Adhyaya 65

Verse 1

सूत उवाच । उषित्वा सप्तरात्राणि तीर्थेस्मिन्भ्रातृभिः सह । युधिष्ठिरो महातेजा गमनायोपचक्रमे

সূতে ক’লে: এই তীৰ্থত ভাতৃসকলৰ সৈতে সাত ৰাতি বাস কৰি, মহাতেজস্বী যুধিষ্ঠিৰে যাত্ৰাৰ বাবে প্ৰস্তুতি আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 2

प्रभाते विमले स्नात्वा देवीर्लिंगान्यथार्च्य च । कृत्वा प्रदक्षिणं क्षेत्रं देवीस्तोत्रं जजाप सः । प्रयाणकालेषु सदा जप्यं कृष्णेन कीर्तितम्

নিৰ্মল প্ৰভাতত স্নান কৰি, দেৱীসকল আৰু লিঙ্গসমূহক বিধিমতে পূজা কৰি, ক্ষেত্ৰৰ প্ৰদক্ষিণা সম্পন্ন কৰি, তেওঁ দেৱী-স্তোত্ৰ জপিলে—কৃষ্ণে কোৱা মতে যাত্ৰাৰ সময়ত সদায় জপ কৰিবলগীয়া।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । देवि पूज्ये महाशक्ते कृष्णस्य भगिनि प्रिये । नत्वा त्वां शरणं यामि मनोवाक्कायकर्मभिः

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: হে দেৱী, পূজ্য; হে মহাশক্তি; কৃষ্ণৰ প্ৰিয় ভগ্নী! তোমাক নমস্কাৰ কৰি মই মন, বাক্য, দেহ আৰু কৰ্মেৰে তোমাৰ শৰণ লওঁ।

Verse 4

संकर्षणाभयदाने कृष्णच्छविसमप्रभे । एकानंशे महादेवि पुत्रवत्त्राहि मां शिव

হে সংকর্ষণক অভয় দান কৰোঁতা, হে কৃষ্ণৰ ছৱিৰ সমান প্ৰভাযুক্তা! হে একানংশা মহাদেৱী, হে শিৱমঙ্গলময়ী, মোক পুত্ৰৰ দৰে ৰক্ষা কৰা।

Verse 5

त्वया ततमिदं विश्वं जगदव्यक्तरूपया । इति मत्वा त्वां गतोऽस्मि शरणं त्राहि मां शुभे

হে শুভে! অব্যক্ত ৰূপে তুমি এই সমগ্ৰ বিশ্বত ব্যাপ্ত। এই কথা জানি মই তোমাৰ শৰণলৈ আহিছোঁ; মোক ৰক্ষা কৰা।

Verse 6

कार्यारम्भेषु सर्वेषु सानुगेन मया तव । स्व आत्मा कल्पितो भद्रे ज्ञात्वैतदनुकंप्यताम

হে ভদ্ৰে! সকলো কাৰ্যৰ আৰম্ভণিতে মই মোৰ অনুগামীসকলসহ তোমাক মোৰ নিজৰ আত্মাৰূপে আহ্বান কৰিছোঁ। এই কথা জানি অনুকম্পা কৰি দয়া দেখুওক।

Verse 7

सूत उवाच । इति ब्रुवाणं राजानं शिरोबद्धाजलिं तदा । वायुपुत्रः प्रहस्यैव सासूयमिदमब्रवीत्

সূত ক’লে: ৰজাই এইদৰে ক’বলৈ ধৰোঁতে, মূৰৰ ওপৰত হাত জোৰ কৰি আছিল। তেতিয়া বায়ুপুত্ৰে হাঁহি উঠি, অলপ ব্যঙ্গসহ এই কথা ক’লে।

Verse 8

ये त्वां राजन्वदंत्येवं सर्वज्ञोऽयं युधिष्ठिरः । वृथैव वचनं तेषां यतस्त्वं वेत्सि नाण्वपि

হে ৰাজন! যিসকলে এইদৰে কয়—‘এই যুধিষ্ঠিৰ সৰ্বজ্ঞ’—তেওঁলোকৰ বাক্য নিষ্ফল; কিয়নো তুমি সামান্যো নাজানা।

Verse 9

को हि प्रज्ञावतां मुख्यः सर्वशास्त्रविदांवरः । स्त्रीणां शरणमापद्येदृजुर्बुद्धिर्यथा भवान्

যি প্ৰজ্ঞাৱানসকলৰ মাজত মুখ্য আৰু সকলো শাস্ত্ৰবিদসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, তেওঁ কেনেকৈ স্ত্ৰীসকলৰ শৰণ ল’ব, যেনেকৈ তুমি লৈছা—যদিও তোমাৰ বুদ্ধি সৰল বুলি খ্যাত?

Verse 10

यतस्त्वमेव वेत्सीदं सर्वशास्त्रेषु कीर्त्यते । जडेयं प्रकृतिर्मूढा यया संमोह्यते जगत्

কিয়নো তুমি নিজেই জানো, যি কথা সকলো শাস্ত্ৰত কীৰ্তিত: এই প্ৰকৃতি জড় আৰু মোহকাৰী; ইয়াৰ দ্বাৰাই সমগ্ৰ জগত বিভ্ৰান্ত হয়।

Verse 11

सचेतनं च पुरुषं प्रकृतिं च विचेतनाम् । प्राहुर्बुधा नराध्यक्ष पुंसश्चप्रकृतिः प्रिया

বুধসকলে কয় যে পুৰুষ চেতন, আৰু প্ৰকৃতি অচেতন। হে নৰাধিপতি, তেওঁলোকে এইয়ো কয় যে দেহধাৰী জীৱসকলৰ প্ৰকৃতি অতি প্ৰিয়।

Verse 12

तत्स्वयं पुरुषो भूत्वा युधिष्ठिर वृथामते । प्रकृतिं नौषि नत्वा तां हासो मेऽतीव जायते

সেয়ে, হে যুধিষ্ঠিৰ—বৃথা-মতিধাৰী—তুমি নিজেই পুৰুষ হৈও প্ৰকৃতিক নমস্কাৰ কৰি তাৰ শৰণ লোৱা; ই কথা দেখি মোৰ অতি হাসি উঠে।

Verse 13

आरोहयेच्छिरो नैव क्वचिद्धित्वा उपानहौ । यथा स मूढो भवति देवीभक्तिरतस्तथा

যেন কোনোবাই উচিত বিধি ত্যাগ কৰি জোতা কেতিয়াও মূৰত নচঢ়ায়; তেনেদৰে কেৱল দেৱী (প্ৰকৃতি)ৰ প্ৰতি একান্ত ভক্তি তাতেই মূঢ়তা হৈ পৰে।

Verse 14

यदि ते बन्दिवत्पार्थ तिष्ठेद्वाण्यनिवारिता । तत्किमर्थं महादेवं न स्तौषि त्रिपुरान्तकम्

যদি তোমাৰ বাণী, হে পাৰ্থ, বন্দীৰ দৰে অনিবাৰিতভাৱে সাজু হৈ থাকে, তেন্তে কিয় তুমি ত্ৰিপুৰান্তক মহাদেৱক স্তৱ নকৰা?

Verse 15

अलक्ष्यमिति वा मत्वा महेशानं महामते । ततः किमर्थ दाशार्हं न स्तौषि पुरुषोत्तमम्

অথবা, হে মহামতি, যদি তুমি মহেশানক অলক্ষ্য বুলি ভাবা, তেন্তে কিয় তুমি দাশাৰ্হ—পুৰুষোত্তমক—স্তৱ নকৰা?

