Adhyaya 32
অধ্যায় ৩২ত যুদ্ধ-বৰ্ণনা আৰু ধৰ্ম-তত্ত্বৰ আলোচনা একেলগে ঘনীভূত। নাৰদৰ সংবাদ শুনি অসুৰৰাজ তাৰকে মন্ত্ৰীসকলক মাতি ৰণঢোল বজাই সেনা সংগ্ৰহ কৰে আৰু দেৱসকলৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়ে। ভয়ংকৰ যুদ্ধত কিছু সময় দেৱগণ পিছুৱাই যায়; কালনেমিৰ আঘাতত ইন্দ্ৰ আহত হয়। তাৰ পাছত ইন্দ্ৰ, শংকৰ, বিষ্ণু আদি দেৱতাই পৃথক পৃথক অসুৰনায়কৰ সৈতে সংঘৰ্ষ কৰি যুদ্ধৰ গতি সলনি কৰে। ইয়াৰ মাজতে নীতি-ধৰ্মৰ বিতৰ্ক উঠে। তাৰকক ‘ৰুদ্ৰভক্ত’ বুলি কোৱা শুনি স্কন্দে তাক আঘাত কৰিবলৈ দ্বিধা কৰে; বিষ্ণুৱে বুজাই দিয়ে—যি প্ৰাণীহিংসা কৰে আৰু ধৰ্মৰ বিৰোধী, সি সত্য ভক্ত নহয়। তাৰকে ৰুদ্ৰৰ ৰথত আক্রমণ কৰাত শিৱে যুদ্ধকৌশলে আঁতৰি যায়; দেৱসকলৰ একত্ৰ প্ৰতিআক্রমণত এক মুহূর্তে জগত কঁপনি উঠাৰ দৰে হয়। বিষ্ণুৰ ক্ৰোধ উপদেশে সংযত হয় আৰু স্কন্দক তেওঁৰ উদ্দেশ্য—সজ্জনৰ ৰক্ষা আৰু দুষ্টৰ নিগ্ৰহ—স্মৰণ কৰোৱা হয়। শেষত তাৰকৰ মূৰৰ পৰা ব্যক্তৰূপ ‘শক্তি’ ওলাই আহি কয় যে তপস্যাৰে লাভ কৰা হলেও পুণ্যক্ষয়ৰ সীমাত সি তাক ত্যাগ কৰিছে। তৎক্ষণাৎ স্কন্দে শক্ত্যস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰে; সেয়া তাৰকৰ হৃদয় বিদ্ধ কৰি বিশ্বব্যৱস্থা পুনৰ স্থিৰ কৰে। তাৰ পাছত শুভ বতাহ, দিশাশান্তি, দেৱস্তৱ আৰু ক্ৰৌঞ্চ পৰ্বতত বাণৰ সৈতে মুখামুখি হ’বলৈ নিৰ্দেশে কৌমাৰ অভিযান আগবাঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । श्रुत्वैतं संस्तवं दैत्यः संघुष्टं देवबंदिभिः । सस्मार ब्रह्मणो वाक्यं वधं बालादुपस्थितम्
নাৰদে ক’লে: দেৱতাৰ বন্দীসকলে উচ্চস্বৰে ঘোষিত এই স্তৱ শুনি, দৈত্যই ব্ৰহ্মাৰ বাক্য স্মৰণ কৰিলে—দিব্য বালকৰ হাতে তাৰ মৃত্যু এতিয়া ওচৰ চাপি আহিল।
Verse 2
श्रुत्वा स क्लिन्नसर्वांगो द्वाःस्थं राजा वचोऽब्रवीत् । अमात्यान्द्रष्टुमिच्छामि शीघ्रमानय मा चिरम्
এই কথা শুনি ৰজা—উদ্বেগে সৰ্বাঙ্গ ভিজা—দ্বাৰস্থক ক’লে: “মই মোৰ অমাত্যসকলক দেখা বিচাৰোঁ। শীঘ্ৰে আন, দেৰি নকৰিবা।”
Verse 3
ततस्ते राजवचनात्कालनेमि मुखागताः । प्राह तांस्तारको दैत्यः किमिदं वो विचेष्टितम्
তাৰ পাছত ৰজাৰ আদেশত তেওঁলোকে কালনেমিৰ সন্মুখত উপস্থিত হ’ল। দৈত্য তাৰকে তেওঁলোকক ক’লে: “এইটো তোমালোকৰ কেনে আচৰণ?”
Verse 4
यैः शत्रुसंभवा वार्ता कापि न श्रीवितस्त्वहम् । मदिराकाममत्तानां मंत्रित्वं वो न युज्यते । हितं मन्त्रयते राज्ञस्तेन मंत्री निगद्यते
তোমালোকৰ কাৰণে শত্রুৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা কোনো সংবাদ একেবাৰে মোৰ কাণলৈ নাহিল। মদিৰা আৰু কামত মত্ত লোকৰ মন্ত্রিত্ব শোভা নাপায়। যিয়ে ৰজাৰ হিতৰ বাবে উপদেশ দিয়ে, তাকেই মন্ত্রী বুলি কোৱা হয়।
Verse 5
अमात्या ऊचुः । को जानाति सुरान्दीनान्दैत्यानामिति नो मतिः
অমাত্যসকলে ক’লে: “দেৱতাসকল দুৰ্বল আৰু দৈত্যসকল বলৱান—ই কথা কোনে জানিব পাৰে? আমাৰ বোধ তেনেকুৱাই।”
Verse 6
मा विषीद महाराज वयं जेष्यामहे सुरान् । बालादपि भयं किं वा लज्जायै चिंतितं त्विदम्
মহাৰাজ, বিষাদ নকৰিব; আমি দেৱতাসকলক জয় কৰিম। এটা শিশুৰ পৰাও ভয় কিয়? এই চিন্তা কি কেৱল লজ্জা-মৰ্যাদাৰ বাবেই?
Verse 7
सर्वमेतत्सुसाध्यं च भेरी संताड्यतां दृढम् । ततो दैत्येन्द्रवचनात्संनाहजननी तदा
এই সকলো সহজে সাধ্য; দৃঢ়কৈ ভেৰী জোৰেৰে বজাওক। তাৰ পাছত দৈত্যেন্দ্ৰৰ আদেশত তৎক্ষণাৎ অস্ত্ৰ-সজ্জাৰ সমাবেশ আৰম্ভ হ’ল।
Verse 8
भृशं संताडिता भेरी कंपयामास सा जगत् । स्मरणाद्दैत्यराजस्य पर्वतेभ्यो महासुराः
অতি জোৰেৰে বজোৱা ভেৰীয়ে সমগ্ৰ জগত কঁপাই তুলিলে। দৈত্যৰাজৰ কেৱল স্মৰণ-আহ্বানতেই পৰ্বতসমূহৰ পৰা মহাসুৰসকল ওলাই আহিল।
Verse 9
निम्नगाभ्यः समुद्रेभ्यः पातालेभ्योंऽबरादपि । सहसा समनुप्राप्ता युगांतानलसप्रभाः
নিম্নগা নদীসমূহৰ পৰা, সাগৰসমূহৰ পৰা, পাতাললোকৰ পৰা আৰু আকাশৰ পৰাও—তেওঁলোক হঠাতে আহি উপস্থিত হ’ল, যুগান্তৰ অগ্নিৰ দৰে দীপ্তিমান।
Verse 10
कोटिकोटिसहस्रैस्तु परार्धैर्दशभिः शतैः । सेनापतिः कालनेमिः शीघ्रं देवानुपाययौ
কোটি-কোটি, সহস্ৰ-সহস্ৰ আৰু অগণন বাহিনীসহ, সেনাপতি কালনেমি দেৱতাসকলৰ দিশে শীঘ্ৰে আগবাঢ়িল।
Verse 11
चतुर्योजनविस्तीर्णे नानाश्चर्यसमन्विते । रथे स्थितो मनाग्दीनस्तारकः समदृश्यत
চাৰি যোজন বিস্তৃত, নানা আশ্চৰ্যৰে অলংকৃত ৰথত আৰূঢ় তাৰক দেখা গ’ল—তথাপি তাৰ মুখত অলপ বিষণ্ণতা আছিল।
Verse 12
एतस्मिन्नंतरे पार्थ क्रुद्धैः स्कन्दस्य पार्षदैः । प्राकारः पातितः सर्वो भग्नान्युपवनानि च
ইতিমধ্যে, হে পাৰ্থ, স্কন্দৰ ক্ৰুদ্ধ পাৰ্ষদসকলে সমগ্ৰ প্ৰাকাৰ ভাঙি পেলালে, আৰু উপবনসমূহো চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হ’ল।
Verse 13
ततश्चचाल वसुधा देवी सवनकानना । जज्वाल खं सनक्षत्रं प्रमूढं भुवनं भृशम्
তেতিয়া বন-কাননসহ ধৰণী-দেৱী কঁপি উঠিল; নক্ষত্ৰসহ আকাশ যেন জ্বলি উঠিল, আৰু সমগ্ৰ ভুবন অতি প্ৰমূঢ় হৈ পৰিল।
Verse 14
तमोभूतं जगच्चसीद्गृध्रैर्व्याप्तं नभोऽभवत् । ततो नानाप्रहरणं प्रलयांबुदसन्निभम्
জগত তমোময় হৈ পৰিল, আৰু আকাশ গৃধ্ৰেৰে ভৰি উঠিল। তেতিয়া নানাবিধ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰ হুলস্থুল উঠিল, যেন প্ৰলয়-শেষৰ মেঘসমূহ।
Verse 15
कालनेमिमुखं पार्थ अदृश्यत महद्बलम् । तद्धि घोरमसंख्येयं जगर्ज विविधा गिरः
হে পাৰ্থ! কালনেমিৰ মুখ্যতাত এক মহাবল বাহিনী দেখা দিলে; সেয়া ভয়ংকৰ আৰু অসংখ্য, আৰু নানাবিধ গর্জনধ্বনি তুলিলে।
Verse 16
अभ्यद्रवद्रणे देवान्भगवंतं च शंकरम् । विनदद्भिस्ततो दैत्यैन्देवानीकं महायुधैः
তাৰপিছত ৰণক্ষেত্ৰত গর্জন কৰা দৈত্যসকলে মহাযুদ্ধাস্ত্ৰ লৈ দেৱসকলক আৰু ভগৱান শংকৰকো ধাৱমান হ’ল, দেৱসেনাক আঘাত কৰি।
Verse 17
पर्वतैश्च शतघ्नीभिरायसैः परिधैरपि । क्षणेन द्रावितं सर्वं विमुखं चाप्यदृश्यत
পৰ্বত, শতঘ্নী আৰু লোহাৰ গদা আদিৰে এক মুহূৰ্ততে সকলোকে ছত্ৰভংগ কৰা হ’ল; আৰু সেয়া পিঠি দি পলাই যোৱা দেখা গ’ল।
Verse 18
असुरैर्वध्यमाने तु पावकैरिव काननम् । अपतद्दावभूमिष्ठ महाद्रुमवनं यथा
অসুৰে বধ কৰি থাকোঁতে তেওঁলোক লুটি পৰিল—যেন পাৱকে দগ্ধ কৰা বন; যেন দাৱানলত মহাবৃক্ষৰ ঘন অৰণ্য মাটিত ভাঙি পৰে।
Verse 19
ते भिन्नास्थिशि रोदेहाः प्राद्रवंत दिवौकसः । न नाथमध्यगच्छंत वध्यमाना महासुरैः
হাড়, মূৰ আৰু দেহ ভাঙি-চুৰমাৰ হৈ স্বৰ্গবাসীসকল পলাই গ’ল। মহা অসুৰে বধ কৰি থাকোঁতে তেওঁলোকে কোনো নাথ-ৰক্ষক নাপালে।
Verse 20
अथ तद्विद्रुतं सैन्यं दृष्ट्वाः पुरंदरः । आश्वासयन्नुवाचेदं बलवद्दानवार्दितम्
সেই পলাই থকা সেনা দেখি পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ) তেওঁলোকক আশ্বাস দিলে আৰু বলৱান দানৱে পীড়িত বাহিনীক এই বাক্য ক’লে।
Verse 22
एष कालानलप्रख्यो मयूरं समुपस्थितः । रक्षिता वो महासेनः कथं भीतिस्तथापि वः
চোৱা, কালাগ্নিৰ দৰে দীপ্তিমান মহাসেন ময়ূৰৰ ওপৰত উপস্থিত। তেওঁ তোমালোকৰ ৰক্ষক—তথাপি তোমালোকৰ ভিতৰত ভয় কেনেকৈ থাকিব?
