Sukta 52
Sukta 1.52
Vasiṣṭha (traditional for RV 1.52 in many Anukramaṇī lists)
Indra
Triṣṭubh
ঋগ্বেদ ১.৫২ ইন্দ্ৰ-স্তুতি, য’ত বৃত্ৰ-বধৰ বিজয়ক কেন্দ্ৰ কৰি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—এই বিজয়ে জলসমূহ মুক্ত কৰে আৰু মানুহৰ দৃষ্টি আৰু ঋত/শৃঙ্খলাৰ বাবে সূৰ্যক স্থাপন কৰে। সূক্তখনে ইন্দ্ৰক বলৱান, দ্ৰুতগামী বীৰ-চেম্পিয়ন ৰূপে প্ৰশংসা কৰে—সু-গঠিত বাক্য/স্তোত্ৰে আহ্বান কৰা, মৰুতসকলৰ সৈতে, আৰু দেৱতাসকলৰ দ্বাৰা আনন্দিত। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে যজমানৰ প্ৰতি ইন্দ্ৰক অনুকূল কৰি সুৰক্ষা, গাতু (পথ/গমন), আৰু তেওঁৰ নিৰ্ণায়ক যুদ্ধশক্তিৰে অৰ্জিত প্ৰাচুৰ্য/সমৃদ্ধি দান কৰোৱা।
Mantras
Mantra 1
त्यं सु मेषं महया स्वर्विदं शतं यस्य सुभ्वः साकमीरते । अत्यं न वाजं हवनस्यदं रथमेन्द्रं ववृत्यामवसे सुवृक्तिभिः ॥
তাক—শক্তিৰ প্ৰেৰক মেষ, স্বৰ্-বিদ্ (দ্যুতিময় লোকৰ সন্ধানকাৰী)—মই মহিমা কৰোঁ; যাৰ সু-ভ্বঃ (দ্ৰুত দীপ্তিমান শক্তিসমূহ) একেলগে শতগুণ গতিৰে উঠি আহে। বাজিক অশ্বৰ দৰে, হৱন-আহ্বানত উপবিষ্ট ৰথৰ দৰে—সু-বৃক্তি (সু-গঠিত স্তোত্ৰ)দ্বাৰা সহায়ৰ বাবে আমি ইন্দ্ৰক আমাৰ ফালে ঘূৰাই আনোঁ।
Mantra 2
स पर्वतो न धरुणेष्वच्युतः सहस्रमूतिस्तविषीषु वावृधे । इन्द्रो यद्वृत्रमवधीन्नदीवृतमुब्जन्नर्णांसि जर्हृषाणो अन्धसा ॥
সেই ইন্দ্ৰ পৰ্বতৰ দৰে অচল—ভিত্তিত অচ্যুত; সহস্ৰ-সহায়ে সমৃদ্ধ, নিজৰ তেজ-মহিমাত অধিক অধিক বৃদ্ধি পায়। যেতিয়া ইন্দ্ৰে নদীসমূহক ৰোধি থোৱা বৃত্ৰক বধ কৰিলে, তেতিয়া তেওঁ জলধাৰাসমূহ উন্মোচন কৰি বন্যা-জলক নিঃসৃত কৰিলে—সোম-আনন্দত উল্লসিত হৈ।
Mantra 3
स हि द्वरो द्वरिषु वव्र ऊधनि चन्द्रबुध्नो मदवृद्धो मनीषिभिः । इन्द्रं तमह्वे स्वपस्यया धिया मंहिष्ठरातिं स हि पप्रिरन्धसः ॥
কাৰণ তেওঁ দুৱাৰ-মুকলি কৰোঁতা; দুৱাৰ-মুখত তেওঁ আৱৰণ—উদৰত থকা ধন-দুগ্ধক ধৰি ৰাখে। চন্দ্ৰ-ভিত্তিসদৃশ, ঋষিসকলৰ মনীষাৰে জাগ্ৰত উল্লাসে বৃদ্ধি পোৱা। সেই ইন্দ্ৰক মই সুকৰ্ম-ইচ্ছা আৰু দীপ্ত ধিয়াৰে আহ্বান কৰোঁ—সৰ্বাধিক দানশীল; কিয়নো তেওঁ সোম-ৰস (অন্ধস)ৰে পৰিপূৰ্ণ।