Verse 16

यस्य प्रसादादस्माभिः प्राप्ता द्रुपदनंदिनी । इन्द्रप्रस्थे तथा राज्यं राजसूयस्त्वया कृतः

যাৰ প্ৰসাদেৰে আমি দ্ৰুপদৰ নন্দিনী লাভ কৰিলোঁ; আৰু ইন্দ্ৰপ্ৰস্থত তুমি ৰাজ্য লাভ কৰিলা, আৰু তোমাৰ দ্বাৰাই ৰাজসূয় যজ্ঞ সম্পন্ন হ’ল।

Verse 17

विजयेन धनुर्लब्धं जरासन्धो मया हतः । प्रत्याहर्तुं तथेच्छामः कौरवेभ्यः स्वकां श्रियम्

বিজয়েৰে ধনু লাভ হ’ল; জৰাসন্ধক মই বধ কৰিলোঁ। সেয়ে এতিয়া আমি কৌৰৱৰ পৰা আমাৰ নিজ অধিকাৰসিদ্ধ শ্ৰী-সমৃদ্ধি পুনৰ উদ্ধাৰ কৰিব বিচাৰোঁ।

Verse 18

यस्य प्रसादात्तं मुक्त्वा कृष्णं हा स्तौषि यज्जयी । अथ स्वयं कौरवाणामुत्पन्नं कुलसत्तमे

যাৰ প্ৰসাদে তুমি জয়ী—তাক ত্যাগ কৰি তুমি কৃষ্ণক স্তৱ কৰিছা! হে কুলশ্ৰেষ্ঠ, তেন্তে কৌৰৱৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এই বিপদ সঁচাকৈয়ে ঘটিল।

Verse 19

जानन्नात्मानमल्पत्वाद्बुद्धेर्न स्तौषि यादवम् । तत्किमर्थं महावीर्यं न स्तौष्यर्जुनमुत्तमम्

নিজকে বুদ্ধিত অল্প বুলি জানি তুমি যাদৱ (কৃষ্ণ)ক স্তৱ নকৰা। তেন্তে কিহৰ কাৰণে মহাবীৰ্যসম্পন্ন, সৰ্বোত্তম অৰ্জুনকো স্তৱ নকৰা?

Verse 20

येन विद्धं पुरा लक्ष्यं येन कर्णादयो जिताः । येन तत्खांडवं दग्धं यज्ञे येन नृपा जिताः

যাৰ দ্বাৰা পূৰ্বে লক্ষ্য বিদ্ধ হৈছিল; যাৰ দ্বাৰা কৰ্ণ আদি জয় কৰা হৈছিল; যাৰ দ্বাৰা সেই খাণ্ডৱ বন দগ্ধ হৈছিল; আৰু যাৰ দ্বাৰা যজ্ঞ-মণ্ডপত নৃপসকল পৰাজিত হৈছিল—

Verse 21

श्रूयते येन विक्रम्य महेशानोऽपि निर्जितः । स्वर्लोकसंस्थितस्यास्य शरणं याहि स्तौषि च

শুনা যায় যে তেওঁৰ মহাবিক্ৰমে মহেশান (শিৱ) পৰ্যন্ত পৰাভূত হৈছিল। সেয়ে স্বৰ্গলোকত অৱস্থিত এইজনৰ শৰণ লোৱা আৰু তেওঁৰ স্তৱও কৰা।

Verse 22

अथवा तेन शक्रेण राज्यं मे नार्पितं कुतः । इति मत्वा वृथैव त्वं न स्तौषि भ्रातरं मम

নাহয়, সেই শক্র (ইন্দ্ৰ) এ মোৰ হাতত ৰাজ্য অৰ্পণ নকৰিলে বুলিয়েই নেকি? এইদৰে ভাবি তুমি অনর্থকভাৱে মোৰ ভ্ৰাতাৰ স্তৱ নকৰা।

Verse 23

ततो मां वा कथं वीरं न स्तौषि त्वं युधिष्ठिर । येन त्वं रक्षितः पूर्वं लाक्षागेहाग्निमध्यतः

তেতিয়া, হে বীৰ যুধিষ্ঠিৰ, তুমি মোক—সেই যোদ্ধাক—কেনেকৈ স্তৱ নকৰা, যিজনে আগতে তোমাক লাক্ষাগৃহৰ অগ্নিমধ্যৰ পৰা ৰক্ষা কৰিছিল?

Verse 24

वृक्षेणाहत्य मद्रेशो नदीं शुष्कां प्रसारितः । राजराजस्तथा येन जरासंधो निपातितः

যিজনে গছৰ আঘাতে মদ্ৰদেশৰ অধিপতিক পতিত কৰিলে; শুকান নদীকো প্ৰবাহিত কৰিলে; আৰু তেনেই ৰাজাৰাজ জরাসন্ধকো নিপাত কৰিলে।

Verse 25

पूर्वा दिङ्निर्जिता येन येन पूर्वं बको हतः । हिडम्बश्च महावीरः किर्मीरश्चाधुना वने

যিজনে পূৰ্ব দিশা জয় কৰিলে; যিজনে আগতে বকাক বধ কৰিলে; আৰু বনত মহাবীৰ হিডম্বা আৰু এতিয়া কীৰ্মীৰকো—

Verse 26

कालेकाले च रक्षामि त्वामेवाहं सदानुगः । न तां पश्यामि रक्षंतीं नत्वा यां स्तौषि भारत

কালেকালে মইয়েই তোমাক ৰক্ষা কৰোঁ, সদায় তোমাৰ কাষতে অনুগামী হৈ থাকোঁ। কিন্তু যাক তুমি নমস্কাৰ কৰি স্তৱ কৰিছা, হে ভাৰত, তাক মই তোমাক ৰক্ষা কৰা দেখিবলৈ নাপাওঁ।

Verse 27

अथ क्षुधाबलं ज्ञात्वा मामौदरिकसत्तमम् । क्रूरं साहसिकं चैव न स्तौषि क्षमिणां वरः

অথবা মোৰ ক্ষুধাজনিত বল জানি—মোক, উদৰপূজাৰসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ—মোক নিষ্ঠুৰ আৰু দুঃসাহসী বুলি ভাবিও, হে ক্ষমাশীলসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, তুমি মোৰ স্তৱ নকৰা।

Verse 28

ततः सुसंयतो भूत्वा प्रणवं समुदीरयन् । कथं न यासि मार्गे त्वं वृथालापो हि दोषभाक्

সেয়ে ভালদৰে সংযমী হৈ প্ৰণৱ ‘ওঁ’ উচ্চাৰণ কৰি, তুমি সঠিক পথত কিয় নাযোৱা? কিয়নো বৃথা বাক্যই নিশ্চয় দোষৰ ভাগী কৰে।

Verse 29

प्रेताः पिशाचा रक्षांसि वृथालापरतं नरम् । आविशंति तदाविष्टो वक्ताबद्धं पुनः पुनः

প্ৰেত, পিশাচ আৰু ৰাক্ষস বৃথা আৰু অৰ্থহীন কথাত আসক্ত মানুহৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁলোকৰ অধীন হ’লে সি পুনঃ পুনঃ অসংলগ্ন আৰু অবাধভাৱে কথা কয়।

Verse 30

वृथालापी यदश्नाति यत्करोति शुभं क्वचित् । प्रेतादितृप्तये सर्वमिति शास्त्रविनिश्चयः

বৃথা বাক্যত আসক্ত মানুহে যি খায় আৰু কেতিয়াবা যি শুভ কৰ্ম কৰে—শাস্ত্ৰৰ সিদ্ধান্ত অনুসাৰে সেই সকলো প্ৰেত আদি সত্তাৰ তৃপ্তিৰ বাবেই হয়।

Verse 31

नायं तस्यास्ति वै लोकः कुत एव परो भवेत् । तस्माद्विजानता यत्नात्त्याज्यमेव वृथा वचः

এনে লোকৰ বাবে এই লোকতো মঙ্গল নাই; তেন্তে পৰলোক কেনেকৈ হ’ব? সেয়ে যি বুজে, সি যত্ন কৰি বৃথা বাক্য সম্পূৰ্ণৰূপে ত্যাগ কৰা উচিত।