Verse 23
शक्रस्य वचनं श्रुत्वा समाश्वस्ता दिवोकसः । दानवान्प्रत्ययुध्यंत शक्रं कृत्वा व्यपाश्रयम्
শক্ৰৰ বাক্য শুনি স্বৰ্গবাসী দেৱতাসকল আশ্বস্ত হ’ল। শক্ৰক আশ্ৰয় কৰি তেওঁলোকে ঘূৰি দানৱসকলৰ সৈতে পুনৰ যুদ্ধ কৰিলে।
Verse 24
कालनेमिर्महेन्द्रेण संयुगे समयुज्यत । सहस्राक्षौहिणीयुक्तो जंभकः शंकरेण च
যুদ্ধত কালনেমি মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ সৈতে মুখামুখি হ’ল; আৰু সহস্ৰ অক্ষৌহিণী সেনাসহ জম্ভক শংকৰ (শিৱ)ৰ সন্মুখত অৱতীৰ্ণ হ’ল।
Verse 25
कुजंभो विष्णुना चैव तावत्य क्षौहिणीवृतः । अन्ये च त्रिदशाः सव मरुतश्च महाबलाः
কুজম্ভোও তেনেদৰে অক্ষৌহিণী সেনাৰে বেষ্টিত হৈ বিষ্ণুৰ সন্মুখত থিয় দিলে। আন সকলো ত্ৰিদশ দেৱতাও মহাবলী মৰুতসকলৰ সৈতে যুদ্ধত যোগ দিলে।
Verse 26
प्रत्ययुध्यंतं दैत्येंद्रेः साध्याश्च वसुभिः सह । ततो बहुविधं युद्धं कालनेमिर्विधायच
দৈত্যেন্দ্ৰৰ বিৰুদ্ধে সাধ্যসকলে বসুসকলৰ সৈতে প্ৰত্যুত্তৰ যুঁজ দিলে। তাৰ পাছত কালনেমিয়েও নানা প্ৰকাৰ কৌশল-চালৰে যুদ্ধ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 27
उत्सृज्य सहसा पार्थ ऐरावणशिरःस्थितः । स तु पादप्रहारेण मुष्टिना चैव तं गजम्
তেতিয়া সেই যোদ্ধাই হঠাৎ জপিয়াই উঠি ঐৰাৱতৰ মূৰৰ ওপৰত অৱস্থিত হৈ, সেই হাতীটোক পায়েৰে আঘাত আৰু মুষ্টিৰে প্ৰহাৰ কৰিলে।
Verse 28
शक्रं च चघ्ने विनदन्पेततुस्तावुभौ भुवि । ततः शक्रं समादाय कालनेमिर्विचेतसम्
গর্জন কৰি সি শক্ৰকো আঘাত কৰিলে, আৰু দুয়ো ভুমিত পৰি গ’ল। তাৰ পাছত কালনেমিয়ে অচেতন শক্ৰক ধৰি ল’লে।
Verse 29
रथमाश्रित्य भूयोपि तारकाभिमुखो ययौ । अथ क्रुद्धं तदा देवैः सहसा चांतकादिभिः
পুনৰায় ৰথত আশ্ৰয় লৈ সি তাৰকাৰ সন্মুখলৈ আগবাঢ়িল। তেতিয়া দেৱতাসকল অণ্টক আদি সহ হঠাৎ ক্ৰুদ্ধ হৈ প্ৰতিউত্তৰ দিবলৈ আগুৱাই আহিল।
Verse 30
ह्रियते ह्रियते राजा त्राता कोऽपि न विद्यते । एतस्मिन्नंतरे शर्वं पिनाकधनुषश्च्युतैः
“ৰাজাক টানি লৈ গৈছে—টানি লৈ গৈছে! কোনো উদ্ধাৰকৰ্তা নাই!” ঠিক সেই মুহূর্ততে শৰ্ব (শিৱ) পিনাক ধনুৰ পৰা নিক্ষিপ্ত শৰসমূহেৰে
Verse 31
भयं त्यजत भद्रं वः शुराः शस्त्राणि गृह्णत । कुरुध्वं विक्रमे बुद्धि मा च काचिद्व्यथास्तु वः
“ভয় ত্যাগ কৰা—তোমালোকৰ মঙ্গল হওক! হে বীৰসকল, অস্ত্ৰ ধৰা। পৰাক্ৰমত বুদ্ধি স্থিৰ কৰা, আৰু তোমালোকৰ ভিতৰত কোনো ব্যথা নাথাকক।”
Verse 32
किमेतेन महेन्द्रेण मया युध्यस्व दानव । वीरंमन्य सुदुर्बुद्धे ततो ज्ञास्यसि वीरताम्
“এই মহেন্দ্ৰৰ কি প্ৰয়োজন? হে দানৱ, মোৰ সৈতে যুদ্ধ কৰ। হে নিজকে বীৰ বুলি মানা মূৰ্খ, তেতিয়া তই সত্য বীৰত্ব জানিবি।”
Verse 33
कानेमिरुवाच । नग्नेन सह को युध्येद्धतेनापि च येन वा । शंसत्सु दैत्यवीराणामुपहासः प्रजायते
কানেমিৰুৱে ক’লে: “নগ্ন মানুহৰ সৈতে কোনে যুদ্ধ কৰিব—অথবা যাক সিয়ে নিজেই পৰাস্ত কৰিছে তাৰ সৈতে? দানৱ-বীৰসকলে চাই গৰ্বোক্তি কৰোঁতে থাকিলে, আমাৰ ওপৰত উপহাস জন্মিব।”
Verse 34
आत्मनस्तु समं किंचिद्विलोक्य सुदुर्मते । तदाकर्ण्य च सावज्ञं वचः शर्वो विसिष्मिये
কিন্তু শৰ্ব (শিৱ) — হে অতি বিভ্ৰান্ত — নিজৰ সমান কিবা এটা দেখি, আৰু সেই অৱজ্ঞাভৰা বাক্য শুনি, বিস্ময়ে অভিভূত হ’ল।
Verse 35
ततः कुमारः सहसा मयूरस्थोऽभ्यधावत । कुजंभं सानुगं हत्वा वासुदेवोप्यधावत
তেতিয়া কুমাৰ (স্কন্দ) ময়ূৰৰ ওপৰত আৰূঢ় হৈ সহসাই আগবাঢ়িল। কুজম্ভক অনুচৰসকলসহ বধ কৰি, বাসুদেৱ (বিষ্ণু)ও তৎক্ষণাৎ আগুৱাই ধাৱিত হ’ল।
Verse 36
ततो हरिः स्कंदमाह किमेतेन तव प्रभो । दैत्याधमेन पापेन मुहूर्तं पश्य मे बलम्
তেতিয়া হৰি (বিষ্ণু) স্কন্দক ক’লে: “হে প্ৰভু, এই পাপী দানৱৰ অধমটোৰে তোমাৰ কি প্ৰয়োজন? এক মুহূৰ্তৰ বাবে মোৰ বল চোৱা।”
Verse 37
एवमुक्त्वा निवार्यैनं केशवो गरुडस्थितः । शार्ङ्गकोदंडनिर्मुक्तैर्बाणैर्दैत्यमवाकिरत्
এইদৰে কৈ, গৰুড়ত আৰূঢ় কেশৱে তাক (স্কন্দক) নিবাৰণ কৰিলে আৰু শাৰ্ঙ্গ ধনুৰ পৰা নিক্ষিপ্ত বাণেৰে দানৱক বাণবৃষ্টি কৰিলে।
Verse 38
स तैर्बाणैस्ताड्यमानो वज्रैरिव महासुरः । विमुच्य वासवं क्रुद्धो बाणांस्तान्व्यधमच्छरैः
সেই মহাসুৰ বাণেৰে বজ্ৰাঘাতৰ দৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ ক্ৰুদ্ধ হ’ল। তেতিয়া ইন্দ্ৰসম (বাসৱ) অস্ত্ৰ মুকলি কৰি, নিজৰ শৰদ্বাৰা সেই বাণসমূহ চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰিলে।
Verse 39
यान्यान्बाणान्हरिर्दिव्यानस्त्राणि च मुमोच ह । निवारयति दैत्यस्तान्प्रहसंल्लीलयैव च
হৰিয়ে যি যি দিৱ্য বাণ আৰু অস্ত্ৰ মুকলি কৰিলে, দানৱে সেয়া সকলো নিবাৰণ কৰিলে—হাঁহি হাঁহি, যেন সেয়া কেৱল খেলাহে।
Verse 40
ततः कौमोदकीं गृह्य क्षिप्रकारी जनार्दनः । मुमोच सैन्यनाथाय सारथिं च व्यचूर्णयत्
তেতিয়া ক্ষিপ্ৰকাৰী জনাৰ্দনে কৌমোদকী গদা হাতত লৈ সেনানায়কৰ ওপৰত নিক্ষেপ কৰিলে; লগতে সাৰথিকো চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰিলে।
Verse 41
ततो रथादवप्लुत्य विवृत्य वदनं महत् । गरुडं चंचुनादाय स विष्णुं क्षिप्तवान्मुखे
তাৰ পাছত সি ৰথৰ পৰা জঁপিয়াই নামি, ডাঙৰ মুখখন বহলকৈ মেলি, গৰুড়ক ঠোঁটৰ পৰা ধৰি বিষ্ণুৰ মুখলৈ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 42
ततोऽभूत्सर्वदेवानां विमोहो जगतामपि । चचाल वसुधा चेलुः पर्वताः सप्त चार्णवाः
তেতিয়া সকলো দেৱতাৰ ওপৰত, আৰু জগতসমূহৰ ওপৰতো, মোহ নামিল। পৃথিৱী কঁপিল; পৰ্বতসমূহ দুলিল; আৰু সাত সাগৰ উথল-পাথল হ’ল।
Verse 43
कालनेमिर्नश्चैव प्रानृत्यत महारणे । असंमूढस्ततो विष्णुस्त्वराकाल उपस्थिते
সেই মহাৰণত কালনেমিও বিনষ্ট হ’ল, কঁপনি আৰু টলমল কৰি পৰি গ’ল। তাৰ পাছত বিষ্ণু অচলচিত্ত, অসংমূঢ় হৈ, নিৰ্ণায়ক ক্ষণ উপস্থিত হোৱাত তৎক্ষণাৎ কৰ্মত প্ৰবৃত্ত হ’ল।
Verse 44
कुक्षिं विदार्य चक्रेण भास्करोऽभादिवोदितः । बहिर्भूतो हरिश्चैनं महोयित्वा स्वनिन्दया
চক্ৰেৰে (দৈত্যৰ) উদৰ বিদাৰণ কৰি হৰি নবোদিত সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান হৈ উঠিল। বাহিৰলৈ ওলাই আহি, সি নিজৰ নিন্দা-লজ্জাৰেই তাক আচ্ছন্ন কৰি নিস্তেজ কৰিলে।
Verse 45
पातालस्य तलं निन्ये तत्र शिश्ये स काष्ठवत् । ततश्चक्रेण दैत्यानां निहता दशकोट्यः
তেওঁক পাতালৰ গভীৰ তললৈ নিক্ষেপ কৰা হ’ল; তাত তেওঁ কাঠৰ দৰে নিশ্চল হৈ পৰি ৰ’ল। তাৰ পাছত চক্ৰৰ আঘাতে দানৱসকলৰ দহ কোটি নিধন হ’ল।
Verse 46
प्रमोदितास्तथा देवा विमोहास्तत्क्षणाद्बभुः । ततःशर्वस्तमालिंग्य साधुसाधु जनार्दन
দেৱতাসকল আনন্দিত হ’ল, কিন্তু সেই ক্ষণতেই বিস্ময়ে বিমূঢ় হৈ পৰিল। তেতিয়া শৰৱে তেওঁক আলিঙ্গন কৰি ক’লে, “সাধু সাধু, হে জনাৰ্দন!”
