કળિયુગ

નભસ્ય માસની કૃષ્ણપક્ષ ત્રયોદશી કલીયુગનો આરંભ તરીકે સ્મૃત છે. આ તિથિઓ ‘યુગાદિ’ કહેવાય છે; તેમાં કરેલું દાન અક્ષય ફળ આપનારું બને છે.

કલિયુગમાં, હે વિપ્રો, મારો શાપ તમારાં પર પડશે. છતાં કેટલાક બ્રાહ્મણો સદા સર્વગુણોથી યુક્ત રહેશે.

કલી-યુગ ચાર લાખ બત્રીસ હજાર (માનવ વર્ષ) એમ સ્મૃત છે. આ ચારેય યુગોથી મળીને દેવોનું ‘યુગ’ કહેવાય છે.

હે સભ્ય! આ કલિયુગમાં લોકો પ્રાયઃ અલ્પાયુષી હોય છે; તેઓ મંદ, અતિ મંદમતિ, દુર્ભાગ્યશાળી અને સતત ઉપદ્રવોથી પીડિત રહે છે।

પછી કલિયુગના આરંભે, સુરદ્વેષીઓને મોહમાં પાડવા માટે ભગવાન બુદ્ધ અંજના-સુત તરીકે કીકટ (ગયા) પ્રદેશમાં પ્રગટ થશે.

તે મુનિએ દિવ્ય દૃષ્ટિથી યુગદોષના પ્રભાવથી ભૌતિક ભાવોની શક્તિહ્રાસ જોયો. શ્રદ્ધાહીન, સત્ત્વહીન, દુર્મેધા, અલ્પાયુ અને દુર્ભાગ્યગ્રસ્ત લોકોને જોઈ, સર્વ વર્ણાશ્રમોના હિત માટે વિચાર કર્યો।

મારા પ્રસાદથી તું કલિના ક્રીડાલીલાના કથાઓનો પ્રિય બનશે; અને સ્વર્ગ, પૃથ્વી તથા રસાતલ—ત્રણેમાં તારી ગતિ અપ્રતિહત રહેશે।

હર્ષવિલાસરૂપ અને સર્વદેવમય! તમને નમસ્કાર. કલિયુગમાં સંહારકર્તા તમે જ છો; નિશ્ચયે તમે ‘મહાકાલ’ તરીકે સ્મરાય છો।

આ પાપનાશક, દુષ્ટશમનક અને પુષ્ટિ, શ્રી તથા બળ વધારનાર છે. તે સિદ્ધિ અને કીર્તિ આપનાર છે તથા કલિયુગના કલ્મષનો પણ નાશ કરે છે.

ઇક્ષ્વાકુઓનો આ વંશ સુમિત્ર સુધી આવીને પૂર્ણ થશે; કારણ કે તે રાજાને પામી કલિયુગમાં વંશનો અંત થશે।

હે મૈત્રેય, તે પ્રજાઓમાં તમસ અને લોભમાંથી જન્મેલું અધર્મનું બીજ ઊગે છે; તે રાગાદિ ઉશ્કેરી તેમને ધર્મ્ય અને યોગ્ય કર્મ માટે અયોગ્ય બનાવે છે।

ત્યારે યજ્ઞો આગળ વધ્યા નહીં; તપસ્વીઓ તપસ્યા કરતા રહ્યા નહીં; અને દાન વગેરે ધર્મકર્મોમાં લોકોનું મન પણ લાગ્યું નહીં।