Verse 32

एवं संस्मारितोऽपि त्वं यदि भूयः प्रवर्तसे । भूताविष्टश्चिकित्स्यो नो विविधैरौषधैर्भवान्

এইদৰে স্মৰণ কৰাই দিয়া সত্ত্বেও যদি তুমি পুনৰো আগবাঢ়া, তেন্তে আমি তোমাক ভূত-আৱিষ্ট যেন ধৰি, নানা ঔষধেৰে চিকিৎসা কৰিব লাগিব।

Verse 33

सूत उवाच । इति प्रवर्णितां श्रुत्वा भीमसेनेन भारतीम् । पटीमिव प्रविततां विहस्याह युधिष्ठिरः

সূতে ক’লে: ভীমসেনৰ দ্বাৰা এইদৰে বিস্তাৰে বৰ্ণিত বাক্য—কাপোৰৰ দৰে মেলি ধৰা—শুনি যুধিষ্ঠিৰে হাঁহি মাৰি ক’লে।

Verse 34

नूनं त्वमल्पविज्ञानो वेदाधीतास्त्वया वृथा । मातरं सर्वभूतानामंबिकां यन्न मन्यसे

নিশ্চয় তোমাৰ জ্ঞান অল্প; তোমাৰ বেদ অধ্যয়ন বৃথা গ’ল—কাৰণ তুমি সৰ্বভূতৰ মাতৃ অম্বিকাক মানি নলোৱা।

Verse 35

स्त्रीपक्ष इति मत्वा तामवजानासि भोः कथम् । स्त्री सती न प्रणम्या किं त्वया कुन्ती वृकोदर

‘তাই নাৰী-পক্ষ’ বুলি ভাবি তুমি তাইক কেনেকৈ অৱজ্ঞা কৰিছা, হে ভ্ৰাতা? সতী নাৰীক কি তুমি প্ৰণাম নকৰিবা, হে বৃকোদৰ—তেন্তে কুন্তীৰ কথা কি?

Verse 36

यदि न स्यान्महामाया ब्रह्मविष्णुशिवार्चिता । तव देहोद्भवः पार्थ कथं स्यात्तत्त्वतो वद

যদি মহামায়া—যাক ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু শিৱে আৰাধনা কৰে—নাথাকিলেহেঁতেন, তেন্তে হে পাৰ্থ! তোমাৰ দেহ-উৎপত্তি কেনেকৈ সম্ভৱ হ’ল? তত্ত্বমতে সত্য কোৱা।

Verse 37

ईश्वरः परमात्मा तां त्यक्तुं शक्तः कथं न हि । पुनर्भेजे यतो देवीं तेन मन्ये महोर्जिताम्

ঈশ্বৰ পৰমাত্মা তেওঁক ত্যাগ কৰিবলৈ সক্ষম নহ’ব কেনেকৈ? তথাপি যিহেতু তেওঁ পুনৰ দেৱীকেই বাছিলে, সেয়ে মই তেওঁক মহা-প্ৰবল শক্তিময়ী বুলি মানোঁ।

Verse 38

वासुदेवोऽपि नित्यं तां स्तौति शक्तिं परात्पराम् । अहं यदि चिकित्स्यः स्यां चिकित्स्यः सोऽपि किं भवान्

বাসুদেৱেও নিত্য সেই শক্তিৰ স্তৱ কৰে—যি পৰমৰো পৰম। যদি মই ‘চিকিৎস্য’ হওঁ, তেন্তে তেওঁও কি ‘চিকিৎস্য’ হ’ব? তেন্তে তোমাৰ কি হ’ব?

Verse 39

नैवं भूयः प्रवक्तव्यं मौर्ख्यात्प्रति महेश्वरीम् । भूमौ निपत्य शरणं याहि चेत्सुखमिच्छसि

মহেশ্বৰীৰ প্ৰতি মূৰ্খতাবশত এনে কথা পুনৰ নক’বি। যদি মঙ্গল-সুখ বিচাৰিস, তেন্তে ভূমিত লুটি নম্ৰ হৈ তেওঁৰ শৰণ লোৱা।

Verse 40

भीम उवाच । सर्वोपायैर्बोधयंति चाटा हस्तगतं नरम् । इदमेवौषधं तत्र तैः सार्धं जल्पनं न हि

ভীমে ক’লে: চাটুকাৰে সকলো উপায়ে সেই মানুহক ‘বুজাব’ খোজে, যি ইতিমধ্যে তেওঁলোকৰ হাতত। তেনে অৱস্থাত একেই ঔষধ—তেওঁলোকৰ সৈতে কথাবাৰ্তা নকৰিবা।

Verse 41

मुण्डे मुण्डे मतिर्भिन्ना सत्यमेतन्नृप स्फुटम् । स्वाभीष्टं कुरुते सर्वः कुर्मोऽभीष्टं वयं तथा

হে নৃপ, স্পষ্ট সত্য এই যে প্ৰতি মুণ্ডে মতি ভিন্ন হয়। সকলেই নিজৰ অভীষ্ট মতে কৰ্ম কৰে; আমিও তেনেদৰে নিজৰ ইচ্ছামতে কৰিম।

Verse 42

नागायुतसमप्राणो वायुपुत्रो वृकोदरः । न स्त्रियं शरणं गच्छेद्वाङ्मात्रेण कथंचन

বায়ুপুত্ৰ বৃকোদৰ, যাৰ প্ৰাণবল দহ হাজাৰ হাতীৰ সমান, তেওঁ কেতিয়াও—কেৱল বাক্যতেও—স্ত্ৰীৰ শৰণ নল’ব।

Verse 43

इत्युक्त्वा वचनं भीमो ह्यनुवव्राज तं नृपम् । राजापि सानुगो यातो न साध्विति मुहुर्ब्रुवन्

এই কথা কৈ ভীমে সেই নৃপৰ পিছে পিছে গ’ল। ৰজাও অনুচৰসহ আগবাঢ়িল, আৰু বাৰে বাৰে ক’লে—“ইহা সাধু নহয়।”

Verse 44

ततः क्षणेन विकलस्त्वितश्चेतश्च प्रस्खलत् । उवाच वचनं भीमः सुसंभ्रांतो नृपं प्रति

তাৰ পাছত ক্ষণমাত্ৰতে তেওঁ ব্যাকুল হ’ল, আৰু মন ইফালে-সিফালে খসিবলৈ ধৰিলে। অতিশয় সম্ভ্ৰান্ত ভীমে নৃপক উদ্দেশি কথা ক’লে।

Verse 45

धर्मराज महाबुद्धे पश्य मां नृपसत्तम । चक्षुर्भ्यां नैव पश्यामि वैकल्यं किमिदं मम

হে ধৰ্মৰাজ, হে মহাবুদ্ধি নৃপশ্ৰেষ্ঠ, মোক চাওক! মই চকুৰে একেবাৰে নেদেখোঁ। মোৰ এই কিসৰ বৈকল্য ঘটিল?