Mantra 4
आ यं पृणन्ति दिवि सद्मबर्हिषः समुद्रं न सुभ्वः स्वा अभिष्टयः । तं वृत्रहत्ये अनु तस्थुरूतयः शुष्मा इन्द्रमवाता अह्रुतप्सवः ॥
যাক দিৱ্য আসনত বাস কৰা সকলে স্বৰ্গত পৰিপূৰ্ণ কৰে—সমুদ্ৰৰ দৰে—নিজ নিজ ত্বৰিত-দীপ্ত সিদ্ধি আৰু অভিষ্ট কামনাৰে। সেইজনক বৃত্ৰ-বধত সহায়সমূহ অনুগমন কৰিলে—ইন্দ্ৰৰ চাৰিওফালে বল-শক্তিসমূহ, তপস্যাত অক্লান্ত, উষ্ণ উদ্যমে অদম্য।
Mantra 5
अभि स्ववृष्टिं मदे अस्य युध्यतो रघ्वीरिव प्रवणे सस्रुरूतयः । इन्द्रो यद्वज्री धृषमाणो अन्धसा भिनद्वलस्य परिधीँरिव त्रितः ॥
নিজস্ব বৰ্ষণ-প্ৰবাহৰ দিশে, মদ-উল্লাসত যুদ্ধ কৰা তেওঁৰ পিছে সহায়সমূহ ঢালৰ তললৈ নামি অহা দ্ৰুত সোঁতৰ দৰে দৌৰি আহিল। যেতিয়া বজ্ৰধাৰী ইন্দ্ৰ, সোম-আনন্দত ধৃষ্ট হৈ, বালৰ আৱৰ্তনসমূহ পৰিধি ভাঙি পেলোৱাৰ দৰে চিৰি পেলালে—তেতিয়া গোপন পূৰ্ণতা (ধন-গাভী-আলোক) উন্মুক্ত হ’ল।
Mantra 6
परीं घृणा चरति तित्विषे शवोऽपो वृत्वी रजसो बुध्नमाशयत् । वृत्रस्य यत्प्रवणे दुर्गृभिश्वनो निजघन्थ हन्वोरिन्द्र तन्यतुम् ॥
তেওঁক ঘিৰি দাহময় দীপ্তি ঘূৰি ফুৰে; তেওঁৰ শক্তি চকচকাই উঠে। জলসমূহ আৱৰি তেওঁ সিহঁতক ৰজস্ৰ (লোক-আকাশৰ) তলদেশত স্থাপন কৰিলে। যেতিয়া বৃত্ৰৰ ঢালত, কঠোৰ সংঘৰ্ষ-ধ্বনিৰ মাজত, তুমি—হে ইন্দ্ৰ—তাৰ হনুৰ পৰা বজ্ৰ-গর্জন (তন্য়তু) আঘাত কৰি নিক্ষেপ কৰিলা, তেতিয়া বাধা ভাঙি পৰিল।
Mantra 7
ह्रदं न हि त्वा न्यृषन्त्यूर्मयो ब्रह्माणीन्द्र तव यानि वर्धना । त्वष्टा चित्ते युज्यं वावृधे शवस्ततक्ष वज्रमभिभूत्योजसम् ॥
গভীৰ হৃদ-হ্ৰদক যেন ঢৌৱে কঁপাব নোৱাৰে, তেনেদৰে—হে ইন্দ্ৰ—তোমাৰ যি ব্ৰহ্মাণি (স্তোত্ৰ-মন্ত্ৰ), সিহঁতে তোমাক কেতিয়াও উলটাই পেলাব নোৱাৰে; সিহঁতে তোমাক বৃদ্ধি কৰে। ত্বষ্টৃও তোমাৰ বাবে উপযুক্ত শক্তি বঢ়াই দিলে, আৰু বিজয়ী বলসমৃদ্ধ বজ্ৰ গঢ়ি তুলিলে।
Mantra 8
जघन्वाँ उ हरिभिः सम्भृतक्रतविन्द्र वृत्रं मनुषे गातुयन्नपः । अयच्छथा बाह्वोर्वज्रमायसमधारयो दिव्या सूर्यं दृशे ॥
