Sukta 86

Mantra 1

वि हि सोतोरसृक्षत नेन्द्रं देवममंसत । यत्रामदद्वृषाकपिरर्यः पुष्टेषु मत्सखा विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

સોમના પીડાણો વહેતા નીકળી ગયા, તોયે દેવ ઇન્દ્રને તૃપ્ત ન કરી શક્યા. જ્યાં વૃષાકપિ આનંદિત થયો—આર્ય, પુષ્ટિઓમાં, મારો સખા—ત્યાં ઇન્દ્ર સર્વથી ઉપર ઉઠ્યો: સાચી મદિરા-તૃપ્તિ શોધતી ઉચ્ચ શક્તિ.

Mantra 2

परा हीन्द्र धावसि वृषाकपेरति व्यथिः । नो अह प्र विन्दस्यन्यत्र सोमपीतये विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

હે ઇન્દ્ર, તું ખરેખર દૂર દોડે છે—વૃષાકપિના ઉથલપાથલથી અતિશય ધકેલાયેલો. પરંતુ સોમપાનનું સાચું સ્થાન તને અન્યત્ર નહીં મળે; કારણ કે ઇન્દ્ર સર્વથી ઉપર તો યોગ્ય આનંદથી જ ઊઠે છે, અશાંત વિખેરાવથી નહિ.

Mantra 3

किमयं त्वां वृषाकपिश्चकार हरितो मृगः । यस्मा इरस्यसीदु न्वर्यो वा पुष्टिमद्वसु विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

આ વૃષાકપિ—આ હરિતવર્ણ મૃગસમાન બળ—તને શું કરી બેઠો? તું કોના માટે ઈર્ષ્યાથી દહે છે? શું તે આર્ય માટે, જે પુષ્ટિનું ધન ધારણ કરે છે? પરંતુ ઇન્દ્ર સર્વથી ઉત્તમ છે—સર્વ ઉપર સ્થિત.

Mantra 4

यमिमं त्वं वृषाकपिं प्रियमिन्द्राभिरक्षसि । श्वा न्वस्य जम्भिषदपि कर्णे वराहयुर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

હે ઇન્દ્ર, જેને તું પ્રિય માની રક્ષે છે તે આ વૃષાકપિ—હવે તો કૂતરો પણ તેને જડબાંથી દંશે છે, કાનને કાટે છે. વરાહપ્રેરિત વેગને વશ કર: ઇન્દ્ર સર્વથી ઉત્તમ છે—સર્વ ઉપર સ્થિત.

Mantra 5

प्रिया तष्टानि मे कपिर्व्यक्ता व्यदूदुषत् । शिरो न्वस्य राविषं न सुगं दुष्कृते भुवं विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

મારા પ્રિય, સુઘડ રીતે ઘડાયેલા બળો—કપિ-શક્તિ—પ્રગટ થયા છે અને બંધાયેલું છૂટું પાડી દીધું છે. છતાં મેં તેનું શિર ઘાયલ કર્યું: દુષ્કૃત્ય માટે સુગમ માર્ગ નથી. ઇન્દ્ર સર્વથી ઉત્તમ છે—શક્તિઓને યોગ્ય માપમાં સ્થાપે છે.

Mantra 6

न मत्स्त्री सुभसत्तरा न सुयाशुतरा भुवत् । न मत्प्रतिच्यवीयसी न सक्थ्युद्यमीयसी विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

મારા કરતાં કોઈ સ્ત્રી સુખ-સમૃદ્ધિમાં વધુ સુસ્થિર આસને બેસેલી નથી; કોઈ પણ કલ્યાણ પ્રાપ્ત કરવામાં મારી કરતાં વધુ ઝડપી નથી. કોઈ મને પછાડી શકતું નથી; સ્પર્ધામાં કોઈ મારી સામે જાંઘ ઊંચી કરી શકતું નથી—કારણ કે ઇન્દ્ર સર્વથી ઊંચો છે.

Mantra 7

उवे अम्ब सुलाभिके यथेवाङ्ग भविष्यति । भसन्मे अम्ब सक्थि मे शिरो मे वीव हृष्यति विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

હે અંબા, હે સુલાભિકે, એમ જ તો થશે. હે અંબા, મારું આસન દૃઢ છે, મારી જાંઘ દૃઢ છે; મારું શિર પણ આનંદિત થાય છે, જાણે વિસ્તરીને મુક્તિ પામ્યું હોય—કારણ કે ઇન્દ્ર સર્વથી ઊંચો છે.

Mantra 8

किं सुबाहो स्वङ्गुरे पृथुष्टो पृथुजाघने । किं शूरपत्नि नस्त्वमभ्यमीषि वृषाकपिं विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

હે સુબાહો, હે સ્વઙ્ગુરે, હે પૃથુષ્ઠે, હે પૃથુજાઘને—હે શૂરપત્નિ, તું વૃષાકપિ પર શા માટે આક્રમણ કરે છે? ઇન્દ્ર સર્વથી ઊંચો છે.