Verse 46

राजोवाच । भीमभीम ध्रुवं देवी कुपिता ते महेश्वरी । तेन नष्टे चक्षुषी ते महासाहसवल्लभ

ৰাজাই ক’লে: হে ভীম, নিশ্চয় মহেশ্বৰী দেৱী তোমাৰ ওপৰত ক্ৰুদ্ধ হৈছে। সেই কাৰণেই, হে মহাসাহসৰ প্ৰিয়, তোমাৰ দুয়োটা নয়ন নষ্ট হৈছে।

Verse 47

तत्सांप्रतमभिप्रैहि शरणं परमेश्वरीम् । पुनः प्रसन्ना ते दद्यात्कदाचिन्नयने पुनः

সেয়ে, এতিয়াই পৰমেশ্বৰীৰ শৰণ লোৱা। যদি তাই পুনৰ প্ৰসন্ন হয়, তেন্তে কোনোদিন তোমাক পুনৰ নয়ন দান কৰিব পাৰে।

Verse 48

भीम उवाच । अहमप्यंग जानामि समो देव्या न कश्चन । प्रभावप्रत्ययार्थं हि सदा निन्दामि तां पुनः

ভীমে ক’লে: হে বন্ধু, মইয়ো জানো যে দেৱীৰ সমান কোনো নাই। তথাপি, তাইৰ প্ৰভাৱ পৰীক্ষা কৰি প্ৰমাণ কৰিবলৈহে মই বাৰে বাৰে তাইক নিন্দা কৰোঁ।

Verse 49

तस्मात्प्रभावं दृष्ट्वैवं निपत्य वसुधातले । मनोवाग्बुद्धिभिर्नत्वा शरणं स्तौमि मातरम्

সেয়ে, তাইৰ মহাশক্তি এইদৰে দেখি মই ভূমিত লুটি পৰোঁ। মন-বাক্য-বুদ্ধিৰে নমস্কাৰ কৰি মই মাতৃৰ শৰণ লৈ স্তৱ কৰোঁ।

Verse 50

सूत उवाच । इत्युक्त्वा भ्रातरं ज्येष्ठं साष्टांगं प्रणिपत्य च । गत्वैव देव्याः शरणं भीमस्तुष्टाव मातरम्

সূতে ক’লে: এইদৰে কৈ ভীমে জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতৃৰ আগত সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰিলে। তাৰ পিছত তৎক্ষণাৎ দেৱীৰ শৰণলৈ গৈ ভীমে মাতৃক স্তৱ কৰিলে।

Verse 51

भीम उवाच । सर्वभूतांबिके देवि ब्रह्मांडशतपूरके । बालिशं बालकं स्वीयं त्राहित्राहि नमोऽस्तु ते

ভীমে ক’লে: হে দেবী, সৰ্বভূতাম্বিকা, শত শত ব্ৰহ্মাণ্ড পূৰ্ণ কৰোঁতা; মোক ৰক্ষা কৰা, ৰক্ষা কৰা—নিজৰ মূৰ্খ শিশুক; তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 52

त्वं ब्राह्मी ब्रह्मणः शक्तिर्वैष्णवी त्वं च शांभवी । त्रिमूर्तिः शक्तिरूपा त्वं रक्षरक्ष नमोऽस्तु ते

তুমি ব্ৰাহ্মী—ব্ৰহ্মাৰ শক্তি; তুমি বৈষ্ণৱী আৰু শাম্ভৱীও। তুমি ত্ৰিমূৰ্তিৰ শক্তিৰূপা; ৰক্ষা কৰা, ৰক্ষা কৰা—তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 53

त्वमैन्द्री च त्वमाग्नेयी त्वं याम्या त्वं च नैरृती । त्वं वारुणी त्वं वायव्या त्वं कौबेरी नमोऽस्तु ते

তুমি ঐন্দ্ৰী, তুমি আগ্নেয়ী; তুমি যাম্যা আৰু নৈঋতী। তুমি বাৰুণী, তুমি বায়ব্যা, তুমি কৌবেৰী—তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 54

ऐशानि देवि वाराहि नारसिंहि जयप्रदे । कौमारि कुलकल्याणि कृपेश्वरि नमोऽस्तु ते

হে দেবী ঐশানী, বাৰাহী, নাৰসিংহী—জয়প্ৰদায়িনী; হে কৌমাৰী, কুলকল্যাণকাৰিণী, কৃপাৰ অধীশ্বৰী—তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 55

त्वं सूर्ये त्वं तथा सोमे त्वं भौमे त्वं बुधे गुरौ । त्वं शुक्रे त्वं स्थिता राहौ त्वं केतुषु नमोऽस्तु ते

তুমি সূৰ্যত, তুমিই চন্দ্ৰত। তুমি মঙ্গলত, বুধত, গুৰুত; তুমি শুক্ৰত। তুমি ৰাহুত স্থিতা, আৰু তুমি কেতুসকলতও—তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 56

वससि ध्रुवचक्रे त्वं मुनिचक्रे च ते स्थितिः । भचक्रेषु खचक्रेषु भूचक्रे च नमोऽस्तु ते

তুমি ধ্ৰুৱ-চক্ৰত বাস কৰা; মুনিসকলৰ চক্ৰতো তোমাৰেই স্থিতি। নক্ষত্ৰ-চক্ৰ, আকাশ-মণ্ডল আৰু ভূ-চক্ৰতো—তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 57

सप्तद्वीपेषु त्वं देवि समुद्रेषु च सप्तसु । सप्तस्वपि च पातालेष्ववसंस्थे नमोऽस्तु ते

হে দেবী, তুমি সপ্তদ্বীপত আৰু সপ্তসমুদ্ৰতো ব্যাপ্ত। সপ্ত পাটালতো তুমি অৱস্থিত—তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 58

त्वं देवि चावतारेषु विष्णोः साहाय्यकारिणी । विष्णुनाभ्यर्थ्यसे तस्मात्त्राहि मातर्नमोऽस्तु ते

হে দেবী, বিষ্ণুৰ অৱতাৰসমূহত তুমি সহায়কাৰিণী। সেইহেতু বিষ্ণুৱেও তোমাক প্ৰাৰ্থনা কৰে; হে মাতৃ, মোক ৰক্ষা কৰা—তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 59

चतुर्भुजे चतुर्वक्त्रे फलदे चत्वरप्रिये । चराचरस्तुते देवि चरणौ प्रणमामि ते

হে চতুৰ্ভুজা, চতুৰ্মুখী, ফলদায়িনী, পবিত্ৰ চৌমুখৰ প্ৰিয়ে! হে দেবী, চল-অচল সৰ্বে স্তৱিত—মই তোমাৰ চৰণত প্ৰণাম কৰোঁ।

Verse 60

महाघोरे कालरात्रि घंटालि विकटोज्वले । सततं सप्तमीपूज्ये नेत्रदे शरणं भव

হে মহাভয়ংকৰী, হে কালৰাত্ৰি, ঘণ্টামালাধাৰিণী, হে বিকট দীপ্ত জ্যোতি! হে সদা সপ্তমীত পূজিতা, হে নেত্ৰদায়িনী—মোৰ শৰণ হোৱা।

Verse 61

मेरुवासिनि पिंगाक्षि नेत्रत्राणैककारिणि । हुंहुंकारध्वस्तदैत्ये शरण्ये शरणं भव

হে মেৰুবাসিনী, হে পিঙ্গাক্ষী! হে নেত্ৰ-ৰক্ষাৰ একমাত্ৰ কাৰিণী! ‘হুঁ হুঁ’ ধ্বনিত দানৱ ধ্বংসকাৰিণী, হে শৰণ্যে—মোৰ শৰণ হওঁক।

Verse 62

महानादे महावीर्ये महा मोहविनाशिनि । महाबन्धापहे देवि देहि नेत्रत्रयं मम

হে মহানাদে, হে মহাবীৰ্যে! হে মহামোহ-বিনাশিনী! হে দেবী, মহাবন্ধন অপহাৰিণী—মোক নেত্ৰত্ৰয় (সত্যদৃষ্টি) দান কৰা।

Verse 63

सर्वमंगलमंगल्या यदि त्वं सत्यतोंबिके । ततो मे मंगलं देहि नेत्रदानान्नमोस्तु ते

হে সৰ্বমঙ্গলমঙ্গल्या, সকলো মঙ্গলের মঙ্গলতা! যদি তুমি সত্যই অম্বিকা-মাতা হওঁ, তেন্তে মোক মঙ্গল দিয়া; নেত্ৰদানৰ বাবে তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 64

