Adhyaya 28

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । एतस्मिन्नन्तरे रुद्रो नर्मदातटमास्थितः । क्रीडते ह्युमया सार्द्धं नारदस्तत्र चागतः

Dijo Mārkaṇḍeya: Entretanto, Rudra permanecía en la ribera del Narmadā, recreándose junto con Umā; y allí mismo llegó también Nārada.

Verse 2

प्रणम्य देवदेवेशमुमया सह शङ्करम् । व्यज्ञापयत्तदा देवं यद्वृत्तं त्रिपुरे तदा

Tras postrarse ante Śaṅkara, Señor de señores, junto con Umā, informó entonces al Dios de lo sucedido en Tripura en aquel tiempo.

Verse 3

गतोऽहं स्वामिनिर्देशाद्यत्र तद्बाणमन्दिरम् । दृष्टा बाणं यथान्यायं गतो ह्यन्तःपुरं महत्

«Por mandato de mi Señor fui adonde se alzaba el palacio de Bāṇa. Tras ver a Bāṇa como es debido, entré en sus vastos aposentos interiores.»

Verse 4

तत्र भार्यासहस्राणि दृष्ट्वा बाणस्य धीमतः । यथायोग्यं यथाकाममागतः क्षोभ्य तत्पुरम्

Allí, al ver a las miles de esposas del prudente Bāṇa, avanzó—según lo conveniente y conforme a su deseo—y así agitó aquella ciudad.

Verse 5

नारदस्य वचः श्रुत्वा साधु साध्विति पूजयन् । चिन्तयामास देवेशो भ्रमणं त्रिपुरस्य हि

Al oír las palabras de Nārada y honrarlas con “¡Bien dicho, bien dicho!”, el Señor de los dioses se puso a reflexionar sobre el curso y movimiento de Tripura.

Verse 6

करमुक्तं यथा चक्रं विष्णुना प्रभविष्णुना । महावेगं महायामं रक्षितं तेजसा मम

“Así como el disco, soltado de la mano de Viṣṇu—poderoso y resplandeciente—avanza con inmensa velocidad y alcance, así también es sostenido y protegido por mi propio esplendor espiritual.”

Verse 7

स च मे भक्तिनिरतो बाणो लोके च विश्रुतः । भारती च मया दत्ता ब्राह्मणानां विशेषतः

“Y ese Bāṇa está entregado a la devoción hacia mí y es célebre en el mundo. Además, le concedí Bhāratī, el don de la elocuencia, especialmente respecto de los Brāhmaṇas.”

Verse 8

एवं स सुचिरं कालं देवदेवो महेश्वरः । चिन्तयित्वा सुनिर्वाणं कार्यं प्रति जनेश्वरः

Así, durante largo tiempo, Maheśvara—Dios de dioses, Señor de los seres—reflexionó profundamente y luego se decidió por un curso de acción claro y definitivo.

Verse 9

ततोऽसौ मन्दरं ध्यात्वा चापे कृत्वा गुणे महीम् । विष्णुं सनातनं देवं बाणे ध्यात्वा त्रिलोचनः

Entonces Trilocana (Śiva) meditó en Mandara como arco e hizo de la Tierra la cuerda; y, meditando en el Dios eterno Viṣṇu, lo concibió como la flecha.

Verse 10

फले हुताशनं देवं ज्वलन्तं सर्वतोमुखम् । सुपर्णं पुङ्खयोर्मध्ये जवे वायुं प्रकल्प्य च

Designó a Hutāśana, el dios del Fuego, llameante y de rostros en todas direcciones, como la punta de la flecha; colocó a Suparṇa (Garuḍa) entre las plumas; y estableció a Vāyu (Viento) como su velocidad.

Verse 11

रथं महीमयं कृत्वा धुरि तावश्विनावुभौ । अक्षे सुरेश्वरं देवमग्रकील्यां धनाधिपम्

Habiendo formado el carro con la misma Tierra, puso a los dos Aśvinī-kumāras en el yugo; colocó al Señor de los dioses (Indra) en el eje, e instaló al Señor de la riqueza (Kubera) en el perno delantero del carro.

Verse 12

यमं तु दक्षिणे पार्श्वे वामे कालं सुदारुणम् । आदित्यचन्द्रौ चक्रे तु गन्धर्वानारकादिषु

Puso a Yama en el lado derecho y al terriblemente feroz Kāla en el izquierdo; y estableció al Sol y a la Luna como ruedas, asignando a huestes como Gandharvas, Nāgas y otros a sus respectivos puestos.

Verse 13

यन्तारं च सुरज्येष्ठं वेदान्कृत्वा हयोत्तमान् । खलीनादिषु चाङ्गानि रश्मींश्छन्दांसि चाकरोत्

Nombró al más anciano de los dioses como auriga; hizo de los Vedas los excelentes caballos; formó el freno y sus partes afines con los miembros del orden sagrado, y convirtió en riendas los metros védicos (chandas).

Verse 14

कृत्वा प्रतोदमोंकारं मुखग्राह्यं महेश्वरः । धातारं चाग्रतः कृत्वा विधातारं च पृष्ठतः

Maheśvara hizo del aguijón la sílaba Oṃ, digna de llevarse al frente; y puso a Dhātṛ delante y a Vidhātṛ detrás.

Verse 15

मारुतात्सर्वतो दिग्भ्य ऊर्ध्वयन्त्रे तथैव च । महोरगपिशाचांश्च सिद्धविद्याधरांस्तथा

De los vientos, de todas las direcciones y también sobre el mecanismo superior, apostó a grandes serpientes y piśācas, y asimismo a los Siddhas y Vidyādharas.

Verse 16

गणांश्च भूतसङ्घांश्च सर्वे सर्वाङ्गसंधिषु । युगमध्ये स्थितो मेरुर्युगस्याधो महागिरिः

Colocó a los Gaṇas y a las multitudes de seres en cada articulación y unión de los miembros del carro. En medio del yugo estaba Meru, y bajo el yugo, la gran montaña.

Verse 17

सर्पा यन्त्रस्थिता घोराः शम्ये वरुणनैरृतौ । गायत्री चैव सावित्री स्थिते ते रश्मिबन्धने

Fieras serpientes fueron puestas dentro del mecanismo; Varuṇa y Nairṛta fueron apostados en la barra transversal. Y Gāyatrī y Sāvitrī permanecieron allí como el amarre de las riendas.

Verse 18

सत्यं रथध्वजे शौचं दमं रक्षां समन्ततः । रथं देवमयं कृत्वा देवदेवो महेश्वरः

Puso la Verdad en el estandarte del carro; la pureza y el dominio de sí fueron su resguardo por todas partes. Así, el Deva de los devas, Maheśvara, hizo el carro enteramente divino.

