Rig Veda Sukta 29
Mandala 10Sukta 298 Mantras

Sukta 29

Sukta 10.29

Devata

Indra (dual address implied by vām; companion devatā not recoverable from isolated verse)

Chandas

Trishtubh (probable; confirm by metrical count)

આ સૂક્ત સદૈવ અસરકારક સહાયક એવા ઇન્દ્રની સ્તુતિ કરે છે. “શુદ્ધ” સ્તોમ (સ્તુતિગીત) તેને જાગૃત કરે છે; અનેક રાતો અને દિવસોમાં તે માનવ સમુદાયો માટે હોતૃની જેમ કાર્ય કરી, અંધકારમાંથી પ્રકાશને આવાહન કરે છે. અહીં પરસ્પરતા પર ભાર છે: પ્રેરિત વાણી અને અર્પણો એકબીજાને પોષે છે. ઇન્દ્રનું સ્વબળ યુદ્ધોને વ્યાપે છે અને ગોઠવે છે; સંઘર્ષના મધ્યમાં તે રથની જેમ અડગ ઊભો રહે છે અને ભદ્રા સુમતિ (શુભ સમ્યક્-મન) દ્વારા પ્રેરિત થાય છે. કુલ મળીને, આ સૂક્ત ઉપાસક માટે સંઘર્ષ વચ્ચે ઇન્દ્રનું સાથ, વિજય અને આંતરિક સ્પષ્ટતા (અંતઃપ્રકાશ) માગે છે.

Mantras

Mantra 1

वने न वा यो न्यधायि चाकञ्छुचिर्वां स्तोमो भुरणावजीगः । यस्येदिन्द्रः पुरुदिनेषु होता नृणां नर्यो नृतमः क्षपावान् ॥

વનમાં જાણે તેમ, તમારે બંને માટે શુદ્ધ અને ઉત્સુક સ્તોત્ર સ્થાપિત થયું છે; તે બળવાનને ગતિમાં પ્રેરિત કરે છે. જેના માટે ઇન્દ્ર અનેક દિવસો સુધી મનુષ્યોનો હોતા (આહ્વાનક યાજક) બને છે—નર્યો, નૃતમઃ (અતિ-વિજયી), ક્ષપાવાન્ (રાત્રિઓનો અધિપતિ); તે અંધકારના વિસ્તારોમાં પ્રકાશને આહ્વાને છે.

Mantra 2

प्र ते अस्या उषसः प्रापरस्या नृतौ स्याम नृतमस्य नृणाम् । अनु त्रिशोकः शतमावहन्नॄन्कुत्सेन रथो यो असत्ससवान् ॥

આ ઉષા સાથે અને પરવર્તી ઉષા સાથે—તમારી તરફ આગળ; અમે મનુષ્યોમાં નૃતમઃ (અતિ-વિજયી)ની નૃતૌ (વિજયી ગતિ)માં રહીએ. ત્રિશોકને અનુસરી, કુત્સ સાથે જે રથ હતો તે સો નરોને વહન કરતો—એ જ રીતે દેવબળ અમને સીમિત અંધકાર પાર કરાવી બહુવિધ શક્તિઓ તરફ લઈ જાય.

Mantra 3

कस्ते मद इन्द्र रन्त्यो भूद्दुरो गिरो अभ्युग्रो वि धाव । कद्वाहो अर्वागुप मा मनीषा आ त्वा शक्यामुपमं राधो अन्नैः ॥

હે ઇન્દ્ર, તારો કયો મદ (ઉલ્લાસ) આનંદદાયક બન્યો—કે તું ઉગ્ર બની વાણી વડે કઠિન અવરોધો સામે ધસી નીકળે છે? ક્યારે વાહક-બળ (વાહઃ) અમારી તરફ વળશે? મારી મનીષા (વિચારશક્તિ) તારી પાસે આવે, જેથી હું અન્નૈઃ (પોષક અન્નોથી) ઉપમં રાધઃ (યોગ્ય દાન/સમૃદ્ધિનું અર્પણ) વડે તને પ્રાપ્ત કરી શકું.