Verse 47
त्वया यद्विहितं कर्म तत्कर्तान्यो न विद्यते । महिषाद्याः सुदुर्जेया देव्या ये विनिपतिताः
তুমি যি কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলা, সেয়া আন কাহাৰো সাধ্য নহয়। মহিষ আদি অতি দুৰ্জেয় শত্রুসকল—যিসকলক দেৱীয়ে পতিত কৰিলে—সিহঁতও মহাবলী প্ৰতিপক্ষৰূপে গণ্য।
Verse 48
तेषामतिबलो ह्येष त्वया विष्णो विनिर्जितः । तारकामयसंग्रामे वध्यस्तेसौ जनार्दन
সিহঁতৰ মাজত এইজন অতি বলৱান; তাক তুমি, হে বিষ্ণু, বিজয় কৰিলা। তাৰকাময় যুদ্ধত এইজন তোমাৰ দ্বাৰাই বধ্য হ’বলৈ নিৰ্ধাৰিত, হে জনাৰ্দন।
Verse 49
कंसरूपः पुनस्तेऽयं हंतव्योऽष्टमजन्मनि । एवं प्रशंसमानास्ते वासुदेवं जगद्गुरुम्
পুনৰ কংসৰূপ ধৰি, অষ্টম জন্মত এইজন তোমাৰ দ্বাৰাই বধ হ’ব। এইদৰে তেওঁলোকে জগতগুৰু বাসুদেৱক প্ৰশংসা কৰিলে।
Verse 50
शस्त्रजालैर्लब्धसंज्ञान्दैत्यसैन्याननाशयत् । तानि दैत्यशरीराणि जर्जराणि महायुधैः
অস্ত্ৰৰ বৰষুণৰ মাজত চেতনা ঘূৰাই পাই তেওঁ অসুৰৰ সৈন্যক ধ্বংস কৰিলে। সেই অসুৰবোৰৰ শৰীৰ মহাস্ত্ৰৰ দ্বাৰা জৰ্জৰিত আৰু ছিন্ন-ভিন্ন হৈ পৰিল।
Verse 51
अपतन्भूतले पार्थ च्छिन्नाभ्राणीव सर्वशः । ततस्तद्दानवं सैन्यं हतनाथमभूत्तदा
হে পাৰ্থ, তেওঁলোক ছিন্ন-ভিন্ন মেঘৰ দৰে পৃথিৱীত সকলোতে বাগৰি পৰিল। তেতিয়া সেই দানৱ সৈন্যবাহিনী নেতাবিহীন হৈ পৰিল, কিয়নো তেওঁলোকৰ সেনাপতি নিহত হৈছিল।
Verse 52
देवैः स्कंदानुगैश्चैव कृतं शस्त्रैः पराङ्मुखम् । अथो क्रुष्टं तदा हृष्टैः सर्वैर्देवैर्मुदायुतैः
দেৱতা আৰু স্কন্দৰ অনুগামীসকলে অস্ত্ৰৰ দ্বাৰা তেওঁলোকক পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰিলে। তেতিয়া সকলো দেৱতাই আনন্দত আত্মহাৰা হৈ বিজয়ধ্বনি কৰিলে।
Verse 53
संहतानि च सर्वाणि तदा तूर्याण्यवादयन् । अथ भग्नं बलं प्रेक्ष्य हतवीरं महारणे
তাৰ পিছত, তেওঁলোকৰ সকলো শক্তি একত্ৰিত কৰি, তেওঁলোকে ৰণবাদ্য বজালে। কিন্তু যেতিয়া তেওঁলোকে সেই মহাযুদ্ধত সৈন্যবাহিনীক বিধ্বস্ত আৰু বীৰসকলক নিহত হোৱা দেখিলে...
Verse 54
देवानां च महामोदं तारकः प्राह सारथिम् । सारथे पश्य सैन्यानि द्राव्यमाणानि मे सुरैः
দেৱতাসকলৰ মহাউল্লাস দেখি তাৰকাসুৰে সাৰথিক ক’লে: “হে সাৰথি, চোৱা—মোৰ সৈন্যবাহিনীক দেৱতাসকলে কেনেকৈ খেদি পঠিয়াইছে!”
Verse 55
येस्माभिस्तृणवद्दृष्टाः पश्य कालस्य चित्रताम् । तन्मे वाहय शीघ्रं त्वं रथमेनं सुरान्प्रति
যিসকলক আমি কেতিয়াবা তৃণসম তুচ্ছ বুলি ভাবিছিলোঁ, কালে কৰা আশ্চৰ্য উলট-পালট চোৱা! সেয়ে, তুমি মোৰ বাবে এই ৰথখন শীঘ্ৰে চলোৱা, সোজাকৈ দেৱসকলৰ পিনে।
Verse 56
पश्यंतु मे बलं बाह्वोर्द्रवंतु च सुराधमाः । ब्रुवन्नेवं सारथिं स विधुन्वन्सुमहद्धनुः
মোৰ বাহুৰ বল তেওঁলোকে চাওক, আৰু সেই অধম দেৱসকল পলাই যাওক! এইদৰে কৈ সাৰথিক ক’লে, আৰু সি অতি বৃহৎ ধনু নাড়ি ধৰি উজ্বলালে।
Verse 57
क्रोध रक्तेक्षणो राजा देवसैन्यं समाविशत् । आगच्छमानं तं दृष्ट्वा हरिः स्कंदमथाब्रवीत्
ক্ৰোধে ৰক্তচক্ষু হোৱা ৰজাই দেৱসেনাত প্ৰৱেশ কৰি আক্রমণ কৰিলে। তেওঁ আগবাঢ়ি আহোঁতে দেখি হৰি (বিষ্ণু) তেতিয়া স্কন্দক ক’লে।
Verse 58
कुमार पश्य दैत्येंद्रं कालं यद्वद्युगात्यये । अयं स येन तपसा घोरेणाराधितः शिवः
হৰিয়ে ক’লে: “হে কুমাৰ, এই দৈত্যেন্দ্ৰক চোৱা—যুগান্তৰ কালে যেন কালস্বৰূপ। এইজনেই সেই, যিয়ে ভয়ংকৰ তপস্যাৰে শিৱক আৰাধনা কৰি সন্তুষ্ট কৰিছিল।”
Verse 59
अयं स येन शक्राद्याः कृता मर्काः समार्बुदम् । अयं स सर्वशस्त्रैगैर्योऽस्माभिर्न जितो रणे
এইজনেই সেই, যিয়ে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) আদি দেৱসকলক অগণন বছৰৰ বাবে দুঃখী কৰি ৰাখিছিল। এইজনেই সেই, যাক আমি সকলো প্ৰকাৰ অস্ত্ৰে আঘাত কৰিও ৰণত জয় কৰিব নোৱাৰিলোঁ।
Verse 60
नावज्ञया प्रद्रष्टव्यस्तारकोऽयं महासुरः । सप्तमं हि दिनं तेऽद्य मध्याह्नोऽयं च वर्तते
এই মহা অসুৰ তাৰকক অৱজ্ঞাৰে নেদেখিবা। আজি তোমাৰ সপ্তম দিন, আৰু এতিয়া মধ্যাহ্ন সময়ো চলি আছে।
Verse 61
अर्वागस्तमनादेनं जहि वध्योऽन्यथा नहि । एवमुक्त्वा स शक्रादींस्त्वरितः केशवोऽब्रवीत्
সূৰ্য অস্ত যোৱাৰ আগতেই তাক বধ কৰা; সি বধ্য, নতুবা নহয়। এইদৰে কৈ কেশৱে ত্বৰিতে ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাসকলক ক’লে।
Verse 62
आयासयत दैत्येंद्रं सुखवध्यो यथा भवेत् । ततस्ते विष्णुवचनाद्विनदन्तो दिवौकसः
দৈত্যেন্দ্ৰক ক্লান্ত কৰাঁহক, যাতে সি সহজে বধ্য হয়। তেতিয়া বিষ্ণুৰ বচন অনুসৰি স্বৰ্গবাসীসকল গর্জি উঠিল।
Verse 63
तमासाद्य शरव्रातैर्मुदिताः समवाकिरन् । प्रहसन्निव देवांस्तान्द्रावयामास तारकः
তাক ওচৰ পাই দেৱতাসকলে আনন্দিত হৈ শৰবৃষ্টিৰে ঢাকি পেলালে। কিন্তু তাৰকে যেন হাঁহি মাৰি সেই দেৱতাসকলকেই খেদাই পঠিয়ালে।
Verse 64
यथा नास्तिकदुर्वृत्तो नानाशास्त्रोपदेशकान् । सोढुं शक्ता न ते वीरं महति स्यंदने स्थितम्
যেন দুষ্ট নাস্তিক বহু শাস্ত্ৰৰ উপদেশ দিয়া আচার্যসকলক সহিব নোৱাৰে, তেনেদৰে মহাৰথত স্থিত সেই বীৰক তেওঁলোকে সহ্য কৰিব নোৱাৰিলে।
Verse 65
महापस्मारसंक्रांतं यथैवाप्रियवादिनम् । विधूय सकलान्देवान्क्षणमात्रेण तारकः
যেন মহা-পস্মাৰ-আক্ৰান্ত জনে অপ্ৰিয় বাক্য কোৱা লোকক ঝাঁকি দি আঁতৰাই দিয়ে, তেনেকৈ তাৰকে ক্ষণমাত্ৰতে সকলো দেৱতাক ঝাঁকি দি ছিটাই পেলালে।
Verse 66
आजगाम कुमाराय विधुवन्स महाधनुः । आगच्छमानं तं दृष्ट्वा स्कंदः प्रत्युद्ययौ ततः
তাৰ পাছত মহাধনুৰ ধাৰক সেইজন, বাহিনী ছিটাই দি, কুমাৰৰ ওচৰলৈ আহিল। তেওঁক আগবাঢ়ি আহোঁতে দেখি স্কন্দ তৎক্ষণাৎ আগুৱাই গ’ল।
Verse 67
तस्यारक्षद्भवः पार्श्वं दक्षिणं चैव तं हरिः । पृष्ठे च पार्षदास्तस्य कोटिशोऽर्बदशस्तथा
তেওঁৰ কাষ ৰক্ষা কৰিলে ভৱে, আৰু সোঁফাল ৰক্ষা কৰিলে হৰিয়ে। আৰু তেওঁৰ পিঠিৰ ফালে তেওঁৰ পাৰ্ষদসকল কোটিশো, অৰ্বুদশো সংখ্যাত থিয় হৈ আছিল।
Verse 68
ततस्तौ सुमहायुद्धे संसक्तौ देवदैत्ययौः । धर्माधर्माविवोदग्रौ जगदाश्चर्यकारकौ
তাৰ পাছত সেই সুমহাযুদ্ধত দেৱ আৰু দৈত্য দুয়ো ঘনিষ্ঠভাৱে জড়াই পৰিল—যেন ধৰ্ম আৰু অধৰ্মৰ সংঘাত—আৰু সমগ্ৰ জগতৰ বাবে বিস্ময়ৰ কাৰণ হ’ল।
Verse 69
ततः कुमारमासाद्य लीलया तारकोऽब्रवीत् । अहो बालातिबालस्त्वं यत्त्वं गीर्वाणवाक्यतः
তাৰ পাছত তাৰকে লীলাভাৱে কুমাৰৰ ওচৰলৈ গৈ ক’লে—“আহা! তুমি তেনেই অতি সৰু বালক; দেৱসকলৰ বাক্যৰ প্ৰেৰণা লৈ আহিছা।”