Verse 19

संनद्धः कवची खड्गी बद्धगोधाङ्गुलित्रवान् । बद्धा परिकरं गाढं जटाजूटं नियम्य च

Completamente armado y ceñido con cota, empuñando la espada y llevando un guardadedos de piel de iguana, apretó con firmeza el cinturón y recogió su enmarañada cabellera.

Verse 20

सज्जं कृत्वा धनुर्दिव्यं योजयित्वा रथोत्तमम् । रथमध्ये स्थितो देवः शुशुभे च युधिष्ठिर

Tras disponer su arco divino y uncir el excelso carro, el Dios se irguió en medio del carro y resplandeció, ¡oh Yudhiṣṭhira!

Verse 21

धनुषः शब्दनादेनाकम्पयच्च जगत्त्रयम् । स्थानं कृत्वा तु वैशाखं निभृतं संस्थितो हरः

Con el atronador tañido de su arco, Hara hizo temblar los tres mundos. Luego, tomando su posición en el mes de Vaiśākha, permaneció inmóvil en honda quietud.

Verse 22

निरीक्ष्य सुचिरं कालं कोपसंरक्तलोचनः । ध्यात्वा तं परमं मन्त्रमात्मानं च निरुध्य सः

Tras observar por largo tiempo, sus ojos se enrojecieron de ira. Meditando en aquel mantra supremo y conteniéndose a sí mismo, se recogió en dominio concentrado.

Verse 23

मुमोच सहसा बाणं पुरस्य वधकाङ्क्षया । यदा त्रीणि समेतानि अन्तरिक्षस्थितानि तु

Entonces, deseando la destrucción de la ciudad, soltó de pronto la flecha, justo cuando las tres (ciudades) se habían reunido, suspendidas en el cielo.

Verse 24

ततः कालनिमेषार्धं दृष्ट्वैक्यं त्रिपुरस्य च । त्रिपर्वणा त्रिशल्येन ततस्तान्यवसादयत्

Entonces, al ver que la triple Tripura se hacía una—en apenas medio parpadeo—los abatió con una flecha de tres junturas y tres púas, y los redujo a ruina.

Verse 25

ततो लोका भयत्रस्तास्त्रिपुरे भरतोत्तम । सर्वासुरविनाशाय कालरूपा भयावहाः

Entonces los mundos temblaron de miedo, oh el mejor de los Bháratas, ante Tripura; aparecieron presagios espantosos, en la forma misma del Tiempo, anunciando la destrucción de todos los asuras.

Verse 26

अट्टहासान् प्रमुञ्चन्ति कष्टरूपा नरास्तदा । निमेषोन्मेषणं चैव कुर्वन्ति लिपिकर्मसु

En aquel tiempo, hombres de aspecto siniestro prorrumpían en una risa áspera; y en sus labores de escritura hacían extraños gestos de parpadear y no parpadear, como si el miedo los poseyera.

Verse 27

निष्पन्दनयना मर्त्याश्चित्रेष्वालिखिता इव । देवायतनगा देवा रटन्ति प्रहसन्ति च । स्वप्ने पश्यन्ति चात्मानं रक्ताम्बरविभूषितम्

Los mortales miraban sin parpadear, como figuras pintadas en un cuadro. Incluso los dioses en los santuarios clamaban y reían de modo extraño; y en sueños la gente se veía a sí misma adornada con vestiduras rojas.

Verse 28

रक्तमाल्योत्तमाङ्गाश्च पतन्तः कार्दमे ह्रदे । पश्यन्ति नाम चात्मानं सतैलाभ्यङ्गमस्तकम्

Veían sus propias cabezas, coronadas con guirnaldas rojas, caer en un estanque lodoso; y se veían también con la cabeza untada por una unción de aceite: visiones ciertamente funestas.

Verse 29

पश्यन्ति यानमारूढं रासभैश्च नृपोत्तम । संवर्तको महावायुर्युगान्तप्रतिमो महान्

Se vieron montados en un vehículo tirado por asnos, oh el mejor de los reyes; y se alzó el vasto viento Saṃvartaka, poderoso, semejante al vendaval del fin de un yuga.

Verse 30

गृहानुन्मूलयामास वृक्षजातीननेकशः । भूमिकम्पाः सनिर्घाता उल्कापाताः सहस्रशः

Arrancó de raíz las casas y muchas clases de árboles. Hubo terremotos con estruendos de trueno, y cayeron meteoros por millares: presagios terribles que colmaban los mundos.

Verse 31

रुधिरं वर्षते देवो मिश्रितं कर्करैर्बहु । अग्निकुण्डेषु विप्राणां हुतः सम्यग्घुताशनः

El dios hizo llover sangre, espesa y mezclada con muchos fragmentos ásperos; y en los hoyos de fuego de los brāhmaṇas, el Fuego del sacrificio—debidamente invocado—recibió la ofrenda y ardió con fuerza.

Verse 32

ज्वलते धूमसंयुक्तो विस्फुलिङ्गकणैः सह । कुंजरा विमदा जातास्तुरगाः सत्त्ववर्जिताः

Ardió, envuelto en humo y acompañado de una lluvia de chispas. Los elefantes quedaron sin su furor de celo, y los caballos fueron despojados de vigor y ánimo.

Verse 33

अवादितानि वाद्यन्ते वादित्राणि सहस्रशः । ध्वजा ह्यकम्पिताः पेतुश्छत्राणि विविधानि च

Instrumentos que no habían sido tocados comenzaron a sonar por sí solos, por millares. Estandartes que no se habían movido cayeron, y también muchos parasoles reales de diversas clases.

Verse 34

ज्वलति पादपास्तत्र पर्णानि च सभं ततः । सर्वं तद्व्याकुलीभूतं हाहाकारसमन्वितम्

Allí ardían los árboles, y aun las hojas; entonces todo aquel lugar quedó totalmente turbado, colmado de clamores de “¡Ay, ay!”

Verse 35

उद्यानानि विचित्राणि प्रबभञ्ज प्रभञ्जनः । तेन संप्रेरिताः सर्वे ज्वलन्ति विशिखाः शिखाः

El poderoso viento, Prabhañjana, destrozó los jardines maravillosos. Impulsadas por él, las llamas se alzaron por doquier, ardiendo como crestas de fuego.

Verse 36

वृक्षगुल्मलतावल्ल्यो गृहाणि च समन्ततः । दिग्विभागैश्च सर्वैश्च प्रवृत्तो हव्यवाहनः

Por todas partes fueron presa los árboles, arbustos, enredaderas y lianas, y también las casas; desde cada rumbo se extendió Agni, el Portador de las ofrendas.