यदि सर्वकृपालुभ्यः सत्यतस्त्वं कृपावती । ततः कृपां कुरु मयि देहि नेत्रे नमोऽस्तु ते

যদি তুমি সত্যই সকলো দীন-দুখীয়াৰ প্ৰতি কৃপালু, যদি তুমি নিঃসন্দেহে কৃপাময়ী, তেন্তে মোৰ ওপৰত কৃপা কৰা; মোক নেত্ৰ দিয়া। তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 65

पापोयमिति यद्देवि प्रकुप्यसि वृथैव तत् । त्वं मां मोहयसि त्वेवं न ते तत्किं नमोऽस्तु ते

হে দেবী, ‘ই পাপী’ বুলি ভাবি যদি তুমি ক্ৰোধ কৰা, সেয়া বৃথাই। এইদৰে তুমি মোকেই মোহিত কৰিছা; ই তোমাৰ সত্য স্বভাৱ নহয়। তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 66

स्वयमुत्पाद्य यो रेणुं वेष्टितस्तेन कुप्यति । तथा कुप्यसि मे मातरनाथस्यास्य दर्शय

যি নিজেই ধূলি উৰুৱাই, আৰু সেই ধূলিত আৱৃত হৈ ক্ৰোধ কৰে—হে মাতৃ, তুমিও মোৰ প্ৰতি তেনেকৈ কুপিত হোৱা। মোৰ নাথ প্ৰভুৰ দৰ্শন মোক দেখুৱাই দিয়া।

Verse 67

इति स्तुता पांडवेन देवी कृष्णच्छविच्छविः । रामा रामाभिवदना प्रत्यक्षा समजायत

পাণ্ডৱে এইদৰে স্তৱ কৰিলে, তেতিয়া দেবী—কৃষ্ণবৰ্ণ হলেও দীপ্ত কান্তিযুক্ত—প্ৰত্যক্ষ ৰূপে প্ৰকাশ পালে; লক্ষ্মীৰ দৰে মনোমোহা, আৰু ৰমা (সৌন্দৰ্য) যাক নমস্কাৰ কৰে তেনে মুখমণ্ডলযুক্ত।

Verse 68

विद्युत्कोटिसमाभास मुकुटेनातिशोभिता । सूर्यबिंबप्रभाभ्यां च कुण्डलाभ्यां विभूषिता

বিদ্যুতৰ কোটি কোটি ঝলকৰ দৰে দীপ্ত মুকুটে তেওঁ অতিশয় শোভিত আছিল; আৰু সূৰ্যবিম্বৰ প্ৰভাৰ দৰে জ্যোতিৰ্ময় যুগল কুণ্ডলেৰে অলংকৃত আছিল।

Verse 69

प्रवाहेनेव हारेण सुरनद्या विराजिता । कल्पद्रुमप्रसूनैश्च पूर्णावतंसमंडिता

সুৰনদীৰ দৰে তেওঁ দীপ্তিময় আছিল, যেন প্ৰবাহমান হাৰেৰে অলংকৃত; আৰু কল্পদ্ৰুমৰ পুষ্পেৰে পূৰ্ণ শিৰোভূষণ (অৱতংস) লৈ সুন্দৰকৈ সজ্জিত আছিল।

Verse 70

दन्तेन्दुकांतिविध्वस्तभक्तमोहमहाभया । खड्गचर्मशूलपात्रचतुर्भुजविराजिता

তেওঁৰ দন্তৰ চন্দ্ৰসম কান্তিয়ে ভক্তসকলৰ মোহজাত মহাভয় বিনষ্ট কৰিলে। তেওঁ চতুৰ্ভুজা ৰূপে শোভিত—হাতে খড়্গ, চর্ম, শূল আৰু পাত্ৰ ধাৰণ কৰি।

Verse 71

वाससा तडिदाभेन मेघलेखेव वेष्टिता । मालया सुममालिन्या भ्राजिता सालिमालया

বিদ্যুৎসম উজ্জ্বল বস্ত্ৰে আৱৃতা, মেঘৰেখাৰ দৰে যেন বেষ্টিতা; সুগন্ধি পুষ্পমালাৰে সুশোভিতা, দীপ্তিময় ফুলৰ হাৰে উজ্জ্বল হৈ জ্বলিল।

Verse 72

सतां शरणदाभ्यां च पद्भ्यां नूपुरराजिता । जयेति पुष्पवर्षैश्च शक्राद्यैरभिपूजिता

সত্‌জনক আশ্ৰয় দান কৰা তেখেতৰ চৰণযুগল দীপ্ত নূপুৰে শোভিত; ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাই ‘জয়’ ধ্বনি কৰি পুষ্পবৃষ্টি কৰি তেখেতক পূজা কৰিলে।

Verse 73

गणैर्देवीभिराकीर्णा शतपद्मैर्महामलैः । तां तादृशीं व्योम्नि दृष्ट्वा मातरं व्योमवाहिनीम्

দেৱীগণৰ দলেৰে আৰু শত মহৎ নিৰ্মল পদ্মেৰে পৰিবেষ্টিতা; আকাশত গমন কৰা তেনে দিৱ্যৰূপিণী মাতৃক দেখি,

Verse 74

भूमौ निपत्य राजेंद्रो नमोनम इति स्थितः । भीमोपि मातरं दृष्ट्वा यथा बालोऽभिधावति

ৰাজেন্দ্ৰ ভূমিত লুটি পৰি ‘নমো নমঃ’ বুলি ক’তে ক’তে স্থিৰ হৈ ৰ’ল; ভীমেও মাতৃক দেখি শিশুৰ দৰে তেখেতৰ ফালে দৌৰি গ’ল।

Verse 76

प्रणिपत्य नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं मुहुर्जगौ । प्रसीद देवि पद्माक्षि पुनर्मातः प्रसीद मे

প্ৰণিপাত কৰি সি বাৰে বাৰে ক’লে, ‘নমস্তুভ্যং, নমস্তুভ্যং!’ ‘প্ৰসীদ, হে দেৱী পদ্মাক্ষী; পুনৰ, হে মাতঃ, মোৰ ওপৰত কৃপা কৰা।’

Verse 77

पुनः प्रसीद पापस्य क्षमाथीले प्रसीद मे

পুনৰ প্ৰসন্ন হওক, এই পাপীৰ ওপৰত কৃপা কৰা; হে ক্ষমাৰ ভঁৰাল, মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক।

Verse 78

एवं स्तुता भगवती स्वयमुत्थाय पार्थिवम् । भीमं चोत्संगमारोप्य कृपयेदं वचोऽब्रवीत्

এইদৰে স্তৱিত হৈ ভগৱতী দেৱী নিজে উঠিল, ৰজাক উঠাই ধৰিলে, আৰু ভীমক কোলাত তুলি কৃপাৰে এই বাক্য ক’লে।

Verse 79

तथा सम्मुखमाधावज्जय मातरिति ब्रुवन् । दर्शनेनैव देव्याश्च शुभनेत्रत्रयस्तदा

তেতিয়া সি সন্মুখলৈ দৌৰি গ’ল, ‘জয় মাতৃ!’ বুলি ক’লে; আৰু সেই মুহূৰ্ততে দেৱীৰ দৰ্শনমাত্ৰতেই তাৰ শুভ তৃতীয় নয়ন প্ৰকাশ পালে।

Verse 80

नाहं कोपं यत्र तत्र दर्शयामि वृकोदर । त्वं तु प्रमाणपुरुषस्त्वत्तः क्रोधमदर्शयम्

হে বৃকোদৰ (ভীম), মই য’তে-ত’তে ক্ৰোধ প্ৰকাশ নকৰোঁ; কিন্তু তুমি প্ৰমাণ-পুরুষ, সেয়ে তোমাৰ দ্বাৰাই মই এই ক্ৰোধক মাপকাঠি আৰু দৃষ্টান্ত ৰূপে দেখুৱালোঁ।