Verse 70
आसादयसि मां युद्धे पतंग इव पावकम् । वधेन तव को लाभो मम मुक्तोऽसि बालक
তুমি জুইত পৰা পতংগৰ দৰে মোৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ আহিছা। মোক বধ কৰি তোমাৰ কি লাভ হ’ব? হে শিশু, তুমি মুক্ত।
Verse 71
पिष क्षीरं गृहाणेमं कंदुकं क्रीड लीलया । एवमुक्तः प्रहस्याह तारकं योगिनां गुरुः
গাখীৰ খোৱা, এই বলটো লোৱা আৰু খেলা। এইদৰে কোৱাত যোগীসকলৰ গুৰুৱে (স্কন্দ) হাঁহি তাৰকক উত্তৰ দিলে।
Verse 72
शिशुत्वं मावमंस्था मे शिशुः कष्टो भुजंगमः । दुष्प्रेक्ष्यो भास्करो बालो दुःस्पर्शोऽल्पोऽपि पावकः
মোৰ লৰালি কালক অৱজ্ঞা নকৰিবা। এটি সৰু সাপও বিপদজনক; পুৱাৰ সূৰ্য্য যদিও ‘শিশু’, তথাপিও ইয়াৰ পিনে চোৱা কঠিন; আৰু অলপ জুইও স্পৰ্শ কৰিলে যন্ত্ৰণাদায়ক।
Verse 73
अल्पाक्षरो न मंत्रः किं सस्फुरो दैत्य दृश्यते । एवमुक्त्वा दैत्यमुक्तं गृहीत्वा कंदुकं च तम्
কম আখৰ থকা মন্ত্ৰ কি শক্তিহীন? দৈত্যক কিয় কঁপি থকা দেখা গৈছে? এইদৰে কৈ তেওঁ দৈত্যই নিক্ষেপ কৰা অস্ত্ৰটো বলৰ দৰে ধৰি পেলালে।
Verse 74
तस्मिञ्छक्त्यस्त्रमादाय दैत्याय प्रमुमोच ह । तस्य तेन प्रहारेम रथश्चूर्णिकृतोऽभवत्
তাৰ পাছত শক্তি অস্ত্ৰ হাতত লৈ তেওঁ দৈত্যৰ ওপৰত নিক্ষেপ কৰিলে; সেই আঘাতত দৈত্যৰ ৰথখন গুৰি হৈ গ’ল।
Verse 75
चतुर्योजनमात्रो यो नानाश्चर्यसमन्वितः । गरुडस्य सुता ये च शीर्यमाणे रथोत्तमे
চাৰি যোজন পৰিমিত সেই উত্তম ৰথ, নানা আশ্চৰ্যৰে পৰিপূৰ্ণ; আৰু গৰুড়ৰ পুত্ৰসকলও—যেতিয়া সেই শ্ৰেষ্ঠ ৰথ ভাঙি-চুৰ্ণ হ’বলৈ ধৰিছিল…
Verse 76
मुक्ताः कथंचिदुत्पत्य सागरांतरमाविशन् । ततः क्रुद्धस्तारकश्च मुद्गरं क्षिप्तवान्गुहे
কোনোমতে মুক্ত হৈ তেওঁলোকে জঁপিয়াই উঠি সাগৰৰ মাজত প্ৰৱেশ কৰিলে। তাৰ পাছত ক্ৰুদ্ধ তাৰকে গুহা (স্কন্দ)লৈ এটা মুদ্গৰ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 77
विंध्याद्रिमिव तं स्कंदो गृहीत्वा तं व्यताडयत् । स्थिरे तस्योरसि व्यूढे मुद्गरः शतधाऽगमत्
স্কন্দে বিন্ধ্য পৰ্বতৰ দৰে তাক ধৰি আঘাত কৰি পেলালে। তেওঁৰ দৃঢ়, প্ৰসাৰিত বক্ষত মুদ্গৰ পৰি স্থিৰ হোৱাত, সি শতধা ভাঙি গ’ল।
Verse 78
मेने च दुर्जयं दैत्यस्तदा षड्वदनं रणे । चिंतयामास बुद्ध्या च प्राप्तं तद्ब्रह्मणो वचः
তেতিয়া দানৱে ৰণক্ষেত্ৰত ষড়্বদন (স্কন্দ)ক দুৰ্জয় বুলি মানিলে। আৰু মন-বুদ্ধিৰে ব্ৰহ্মাৰ সেই বাক্য চিন্তা কৰিলে, যি সত্য হৈ উঠিছিল।
Verse 79
तं भीतमिव चालक्ष्य दैत्यवीराश्च कोटिशः । नदंतोऽतिमहासेनं नानाशस्त्रैरवाकिरन्
তাক যেন ভীত হোৱা দেখি, কোটিকোটী দানৱ-যোদ্ধাই গর্জন কৰি সেই মহাসেনাৰ ওপৰত নানা অস্ত্ৰেৰে বৰ্ষণ কৰিলে।
Verse 80
क्रुद्धस्तेषु ततः स्कंदः शक्तिं घोरामथाददे । अभ्यस्यमाने शक्त्यस्त्रे स्कंदनामिततेजसा
তেওঁলোকৰ ওপৰত ক্ৰুদ্ধ হৈ স্কন্দে তেতিয়া ভয়ংকৰ শক্তি (বল্লম) ধাৰণ কৰিলে। অপৰিমেয় তেজস্বী স্কন্দে যেতিয়া শক্তি-অস্ত্ৰ প্ৰৱৰ্তিত কৰিছিল…
Verse 81
उल्काजालं महाघोरं पपात वसुधातले । चाल्यमाना तथा शक्तिः सुघोरा भवसूनुना
অতি ভয়ংকৰ উল্কাৰ জাল পৃথিৱীৰ ওপৰত পৰি গ’ল। এইদৰে ভৱৰ পুত্ৰ স্কন্দে সেই অতিশয় ভয়ংকৰ শক্তি প্ৰৱৰ্তিত কৰিলে।
Verse 82
ततः कोट्यो विनिष्पेतुः शक्तीनां भर्तर्षभ । स शक्त्यस्त्रेण बलवान्करस्थेनाहनत्प्रभुः
তেতিয়া শক্তিসমূহৰ (বল্লমৰ) কোটি কোটি বাহিৰ হৈ ওলাই আহিল, হে প্ৰভুসকলৰ মাজৰ বৃষসম! আৰু সেই বলৱান প্ৰভুৱে হাতত ধৰা শক্তি-অস্ত্ৰে আঘাত কৰিলে।
Verse 83
अष्टौ पद्मानि दैत्वानां दशकोटिशतानि च । तथा नियुतसाहस्रं वाहनं कोटिरेव च
দৈত্যসকলৰ সংখ্যা আছিল আঠ পদ্ম; আৰু লগতে দশ-কোটি-শত (হাজাৰ মিলিয়ন)ো আছিল। তেওঁলোকৰ বাহনসমূহো অগণন—কোটি আৰু তাতকৈও অধিক।
Verse 84
ह्रंदोदरं च दैत्येंद्रं निखर्वैर्दशभिर्वृतम् । तत्राकुर्वन्सुतुमुलं नादं वध्येषु शत्रुषु
আৰু দৈত্যেন্দ্ৰ হ্ৰন্দোদৰ, দহ নিখৰ্বেৰে ঘেৰাও হৈ, তাত বধযোগ্য শত্রুসকলৰ ওপৰত অতি তুমুল গর্জন তুলিলে।
Verse 85
कुमारानुचराः पार्थ पूरयंतो दिशो दश । शक्त्यस्त्रस्यार्चिः संभूतशक्तिभिः केऽपि सूदिताः
হে পাৰ্থ! কুমাৰৰ অনুচৰসকলে দহো দিশা ভৰি পেলালে; শক্তি-অস্ত্ৰৰ জ্বালাৰ পৰা জন্মা শক্তিসমূহে কিছুমানক নিধন কৰিলে।
Verse 86
पताकयावधूताश्च हताः केचित्सहस्रशः । केचिद्धंटारवत्रस्ताश्छिन्नभिन्नहृदोऽपतन्
কিছুমান সহস্ৰে সহস্ৰে পতাকাৰ দৰে উৰি-ছিটকি নিধন হ’ল; আন কিছুমান ঘণ্টাৰ ঝংকাৰত আতংকিত হৈ, চিৰা-ভাঙা হৃদয়ে লুটি পৰিল।
Verse 87
केचिन्मयूरपक्षाभ्यां चरणाभ्यां च सूदिताः । कोटिशस्ताम्रचूडेन विदार्यैव च भक्षिताः
কিছুমান ময়ূৰৰ পাখা আৰু চৰণে পিষ্ট হ’ল; আৰু কোটি কোটি লোক তাম্ৰচূড়ে ছিঙি-বিদাৰি গিলি পেলালে।
Verse 88
पार्षदैर्मातृभिः सार्धं पद्मशो निहताः परे । एवं निहन्यमानेषु दानवेषु गुहादिभिः
আন কিছুমানক পাৰ্ষদসকলে মাতৃগণৰ সৈতে পদ্ম-সম বহুসংখ্যকে নিধন কৰিলে। এইদৰে গুহা আদি গণে দানৱসকলক বধ কৰি থাকোঁতে...
Verse 89
अभाग्यैरिव लोकेषु तारकः स्कंदमाययौ । जग्राह च गदां दिव्यां लक्षघंटादुरासदाम्
যেন লোকসমূহৰ ওপৰত দুর্ভাগ্য নামি আহে, তেনেকৈ তাৰক স্কন্দৰ ফালে আগবাঢ়িল; আৰু সি লক্ষ ঘণ্টাৰ গম্ভীৰ ধ্বনিৰে দুরাসদ এক দিব্য গদা ধৰি ল’লে।
Verse 90
तया मयूरमाजघ्ने मयूरो विमुखोऽभवत् । दृष्ट्वा पराङ्मुखं लोकेषु वासुदेवोऽब्रवीत्त्वरन्
সেই গদাৰে তেওঁ ময়ূৰক আঘাত কৰিলে, আৰু ময়ূৰ বিমুখ হ’ল। জগতৰ আগত তাক বিমুখ হোৱা দেখি বাসুদেৱে তৎক্ষণাৎ ক’লে।
Verse 91
देवसेनापते शीघ्रं शक्तिं मुंच महासुरे । प्रतिज्ञामात्मनः पाहि लंबते रविमंडलम्
হে দেৱসেনাপতি, শীঘ্ৰে মহাসুৰৰ ওপৰত শক্তি নিক্ষেপ কৰক। নিজৰ প্ৰতিজ্ঞা ৰক্ষা কৰক, সূৰ্যমণ্ডল অস্ত যাবলৈ ধৰিছে।
Verse 92
स्कंद उवाच । त्वयैव रुद्रभक्तोऽयं जनार्दन ममेरितम् । वधार्थं रुद्रभक्तस्य बाहुः शक्तिं मुंचति
স্কন্দই ক’লে: হে জনাৰ্দন, আপোনাৰ দ্বাৰাই মোক কোৱা হৈছে যে এওঁ ৰুদ্ৰৰ ভক্ত। এই ৰুদ্ৰভক্তক বধ কৰিবলৈ মোৰ বাহুৱে শক্তি মোচন কৰিছে।
Verse 93
नारुद्रः पूजयेद्रुद्रं भक्तरूपस्य यो हरः । रुद्ररूपममुं हत्वा कीदृशं जन्मनो भवेत्
যিজন ৰুদ্ৰ নহয় তেওঁ ৰুদ্ৰক পূজা কৰিবনে—যিহেতু হৰ স্বয়ং ভক্তৰ ৰূপত আছে? ৰুদ্ৰৰূপী এওঁক বধ কৰি কি ধৰণৰ জন্ম হ’ব পাৰে?