Verse 37

सर्वं किंशुकपर्णाभं प्रज्वलच्चैव दृश्यते । गृहाद्गृहं तदा गन्तुं नैव धूमेन शक्यते

Todo parecía arder, rojo como las hojas del árbol kiṃśuka. Entonces, por el humo, ni siquiera era posible ir de casa en casa.

Verse 38

हरकोपाग्निनिर्दग्धाः क्रन्दन्ते त्रिपुरे जनाः । प्रदीप्तं सर्वतो दिक्षु दह्यते त्रिपुरं परम्

Abrasados por el fuego de la ira de Hara, los habitantes de Tripura gemían y lloraban. Encendida por todos lados y en todas direcciones, la gran Tripura ardía.

Verse 39

पतन्ति शिखराग्राणि विशीर्णानि सहस्रशः । पावको धूमसंपृक्तो दह्यमानः समन्ततः

Hechas pedazos, las cimas de las torres cayeron por millares. El fuego, mezclado con humo, rugía por todas partes mientras todo ardía.

Verse 40

नृत्यन्वै व्याप्तदिग्देशः कान्तारेष्वभिधावति । देवागारेषु सर्वेषु गृहेष्वट्टालकेषु च

Danzando en su avance, extendiéndose por toda región y rumbo, se precipitó por los bosques: en todos los templos, en las casas y aun en las atalayas.

Verse 41

प्रवृत्तो हुतभुक्तत्र पुरे कालप्रचोदितः । ददाह लोकान्सर्वत्र हरकोपप्रकोपितः

Allí, dentro de aquella ciudad, el Fuego se encendió—impulsado por el Tiempo mismo—y, avivado por la ira de Hara, abrasó los mundos por doquier.

Verse 42

दहते त्रैपुरं लोकं बालवृद्धसमन्वितम् । सपुरं सगृहद्वारं सवाहनवनं नृप

Oh Rey, ardía el mundo de Tripura—con sus niños y sus ancianos—toda su ciudad, sus casas y portales, sus vehículos, y aun sus arboledas y bosques.

Verse 43

केचिद्भोजनसक्ताश्च पानासक्तास्तथापरे । अपरा नृत्यगीतेषु संसक्ता वारयोषितः

Unos estaban absortos en el banquete, otros en la bebida; y otros más—mujeres cortesanas—se hallaban por completo entregadas a la danza y al canto.

Verse 44

अन्योन्यं च परिष्वज्य हुताशनशिखार्दिताः । दह्यमाना नृपश्रेष्ठ सर्वे गच्छन्त्यचेतनाः

Abrazándose unos a otros, atormentados por las llamas del Fuego, ardían; oh el mejor de los reyes, todos vagaban sin sentido y confundidos.

Verse 45

अथान्ये दानवास्तत्र दह्यन्तेऽग्निविमोहिताः । न शक्ताश्चान्यतो गन्तुं धूमेनाकुलिताननाः । हंसकारण्डवाकीर्णा नलिन्यो हेमपङ्कजाः

Entonces otros Dānavas allí, confundidos por el fuego, se quemaban. Con el rostro ahogado por el humo, no podían ir a ninguna parte. Los estanques de lotos, colmados de cisnes y aves kāraṇḍava, lucían lotos dorados.

Verse 46

दह्यन्ते विविधास्तत्र वाप्यः कूपाश्च भारत । दृश्यन्तेऽनलदग्धानि पुरोद्यानानि दीर्घिकाः । अम्लानैः पङ्कजैश्छन्ना विस्तीर्णावसुयोजनाः

Oh Bhārata, allí ardían diversos estanques y pozos. Se veían los jardines reales y los largos depósitos de agua, chamuscados por el fuego—cubiertos de lotos que no se marchitan y extendidos por muchos yojanas.

Verse 47

गिरिकूटनिभास्तत्र प्रासादा रत्नशोभिताः । दृश्यन्तेऽनलसंदग्धा विशीर्णा धरणीतले

Allí, palacios como cumbres de montaña, adornados con joyas, se veían—quemados por el fuego y hechos añicos sobre la tierra.

Verse 48

नरस्त्रीबालवृद्धेषु दह्यमानेषु सर्वतः । निर्दयं ज्वलते वह्निर्हाहाकारो महानभूत् । काचिच्च सुखसंसुप्ताप्रमत्तान्या नृपोत्तम

Cuando hombres, mujeres, niños y ancianos ardían por doquier, el fuego flameaba sin piedad y se alzó un gran clamor de «¡Ay!». Sin embargo, algunos dormían plácidamente, y otros permanecían despreocupados—oh el mejor de los reyes.

Verse 49

क्रीडित्वा च सुविस्तीर्णशयनस्था वराङ्गना । काचित्सुप्ता विशालाक्षी हारावलिविभूषिता । धूमेनाकुलिता दीना न्यपतद्धव्यवाहने

Tras el esparcimiento, una noble dama yacía en un lecho amplio; una mujer de grandes ojos, adornada con hileras de collares, dormía. Vencida por el humo, desdichada, cayó en el fuego devorador.

Verse 50

काचित्तस्मिन्पुरे दीप्ते पुत्रस्नेहानुलालसा । पुत्रमालिङ्गते गाढं दह्यते त्रिपुरेऽग्निना

En aquella ciudad en llamas, una madre, anhelante por amor a su hijo, lo estrechó con fuerza; y en Tripura fue consumida por el fuego.

Verse 51

काचित्कनकवर्णाभा इन्द्रनीलविभूषिता । भर्तारं पतितं दृष्ट्वा पतिता तस्य चोपरि

Una mujer, de brillo dorado y adornada con joyas de zafiro, al ver a su esposo caído, cayó al instante sobre él.

Verse 52

काचिदादित्यवर्णाभा प्रसुप्ता तु प्रियोपरि । अग्निज्वालाहता गाढं कंठमालिङ्गते नृप

Otra mujer, radiante como el sol, dormía sobre su amado; herida por lenguas de fuego, aun así se aferró con fuerza a su cuello, oh rey.

Verse 53

मेधवर्णा परा नारी चलत्कनकमेखला । श्वेतवस्त्रोत्तरीया तु पपात धरणीतले

Una noble mujer, de tez clara, con el cinturón de oro oscilando, vestida de ropas blancas y manto, cayó al suelo.

Verse 54

काचित्कुन्देन्दुवर्णाभा नीलरत्नविभूषिता । शिरसा प्राञ्जलिर्भूत्वा विज्ञापयति पावकम्

Otra mujer, blanca como el jazmín y la luna y adornada con gemas azules, inclinó la cabeza con las manos juntas y suplicó al Fuego.