Mantra 4

कदु द्युम्नमिन्द्र त्वावतो नॄन्कया धिया करसे कन्न आगन् । मित्रो न सत्य उरुगाय भृत्या अन्ने समस्य यदसन्मनीषाः ॥

હે ઇન્દ્ર, તારા આશ્રિત એવા મનુષ્યો માટે તે તેજસ્વી દ્યુમ્ન ક્યારે આવશે? કઈ ધી (વિચાર-પ્રેરણા) વડે તું તેને ઘડશે, અને અમારા માટે ક્યારે આવી પહોંચશે? સત્ય મિત્રણાં સમાન, ઉરુગાય (વિસ્તૃત ગતિ ધરાવનાર) તું પોષણમાં સહાયક ભૃત્ય બને છે—જ્યારે અમારી મનીષાઓ (પ્રેરિત બુદ્ધિઓ) યજ્ઞના અન્ન (પોષક અર્પણ) સાથે સુસંગત બને છે.

Mantra 5

प्रेरय सूरो अर्थं न पारं ये अस्य कामं जनिधा इव ग्मन् । गिरश्च ये ते तुविजात पूर्वीर्नर इन्द्र प्रतिशिक्षन्त्यन्नैः ॥

વીર સૂર્ય (શૂર-બળ) ને પ્રેર—જેમ કોઈ લક્ષ્યના પારના કિનારે પહોંચવા દોડાવે; જે લોકો તેની કામના તરફ જન્મસ્થાન સમાન જઈ પહોંચે છે. અને હે તુવિજાત ઇન્દ્ર, તારી ઘણી પ્રાચીન ગિરઃ (વાણી-સ્તુતિઓ)—નરોએ અન્નૈઃ (પોષક અર્પણોથી) પ્રતિશિક્ષંતિ, પ્રતિઉત્તર રૂપે શીખે છે; વાણી અને અર્પણની પરસ્પરતા તેઓમાં પ્રવેશે છે.

Mantra 6

मात्रे नु ते सुमिते इन्द्र पूर्वी द्यौर्मज्मना पृथिवी काव्येन । वराय ते घृतवन्तः सुतासः स्वाद्मन्भवन्तु पीतये मधूनि ॥

હે ઇન્દ્ર, તારા સુમિતે (સુ-માપમાં) પ્રાચીન યુગલ—દ્યુઃ (આકાશ) પોતાની મહિમાથી અને પૃથિવી કાવ્યેન (ઋષિ-રચનાથી)—માતાની માપણી સમાન આધારરૂપે સ્થિત છે. તારા વર માટે ઘૃતવંતઃ સુતાસઃ (ઘૃત-સમ તેજ ધરાવતા પિષિત સોમ) પીવા માટે મધૂનિ બનીને સ્વાદ્મન્ (મધુર રસ) થાય; તારા પાન માટે તે શુદ્ધ અને તેજોમય આનંદ બની રહે.

Mantra 7

आ मध्वो अस्मा असिचन्नमत्रमिन्द्राय पूर्णं स हि सत्यराधाः । स वावृधे वरिमन्ना पृथिव्या अभि क्रत्वा नर्यः पौंस्यैश्च ॥

તેમણે તેને માટે મધુર મધુ-રસનું આનંદદાયક પાન અર્પ્યું—ઇન્દ્ર માટે પૂર્ણ માપ; કારણ કે તે સત્યસિદ્ધિ ધરાવનાર છે. તે પૃથ્વી સુધી વ્યાપકતામાં વધ્યો છે—કર્મસંકલ્પ (ક્રતુ) વડે, નરશક્તિ અને પૌંસ્ય-વીર્યોથી; જ્યારે સત્યશક્તિને મધુર સારથી પોષણ મળે ત્યારે અંતઃસત્તા વિસ્તરે છે.

Mantra 8

व्यानळिन्द्रः पृतनाः स्वोजा आस्मै यतन्ते सख्याय पूर्वीः । आ स्मा रथं न पृतनासु तिष्ठ यं भद्रया सुमत्या चोदयासे ॥

ઇન્દ્રે પોતાની જ ઓજસ શક્તિથી યુદ્ધોને વિસ્તારી દીધાં; અનેક પ્રાચીન શક્તિઓ સખાભાવ માટે તેની તરફ પ્રયત્ન કરે છે. યુદ્ધોમાં રથ સમા અહીં સ્થિર રહો—તેને, જેને તમે ભદ્ર, તેજસ્વી સુમતિથી આગળ ધપાવો છો.

Frequently Asked Questions

It asks Indra for companionship and protection, victory amid conflicts, and the power to bring light and clarity through periods of darkness or difficulty.

Because the Vedic ritual works through reciprocity: inspired words invite the deity, and offerings nourish the relationship; each strengthens the other in a living exchange.

It is an image of steadiness and readiness: Indra is requested to be firmly present in the midst of struggle, guiding the worshipper forward through auspicious, clear-minded intention (sumati).

Ask anything about Sukta 29 of the Rig Veda

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App