Verse 94
तिरस्कृता विप्रलब्धाः शप्ताः क्षिप्ताः प्रपीडिताः । रुद्रभक्ताः कुलं सर्वं निर्दहंति हताः किमु
যেতিয়া ৰুদ্ৰৰ ভক্তসকলক অপমান, প্ৰতাৰণা, অভিশাপ, প্ৰহাৰ বা নিৰ্যাতন কৰা হয়, তেতিয়া তেওঁলোকে সমগ্ৰ বংশ দগ্ধ কৰে—তেনেস্থলত তেওঁলোকক বধ কৰিলে কি হ’ব?
Verse 95
एष चेद्धंति तद्भद्रं हन्यतामेष मां रणे । रुद्रभक्ते पुनर्विष्णो नाहं शस्त्रमुपाददे
যদি সি সঁচাকৈ আঘাত কৰে—সেয়াই মঙ্গল; যুদ্ধত মোকেই আঘাত কৰক। কিন্তু হে বিষ্ণু, ৰুদ্ৰভক্তৰ বিৰুদ্ধে মই পুনৰ অস্ত্ৰ নধৰোঁ।
Verse 96
श्रीभगवानुवाच । नैतत्तवोचितं स्कंद रुद्रभक्तो यथा श्रृणु । द्वे तनू गिरिजाभर्तुर्वेदज्ञा मुनयो विदुः
শ্ৰীভগৱানে ক’লে: হে স্কন্দ, ই তোমাৰ বাবে উচিত নহয়। ‘ৰুদ্ৰভক্ত’ সঁচাকৈ কি, শুনা। বেদজ্ঞ মুনিসকলে ঘোষণা কৰে যে গিৰিজাভৰ্তাৰ দুটা ৰূপ আছে।
Verse 97
एका जीवात्मिका तत्र प्रत्यक्षा च तथापरा । द्रोग्धा भूतेषु भक्तश्च रुद्रभक्तो न स स्मृतः
সেই দুটাৰ ভিতৰত এটা জীৱসমূহৰ ভিতৰত জীৱাত্মাৰূপে থাকে, আৰু আনটো প্ৰত্যক্ষ, দৰ্শনীয় ৰূপ। কিন্তু যি প্ৰাণীৰ প্ৰতি দ্ৰোহী—ভক্তি দাবী কৰিলেও—তাক ৰুদ্ৰভক্ত বুলি স্মৰণ কৰা নহয়।
Verse 98
भक्तो रुद्रो कृपावांश्च जंतुष्वेव हरव्रतः । तदेनं भूतमर्त्येषु द्रोग्धारं त्वं पिनाकिनः
ৰুদ্ৰভক্ত কৰুণাময় আৰু হৰাৰ ব্ৰতত অচল, বিশেষকৈ প্ৰাণীসমূহৰ প্ৰতি। সেয়ে, হে পিনাকধাৰী, ভূত-মৰ্ত্যৰ মাজৰ এই দ্ৰোহীক তুমি দণ্ড দিয়া।
Verse 99
जहि नैवात्र पश्यामि दोषं कंचन ते प्रभो । श्रुत्वेति वाचं गोविंदात्सत्यार्थामपि भारत
‘ইয়াক বধ কৰা; হে প্ৰভু, ইয়াত তোমাৰ কোনো দোষ মই নেদেখোঁ।’ গোবিন্দৰ এই সত্যাৰ্থ বাক্য শুনি, হে ভাৰত…
Verse 100
हंतुं न कुरुते बुद्धिं रुद्रभक्त इति स्मरन् । तारकस्तु ततः क्रुद्धो ययौ वेगेन केशवम्
‘এওঁ ৰুদ্ৰৰ ভক্ত’, এই কথা স্মৰণ কৰি তেওঁ হত্যা কৰাৰ সংকল্প লোৱা নাছিল। কিন্তু তাৰ পিছত তাৰকাসুৰে ক্ৰোধিত হৈ তীব্ৰ বেগেৰে কেশৱৰ ফালে ধাৱমান হ’ল।
Verse 101
प्राह चैवं सुदुर्बुद्धे हन्मि त्वां पश्य मे बलम् । देवानां चापि धर्माणां मूलं मतिमतां तथा । हत्वा त्वामद्य सर्वांस्तांश्छेत्स्ये पश्याद्य मे बलम्
আৰু তেওঁ ক’লে: ‘হে দুৰ্বুদ্ধি, মই তোমাক বধ কৰিম—মোৰ শক্তি চোৱা! তুমি দেৱতা, ধৰ্ম আৰু জ্ঞানীসকলৰ মূল। আজি তোমাক বধ কৰি মই সেই সকলোকে উচ্ছেদ কৰিম—আজি মোৰ পৰাক্ৰম চোৱা!’
Verse 102
विष्णुरुवाच । दैत्येंद्र तव चास्माभिः किमहो श्रृणु सत्यताम्
বিষ্ণুয়ে ক’লে: হে দানৱৰ ৰজা, তোমাৰ আৰু আমাৰ মাজত কিহৰ বিবাদ? এতিয়া সত্যটো শুনা।
Verse 103
रथे य एष शर्वोऽयं हतेऽस्मिन्सकलं हतम् । श्रुत्वेति तारकः क्रुद्धस्तूर्णं रुद्ररथं ययौ
“এই শৰ্ব (শিৱ) ৰথত আছে—যদি এওঁক বধ কৰা হয়, তেন্তে সকলো বিনাশ হ’ব,” এই কথা শুনি তাৰকাসুৰ ক্ৰোধিত হ’ল আৰু তীব্ৰ বেগেৰে ৰুদ্ৰৰ ৰথৰ ফালে ধাৱমান হ’ল।
Verse 104
अभिसृत्य स जग्राह रुद्रस्य रथकूबरम् । यदा स कूबरं क्रुद्धस्तारकः सहसाऽग्रहीत्
আগুৱাই গৈ তেওঁ ৰুদ্ৰৰ ৰথৰ দণ্ডডাল খামুচি ধৰিলে। যেতিয়া ক্ৰোধিত তাৰকাসুৰে হঠাত সেই দণ্ডডালত ধৰিলে...
Verse 105
रेसतू रोदसी तूर्णं मुमुहुश्च महर्षयः । व्यनदंश्च महाकाया दैत्या जलधरोपमाः
তৎক্ষণাৎ স্বৰ্গ আৰু পৃথিৱী—দুয়ো লোক—কঁপি উঠিল আৰু আৰ্তনাদ কৰিলে; মহর্ষিসকল বিমূঢ় হ’ল। জলধৰৰ দৰে মহাকায় দৈত্যসকলে গর্জন কৰি উঠিল।
Verse 106
आसीच्च निश्चितं तेषां जितमस्माभिरित्युत । तार कस्याप्यभिप्रायं भगवान्वीक्ष्य शंकरः
তেওঁলোকৰ দৃঢ় বিশ্বাস হ’ল—“নিশ্চয়েই আমি জয়ী হ’লোঁ।” কিন্তু ভগৱান শংকৰে তাৰকৰ অন্তৰৰ অভিপ্ৰায়ো লক্ষ্য কৰি—
Verse 107
उमया सह संत्यक्त्वा रथं वृषभमावहत् । ओमित्यथ जपन्ब्रह्मा आकाशं सहसाश्रितः
উমাৰ সৈতে ৰথ ত্যাগ কৰি তেওঁ বৃষভত আৰূঢ় হ’ল। তেতিয়া ব্ৰহ্মাই “ওঁ” জপ কৰি, তৎক্ষণাৎ আকাশত আশ্ৰয় ল’লে।
Verse 108
ततस्तं शतसिंहं च रथं रुद्रेण निर्मितम् । उत्क्षिप्य पृथ्व्यामास्फोट्य चूर्णयामास तारकः
তাৰপিছত তাৰকে ৰুদ্ৰে নিৰ্মিত আৰু ‘শতসিংহ’ নামে খ্যাত সেই ৰথখন তুলি পৃথিৱীত আছফোটাই ধূলিধূসৰ কৰি পেলালে।
Verse 109
शूलपाशुपतादीनि सहसोपस्थितानि च । वारयामास गिरिशो भवः साध्य इति ब्रुवन्
শূল, পাশুপত আদি অস্ত্ৰসমূহ তৎক্ষণাৎ উপস্থিত হ’ল; কিন্তু গিৰীশ—ভৱ—সেইবোৰ বাধা দি ক’লে, “ইয়াক বিধিমতে সাধ্য কৰা হ’ব।”
Verse 110
ततः स्ववंचितं ज्ञात्वा रुद्रेणात्मानमीर्ष्यया । विनदन्सहसाऽधावद्वृषभस्थं महेश्वरम्
তেতিয়া ৰুদ্ৰে নিজক প্ৰবঞ্চিত কৰা বুলি বুজি, ঈৰ্ষ্যাময় ক্ৰোধে তাড়িত তাৰকে গর্জন কৰি হঠাতে বৃষভবাহন মহেশ্বৰলৈ ধাৱমান হ’ল।
Verse 111
ततो जनार्दनोऽधावच्चक्रमुद्यम्य वेगतः । वज्रमिंद्रस्तथोद्यम्य दंडं चापि यमो नदन्
তেতিয়া জনাৰ্দনে বেগে আগবাঢ়ি চক্ৰ উঁচাই ধৰিলে। ইন্দ্ৰও বজ্ৰ তুলি ধাৱমান হ’ল, আৰু যম গর্জন কৰি দণ্ড উত্থাপন কৰিলে।
Verse 112
गदां धनेश्वरः क्रुद्धः पाशं च वरुणो नदन् । वायुर्महांकुशं घोरं शक्तिं वह्निर्महाप्रभाम्
ক্ৰুদ্ধ ধনেশ্বৰে গদা ধৰি ল’লে; গর্জন কৰি বৰুণে পাশ আঁকোৱালি ল’লে। বায়ুৱে ভয়ংকৰ মহাঙ্কুশ তুলিলে, আৰু অগ্নিয়ে মহাপ্ৰভাময় শক্তি বহন কৰিলে।
Verse 113
निरृतिर्निशितं खड्गं रुद्राः शूलानि कोपिताः । धनूंषि साध्या देवाश्च परिघान्वसवस्तथा
নিৰৃতিয়ে তীক্ষ্ণ খড়্গ তুলিলে; ক্ৰুদ্ধ ৰুদ্ৰসকলে শূল ধৰি ল’লে। সাধ্য আৰু অন্যান্য দেবতাই ধনু উঠালে, আৰু বসুসকলেও পৰিঘ তুলিলে—যুদ্ধৰ ধাৱাৰ বাবে সকলোৱে অস্ত্ৰধাৰী হ’ল।
Verse 114
विश्वेदेवाश्च मुसलं चंद्रार्कौ स्वप्रभामपि । ओषधीश्चाश्विनौ देवौ नागाश्च ज्वलितं विषम्
বিশ্বেদেৱাসকলে মুসল তুলিলে; চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যই নিজৰেই প্ৰভা অৰ্পণ কৰিলে। ঔষধিসকল একত্ৰ হ’ল, অশ্বিনীদ্বয় দেব যোগ দিলে, আৰু নাগসকলে জ্বলন্ত বিষ আনিলে—দিব্য কাৰ্যৰ বাবে সকলোৱে নিজৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তি আগবঢ়ালে।
Verse 115
हिमाद्रि प्रमुखाश्चापि समुद्यम्य महीधरान् । भृशमुन्नदतो देवान्धावतो वीक्ष्य तारकः
হিমাদ্রি আদি পৰ্বতবোৰক অস্ত্ৰ হিচাপে লৈ গৰজি থকা দেৱতাসকলক আগুৱাই অহা দেখি তাৰকাসুৰে তেওঁলোকৰ আক্ৰমণৰ বাবে সাজু হ’ল।
Verse 116