Verse 55

कस्याश्चिज्ज्वलते वस्त्रं केशाः कस्याश्च भारत । ज्वलज्ज्वलनसङ्काशैर्हेमभाण्डैस्त्रसंहित च

A una se le abrasaban las vestiduras; a otra, el cabello, ¡oh Bhārata! Y algunas eran aún más atormentadas por vasijas de oro que ardían como el mismo fuego.

Verse 56

काचित्प्रभूतदुःखार्ता विललाप वराङ्गना । भस्मीभूतं पतिं दृष्ट्वा क्रन्दन्ती कुररी यथा

Una noble dama, oprimida por inmenso dolor, lanzó un lamento; al ver a su esposo reducido a cenizas, lloró como un ave kurarī.

Verse 57

आलिङ्ग्य गाढं सहसा पतिता तस्य मूर्धनि । काचिच्च बहुदुःखार्ता व्यलपत्स्त्री स्ववेश्मनि

Abrazándolo con fuerza, de pronto cayó sobre su cabeza. Y otra mujer, herida por mucho dolor, clamó y lloró dentro de su propia casa.

Verse 58

भस्मसाच्च कृतं दृष्ट्वा क्रन्दते कुररी यथा । मातरं पितरं काचिद्दृष्ट्वा विगतचेतनम्

Al ver a alguien convertido en cenizas, lloró como un ave kurarī. Y otra, al ver a su madre y a su padre tendidos sin sentido, perdió toda compostura.

Verse 59

वेपते पतिता भूमौ खेदिता वडवा यथा । इतश्चेतश्च काचिच्च दह्यमाना वराङ्गना

Una yacía caída en el suelo, temblando como una yegua rendida. Otra noble mujer, abrasada por el pavor, corría de un lado a otro sin rumbo.

Verse 60

नापश्यद्बालमुत्सङ्गे विपरीतमुखी स्थिता । कुम्भिलस्य गृहं दग्धं पतितं धरणीतले

De pie, con el rostro vuelto al revés, no vio al niño en su regazo. La casa de Kumbhila, consumida por el fuego, se desplomó sobre la tierra.

Verse 61

कूष्माण्डस्य च धूम्रस्य कुहकस्य बकस्य च । विरूपनयनस्यापि विरूपाक्षस्य चैव हि

“(El fuego ardió) en las casas de Kūṣmāṇḍa y Dhūmra, de Kuhaka y Baka, y también de Virūpa-nayana y, en verdad, de Virūpākṣa.”

Verse 62

शुम्भो डिम्भश्च रौद्रश्च प्रह्लादश्चासुरोत्तमः । दण्डपाणिर्विपाणिश्च सिंहवक्त्रस्तथानघ

“(Así también en las casas de) Śumbha y Ḍimbha, de Raudra, y de Prahlāda—el más excelso de los Asuras—de Daṇḍapāṇi y Vipāṇi, y también de Siṃhavaktra, oh inmaculado.”

Verse 63

दुन्दुभश्चैव संह्रादो डिण्डिर्मुण्डिस्तथैव च । बाणभ्राता च बाणश्च क्रव्यादव्याघ्रवक्त्रकौ

“Y (en las casas de) Dundubha y Saṃhrāda, de Ḍiṇḍi y Muṇḍi también; y del hermano de Bāṇa y del propio Bāṇa; y de Kravyāda y Vyāghravaktra.”

Verse 64

एवमन्येऽपि ये केचिद्दानवा बलदर्पिताः । तेषां गृहे तथा वह्निर्ज्वलते निर्दयो नृप । दह्यमानाः स्त्रियस्तात विलपन्ति गृहे गृहे

Así también, en las moradas de otros Dānavas, embriagados por el orgullo de su fuerza, ardió el mismo fuego despiadado, oh rey. Mientras se consumían, las mujeres, amado, gemían en cada casa.

Verse 65

करुणाक्षरवादिन्यो निराधारा गताः शिवम् । यदि वैरं सुरारेश्च पुरुषोपरिपावक

Pronunciando palabras de compasión, sin amparo alguno, buscaron refugio en Śiva. «Si hay enemistad con el enemigo de los dioses, oh Fuego que te mueves a la orden de un hombre…»

Verse 66

स्त्रियः किमपराध्यन्ति गृहपञ्जरकोकिलाः । अनिर्दयो नृशंसस्त्वं कस्ते कोपः स्त्रियं प्रति

¿Qué falta han cometido las mujeres, mujeres como cucos encerrados en la jaula del hogar? Eres despiadado y cruel; ¿qué ira es ésta contra las mujeres?

Verse 67

किं त्वया न श्रुतं लोके अवध्याः सर्वथा स्त्रियः । किं तु तुभ्यं गुणो ह्यस्ति दहने पवनेरितः

¿No has oído en el mundo que las mujeres, en todo sentido, no deben ser muertas? Pero ¿qué ‘virtud’ hay en ti, oh Fuego, si ardes sólo cuando te impulsa el viento?

Verse 68

न कारुण्यं त्वया किंचिद्दाक्षिण्यं च स्त्रियं प्रति । दयां म्लेच्छा हि कुर्वन्ति वचनं वीक्ष्य योषिताम्

No muestras compasión alguna ni benevolencia hacia las mujeres. Hasta los mlecchas, al oír las palabras de las mujeres, muestran piedad.

Verse 69

म्लेच्छानामपि च म्लेच्छो दुर्निवार्यो ह्यचेतनः । एवं विलपमानानां स्त्रीणां तत्रैव भारत

Aun entre los mlecchas hay un “mleccha”: uno insensato y difícil de contener. Mientras así se lamentaban allí las mujeres, oh Bhārata…

Verse 70

ज्वालाकलापबहुलः प्रज्वलत्येव पावकः । एवं दृष्ट्वा ततो बाणो दह्यमान उवाच ह

Espeso en racimos de llamas, el fuego ardía con furia. Al verlo, entonces Bāṇa—mientras era consumido—habló.

Verse 71

अवज्ञाय विनष्टोऽहं पापात्मा हरमञ्जसा । मया पापेन मूर्खेण ये लोका नाशिता ध्रुवम्

Por haber menospreciado a Hara, yo—de alma pecadora—he quedado arruinado al instante. Por mi propio pecado, yo, necio, he traído sin duda la destrucción sobre تلك gentes.

Verse 72

गोब्राह्मणा हता नित्यमिह लोके परत्र च । नाशितान्यन्नपानानि मठारामाश्रमास्तथा

Vacas y brāhmaṇas han sido dañados sin cesar, en este mundo y en el otro. Han sido destruidos los víveres y las bebidas, y también los monasterios, los jardines y los āśramas.

Verse 73

ऋषीणामाश्रमाश्चैव देवारामा गणालयाः । तेन पापेन मे ध्वंसस्तपसश्च बलस्य च

Los āśramas de los ṛṣis, los jardines divinos y las moradas de los gaṇas de Śiva han sido arruinados. Por ese mismo pecado, mi tapas y mi fuerza también han quedado destruidos.