Mantra 9

अवीरामिव मामयं शरारुरभि मन्यते । उताहमस्मि वीरिणीन्द्रपत्नी मरुत्सखा विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

આ ચંચળ (શરારુ) મને એમ માને છે જાણે હું વીરસત્તા વિનાની હોઉં. પરંતુ હું તો વીરસામર્થ્ય ધરાવનારી—ઇન્દ્રપત્ની, મરુત્સખી છું. ઇન્દ્ર સર્વથી ઉત્તમ છે; તેથી મારી શક્તિ કદી ક્ષીણ થતી નથી.

Mantra 10

संहोत्रं स्म पुरा नारी समनं वाव गच्छति । वेधा ऋतस्य वीरिणीन्द्रपत्नी महीयते विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

પૂર્વે સ્ત્રી સંહોત્ર—સામૂહિક હવનવિધિ અને સહસભા તરફ જતી. હવે ઋતના વિધાતા રૂપે ઇન્દ્રપત્ની—વીરિણી શક્તિ—મહિમાવંત થાય છે. ઇન્દ્ર સર્વથી ઉત્તમ છે; તેની ઉત્તમતા વડે યજ્ઞ આંતરિક સંયોગ બની જાય છે.

Mantra 11

इन्द्राणीमासु नारिषु सुभगामहमश्रवम् । नह्यस्या अपरं चन जरसा मरते पतिर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

સ્ત્રીઓમાં મેં ઇન્દ્રાણીનું નામ સર્વથી સુભાગ્યવતી તરીકે સાંભળ્યું છે. કારણ કે તેની પતિ વૃદ્ધાવસ્થાથી પણ કદી ક્ષીણ થતો નથી; આથી પર બીજું કંઈ નથી. ઇન્દ્ર સર્વથી ઉત્તમ છે; તેની સાથે આત્માનો સંધિબંધ થાય ત્યારે બળ ક્ષય પામતું નથી.

Mantra 12

नाहमिन्द्राणि रारण सख्युर्वृषाकपेॠते । यस्येदमप्यं हविः प्रियं देवेषु गच्छति विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

હે ઇન્દ્રાણી, હું વૃષાકપિથી વિના અન્ય કોઈ સખ્યમાં રતિ પામતો નથી; કારણ કે તેનું જળજન્ય (અપ્યં) હવિ, પ્રિય બની, દેવોમાં પહોંચે છે. તો પણ ઇન્દ્ર સર્વથી ઉત્તમ છે—સર્વ સખ્યને ઉચ્ચ ઇચ્છાના સત્યમાં ઉન્નત થવા દો.

Mantra 13

वृषाकपायि रेवति सुपुत्र आदु सुस्नुषे । घसत्त इन्द्र उक्षणः प्रियं काचित्करं हविर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

હે રેવતી, તેજસ્વી વૃદ્ધિથી સમૃદ્ધ, સારા પુત્રની ધારિકા—હા, હે સુસ્નુષે (સારી વહુ): ઇન્દ્ર, ઉક્ષણ સમ બળવાન વૃષ-શક્તિ, તારા માટે પ્રિય અને કાર્યકારી હવિ ભક્ષણ કરે; અને અમામાં સર્વ સીમિત શક્તિઓથી પર ઉન્નત થાય—ઇન્દ્ર સર્વથી ઉત્તર છે.

Mantra 14

उक्ष्णो हि मे पञ्चदश साकं पचन्ति विंशतिम् । उताहमद्मि पीव इदुभा कुक्षी पृणन्ति मे विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

મારા માટે તેઓ પંદર ઉક્ષણોને વીસ સાથે એકસાથે પકાવે છે; અને હું પણ સમૃદ્ધ ચરબીનું ભોજન કરું છું—મારા બંને કૂક્ષિ ભરાય છે: આ રીતે ઇન્દ્ર સર્વ સીમાઓથી પર, સર્વથી ઉત્તર બને છે.

Mantra 15

वृषभो न तिग्मशृङ्गोऽन्तर्यूथेषु रोरुवत् । मन्थस्त इन्द्र शं हृदे यं ते सुनोति भावयुर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

તીક્ષ્ણ શૃંગવાળો વૃષભ જેમ યુથોની વચ્ચે ગર્જના કરે છે, તેમ, હે ઇન્દ્ર, તારો મન્થન (સોમમન્થન) હૃદયને શાંતિ આપનાર છે—આ સોમપ્રેસન, જેને ભાવયુ (જાગૃતકર્તા) તારા માટે તૈયાર કરે છે; તેથી ઇન્દ્ર સર્વથી ઉત્તમ (ઉચ્ચ) બને છે।