निवृत्तः सहसा पार्थ महागज इवोन्नदन् । स वज्रमुष्टि नाहत्य भुजे शक्रमपातयत्
তেতিয়া হঠাত্ ঘূৰি চাই তাৰকাসুৰে এটা বিশাল হাতীৰ দৰে গৰজি উঠিল। বজ্ৰৰ দৰে কঠিন মুঠিৰে ইন্দ্ৰৰ বাহুত আঘাত কৰি তেওঁ শক্ৰক মাটিত পেলাই দিলে।
Verse 117
दंडं यमादुपादाय मूर्ध्न्याहत्य न्यपातयत् । उरसाहत्य सगदं धनदं भुव्यपातयत्
যমৰ দণ্ড কাঢ়ি লৈ তেওঁ যমৰ মূৰত আঘাত কৰি বগৰাই পেলালে। তাৰ পাছত গদাধাৰী ধনদৰ (কুবেৰ) বুকুত প্ৰহাৰ কৰি তেওঁক মাটিত পেলাই দিলে।
Verse 118
वरुणात्पाशमादाय तेन बद्धा न्यपातयत् । महांकुशेन वायुं च चिरं मूर्ध्नि जघान सः
বৰুণৰ পৰা পাশ (ফাঁচ) লৈ তেওঁক বান্ধি পেলাই দিলে। আৰু এটা ডাঙৰ অংকুশেৰে তেওঁ বতাহৰ দেৱতা বাযূৰ মূৰত বহু সময় ধৰি আঘাত কৰিলে।
Verse 119
फूल्कारैरुद्धतं वह्निं शमयामास तारकः । निरृतिंखड्गमादाय हत्वा तेन न्यपातयत्
নিজৰ উশাহৰ বতাহেৰে তাৰকাসুৰে জ্বলি থকা জুই (অগ্নি) নুমুৱাই দিলে। তাৰ পাছত তৰোৱাল লৈ তেওঁ নিৰৃতিক আঘাত কৰি মাটিত বগৰাই পেলালে।
Verse 120
शूलैरेव तथा रुद्राः साध्याश्च धनुषार्दिताः । परिघैरेव वसवो मुशलैरेव विश्वकाः
সেই একে শূলেই ৰুদ্ৰাসকল পৰাস্ত হ’ল; সাধ্যসকল নিজৰ ধনুৰ্বাণৰ আঘাতে কাতৰ হ’ল। বসুসকল নিজৰ পৰিঘেৰে, আৰু বিশ্বদেৱাসকল নিজৰ মুষলেৰে—উঠোৱা অস্ত্ৰই উলটি তেওঁলোককেই আঘাত কৰিলে।
Verse 121
रेणुनाच्छाद्य चंद्रार्कौ वल्मीकस्थाविवेक्षितौ । महोग्राश्चौषधीस्तालैरश्विभ्यां सोऽभ्यवर्तयत्
ধূলিৰে চন্দ্ৰ-সূৰ্য ঢাকি তেওঁলোকক যেন পিঁপৰাৰ ঢিপত ডুবি থকা দৰে দেখুৱালে। আৰু অতি প্ৰবল ঔষধিসকলক তাল-দণ্ডেৰে অশ্বিনীদেৱদ্বয়ৰ পৰা আঁতৰাই, তাড়ি পঠিয়ালে।
Verse 122
सविषाश्च कृता नागा निर्विषाः पादकुट्टनैः । पर्वताः पर्वतैरेव निरुच्छ्वासा भृशं कृताः
নাগসকলক পদাঘাতে কেতিয়াবা বিষযুক্ত, কেতিয়াবা বিষহীন কৰি পেলোৱা হ’ল। আৰু পৰ্বতসকল পৰ্বতেই পৰ্বতক আঘাত কৰিলে; ভীষণ সংঘৰ্ষত সিহঁত অত্যন্ত চেপি ধৰা পৰি যেন নিশ্বাস ৰুদ্ধ হ’ল।
Verse 123
एवं तद्देवसैन्यं च हाहाभूतमचेतनम् । कृत्वा मुहूर्तादाधावच्चक्रपाणिं तमुन्नदन्
এইদৰে মুহূৰ্ততে দেৱসেনাক ‘হা হা’ বুলি চিঞৰি অচেতন আতংকত পেলাই দিলে। তাৰ পাছত গর্জন কৰি চক্রধাৰী প্ৰভু (বিষ্ণু)ৰ ফালে দৌৰি গ’ল।
Verse 124
ततश्चांतर्दधे सद्यः प्रहसन्निव केशवः । कुयोगिन इव स्वामी सदा बुद्धिमतां वरः
তেতিয়া কেশৱ তৎক্ষণাৎ দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্ধান হ’ল, যেন মৃদু হাসি হাঁহিছে। যেন সেই সত্য স্বামী, যি কু-যোগীৰ পৰা সদায় সৰি যায়—বুদ্ধিমানসকলৰ মাজত সদা শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 125
अपश्यंस्तारको विष्णुं पुनर्वृषभवा हनम् । आधावत्कुपितो दैत्यो मुष्टिमुद्यम्य वेगतः
বিষ্ণুক নেদেখি তাৰক দানৱে পুনৰ বৃষভ-ধ্বজ মহাদেৱৰ ওপৰত ধাৱিত হ’ল; ক্ৰোধে উন্মত্ত হৈ মুষ্টি উঠাই বেগেৰে আগবাঢ়িল।
Verse 126
अचिरांशुरिवालक्ष्यो लक्ष्योथ भगवान्हरिः । आबभाषे ततो देवान्बाहुमुद्यम्यचोच्चकैः
তেতিয়া ভগৱান হৰি—দ্ৰুত আলোকৰ কিৰণ যেন ক্ষণিক অদৃশ্য হৈ পুনৰ দৃশ্য—বাহু উঠাই উচ্চস্বৰে দেৱতাসকলক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 127
पलायध्वमहो देवाः शक्तिश्चेद्वः पलायितुम् । विमूढा हि वयं सर्वे ये बालवचसागताः
“পলাই যোৱা, হে দেৱসকল—যদি পলাই যাবলৈ শক্তি থাকে! সত্যই আমি সকলোৱে মোহগ্ৰস্ত, যি এটা শিশুৰ কথামতে ইয়ালৈ আহিলোঁ।”
Verse 128
किं न श्रुतः पुरा गीतः श्लोकः स्वायंभुवेन यः । यथा बालेषु निक्षिप्ताः स्त्रीषु षंडितकेषु च । अपस्मारीषु चैवापि सर्वे ते संशयं गताः
“স্ৱায়ম্ভুৱ (মনু)য়ে আগতে গোৱা সেই শ্লোকটো কি তোমালোকে নুশুনিলা? ‘যেতিয়া বিষয়বোৰ শিশুসকল, নাৰীসকল, নপুংসকসকল আৰু মৃগীৰোগীয়াসকলৰ হাতত সঁপা হয়, তেতিয়া সকলো সন্দেহ আৰু বিভ্ৰান্তিত পৰে।’”
Verse 129
प्रत्यक्षं तदिदं सर्वमाधुना चात्र दृस्यते
“আৰু এতিয়া ইয়াত এই সকলো কথা আমাৰ চকুৰ আগতেই প্ৰত্যক্ষ দেখা গৈছে।”
Verse 130
अज्ञासिष्म पुरैवैतद्रुद्रभक्तं न हंत्यसौ । यत्प्रतिज्ञां नाकरिष्यन्न स्यान्नः कदनं महत्
আমি আগতেই জানিছিলোঁ—সেই জনে ৰুদ্ৰভক্তক বধ নকৰে। যদি সি সেই প্ৰতিজ্ঞা নকৰিলেহেঁতেন, তেন্তে আমাৰ ওপৰত এই মহাবিনাশ নঘটিলেহেঁতেন।
Verse 131
अथैष यदि दैत्येंद्रं न निहंति कुबुद्धिमान् । मा भयं वो महाभागा निहनिष्यामि वो रिपून्
এতিয়া যদি এই কুবুদ্ধিমানজনে দানৱৰাজক বধ নকৰে, তেন্তে হে মহাভাগ্যৱান দেৱগণ, ভয় নকৰিবা—মই তোমালোকৰ শত্রুসকলক বিনাশ কৰিম।
Verse 132
अद्य मे विपुलं बाह्वोर्बलं पश्यत दैत्याधमं नाशयामि मुष्टिनैकेन पश्यत
আজি মোৰ বাহুৰ বিপুল বল চোৱা! চোৱা—এটা মুষ্টিৰে মই সেই নীচ দানৱক বিনাশ কৰিম; চোৱা!
Verse 133
मया हि दक्षिणो बाहुर्दत्तश्च भवतां सदा । रिपून्वा निहनिष्यामि सत्यं तत्परिपालये
নিশ্চয় মই সদায় তোমালোকক মোৰ দক্ষিণ বাহু প্ৰতিজ্ঞাৰূপে দিছোঁ। মই শত্রুসকলক নিশ্চয় বধ কৰিম—ই সত্য; মই সেই প্ৰতিজ্ঞা পালন কৰিম।
Verse 134
येंऽबरे ये च पाताले भुवि ये च महासुराः । क्षणात्तान्नासयिष्यामि महावातो घनानिव
আকাশত হওক, পাতালত হওক, বা পৃথিৱীত থকা মহাসুৰসকল—ক্ষণমাত্ৰতে মই সিহঁতক বিনাশ কৰিম, যেন মহাবায়ুৱে মেঘ ছিটিয়াই দিয়ে।
Verse 135
एवमुक्ता जगन्नाथो मुष्टिमुद्यम्य दक्षिणम् । निरायुधस्तार्क्ष्यपृष्ठादवप्लुत्याभ्यधावत
এইদৰে কোৱা হ’লে জগন্নাথই নিজৰ সোঁ মুঠি উঠালে; অস্ত্ৰবিহীন হৈ গৰুড়ৰ পিঠিৰ পৰা জঁপিয়াই নামি আগুৱাই ধাৱিত হ’ল।
Verse 136
तस्मिन्धावति गोविंदे चचाल भुवनत्रयम् । विमूर्छितमभूद्विश्वं देवा भीतिं परां ययुः
গোৱিন্দ ধাৱিত হ’তেই ত্ৰিভুবন কঁপিবলৈ ধৰিলে; বিশ্ব যেন মূৰ্ছিত হ’ল, আৰু দেৱতাসকল পৰম ভীতিলৈ গ’ল।
Verse 137
धावतश्चापि कल्पांतं रुद्रकल्पस्य तस्य याः । मुखात्समुद्यजुर्ज्वालास्ताबिः खर्वशतं हतम्
কল্পান্তৰ ৰুদ্ৰসম ক্ৰোধে—ৰুদ্ৰকল্পৰ অন্তত যেন—ধাৱিত হওঁতে, তেওঁৰ মুখৰ পৰা জ্বালা উত্থিত হ’ল; সেই জ্বালাত খৰৱৰ শত শত বিনষ্ট হ’ল।
Verse 138
ततोंऽतरिक्षे वाचश्च प्रोचुः सिद्धाः स्वयं तदा । जहि कोपं वासुदेव त्वयि क्रुद्धे क्व वै जगत्
তেতিয়া অন্তৰিক্ষত বাণী ধ্বনিত হ’ল; সেই সময় সিদ্ধাসকলে নিজেই ক’লে—“বাসুদেৱ, ক্ৰোধ ত্যাগ কৰা; তুমি ক্ৰুদ্ধ হ’লে জগত ক’ত থাকিব?”
