એકાદશી

શિવે કહ્યું: હે બ્રહ્મન, આ એકાદશી મહાપુણ્યફળ આપનાર છે. જ્યારે શુભ નક્ષત્રયોગ સાથે જોડાયેલી હોય, ત્યારે શ્રેષ્ઠ મુનિઓએ તે કરવી જોઈએ.

‘વૈશ્વાનર-વ્રત’ સર્વ પાપનો નાશ કરનારું કહેવાય છે. એકાદશીએ જે નક્તભોજન કરે અને ચક્રનું નિવેદન કરે, તે આ વ્રતનું આચરણ કરે છે.

ઉત્તરમુખે કે પૂર્વમુખે રહી, પ્રથમ દાંત સાફ કરીને, એકાદશીએ નિરાહાર રહી કેશવ (વિષ્ણુ)ની વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી।

નાનાં રત્નો અને પૂજન-સામગ્રી સાથે વિધિપૂર્વક યોગ્ય પૂજા કરીને, પંચોપચારોથી યુક્ત રહી અને એકાદશી વ્રતનું પણ પાલન કરીને।

કેળાના પાન પર જ ભોજન કરવું અને લવણ (મીઠું) ત્યજવું. તેમજ એકાદશીએ પ્રયત્નપૂર્વક ઉપવાસ કરવો.

દશમી તિથિ બ્રહ્માની જાણવી, અને એકાદશી પણ રુદ્રની તેવી જ. દ્વાદશી વિષ્ણુને પ્રિય છે, અને ત્રયોદશી અંતક (મૃત્યુ)ની છે.

જે પીવાનું પાણી દાન કરવામાં તત્પર છે, તેમજ અન્નદાનમાં રત છે, અને એકાદશી વ્રતમાં અડગ છે—તે જ નિશ્ચયે ભગવાનના ભક્તોમાં ઉત્તમ છે.

જે એકાદશીએ પંચામૃતથી સ્નાન કરાવે છે, તે ભગવાન વિષ્ણુનું સાયુજ્ય પામે છે; અને પોતાના કુલના લાખો જન સાથે તે ફળથી ધન્ય બને છે।

એકાદશીનું વ્રત રાખીને અને બ્રહ્મચર્ય પાળીને, નિદ્રામાં પણ નારાયણનું સ્મરણ કરવું. ધોયેલા શુદ્ધ વસ્ત્ર ધારણ કરેલો પવિત્ર બ્રાહ્મણ નારાયણની સમક્ષ રહે.

જે એકાદશીએ નિરાહાર રહી જનાર્દનનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરે છે, તે શુક્લપક્ષની દ્વાદશીએ મહાપાપોથી પણ મુક્ત થાય છે.

અમાવાસ્યાઓમાં પણ જે અમાવાસ્યા ગુરુવારે આવે તે શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. સૂર્ય દ્વાદશી તિથિને ‘દહે’ (દોષિત કરે) છે અને ચંદ્ર એકાદશી તિથિને ‘દહે’ છે.

અધ્યાય—એકસો એકવીસમો. બ્રહ્મા બોલ્યા—હું ચાતુર્માસ્ય વ્રતો કહું છું. એકાદશીએ, અથવા આષાઢ પૂર્ણિમાએ, સર્વભાવે હરિનું અર્ચન કરીને તે વ્રત આચરવું.