Verse 74

किं धनेन करिष्यामि राज्येणान्तःपुरेण च

¿Qué haré con la riqueza, con el reino, o incluso con las estancias interiores de la realeza?

Verse 75

वरं शङ्करपादौ च शरणं यामि मूढधीः । न माता न पिता चैव न बन्धुर्नापरो जनः

Mejor—aunque mi mente esté extraviada—es que me acoja como refugio a los pies de Śaṅkara; pues ni madre ni padre, ni pariente ni persona alguna pueden en verdad protegerme.

Verse 76

मुक्त्वा चैव महेशानं परमार्तिहरं परम् । आत्मना च कृतं पापमात्मनैव तु भुज्यते

Abandonar a Maheśāna, el supremo removedor de la más honda aflicción, es un grave yerro. El pecado cometido por uno mismo, por uno mismo se padece.

Verse 77

अहं पुनः समस्तैश्च दह्यामि सह साधुभिः । एवमुक्त्वा शिवं लिङ्गं कृत्वा तन्मस्तकोपरि

«Y yo, junto con todos (mis compañeros), arderé juntamente con los santos». Dicho esto, formó un Śiva-liṅga y lo colocó sobre su cabeza.

Verse 78

निर्जगाम गृहाच्छीघ्रं पावकेनावगुण्ठितः । स खिन्नः स्विन्नगात्रस्तु प्रस्खलंस्तु मुहुर्मुहुः

Salió pronto de la casa, envuelto en fuego. Agotado, con el cuerpo empapado en sudor, tropezaba una y otra vez.

Verse 79

हरं गद्गदया वाचा स्तुवन्वै शरणं ययौ । त्वत्कोपानलनिर्दग्धो यदि वध्योऽस्मि शङ्कर

Con voz entrecortada alabó a Hara y acudió a Él en busca de refugio: «Si he de ser muerto, oh Śaṅkara, consumido por el fuego de Tu ira, así sea».

Verse 80

त्वत्प्रसादान्महादेव मा मे लिङ्गं प्रणश्यतु । अर्चितं मे सुरश्रेष्ठ ध्यातं भक्त्या मया विभो

Por Tu gracia, oh Mahādeva, que mi liṅga no perezca. Oh el mejor de los dioses, oh Señor: yo lo he venerado y lo he contemplado con devoción, oh Vibhū.

Verse 81

प्राणादिष्टतमं देव तस्माद्रक्षितुमर्हसि । यदि तेऽहमनुग्राह्यो वध्यो वा सुरसत्तम

Oh Dios, más querido para mí que la vida misma; por eso debes protegerme. Oh el mejor entre los dioses: ya sea que me concedas Tu favor o me des muerte, todo depende sólo de Ti.

Verse 82

प्रतिजन्म महादेव त्वद्भक्तिरचलास्तु मे । पशुकीटपतङ्गेषु तिर्यग्योनिगतेषु च । स्वकर्मणा महादेव त्वद्भक्तिरचलास्तु मे

Oh Mahādeva, en cada nacimiento que mi devoción hacia Ti permanezca inconmovible. Aun entre bestias, gusanos e insectos—en cualquier vientre animal—por la fuerza de mi propio karma, oh Mahādeva, que mi bhakti sea firme hacia Ti.

Verse 83

एवमुक्त्वा महाभागो बाणो भक्तिमतां वरः । स्तोत्रेण देवदेवेशं छन्दयामास भारत

Dicho esto, el afortunado Bāṇa—el primero entre los devotos—comenzó, oh Bhārata, a complacer y propiciar al Señor de los dioses con un himno.

Verse 84

बाण उवाच । शिव शङ्कर सर्वहराय नमो भवभीतभयार्तिहराय नमः । कुसुमायुधदेहविनाशंकर प्रमदाप्रियकामक देव नमः

Dijo Bāṇa: Salutaciones a Śiva, a Śaṅkara, el que todo lo destruye; salutaciones al que disipa el miedo y la aflicción de quienes tiemblan ante el devenir mundano. Oh Deidad que consumaste la destrucción del cuerpo del de las flechas de flores (Kāma), oh cumplidor de los deseos de tu amada (Pārvatī), salutaciones a Ti.

Verse 85

जय पार्वतीश परमार्थसार जय विरचितभीमभुजङ्गहार । जय निर्मलभस्मविलिप्तगात्र जय मन्त्रमूल जगदेकपात्र

¡Victoria a Ti, Señor de Pārvatī, esencia de la verdad suprema; victoria a Ti que portas como guirnalda la terrible serpiente! Victoria a Ti, cuyos miembros están ungidos con ceniza pura; victoria a Ti, raíz del mantra, único receptáculo y sostén del universo.

Verse 86

जय विषधरकपिलजटाकलाप जय भैरवविघृतपिनाकचाप । जय विषमनयनपरिमुक्तसङ्ग जय शङ्कर धृतगाङ्गतरङ्ग

¡Victoria a Ti, cuyas trenzas rojizas y enmarañadas están adornadas con serpientes; victoria a Ti, cuyo arco Pināka es llevado en la fiera forma de Bhairava! Victoria a Ti, el de los ojos desiguales (triple ojo), libre de todo apego; victoria a Ti, Śaṅkara, que sostienes las olas del Gaṅgā.

Verse 87

जय भीमरूप खट्वाङ्गहस्त शशिशेखर जय जगतां प्रशस्त । जय सुखरेश सुरलोकसार जय सर्वसकलनिर्दग्धसार

¡Victoria a Ti, de forma temible, que sostienes el khaṭvāṅga en la mano; oh coronado por la luna, victoria, alabado por los mundos! Victoria a Ti, Señor de la dicha, esencia del reino de los devas; victoria a Ti, cuyo poder quema todo lo impuro y lo vano.

Verse 88

जय कीर्तनीय जगतां पवित्र जय वृषाङ्क बहुविधचरित्र । जय विरचितनरकङ्कालमाल अघासुरदेहकङ्कालकाल

¡Victoria a Ti, digno de alabanza, purificador de los mundos; victoria a Ti, marcado por el Toro, de múltiples hazañas divinas! Victoria a Ti que llevas una guirnalda de esqueletos del infierno; oh Kāla, Tiempo, que haces presa incluso del esqueleto del cuerpo pecaminoso (Aghāsura).

Verse 89

जय नीलकंठ वरवृषभगमन जय सकललोकदुरितानुशमन । जय सिद्धसुरासुरविनतचरण जय रुद्र रौद्रभवजलधितरण

¡Victoria a Ti, Nīlakaṇṭha, que cabalgas el noble toro; victoria a Ti, que apaciguas los pecados y aflicciones de todos los mundos! ¡Victoria a Ti, ante cuyos pies se inclinan Siddhas, devas y asuras; victoria a Ti, Rudra, que haces cruzar a los seres el terrible océano del devenir!