Verse 139
अनादृत्येव तद्वाक्यं ब्रुवन्नान्यत्करोम्यहम् । आह्वयंश्च महादैत्यं क्रुद्धो हरिरधावत
সেই বাক্য অগ্ৰাহ্য কৰি তেওঁ ক’লে, “মই আন একো নকৰোঁ।” আৰু মহাদৈত্যক আহ্বান কৰি, ক্ৰুদ্ধ হৰিয়ে আগুৱাই ধাৱিত হ’ল।
Verse 140
उवाच वाचं साधूंश्च यत्नात्पालयतां फलम् । दुष्टान्विनिघ्नतां चैव तत्फलं मम जायताम्
তেওঁ ক’লে: যিসকলে যত্নে সজ্জনক ৰক্ষা কৰে, ফল তেওঁলোকৰেই হওক; আৰু যিসকলে দুষ্টক দমন কৰি বিনাশ কৰে, সেই কৰ্মফল মোৰ ভাগত পৰক।
Verse 141
अथापश्यन्महासेनो रुद्रं यांतं च तारकम् । तारकं चान्वधावन्तं पुरामपुरुषं हरिम्
তাৰ পাছত মহাসেনে ৰুদ্ৰক আগবাঢ়ি আহোঁতে আৰু তাৰককো দেখিলে; আৰু হৰিক—আদি পুৰুষক—তাৰকৰ পিছে পিছে ধাৱমান দেখিলে।
Verse 142
जगच्च क्षुब्धमत्यर्थं स्वां प्रतिज्ञां पुरा कृताम् । पश्चिमां प्रतिलंबंतं भास्करं चापि लोहितम्
আৰু জগত অতি অধিককৈ কঁপি উঠিল; তেওঁ পূৰ্বে কৰা নিজৰ প্ৰতিজ্ঞাক (স্মৰণ) দেখিলে, আৰু পশ্চিম দিশত তললৈ ঝুলন্ত লোহিত সূৰ্যকো দেখিলে।
Verse 143
आकाशवाणीं श्रृण्वंश्च किं स्कन्द त्वं विषीदसी । पश्चात्तापो यदि भवेत्कृत्वा ब्रह्मवधं त्वयि
‘আকাশবাণী শুনিও, হে স্কন্দ, তুমি কিয় বিষণ্ণ হও? যদি ব্ৰাহ্মণবধৰ পাপ কৰি তোমাৰ ভিতৰত অনুতাপ জাগে, (তেন্তে সেই অনুতাপক প্ৰায়শ্চিত্তত পৰিণত কৰা)।’
Verse 144
स्थापयेर्लिगमीशस्य मोक्षो हत्याशतैरपि । आविवेश महाक्रोधं दिधक्षुरिव मेदिनीम्
‘ঈশ্বৰৰ লিঙ্গ স্থাপন কৰা; তেন্তে শত শত হত্যাৰ মাজতো মোক্ষ লাভ হয়।’ (কিন্তু) তেওঁৰ ভিতৰত মহাক্ৰোধ প্ৰৱেশ কৰিলে, যেন পৃথিৱীকেই দগ্ধ কৰিব খোজে।
Verse 145
अथोत्प्लुत्य मयूरात्स प्रहसन्निव केशवम् । बाहुभ्यामप्युपादाय प्रोवाच भवनंदनः
তেতিয়া তেওঁ নিজৰ ময়ূৰৰ পৰা জঁপিয়াই নামিল; যেন হাঁহি থকা, তেনেকৈ দুয়ো বাহুৰে কেশৱক তুলি ধৰি ভৱ-নন্দন (শিৱ-পুত্ৰ)য়ে কথা ক’লে।
Verse 146
जानामि त्वामहं विष्णो महाबुद्धिपराक्रमम् । भूतभव्यविष्यांश्च दैत्यान्हंस्यपि हूंकृतैः
হে বিষ্ণু! মই তোমাক জানো—তুমি মহাবুদ্ধি আৰু মহাপৰাক্ৰমশালী। ভূত, ভবিষ্য আৰু সকলো কালৰ দৈত্যকো তুমি কেৱল তোমাৰ হুঁকাৰ-মাত্ৰে বিনাশ কৰিব পাৰা।
Verse 147
त्वमेव हंता दैत्यानां देवानां परिपालकः । धर्मसंस्थापकश्च त्वमेव ते रचितोंऽजलिः
তুমিয়েই দৈত্য-সংহাৰক, আৰু দেৱতাসকলৰ পৰিপালক। তুমিয়েই ধৰ্ম-সংস্থাপক—সেইবাবে এই অঞ্জলি-নমস্কাৰ তোমালৈ অৰ্পণ কৰা হ’ল।
Verse 148
क्षणार्धं पश्य मे वीर्यं भास्करो लोहितायते । एवं प्रणम्य स्कन्देन वासुदेवः प्रसादितः
‘অৰ্ধক্ষণৰ বাবে মোৰ বীৰ্য দেখ—সূৰ্য লোহিত হৈ পৰে!’ এইদৰে প্ৰণাম কৰি স্কন্দে বাসুদেৱক প্ৰসন্ন কৰিলে।
Verse 149
विरोषोऽभूत्तमालिंग्य वचनं केशवोऽब्रवीत् । सनाथस्त्वद्य धर्मोऽयं सुराश्चैव त्वया गुह
তাৰ পাছত তেওঁক আলিঙ্গন কৰি কেশৱে আনন্দেৰে ক’লে: ‘আজি এই ধৰ্ম তোমাৰ দ্বাৰা সনাথ হ’ল, হে গুহা; আৰু দেৱতাসকলও তোমাৰ দ্বাৰা নিৰ্ভয় হ’ল।’
Verse 150
स्मरात्मानं यदर्थं त्वमुत्पन्नोऽसि महेश्वरात् । साधूनां पालनार्थाय दुष्टसंहरणाय च । सुरविप्रकृते जन्म जीवितं च महात्मनाम्
নিজ উদ্দেশ্য স্মৰণ কৰা—মহেশ্বৰৰ পৰা তুমি কিয় জন্মিলা: সাধুসকলক ৰক্ষা কৰিবলৈ আৰু দুষ্টসকলক সংহাৰ কৰিবলৈ। দেৱতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ কল্যাণৰ বাবে মহাত্মাসকলৰ জন্ম আৰু জীৱনো উৎসৰ্গিত হয়।
Verse 151
रुद्रस्य देव्या गंगायाः कृत्तिकानां च तेजसा । स्वाहावह्नेश्च जातस्त्वं तत्तेजः सफलीकुरु । साधूनां च कृते यस्य धनं वीर्यं च संपदः
ৰুদ্ৰ, দেৱী গঙ্গা, কৃত্তিকাসকল আৰু স্বাহা-অগ্নিৰ তেজেৰে তুমি জন্মিলা—সেই তেজ সফল কৰা। সাধুসকলৰ হিতৰ বাবে মানুহৰ ধন, বীৰ্য আৰু সম্পদ সাৰ্থক হয়।
Verse 152
सफलं तस्य तत्सर्वं नान्यथा रुद्रनंदन
হে ৰুদ্ৰনন্দন, তাৰ সকলো বস্তু তেতিয়াই সাৰ্থক হয়—ইয়াৰ বাহিৰে কেতিয়াও নহয়।
Verse 153
अद्य धर्मश्च देवाश्च गावः साध्याश्च ब्राह्मणाः । नंदंतु तव वीर्येण प्रदर्शय निजं बलम्
আজি ধৰ্ম, দেৱতা, গৰু, সাধ্যসকল আৰু ব্ৰাহ্মণসকল তোমাৰ বীৰ্যৰে আনন্দিত হওক। নিজৰ বল প্ৰকাশ কৰা।
Verse 154
स्कन्द उवाच । या गतिः शिवत्यागेन त्वत्त्यागेन च केशव । तां गतिं प्राप्नुयां क्षिप्रं हन्मि चेन्न हि तारकम्
স্কন্দই ক’লে: হে কেশৱ, যদি মই নিশ্চয়কৈ তাৰকক বধ নকৰোঁ, তেন্তে শিৱক ত্যাগ কৰা আৰু তোমাক ত্যাগ কৰাৰ ফলত যি গতি হয়, সেই গতি মই শীঘ্ৰে লাভ কৰোঁ।
Verse 155
या गतिः श्रुतित्यागेन साध्वी भार्यातिपीडनात् । साधूनां च परित्यागाद्वृथा जीवितसाधनात् । निष्ठुरस्य गतिर्या च तां गतिं यामि केशव
হে কেশৱ! যদি মই মোৰ কৰ্তব্যত ব্যৰ্থ হওঁ, তেন্তে শ্ৰুতি ত্যাগৰ ফল, সাধ্বী পত্নীক কঠোৰভাৱে পীড়া দিয়াৰ ফল, সাধুসন্তক পৰিত্যাগ কৰাৰ ফল, বৃথা জীৱিকাৰ উপায়ৰ পিছত দৌৰাৰ ফল, আৰু নিষ্ঠুৰৰ যি গতি—সেই গতি মোক প্ৰাপ্ত হওক।
Verse 156
इत्युक्ते सुमहान्नादः संप्रजज्ञे दिवौकसाम् । प्रशशंसुर्गुहं केचित्केचिन्नारायणं प्रभुम्
এই কথা কোৱা মাত্ৰে দেৱলোকবাসীৰ মাজত এক মহা গর্জন উঠিল। কিছুমানে গুহক প্ৰশংসা কৰিলে, আৰু কিছুমানে প্ৰভু নাৰায়ণক স্তৱ কৰিলে।
Verse 157
ततस्तार्क्षअयं समारुद्य हरिस्तस्मिन्महारणे । ताम्रचूडं महासेन स्तारकं चाप्यधावताम्
তাৰ পাছত সেই মহাৰণত হৰিয়ে তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়) আৰোহণ কৰিলে। মহাসেন তাম্ৰচূড় আৰু তাৰক—দুয়োৰে ওপৰত ধাৱিত হ’ল।
Verse 158
लोहितांबरसंवीतो लोहितस्रग्विभूषणः । लोहिताक्षो महाबाहुर्हिरण्यकवचः प्रभुः
ৰঙা বস্ত্ৰে আৱৃত, ৰঙা মালাৰে বিভূষিত, ৰঙা নয়ন, মহাবাহু, আৰু সোণালী কবচধাৰী—সেই প্ৰভাৱশালী যোদ্ধা প্ৰভুৰূপে দণ্ডায়মান আছিল।
Verse 159
भुजेन तोलयञ्छक्तिं सर्वभूतानि कम्पयन् । प्राप्य तं तारकं प्राह महासेनो हसन्निव
ভুজাৰ ওপৰত শক্তি তুলি ধৰি সকলো ভূতক কম্পিত কৰি, মহাসেন তাৰকৰ ওচৰলৈ গৈ যেন হাঁহি মাৰি ক’লে।
Verse 160
तिष्ठतिष्ठ सुदुर्बुद्धे जीवितं ते मयि स्थितम् । सुहृष्टः क्रियतां लोको दुर्लभः सर्वसिद्धिदः
থিৰ হও, থিৰ হও, হে কুবুদ্ধি! তোমাৰ জীৱন মোৰ অধীনত আছে। মন আনন্দিত কৰা; এই লোকক সুধাৰ, ই দুষ্প্ৰাপ্য আৰু সকলো সিদ্ধি দানকাৰী।
Verse 161
यत्ते सुनिष्ठुरत्वं च धर्मे देवेषु गोषु च । तस्य ते प्रहराम्यद्य स्मर शस्त्रं सुशिक्षितम्
ধৰ্ম, দেৱতা আৰু গোৰ প্ৰতি তোমাৰ সেই অতি নিষ্ঠুৰতাৰ বাবে মই আজি তোমাক প্ৰহাৰ কৰিম। স্মৰণ কৰা তোমাৰ শস্ত্ৰ, যদিও তুমি তাত সু-শিক্ষিত।
Verse 162
एवमुक्ते गुहेनाथ निवृत्तस्यास्य भारत । तारकस्य शिरोदेशात्कापि नारी विनिर्ययौ
হে ভাৰত! গুহাই এনেদৰে কোৱাৰ পাছত, যেতিয়া সি (তাৰক) আঁতৰি গ’ল, তেতিয়া তাৰকৰ মূৰৰ স্থানৰ পৰা কোনো এক নাৰী ওলাই আহিল।
Verse 163
तेजसा भासयंती तमध ऊर्ध्वं दिशो दश । दृष्ट्वा नारीं गुहः प्राह कासि कस्माच्च निर्गता
নিজ তেজে ওপৰ-তলৰ দহো দিশা আলোকিত কৰি সেই নাৰী প্ৰকাশ পালে। তাক দেখি গুহাই ক’লে: “তুমি কোন, আৰু ক’ৰ পৰা ওলাই আহিলা?”