Verse 81

नैतत्प्रियं च कृष्णस्य भ्रातुर्मे क्रोधमाचरम् । भवन्तो वासुदेवस्य यत्र प्राणा बहिश्चराः

এই ক্ৰোধ-প্ৰদৰ্শন মোৰ ভ্ৰাতা কৃষ্ণৰ প্ৰিয় নহয়; তথাপি মই ক্ৰোধ ধাৰণ কৰিলোঁ, কিয়নো তোমালোক সকলোৱে যেন বাসুদেৱৰ প্ৰাণস্বৰূপ—তাঁৰ জীৱন্ত বিস্তাৰ হৈ বাহিৰে বিচৰণ কৰিছা।

Verse 83

त्वं च निन्दसि मां नित्यं तच्च जाने वृकोदर । मत्प्रभावपरिज्ञानहेतवे कीदृशस्त्विति

তুমি সদায় মোক নিন্দা কৰা—সেয়াও মই জানো, হে বৃকোদৰ। মোৰ প্ৰভাৱ চিনাবলৈকে এই কথা: ‘এইজনী কিহৰূপ সত্তা?’

Verse 84

तदेवं नैव भूयस्ते प्रकर्तव्यं कथंचन । अक्षिक्षेपो हि पूज्यानामावहत्यधिकं रुजम्

সেয়ে, এতিয়া আৰু কোনোভাৱে এই কাম পুনৰ নকৰিবা। কিয়নো পূজ্যজনক তুচ্ছ কৰা মহা বেদনা আৰু অনিষ্ট আনে।

Verse 85

तदिदानीं सर्वमेवं क्षन्तव्यं च परस्परम् । यच्च ब्रवीमि त्वां वीर तन्निशामय भारत

সেয়ে এতিয়া এই সকলো কথা এইদৰে পৰস্পৰে ক্ষমা কৰা হওক। আৰু হে বীৰ, হে ভাৰত, মই তোমাক যি কওঁ সেয়া মন দি শুনা।

Verse 86

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिराविर्भवेद्धरिः । तदातदावतीर्याहं विष्णोरस्य सहायिनी

যেতিয়া যেতিয়া ধৰ্মৰ গ্লানি হয় আৰু হৰি প্ৰকাশ পায়, তেতিয়া তেতিয়া মইও অৱতীৰ্ণ হওঁ—সেই বিষ্ণুৰ সহায়িনী আৰু সহচৰী হৈ।

Verse 87

इदानीं च हरिर्जातो वसुदेवसुतो भुवि । अहं च गोपनन्दस्य एकानंशाभिधा सुता

এতিয়া হৰি পৃথিৱীত বসুদেৱৰ পুত্ৰ ৰূপে জন্ম লৈছে। আৰু মইও গোপনন্দৰ কন্যা ৰূপে জন্ম লৈছোঁ, ‘একানংশা’ নামে পৰিচিত।

Verse 88

तद्यथा भगवान्कृष्णो मम भ्राताभिपूजितः । भवन्तोऽपि तथा मह्यं भ्रातरः पांडवा सदा

যেনেকৈ মোৰ ভ্ৰাতা ভগৱান কৃষ্ণ সন্মানিত আৰু পূজিত, তেনেকৈ তোমালোক পাণ্ডৱসকলো সদায় মোৰ বাবে ভ্ৰাতা হৈ থাকিবা—মোৰ অনুগ্ৰহ আৰু ৰক্ষাৰ যোগ্য।

Verse 89

ये भीमभगिनीत्येवं मां स्तोष्यंति नरोत्तमाः । आबाधा नाशयिष्यामि तेषां हर्षसमन्विता

যিসকল নৰোত্তমে মোক এইদৰে ‘ভীমৰ ভগ্নী’ বুলি স্তৱ কৰে, মই আনন্দসহ তেওঁলোকৰ দুখ-কষ্ট আৰু সকলো বাধা বিনাশ কৰিম।

Verse 90

त्वं च भ्रातुर्जयं वीर प्रदास्यसि महारणे । भुजयोस्ते वसिष्यामि धार्तराष्ट्रनिपातने

আৰু তুমি, হে বীৰ, মহাযুদ্ধত তোমাৰ ভ্ৰাতাসকলৰ বাবে জয় আনিবা। ধাৰ্তৰাষ্ট্ৰসকলৰ পতনৰ সময়ত মই তোমাৰ বাহুত অৱস্থিত থাকিম—তোমাৰ শক্তিক বল দিম।

Verse 91

कृत्वा राज्यं च वर्षाणि षट्त्रिंशत्तदनन्तरम् । महाप्रस्थानधर्मेण पृथिवीं परिचरिष्यथ

ছয়ত্ৰিশ বছৰ ৰাজ্য শাসন কৰাৰ পাছত, তাৰ পিছত মহাপ্ৰস্থান-ধৰ্ম অনুসৰি তোমালোক পৃথিৱীত তীৰ্থযাত্ৰা আৰু ত্যাগেৰে বিচৰণ কৰিবা।

Verse 92

अस्मिन्नेव ततो देशे लोहोनाम महासुरः । भवतां न्यस्तशस्त्राणां वधार्थं प्रक्रमिष्यति

তাৰ পাছত এই একে দেশতেই ‘লোহা’ নামৰ এজন মহাসুৰ, তোমালোকৰ অস্ত্ৰ ত্যাগ কৰা অৱস্থাত, তোমালোকক বধ কৰিবলৈ আগবাঢ়িব।

Verse 93

ततस्तं सर्वभूतानामवध्यं भवतां कृते । अन्धं कृत्वा पातयिष्ये ततो यूयं प्रयास्यथ

তেতিয়া তোমালোকৰ হিতৰ বাবে, সকলো জীৱৰ বাবে অবধ্য সেইজনক মই অন্ধ কৰি ভূমিত পেলাই দিম; তাৰ পাছত তোমালোক আগলৈ প্ৰস্থান কৰিবা।

Verse 94

निस्तीर्य च हिमं सर्वं निमग्नाः बालुकार्णवे । स्वर्गं यास्यति राजैकः सशरीरो गमिष्यति

সমগ্ৰ হিমাচ্ছাদিত পথ অতিক্ৰম কৰি, তাৰ পাছত বালুৰ সাগৰত নিমজ্জিত হৈ, ৰজা একাই স্বৰ্গলৈ যাব—সশৰীৰে প্ৰস্থান কৰিব।

Verse 95

अन्धो यत्र कृतो लोहो लोहाणाभिधया पुरम् । भविष्यति च तत्रैव स्थास्येऽहं कलया सदा

য’ত লোহাক অন্ধ কৰা হৈছিল, তাতেই ‘লোহাণা’ নামে এখন নগৰ উদ্ভৱ হ’ব; আৰু তাতেই মই সদায় মোৰ শক্তিৰ এক অংশেৰে অৱস্থিত থাকিম।

Verse 96

ततः कलियुगे प्राप्ते केलो नाम भविष्यति । मम भक्तस्तस्य नाम्ना भाव्या केलेश्वरीत्यहम्

তাৰ পাছত কলিযুগ আহিলে ‘কেলো’ নামে এজন হ’ব—মোৰ ভক্ত; আৰু তাৰ নামৰ দ্বাৰাই মই ‘কেলেশ্বৰী’ নামে পৰিচিত হ’ম।

Verse 97

वैलाकश्चापरो भक्तो भविष्यति ममोत्तमः । तस्याराधनतः ख्यातिं प्रयास्यामि कलौ युगे

আৰু ‘বৈলাক’ নামে আন এজন ভক্ত হ’ব—মোৰ ভক্তসকলৰ মাজত উত্তম; তাৰ আৰাধনাৰ দ্বাৰা মই কলিযুগত খ্যাতি লাভ কৰিম।