Verse 90

जय गिरिश सुरेश्वरमाननीय जय सूक्ष्मरूप संचितनीय । जय दग्धत्रिपुर विश्वसत्त्व जय सकलशास्त्रपरमार्थतत्त्व

¡Victoria a Ti, Girīśa, Señor de la montaña, venerado aun por los señores de los devas; victoria a Ti, de forma sutil, que debe recogerse y realizarse en el interior! ¡Victoria a Ti, que quemaste Tripura, Tú que eres el ser mismo del universo; victoria a Ti, realidad que es el sentido supremo de todos los śāstras!

Verse 91

जय दुरवबोध संसारतार कलिकलुषमहार्णवघोरतार । जय सुरासुरदेवगणेश नमो हयवानरसिंहगजेन्द्रमुख

¡Victoria a Ti—difícil de comprender, y sin embargo Salvador que hace cruzar a los seres el saṃsāra; terrible libertador a través del pavoroso océano de la impureza de Kali! ¡Victoria a Ti, Señor de las huestes de devas y asuras; salutación a Ti, cuyos rostros aparecen como caballo, mono, león y señor elefante!

Verse 92

अतिह्रस्वस्थूलसुदीर्घतम उपलब्धिर्न शक्यते ते ह्यमरैः । प्रणतोऽस्मि निरञ्जन ते चरणौ जय साम्ब सुलोचनकान्तिहर

Ni siquiera los amara pueden comprenderte plenamente—sea como lo ínfimo, lo vasto, lo grosero, lo inmensamente grande, o como el Supremo más allá de todo. Me postro ante tus pies sin mancha. ¡Victoria a Ti, Sāmba, Señor de hermosos ojos, que arrebatas todo fulgor al superarlo!

Verse 93

अप्राप्य त्वां किमत्यन्तमुच्छ्रयी न विनाशयेत् । अतिप्रमाथि च तदा तपो महत्सुदारुणम्

Sin alcanzarte, ¿qué elevación suprema habría que no terminara en ruina? Por eso, entonces, debe emprenderse un gran tapas, sumamente austero, que pulveriza por completo las impurezas.

Verse 94

न पुत्रबान्धवा दारा न समस्तः सुहृज्जनः । सङ्कटेऽभ्युपगच्छन्ति व्रजन्तमेकगामिनम्

Ni los hijos, ni los parientes, ni la esposa, ni siquiera todo el círculo de amigos acuden en auxilio en la desgracia: cuando el ser parte, avanza solo por el único sendero (de la muerte).

Verse 95

यदेव कर्म कैवल्यं कृतं तेन शुभाशुभम् । तदेव सार्थवत्तस्य भवत्यग्रे तु गच्छतः

Cualquier acto que el hombre haya realizado—bueno o malo—eso mismo se vuelve para él la única verdadera “riqueza”, la que tiene valor más adelante cuando prosigue su camino (tras la muerte).

Verse 96

निर्धनस्यैव चरतो न भयं विद्यते क्वचित् । धनीभयैर्न मुच्येत धनं तस्मात्त्यजाम्यहम्

Para quien vive sin riquezas, no se halla temor en parte alguna; mas el rico no se libra de los miedos nacidos de la riqueza. Por eso, renuncio a los bienes.

Verse 97

लुब्धाः पापानि कुर्वन्ति शुद्धांशा नैव मानवाः । श्रुत्वा धर्मस्य सर्वस्वं श्रुत्वा चैवावधार्य तत्

Los codiciosos cometen pecados; los hombres no son en verdad puros en su porción. Aun tras oír toda la esencia del dharma—y oírla y meditarla—(caen todavía por la codicia).

Verse 98

त्वं विष्णुस्त्वं जगन्नाथो ब्रह्मरूपः सनातनः । इन्द्रस्त्वं देवदेवेश सुरनाथ नमोऽस्तु ते

Tú eres Viṣṇu; tú eres Jagannātha, Señor del universo; tú eres el Eterno cuya forma es Brahmā. Tú eres Indra. ¡Oh Señor de los señores de los devas, oh Soberano de los suras, homenaje a ti!

Verse 99

त्वं क्षितिर्वरुणश्चैव पवनस्त्वं हुताशनः । त्वं दीक्षा यजमानश्च आकाशं सोम एव च

Tú eres la tierra; tú eres Varuṇa; tú eres el viento; tú eres el fuego. Tú eres la dīkṣā (consagración) y el sacrificante; tú eres el cielo, y tú eres también Soma.

Verse 100

त्वं सूर्यस्त्वं तु वित्तेशो यमस्त्वं गुरुरेव च । त्वया व्याप्तं जगत्सर्वं त्रैलोक्यं भास्वता यथा

Tú eres el Sol; tú eres el Señor de las riquezas; tú eres Yama; y tú eres también el Gurú. Por ti está penetrado todo el universo, como el resplandor que colma los tres mundos.

Verse 101

एतद्बाणकृतं स्तोत्रं श्रुत्वा देवो महेश्वरः । क्रोधं मुक्त्वा प्रसन्नात्मा तदा वचनमब्रवीत्

Al oír este himno compuesto por Bāṇa, el dios Maheśvara dejó su ira. Con el corazón sereno y complacido, entonces pronunció estas palabras.

Verse 102

ईश्वर उवाच । न भेतव्यं न भेतव्यमद्यप्रभृति दानव । सौवर्णे भवने तिष्ठ मम पार्श्वेऽथवा पुनः

Īśvara dijo: «No temas, no temas, oh Dānava, desde este día en adelante. Habita en la mansión de oro, o bien permanece a Mi lado».

Verse 103

पुत्रपौत्रप्रपौत्रैश्च बान्धवैः सह भार्यया । अद्यप्रभृति वत्स त्वमवध्यः सर्वशत्रुषु

«Con tus hijos, tus nietos, tus bisnietos, tus parientes y tu esposa, oh amado, desde este día serás invencible: ningún enemigo podrá darte muerte».

Verse 104

मार्कण्डेय उवाच । भूयस्तस्य वरो दत्तो देवदेवेन भारत । स्वर्गे मर्त्ये च पाताले पूजितः ससुरासुरैः

Dijo Mārkaṇḍeya: «De nuevo, oh Bhārata, el Dios de los dioses le concedió otro don: en el cielo, en la tierra y en el inframundo fue venerado, por Devas y Asuras por igual».

