડે, તપ્ત અગ્રવાળી ઋષ્ટિઓ (ભાલાના અગ્રો) સમાન જ્વલંત બાણોથી તેમને ભસ્મ કર.

Mantra 24

प्रत्यग्ने मिथुना दह यातुधाना किमीदिना । सं त्वा शिशामि जागृह्यदब्धं विप्र मन्मभिः ॥

હે અગ્નિ, જોડે જોડે યાતુધાન અને કિમીદિનને પ્રતિદહ—પાછા હાંકી દહ. હું તને પૂર્ણ તેજે શાણું કરું છું; જાગ—સાવધાન રહ, હે વિપ્ર, અદબ્ધ, અમારા મન્મ (વિચાર-રચનાઓ) વડે.

Mantra 25

प्रत्यग्ने हरसा हरः शृणीहि विश्वतः प्रति । यातुधानस्य रक्षसो बलं वि रुज वीर्यम् ॥

હે અગ્નિ, તારા પ્રચંડ તેજથી સર્વ દિશાઓમાંથી વળી સાંભળ. યાતુધાન રક્ષસનું બળ અને તેનું વીర్య તું વિખેરીને ચુરચુર કરી નાખ.