Verse 98

लोहाणासंस्थितां चैव येर्चयिष्यंति मां जनाः । श्रद्धया सितसप्तम्यां तैश्च सर्वत्र पूजिता

যিসকল লোকে শ্ৰদ্ধাৰে শ্বেত সপ্তমী (শুক্ল সপ্তমী) ত লোহাণাত অৱস্থিত মোৰ পূজা কৰিব, তেওঁলোকৰ দ্বাৰা মই সকলো ঠাইতে পূজিত হ’ম।

Verse 99

अंधानां च प्रदास्यामि भावीनि नयनान्यहम् । तस्मिन्दिने तर्पिताहं भक्तिभावेन पांडव

মই অন্ধসকলক ভবিষ্যতে দৃষ্টি-নয়ন দান কৰিম। সেই দিন ভক্তিভাৱে তৰ্পিত হৈ মই সন্তুষ্ট হওঁ, হে পাণ্ডৱ।

Verse 100

पादांगुष्ठेन च भवांस्तत्र कुंडं विधास्यति । सर्वतीर्थस्नान तुल्यं तत्र स्नानं च तद्दिने

আৰু তুমি তোমাৰ পায়েৰ ডাঙৰ আঙুলিৰে তাত এটা কুণ্ড নিৰ্মাণ কৰিবা। সেই দিন তাত স্নান কৰা সকলো তীৰ্থস্নানৰ সমান।

Verse 101

मत्स्यानां नेत्रनेत्रस्थतेजस्तन्मात्रमुत्तमम् । उद्धृत्य योजयिष्यामि प्रत्यक्षं तद्भविष्यति

মাছৰ নয়নৰ ভিতৰত অৱস্থিত তেজৰ সেই পৰম সূক্ষ্ম তত্ত্ব উলিয়াই মই সংযোজিত কৰিম; তেতিয়া সেয়া প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰকাশ পাব।

Verse 102

एवं मम महास्थानं कलौ ख्यातं भविष्यति

এইদৰে কলিযুগত মোৰ মহাস্থান খ্যাত হ’ব।

Verse 103

लोहाणाख्यं महाबाहो नाम केलेश्वरीति च । दुर्गमाख्यं ततो हत्वा अस्मिन्क्षेत्रे च भारत

হে মহাবাহো, হে ভাৰত! এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰতেই তুমি ‘দুৰ্গম’ নামৰ শত্রুক বধ কৰি, আৰু ‘লোহাণা’কো—যি ‘কেলেশ্বৰী’ নামে খ্যাত—সংহাৰ কৰিলা।

Verse 104

दुर्गा नाम भविष्यामि महीसागरपूर्वतः । धर्मारण्ये वसिष्यामि भवतां त्राणकारणात्

মহীসাগৰৰ পূব দিশত মই ‘দুৰ্গা’ নামে পৰিচিত হ’ম; আৰু তোমালোকক ৰক্ষা কৰাৰ কাৰণেই মই ধৰ্মাৰণ্যত বাস কৰিম।

Verse 105

धर्मारण्ये स्थितां चैव येऽर्चयिष्यंति मानवाः । आश्विने मासि चैत्रे वा नवम्यां शुक्लपक्षके ऽ

ধৰ্মাৰণ্যত অৱস্থিত মোক যিসকল মানুহে অৰ্চনা কৰিব—আশ্বিন মাহত হওক বা চৈত্ৰত—শুক্লপক্ষৰ নবমীত…

Verse 106

स्नात्वा महीसागरे च तेषां दास्यामि वांछितम् । विधिना येऽर्चयिष्यंति मां च श्रद्धास मन्विताः

মহীসাগৰত স্নান কৰি, মই তেওঁলোকক ইচ্ছিত ফল দিম—যিসকলে বিধি অনুসাৰে আৰু শ্ৰদ্ধাৰে মোক অৰ্চনা কৰিব।

Verse 107

पुत्रपौत्रान्प्रदास्यामि स्वर्गं मोक्षं न संशयः । प्रवेशे च कलेः काले भवतां वंशसंभवः । वत्सराजः पांडवानां तोषयिष्यति यत्नतः

মই পুত্ৰ-পৌত্ৰ প্ৰদান কৰিম—আৰু স্বৰ্গ আৰু মোক্ষো, নিঃসন্দেহ। আৰু কলিৰ প্ৰৱেশকালত তোমালোকৰ বংশত জন্ম লোৱা ৰজা বৎসৰাজে পাণ্ডৱসকলক যত্নেৰে সন্তুষ্ট (সম্মান) কৰিব।

Verse 108

यस्य नाम्ना ततः ख्याता भविष्यामि कलौ युगे । वत्सेश्वरीति वत्सस्य राज्ञः सर्वार्थदायिनी

তাৰ পাছত কলিযুগত মই তেওঁৰ নামেই প্ৰসিদ্ধ হ’ম—‘ৱৎসেশ্বৰী’—ৰাজা ৱৎসৰ বাবে সকলো কাম্য অৰ্থ দানকাৰিণী।

Verse 109

मत्प्रसादात्स राजा वै भवनोत्तापकारिणीम् । अट्टालयांनाम तदा राक्षसीं निहनिष्यति

মোৰ কৃপাৰে সেই ৰজাই তেতিয়া ‘অট্টালয়া’ নামৰ ৰাক্ষসীক নিশ্চয় বধ কৰিব, যি গৃহসমূহত দাহজনিত দুখ-কষ্ট আনে।

Verse 110

तस्याश्चापि वधस्थानमट्टालजमिति स्थितम् । भविष्यति पुरं तत्र मां च संस्थापयिष्यति

তেওঁৰ বধস্থানো ‘অট্টালজ’ নামে স্থিৰ হৈ থাকিব; তাত এখন নগৰ হ’ব আৰু তেওঁ তাতেই মোকো প্ৰতিষ্ঠা কৰিব।

Verse 111

अट्टालयाजग्रामे मामर्चयिष्यंति ये जनाः । वत्सेश्वरीं सिताष्टम्यामाश्विने तैः सदार्चिता

‘অট্টালয়াজ’ নামৰ গাঁৱত যিসকল লোকে মোক অৰ্চনা কৰিব—আশ্বিন মাহৰ শুক্ল অষ্টমীত—সেইসকলে ৱৎসেশ্বৰী দেৱীক পূজা কৰে; তেওঁলোকৰ দ্বাৰা মই সদায় পূজিতা।

Verse 112

वत्सेश्वरीं च ये देवीं पूजयिष्यंति मानवाः । तेषां सर्वफलावाप्तिर्भविष्यति न संशयः

আৰু যিসকল মানুহে ৱৎসেশ্বৰী দেৱীক পূজা কৰিব, তেওঁলোকৰ সকলো ফললাভ হ’ব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 113

इत्थमट्टालये वासो लोहाणे च भविष्यति । धर्मारण्ये महाक्षेत्रे महीसागरसंनिधौ

এইদৰে মোৰ নিবাস অট্টালয়ত আৰু লোহাণাতো হ’ব—ধৰ্মাৰণ্য নাম মহাক্ষেত্ৰত, মহীসাগৰৰ সন্নিধানত।

Verse 114

मम लोकहितार्थाय लोहस्य च निशम्यताम् । अधीकृतो मया लोहो बह्वीस्तप्तां तपः समाः

লোকহিতৰ বাবে লোহা-সম্পৰ্কীয় বৃত্তান্তো শুনা। বহু বছৰ তপস্যা সহি লোহাক মই নিযুক্ত কৰিলোঁ।

Verse 115

वृत्रासुर इवाजेयो लोकानुत्सादयिष्यति । तं च विश्वपतिर्धीमानवतीर्य बुधो हरिः

বৃত্ৰাসুৰৰ দৰে অজেয় হৈ সি লোকসমূহক পীড়া দি ধ্বংস কৰিব; কিন্তু বিশ্বপতি বুদ্ধিমান হৰি অৱতীৰ্ণ হৈ তাক দমন কৰিব।