Verse 105

अक्षयश्चाव्ययश्चैव वस त्वं वै यथासुखम् । ततो निवारयामास रुद्रः सप्तशिखं तदा

«Sé imperecedero e inmarcesible; mora como te plazca, en bienestar». Entonces Rudra, en aquel momento, contuvo a Saptashikha.

Verse 106

तृतीयं रक्षितं तस्य पुरं देवेन शम्भुना । ज्वालामालाकुलं चान्यत्पतितं धरणीतले

La tercera de sus ciudades fue protegida por el dios Śambhu; pero otra parte, colmada de guirnaldas de llamas, cayó sobre la faz de la tierra.

Verse 107

अर्धेन प्रस्थितादूर्ध्वं तस्य ज्वाला दिवं गताः । हाहाकारो महांस्तत्र ऋषिसङ्घैरुदीरितः

Cuando la mitad se alzó hacia lo alto, sus llamas ascendieron hasta el cielo. Allí, las asambleas de ṛṣis alzaron un gran clamor de «¡Ay de mí!».

Verse 108

दैवतैश्च महाभागैः सिद्धविद्याधरादिभिः । एकं तु पतितं तत्र श्रीशैले खण्डमुत्तरम्

Y los bienaventurados dioses, junto con Siddhas, Vidyādharas y otros, vieron allí caer un fragmento del norte sobre Śrīśaila.

Verse 109

द्वितीयं पतितं राजञ्छैले ह्यमरकण्टके । प्रज्वलत्पतितं तत्र तेन ज्वालेश्वरं स्मृतम्

Un segundo fragmento cayó, oh Rey, sobre el monte llamado Amarakāṇṭaka. Como allí cayó ardiendo, aquel lugar fue recordado con el nombre de Jvāleśvara.

Verse 110

दग्धे तु त्रिपुरे राजन्पतिते खण्ड उत्तमे । रुद्रो देवः स्थितस्तत्र ज्वालामालानिवारकः

Cuando Tripura fue consumida por el fuego y cayó el excelente fragmento, oh Rey, el dios Rudra quedó establecido allí: Él que detiene y ahuyenta las guirnaldas de llamas que cercan.

Verse 111

हाहाकारपराणां तु ऋषीणां रक्षणाय च । स्वयं मूर्तिर्महेशानुमावृषभसंयुतः

Para proteger a los rishis que clamaban en angustia, Maheśa mismo se manifestó en persona—acompañado de Umā y montado en el toro (Nandin).

Verse 112

मनसापि स्मरेद्यस्तु भक्त्या ह्यमरकण्टकम् । चान्द्रायणाधिकं पुण्यं स लभेन्नात्र संशयः

Quienquiera que, con devoción, aunque sea sólo en la mente recuerde a Amarakāṇṭaka, obtiene un mérito mayor que el del voto de Cāndrāyaṇa; de ello no hay duda.

Verse 113

अतिपुण्यो गिरिश्रेष्ठो यस्माद्भरतसत्तम । अस्मान्नित्यं भवेद्राजन्सर्वपापक्षयंकरः

Porque es una montaña supremamente meritoria, la mejor de las montañas, oh el más excelso de los Bhāratas; por ella, oh Rey, se produce continuamente la destrucción de todos los pecados para gentes como nosotros.

Verse 114

नानाद्रुमलताकीर्णो नानापुष्पोपशोभितः । नानागुल्मलताकीर्णो नानावल्लीभिरावृतः

Estaba colmado de diversos árboles y enredaderas, hermoseado por muchas clases de flores; atestado de variados arbustos y lianas, y cubierto por incontables plantas trepadoras.

Verse 115

सिंहव्याघ्रसमाकीर्णो मृगयूथैरलंकृतः । श्वापदानां च घोषेण नित्यं प्रमुदितोऽभवत्

Estaba atestado de leones y tigres, adornado con manadas de ciervos; y con los clamores de las fieras, permanecía siempre colmado de gozosa vivacidad.

Verse 116

ब्रह्मेन्द्रविष्णुप्रमुखैर्ह्यमरैश्च सहस्रशः । सेव्यते देवदेवेशः शङ्करस्तत्र पर्वते

En aquel monte, Śaṅkara—Señor de los señores de los dioses—es venerado por miles de inmortales, encabezados por Brahmā, Indra y Viṣṇu.

Verse 117

पतनं कुरुते योऽस्मिन्पर्वतेऽमरकण्टके । क्रीडते क्रमशो राजन्भुवनानि चतुर्दश

Quienquiera que se arroje desde este monte, Amarakaṇṭaka, él, oh Rey, se recrea paso a paso a través de los catorce mundos.

Verse 118

ऐन्द्रं वाह्नं च कौबेरं वायव्यं याम्यमेव च । नैरृत्यं वारुणं चैव सौम्यं सौरं तथैव च

El reino de Indra, el de Agni, el de Kubera, el de Vāyu y el de Yama; el de Nairṛta, el de Varuṇa, y también el de Soma y el de Sūrya—

Verse 119

ब्राह्मं च पदमक्लिष्टं वैष्णवं तदनन्तरम् । उमारुद्रं महाभाग ऐश्वरं तदनन्तरम्

Luego viene la esfera inmaculada de Brahmā, y después la esfera de Viṣṇu; luego la esfera de Umā‑Rudra, oh muy afortunado, y después la esfera Aiśvara.

Verse 120

परं सदाशिवं शान्तं सूक्ष्मं ज्योतिरतीन्द्रियम् । तस्मिन्याति लयं धीरो विधिना नात्र संशयः

Más allá de todo está Sadāśiva: sereno, sutil, una luz más allá de los sentidos. En Él se disuelve el firme, conforme al rito debido; de esto no hay duda.

Verse 121

युधिष्ठिर उवाच । कोऽप्यत्र विधिरुद्दिष्टः पतने ऋषिसत्तम । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व संशयोऽस्ति महामुने

Yudhiṣṭhira dijo: «Oh el mejor de los ṛṣis, ¿se ha indicado aquí alguna norma acerca del patana, el acto de caer? Dímelo todo por completo, oh gran muni, pues ha surgido duda en mí».

Verse 122

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणुष्व कथयिष्यामि तं विधिं पाण्डुनन्दन । यत्कृत्वा प्रथमं कर्म निपतेत्तदनन्तरम्

Śrī Mārkaṇḍeya dijo: «Escucha, oh hijo de Pāṇḍu. Te explicaré esa norma prescrita: tras realizar primero el rito preliminar, debe uno proceder luego al patana».