Verse 164
नार्युवाच । अहं शक्तिर्गुहाख्याता भूतलेषु सदा स्थिता । अनेन दैत्यराजेन महता तपसार्ज्जिता
নাৰীয়ে ক’লে: “মই শক্তি, ভূতলত ‘গুহাৰ শক্তি’ বুলি খ্যাত, সদায় স্থিত। এই দৈত্যৰাজে মহা তপস্যাৰে মোক লাভ কৰিছে।”
Verse 165
सुरेषु सर्वेषु वसामि चाहं विप्रेषु शास्त्रार्थरतेषु चाहम् । साध्वीषु नारीषु तथा वसामि विना गुणान्नास्मि वसामि कुत्रचित्
মই সকলো দেৱতাৰ মাজত বাস কৰোঁ; শাস্ত্ৰৰ অৰ্থত মগ্ন ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজতো মই বাস কৰোঁ। তেনেদৰে মই সতী নাৰীসকলৰ মাজত বাস কৰোঁ। কিন্তু গুণহীন স্থানত মই কতো বাস নকৰোঁ।
Verse 166
तदस्य पुण्यसंघस्य संप्राप्तोद्यावधिर्गुह । तदेनं त्यज्य यास्यामि जह्येनं विश्वहेतवे
হে গুহ, যি পুণ্যৰাশিৰ দ্বাৰা তেওঁ সুৰক্ষিত আছিল, তাৰ সীমা এতিয়া অন্ত পৰিছে। সেয়েহে, তেওঁক ত্যাগ কৰি মই প্ৰস্থান কৰিম। জগতৰ কল্যাণৰ বাবে তেওঁক বধ কৰা।
Verse 167
तस्यां ततो निर्गतायां दैत्यशीर्षं व्यकम्पयत् । कंपितं चास्य तद्देहं गतवीर्योऽभवत्क्षणात्
যেতিয়া দেৱী তেওঁৰ পৰা আঁতৰি গ'ল, দৈত্যৰ শিৰ কঁপিবলৈ ধৰিলে; তেওঁৰ শৰীৰো কঁপি উঠিল, আৰু নিমিষতে তেওঁৰ বীৰ্য আৰু শক্তি নোহোৱা হৈ গ'ল।
Verse 168
एतस्मिन्नंतरे शक्तिं सोऽक्षिपद्गिरिजात्मजः । उल्काज्वाला विमुञ्चंतीमतिसूर्याग्निसप्रभाम्
সেই মুহূৰ্ততে, গিৰিজাৰ পুত্ৰই (কুমাৰ) তেওঁৰ শক্তি (শূল) নিক্ষেপ কৰিলে, যি উল্কাৰ শিখাৰ দৰে জিলিকি আছিল, যেন সূৰ্য আৰু অগ্নিতকৈও অধিক তেজস্বী।
Verse 169
कल्पांभोधिसमुन्नादां दिधक्षंतीं जगद्यथा । तारकस्यांतकालाय अभाग्यस्य दशामिव
কল্পৰ শেষত সাগৰৰ দৰে গৰ্জন কৰি, যেন জগতখনক ভস্ম কৰিবলৈ উদ্যত—সেয়া তাৰকাসুৰৰ অন্তিম কালৰ বাবে আহিল, যেন দুৰ্ভাগ্যৰ চৰম দশা।
Verse 170
दारणीं पर्वतानां च सर्वसत्त्वबलाधिकाम् । उत्क्षिप्य तां विनद्योच्चैरमुञ्चत्कुपितो गुहः
সেই শক্তি-বল্লম, যি পৰ্বতকো চিৰিব পাৰে আৰু সকলো সত্ত্বৰ বলতকৈ অধিক—তাক উঠাই, ক্ৰোধিত গুহে উচ্চ গর্জনেৰে নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 171
धर्मश्चेद्बलवांल्लोके धर्मो जयति चेत्सदा । तेन सत्येन दैत्योयं प्रलयं यात्वितीरयन्
“যদি ধৰ্মই সঁচাকৈয়ে জগতত বলৱান—যদি ধৰ্ম সদায় জয়ী হয়—তেন্তে সেই সত্যৰ বলত এই দৈত্য ধ্বংসলৈ যাওক,” এইদৰে তেওঁ ঘোষণা কৰিলে।
Verse 172
सा कुमारभुजोत्सृष्टा दुर्निवार्या दुरासदा । विभेद हृदयं चास्य भित्त्वा च धरणिं गता
কুমাৰৰ বাহুৰ পৰা নিক্ষিপ্ত সেই অদম্য, অগম্য শক্তিয়ে তাৰ হৃদয় বিদীৰ্ণ কৰিলে; আৰু ভেদ কৰি ধৰণীত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 173
निःसृत्य जलकल्लोलपूर्विका स्कंदमाययौ । स च संताडितः शक्त्या विभिन्नहृदयोसुरः । नादयन्वसुधां सर्वां पपातायोमुखो मृतः
জলৰ ঢৌৰ দৰে উথলি উঠি অয়োমুখ স্কন্দৰ ওচৰলৈ ধাৱিত হ’ল। কিন্তু শক্তিৰ আঘাতত সেই অসুৰৰ হৃদয় বিদীৰ্ণ হ’ল; সমগ্ৰ বসুধা কঁপাই গর্জন কৰি অয়োমুখ মুখ থুবৰি পৰি মৃত্যুবৰণ কৰিলে।
Verse 174
एवं प्रताप्य त्रैलोक्यं निर्जित्य बहुशः सुरान् । महारणे कुमारेण निहतः पार्थ तारकः
এইদৰে ত্ৰিলোক দগ্ধ কৰি আৰু বহুবার দেৱতাক জয় কৰি, মহাযুদ্ধত, হে পাৰ্থ, তাৰকক কুমাৰে (স্কন্দে) বধ কৰিলে।
Verse 175
एतस्मिन्निहते दैत्ये प्रहर्षं विश्वमाययौ
সেই অসুৰ নিহত হোৱাৰ লগে লগে সমগ্ৰ বিশ্ব আনন্দত ভৰি পৰিল।
Verse 176
ववुर्वातास्तथा पुण्याः सुप्रभोभूद्दिवाकरः । जज्वलुश्चाग्नयः शांताः शांता दिग्जनितस्वनाः
পবিত্ৰ বতাহ বলিবলৈ ধৰিলে আৰু সূৰ্যই উজ্জ্বল আভাৰে জিলিকি উঠিল। জুইবোৰ শান্তভাৱে জ্বলিবলৈ ধৰিলে আৰু দিশবোৰ শান্ত হৈ পৰিল।
Verse 177
ततः पुनः स्कंदमाह प्रहृष्टः केशवोऽरिहा । स्कंदस्कंद महाबाहो बाणोनाम बलात्मजः
তেতিয়া শত্ৰুনাশক কেশৱে আনন্দিত হৈ স্কন্দক পুনৰ ক’লে: “হে মহাবাহু স্কন্দ! বলৰ পুত্ৰ বাণ নামৰ এজন অসুৰ আছে।”
Verse 178
क्रौंचपर्वतमादाय देवसंघान्प्रबाधते । सोऽधुना ते भयाद्वीर पलायित्वा नगं गतः । जहि तं पापसंकल्पं क्रौंचस्थं शक्तिवेगतः
সি ক্ৰৌঞ্চ পৰ্বতত আশ্ৰয় লৈ দেৱতাসকলক কষ্ট দি আছে। এতিয়া, হে বীৰ, তোমাৰ ভয়ত পলাই সি সেই পৰ্বতলৈ গৈছে। তোমাৰ শক্তিৰ (বৰছা) দ্বাৰা সেই পাপী অসুৰক শীঘ্ৰে বধ কৰা।
Verse 179
ततः क्रौंचं महातेजा नानाव्यालविनादितम् । शक्त्या बिभेद बहुभिर्वृक्षैर्जीवैश्च संकुलम्
তেতিয়া মহাতেজস্বী স্কন্দই নিজৰ শক্তিৰে ক্ৰৌঞ্চ পৰ্বতক বিদীৰ্ণ কৰিলে, যিটো নানা ধৰণৰ বন্য জন্তু, গছ-গছনি আৰু জীৱেৰে ভৰি আছিল।
Verse 180
तत्र व्यालसहस्राणि दैत्यकोट्ययुतं तथा । ददाह बाणां च गिरं भित्त्वा शक्तिर्महारवा
তাত মহাগর্জন কৰা শক্তিয়ে পৰ্বত ভেদ কৰি সহস্ৰ সহস্ৰ ভয়ংকৰ ব্যাল আৰু দৈত্যৰ কোটি কোটি দল দগ্ধ কৰিলে; পৰ্বতৰ ওপৰত বাণ আৰু তাৰ গিৰিদুৰ্গও ভস্ম কৰিলে।
Verse 181
अद्यापि छिद्रं तत्पार्थ क्रौंचस्य परिवर्तते
হে পাৰ্থ, আজিও ক্ৰৌঞ্চ পৰ্বতৰ ওপৰত শক্তিয়ে কৰা সেই ছিদ্ৰ/ফাঁট অটুটভাৱে বিদ্যমান।
Verse 182
येन हंसाश्च क्रौंचाश्च मानसाय प्रयांति च । हत्वा बाणं महाशक्तिः पुनः स्कंदं समागता । प्रत्यायाति मनः साधोराहृतं प्रहितं तथा
সেই পথেদিয়েই হাঁস আৰু ক্ৰৌঞ্চ-পক্ষী মানসা সৰোবৰলৈ যায়। বাণক বধ কৰি মহাশক্তি পুনৰ স্কন্দৰ ওচৰলৈ উভতি আহিল—যেনেকৈ সাধুৰ মন লক্ষ্য লাভ কৰি, বাহিৰলৈ প্ৰেৰিত হলেও, পুনৰ অন্তৰত ঘূৰি আহে।
Verse 183
ततो हरींद्रप्रमुखाः प्रतुष्टुवुर्ननृतुश्च रंभाप्रमुखा वरांगनाः । वाद्यानि सर्वाणि च वादयंतस्तं साधुसाध्वित्यमरा जगुर्भुशम्
তেতিয়া হৰি (বিষ্ণু), ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাসকলে তেওঁৰ স্তৱ গাইলে; ৰম্ভা আদি অপ্সৰাসকলে নৃত্য কৰিলে। সকলো ধৰণৰ বাদ্য বাজি উঠিল, আৰু অমৰসকলে উচ্চস্বৰে গাই উঠিল—“সাধু! সাধু!”