Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 27

Devanagari script

अथ क्षुधाबलं ज्ञात्वा मामौदरिकसत्तमम् । क्रूरं साहसिकं चैव न स्तौषि क्षमिणां वरः

Transliteration

atha kṣudhābalaṃ jñātvā māmaudarikasattamam | krūraṃ sāhasikaṃ caiva na stauṣi kṣamiṇāṃ varaḥ

Translation

অথবা মোৰ ক্ষুধাজনিত বল জানি—মোক, উদৰপূজাৰসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ—মোক নিষ্ঠুৰ আৰু দুঃসাহসী বুলি ভাবিও, হে ক্ষমাশীলসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, তুমি মোৰ স্তৱ নকৰা।

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक/प्रारम्भसूचक अव्यय (then/now)

• क्षुधा: of hunger
• क्षुधा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्षुधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; समासपूर्वपद (in compound)

• बलम्: strength
• बलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• औदरिका: gluttonous/belly-driven
• औदरिका: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उदर (प्रातिपदिक) + ठक्/इक (तद्धित)
• Form: तद्धितान्त विशेषण (औदरिका = उदरसम्बन्धी/उदरप्रधान), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासपूर्वपद (in compound)

• सत्तमम्: the best/excellent
• सत्तमम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + तमप् (तद्धित)
• Form: उत्तमत्ववाचक (superlative), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (qualifying माम्)

• क्रूरम्: cruel
• क्रूरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: क्रूर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (qualifying माम्)

• साहसिकम्: rash/violent
• साहसिकम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: साहसिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (qualifying माम्)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय (emphasis)

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/negator)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• स्तौषि: you praise
• स्तौषि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• क्षमिणाम्: of the patient/forbearing ones
• क्षमिणाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्षमिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

• वरः: the best/excellent one
• वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

Speaker

Deducted (contextual): Bhīma (noted for great appetite and might)

Skanda Dialogue

Listener: Bhārata (addressed figure)

Visual Art Cues

Scene: The speaker reveals a terrifying aspect—‘foremost among the voracious’—yet stands as protector. The devotee, ‘best among the patient’, hesitates to praise due to fear. The scene contrasts fierce energy (hunger-force) with the virtue of kṣamā.

Characters & Entities

• Kṣamiṇāṃ vara (Yudhiṣṭhira implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Do not reduce a person to faults or temperament; assess dhārmic contribution and respond with fairness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.