Verse 123

कृत्वा कृच्छ्रत्रयं पूर्वं जप्त्वा लक्षं दशैव तु । शाकयावकभुक्चैव शुचिस्त्रिषवणो नृप

«Primero, habiendo observado tres penitencias Kṛcchra, y habiendo recitado en japa diez lakṣas (un millón) de veces; alimentándose de verduras y de gachas de cebada, permaneciendo puro y cumpliendo los tres ritos diarios en las sandhyās, oh rey—»

Verse 124

त्रिकालमर्चयेदीशं देवदेवं त्रिलोचनम् । दशांशेन तु राजेन्द्र होमं तत्रैव कारयेत्

Debe adorar a Īśa—Dios de dioses, el Señor de los Tres Ojos—en los tres momentos del día; y con la décima parte (del japa como ofrenda), oh el mejor de los reyes, disponga allí mismo el homa.

Verse 125

लक्षवारं जपेद्देवं गन्धमाल्यैश्च पूजयेत् । रात्रौ स्वप्ने तदा पश्येद्विमानस्थं ततः क्षिपेत्

Debe recitar al Señor cien mil veces y adorarlo con fragancias y guirnaldas. Entonces, de noche, en un sueño lo contempla sentado en un vimāna; después, debe arrojarse (realizar el patana).

Verse 126

अनेनैव विधानेन आत्मानं यस्तु निक्षिपेत् । स्वर्गलोकमनुप्राप्य क्रीडते त्रिदशैः सह

Quienquiera que, siguiendo este mismo rito, arroje su propio cuerpo, alcanza el mundo del cielo y allí se recrea en compañía de los dioses.

Verse 127

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि त्रिंशत्कोट्यस्तथैव च । मुक्त्वा मनोरमान्भोगांस्तदा गच्छेन्महीतलम्

Durante treinta mil años, y asimismo durante treinta crores, tras gozar de placeres encantadores, entonces regresa a la faz de la tierra.

Verse 128

पृथिवीमेकच्छत्रेण भुनक्ति लोकपूजितः । व्याधिशोकविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्

Gobierna la tierra bajo un solo parasol real, venerado por el pueblo; libre de enfermedad y aflicción, vive cien otoños, un siglo pleno.

Verse 129

ज्वालेश्वरं तु तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र ज्वाला नदी पार्थ प्रस्रुता शिवनिर्मिता

Ese vado sagrado es Jvāleśvara, célebre en los tres mundos. Allí, oh hijo de Pṛthā, mana el río llamado Jvālā, creado por Śiva.

Verse 130

निर्वाप्य तद्बाणपुरं रेवया सह संगता । तत्र स्नात्वा महाराज विधिना मन्त्रसंयुतः

Tras apagar aquella Bāṇapura y unirse con la Revā, (así fluye la Jvālā). Allí, oh gran rey, habiéndote bañado según el rito debido y acompañado de mantras—

Verse 131

तिलसंमिश्रतोयेन तर्पयेत्पितृदेवताः । पिण्डदानेन च पित्ःन् पैण्डरीकफलं लभेत्

Con agua mezclada con sésamo, ofrézcanse libaciones (tarpaṇa) a las deidades ancestrales; así quedan satisfechos los Pitṛs. Y mediante la ofrenda de piṇḍas a los antepasados, se obtiene el mérito llamado el fruto ‘Paiṇḍarīka’.

Verse 132

अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

Oh rey, quien observe un ayuno en ese lugar de peregrinación queda libre de todos los pecados y va al mundo de Rudra.

Verse 133

अमराणां शतैश्चैव सेवितो ह्यमरेश्वरः । तथैव ऋषिसङ्घैश्च तेन पुण्यतमो महान्

Amareśvara es en verdad venerado por centenares de dioses, y asimismo por multitudes de ṛṣis; por ello, ese (Señor y lugar) es supremamente meritorio y grandemente excelso.

Verse 134

समन्ताद्योजनं तीर्थं पुण्यं ह्यमरकण्टकम् । रुद्रकोटिसमोपेतं तेन तत्पुण्यमुत्तमम्

Amarkaṇṭaka es un tīrtha santo que se extiende un yojana en todas direcciones; está colmado de crores de Rudras, por eso su mérito sagrado es insuperable.

Verse 135

तस्य पर्वतराजस्य यः करोति प्रदक्षिणम् । प्रदक्षिणीकृता तेन पृथिवी नात्र संशयः

Quien haga la pradakṣiṇa de ese rey de las montañas, por él queda como circunvalada toda la tierra; de esto no hay duda.

Verse 136

वाचिकं मानसं चैव कायिकं त्रिविधं च यत् । नश्यते पातकं सर्वमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

Así declaró Śaṅkara: «Todo pecado, triple—de palabra, de mente y de cuerpo—se desvanece».

Verse 137

अमरेश्वरपार्श्वे च तीर्थं शक्रेश्वरं नृप । तपस्तप्त्वा पुरा तत्र शक्रेण स्थापितं किल

Oh rey, junto a Amareśvara hay un tīrtha llamado Śakreśvara; tras practicar allí austeridades en tiempos antiguos, se dice que Śakra (Indra) lo estableció.

Verse 138

कुशावर्तं नाम तीर्थं ब्रह्मणा च कृतं शुभम् । ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातं हंसतीर्थं तथा परम्

Hay un tīrtha auspicioso llamado Kuśāvarta, hecho por Brahmā; es célebre como Brahmakuṇḍa, y asimismo existe el excelente Haṃsatīrtha.

Verse 139

अम्बरीषस्य तीर्थं च महाकालेश्वरं तथा । कावेर्याः पूर्वभागे च तीर्थं वै मातृकेश्वरम्

Allí se halla también el tīrtha de Ambarīṣa, y asimismo Mahākāleśvara; y en la ribera oriental del Kāverī está el tīrtha llamado Mātṛkeśvara.

Verse 140

एतानि दक्षिणे तीरे रेवाया भरतर्षभ । संसेवनस्नानदानैः पापसङ्घहराणि च

Oh toro entre los Bhāratas, estos tīrthas están en la ribera meridional de la Revā; al acudir a ellos, bañarse y dar dāna, disipan montones de pecados.

Verse 141

भृगुतुङ्गे महाराज प्रसिद्धो भैरवः शिवः । तस्य याम्यविभागे च तीर्थं वै चपलेश्वरम्

Oh gran rey, en Bhṛgutunga Śiva es célebre como Bhairava; y en su lado meridional está en verdad el tīrtha llamado Capaleśvara.

Verse 142

एतौ स्थितौ दुःखहरौ रेवाया उत्तरे तटे । तावभ्यर्च्य तथा नत्वा सम्यग्यात्राफलं भवेत् । अदृष्टपूजितौ तौ हि नराणां विघ्नकारकौ

Estos dos, establecidos en la ribera septentrional de la Revā, disipan el dolor. Habiéndolos venerado debidamente y postrándose, el peregrino obtiene el fruto pleno del viaje. Pues si no se les ve ni se les rinde culto, se vuelven causa de obstáculos para los hombres.