Verse 116

यत्र हंता तत्र ग्रामं लोहाटीति भविष्यति । गयोनाम महादैत्यो भवतां विघ्नकृत्तदा

য’ত সেই শত্রুৰ সংহাৰক থাকিব, তাত থকা গাঁওখন ‘লোহাটী’ নামে পৰিচিত হ’ব। তেতিয়া ‘গয়’ নামৰ এক মহাদৈত্য তোমালোকৰ বাবে বিঘ্নকাৰী হ’ব।

Verse 117

प्रस्थाने लोहवद्भावी करिष्ये तं नपुंसकम् । गयत्राडेति मां तत्र पूजयिष्यंति मानवाः

প্ৰস্থানকালত লোহাৰ দৰে হৈ মই সেই নপুংসকক নপুংসক কৰি দিম। আৰু তাত মানুহে মোক ‘গয়ত্ৰাড’ নামে পূজা কৰিব।

Verse 118

ग्रामं चापि गयत्राडं तत्र ख्यातं भविष्यति । गयत्राडे गयत्राडां येऽर्चयिष्यंति मानवाः

সেই গাঁওখনো তাত ‘গয়ত্ৰাড’ নামে খ্যাত হ’ব। গয়ত্ৰাডত যিসকল মানুহে গয়ত্ৰাডা দেৱীৰ পূজা-অৰ্চনা কৰিব…

Verse 119

माघाष्टम्यां न शिष्यंति तस्य सर्वेऽप्युपद्रवाः । ये च मां कोपयिष्यंति पांडवाराधितां सदा

মাঘৰ অষ্টমী তিথিত (মাঘাষ্টমী) তাৰ সকলো দুখ-কষ্ট আৰু উপদ্ৰৱ নাথাকিব। কিন্তু যিসকলে মোক ক্ৰুদ্ধ কৰিব—মোক, যাক পাণ্ডৱসকলে সদায় আৰাধনা কৰে—

Verse 120

तेषां पुंस्त्वं हरिष्यामि महारौद्राधितिष्ठति । परिवारश्च मे चात्र षण्ढः सर्वो भविष्यति

মই তেওঁলোকৰ পুৰুষত্ব হৰণ কৰিম, কিয়নো মই মহাৰৌদ্ৰ ক্ৰোধত অধিষ্ঠিত। আৰু ইয়াত মোৰ সমগ্ৰ পৰিয়াল-পরিষদো ষণ্ডসদৃশ হ’ব।

Verse 121

तस्मिन्कलियुगे घोरे रौद्रे रुद्रेऽतिनिर्घृणे । एवं तृतीयं तन्मह्यं स्थानमत्र भविष्यति

সেই ভয়ংকৰ কলিযুগত—ৰৌদ্ৰ, ৰুদ্ৰ আৰু অতিনিৰ্দয়—এইদৰে ইয়াত মোৰ তৃতীয় মহিমান্বিত পবিত্ৰ ধাম উদ্ভৱ হ’ব।

Verse 122

भवत्सु च स्वर्गतेषु गयोऽपि सुमहत्तपः । तप्त्वा प्राप्य पुनः पुंस्त्वं लोकान्संपीडयिष्यति

আৰু যেতিয়া তোমালোক স্বৰ্গলৈ গ’বা, তেতিয়া গয়াও অতি মহান তপস্যা কৰি পুনৰ পুৰুষত্ব লাভ কৰিব, আৰু তাৰ পাছত লোকসমূহক পীড়া দিব।

Verse 123

गयातीर्थं गतं तं च गयाध्वंसनकाम्यया । बुध एव जगत्स्वामी तत्र तं सूदयिष्यति

যেতিয়া সি গয়া-তীৰ্থলৈ যায়, গয়া (শত্ৰু) ধ্বংসৰ কামনাৰে, তেতিয়া তাত বুধদেৱ স্বয়ং—জগতৰ স্বামী—তাক বধ কৰিব।

Verse 124

इत्थं श्रीमान्पीतवासा अवतीर्य बुधः प्रभुः । बहूनि कृत्वा कर्माणि स्वस्थानं प्रतिपत्स्यते

এইদৰে পীতবস্ত্ৰধাৰী শ্ৰীমান প্ৰভু বুধ অৱতৰি নামিব; আৰু বহু কৰ্ম সম্পন্ন কৰি নিজৰ ধামলৈ পুনৰ গমন কৰিব।

Verse 125

इति संक्षेपतः प्रोक्तं भविष्यं पांडवा मया । भवतां चित्तनिर्वृत्यै श्रूयतां भूय एव च

হে পাণ্ডৱসকল, ভবিষ্যতে যি ঘটিব, সেয়া মই সংক্ষেপে ক’লোঁ। তোমালোকৰ চিত্তৰ শান্তি আৰু তৃপ্তিৰ বাবে পুনৰো অধিক শুনা।

Verse 126

इदं तीर्थवरं मह्यं संसेव्यं सर्वदा प्रियम् । कृतं यदत्रागमनं तेन प्रीतिः परा मम

এই শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থ মোৰ অতি প্ৰিয় আৰু সদায় সেৱনীয়। তোমালোক ইয়ালৈ অহাৰ বাবে মোৰ অন্তৰত পৰম আনন্দ জাগিছে।

Verse 127

भीमस्य चापि पौत्रेण दृढं संतोषिताऽस्मि च । देव्यः सर्वाश्च मद्रूपं नैतज्ज्ञेयम तोऽन्यथा

ভীমৰ নাতিয়েো মোক দৃঢ়ভাৱে সন্তুষ্ট কৰিছে। সকলো দেৱী মোৰেই স্বৰূপ—এই কথাই বুজিবা, অন্যথা নহয়।

Verse 128

व्रजध्वं चापि तीर्थानि यानि वो न कृतानि च । आबाधास्वस्मि सर्वासु स्मरणीया स्वसेव च

তোমালোকে যিসকল তীৰ্থ এতিয়াও দৰ্শন কৰা নাই, সেই তীৰ্থসমূহলৈও যোৱা। সকলো দুঃখ-কষ্টত মই উপস্থিত—মোক স্মৰণ কৰা আৰু নিজৰ ধৰ্ম-সেৱাত স্থিৰ থাকিবা।

Verse 129

आपृच्छे चापि वः सर्वान्यूयं कृष्णसमा मम

এতিয়া মই তোমালোক সকলোৰে পৰা বিদায় লওঁ; মোৰ দৃষ্টিত তোমালোক কৃষ্ণসমান।

Verse 130

सूत उवाच । इति देव्या वचः श्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । पुनःपुनः प्रणम्यैनां नापश्यन्दीपवद्गताम्

সূত ক’লে: দেৱীৰ এই বাক্য শুনি তেওঁলোক বিস্ময়ে ফুলি উঠা নয়নে চাইল। বাৰে বাৰে প্ৰণাম কৰি থাকিলেও, পুনৰ তেওঁলোকে দেৱীক নেদেখিলে—দীপশিখাৰ দৰে অদৃশ্য হৈ গ’ল।

Verse 131

ततस्ते बर्बरीकं च संस्थाप्यात्रैव निष्ठितम् । आगच्छ योगे चोक्त्वेदं चक्रुस्तीर्थानि मुख्यशः

তাৰ পিছত তেওঁলোকে বর্বৰীকক তাতেই প্ৰতিষ্ঠা কৰি সেই স্থানতে স্থিৰ থাকিল। নিৰ্ধাৰিত সময়ত উভতি আহিবলৈ তাক উপদেশ দি, তেওঁলোকে মুখ্য তীৰ্থসমূহ ক্ৰমে ক্ৰমে স্থাপন কৰিলে।