Mantra 16

न सेशे यस्य रम्बतेऽन्तरा सक्थ्या कपृत् । सेदीशे यस्य रोमशं निषेदुषो विजृम्भते विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

જેનું ગુપ્ત ઉદ્દીપન જાંઘોની વચ્ચે વળાંકો લે છે, તે સ્વામી નથી; પરંતુ જેનું રોમશ બળ, બેઠા પછી, વિસ્તરે અને જાગે છે, તે સ્વામી છે—એ રીતે ઇન્દ્ર સર્વથી ઉત્તમ (ઉચ્ચ) બને છે।

Mantra 17

न सेशे यस्य रोमशं निषेदुषो विजृम्भते । सेदीशे यस्य रम्बतेऽन्तरा सक्थ्या कपृद्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

જેનું રોમશ બળ બેઠા છતાં માત્ર હાંફે-ફાટે છે, તે સ્વામી નથી; પરંતુ જેનું ઉદ્દીપન જાંઘોની વચ્ચે ગતિ કરે છે, તે સ્વામી છે—(આ સંવાદની વિપરિતતા દ્વારા) ઇન્દ્ર સર્વથી ઉત્તમ (ઉચ્ચ) બને છે।

Mantra 18

अयमिन्द्र वृषाकपिः परस्वन्तं हतं विदत् । असिं सूनां नवं चरुमादेधस्यान आचितं विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

હે ઇન્દ્ર, આ વૃષાકપિએ પરસ્વંતને હત થયેલો શોધી કાઢ્યો છે. તેણે અસિ (તલવાર), સૂન—દબાયેલ સોમરસ, નવો ચરુ (પાકેલો હવિષ્ય), અને ઇંધનથી આચિત રથ/ગાડો—આ બધું ગ્રહણ કર્યું; આમ ઇન્દ્ર સર્વથી ઉત્તમ ઊઠે છે.

Mantra 19

अयमेमि विचाकशद्विचिन्वन्दासमार्यम् । पिबामि पाकसुत्वनोऽभि धीरमचाकशं विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

હવે હું જાઉં છું—વિવેકથી પ્રકાશિત, દાસ (અંધકાર-સેવક) ને આર્યથી અલગ પાડતો. હું પાકસુત્વન—સુપ્રેસિત સોમરસ પીઉં છું, અને ધીર બુદ્ધિ તરફ પ્રકાશિત થાઉં છું; આમ ઇન્દ્ર સર્વથી ઉત્તમ ઊઠે છે.

Mantra 20

धन्व च यत्कृन्तत्रं च कति स्वित्ता वि योजना । नेदीयसो वृषाकपेऽस्तमेहि गृहाँ उप विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

ધન્વ—ખુલ્લા નિર્જન પ્રદેશમાં અને કૃતંત્ર—કાપી કાઢેલા માર્ગોમાં, કેટલાં યોજનાં છે? હે વૃષાકપિ, વધુ નજીક આવ; ઘરો તરફ, ગૃહોમાં આવ; આમ ઇન્દ્ર સર્વથી ઉત્તમ ઊઠે છે.

Mantra 21

पुनरेहि वृषाकपे सुविता कल्पयावहै । य एष स्वप्ननंशनोऽस्तमेषि पथा पुनर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

હે વૃષાકપિ, ફરી પાછા આવો; આવો, શુભ ગતિને ગોઠવીને સુવ્યવસ્થિત કરીએ. આ જ માર્ગ સ્વપ્ન-મોહનો નાશ કરનાર છે; એ માર્ગે તું ફરી ગૃહ તરફ જાય છે—આ રીતે ઇન્દ્ર સર્વથી પર ઊઠે છે.

Mantra 22

यदुदञ्चो वृषाकपे गृहमिन्द्राजगन्तन । क्व स्य पुल्वघो मृगः कमगञ्जनयोपनो विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

જ્યારે તમે બંને ઉત્તર દિશામાં જતા, હે વૃષાકપિ, ઇન્દ્રના ગૃહે આવ્યા—તો એ ધૂળ ઉડાડનાર, જનને અશાંત કરનાર મૃગ ક્યાં છે? તે કોની પાસે ગયો?—આ રીતે ઇન્દ્ર સર્વથી પર ઊઠે છે.

Mantra 23

पर्शुर्ह नाम मानवी साकं ससूव विंशतिम् । भद्रं भल त्यस्या अभूद्यस्या उदरमामयद्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

માનવી સ્ત્રી પર્શુએ ખરેખર એકસાથે વીસ સંતાન પ્રસવ્યાં. જેના ઉદરને વ્યથા હતી, તેને શુભ કલ્યાણ પ્રાપ્ત થયું—કારણ કે ઇન્દ્ર સર્વથી પર ઊઠ્યો અને તેને સર્વવ્યાપી દબાણથી પાર ઉતાર્યો.