হৰিত অশ্বসমূহেৰে, সঞ্চিত-সংকল্প ইন্দ্ৰ, মনুষ্যৰ বাবে পথ বিচাৰি তুমি বৃত্ৰক বধ কৰি জলসমূহ মুক্ত কৰিলা। তুমি বাহুত লৌহ বজ্ৰ ধৰি ল’লা; আৰু দিৱ্য সূৰ্যক দৰ্শনৰ বাবে আকাশত স্থাপন কৰি ৰাখিলা।
Mantra 9
बृहत्स्वश्चन्द्रममवद्यदुक्थ्यमकृण्वत भियसा रोहणं दिवः । यन्मानुषप्रधना इन्द्रमूतयः स्वर्नृषाचो मरुतोऽमदन्ननु ॥
তেওঁলোকে স্তোত্ৰক বৃহৎ আৰু উজ্জ্বল, বলভৰ্তি কৰি তুলিলে; ভয়েৰে দিৱলৈ উঠাৰ পথ গঢ়িলে। যেতিয়া মানৱ-যুদ্ধসমূহত, স্বৰলোকৰ নৃসাচ সহায়ক মৰুতসকল—মানৱৰ সখা—ইন্দ্ৰৰ অনুগামী হৈ আনন্দিত হ’ল।
Mantra 10
द्यौश्चिदस्यामवाँ अहेः स्वनादयोयवीद्भियसा वज्र इन्द्र ते । वृत्रस्य यद्बद्बधानस्य रोदसी मदे सुतस्य शवसाभिनच्छिरः ॥
সেই সৰ্পৰ গর্জনত, শক্তিশালী দ্যৌসো ভয়েৰে কঁপি উঠিল; হে ইন্দ্ৰ, তোৰ বজ্ৰ তেনেই ভয়ংকৰ আছিল। যেতিয়া বৃত্ৰে দুয়ো ৰোদসী (দুই জগত) বাঁধি ধৰিছিল, সুত সোমৰ মদত তুমি শক্তিৰে তাৰ মূৰ ফালি পেলালা।
Mantra 11
यदिन्न्विन्द्र पृथिवी दशभुजिरहानि विश्वा ततनन्त कृष्टयः । अत्राह ते मघवन्विश्रुतं सहो द्यामनु शवसा बर्हणा भुवत् ॥
যেতিয়া, হে ইন্দ্ৰ, দশভুজা পৃথিৱীয়ে সকলো দিনেই জনসমূহৰ বাবে নিজ বাহু বিস্তাৰ কৰি থাকিল, তেতিয়াই ইয়াত, হে মঘৱন (দানশীল), তোমাৰ দূৰ-শ্ৰুত সহস (শক্তি) বলৰ দ্বাৰা মহৎ উত্তোলন হৈ দ্যৌ (স্বৰ্গ) পৰ্যন্ত বিস্তৃত হ’ল।
Mantra 12
त्वमस्य पारे रजसो व्योमनः स्वभूत्योजा अवसे धृषन्मनः । चकृषे भूमिं प्रतिमानमोजसोऽपः स्वः परिभूरेष्या दिवम् ॥
তুমি এই ৰজস (মধ্যলোক)ৰ পাৰেও, বিস্তৃত ব্যোমনত (আকাশীয় বিস্তাৰত) অৱস্থিত; স্বভূতি-ওজাৰে (স্বয়ংজাত শক্তিৰে) সহায়ৰ বাবে, হে ধৃষন্মন (সাহসীচিত্ত), তুমি উপস্থিত। তুমি তোমাৰ ওজাৰ মাপকাঠি কৰি ভূমি স্থাপন কৰিলা; আপঃ (জলসমূহ) আৰু স্বঃ (উজ্জ্বল লোক) আৱৰি তুমি দিৱ (স্বৰ্গ) অভিমুখে গমন কৰিছা।
Mantra 13
त्वं भुवः प्रतिमानं पृथिव्या ऋष्ववीरस्य बृहतः पतिर्भूः । विश्वमाप्रा अन्तरिक्षं महित्वा सत्यमद्धा नकिरन्यस्त्वावान् ॥
তুমি পৃথিৱীৰ ভৱ (অস্তিত্ব)ৰ প্ৰতিমান হৈছা; ঋষ্ববীৰ (উচ্চবীৰ্য) আৰু বৃহৎ (মহৎ)ৰ পতি হৈছা। তোমাৰ মহিমাৰে তুমি সমগ্ৰ অন্তৰিক্ষ পূৰ্ণ কৰিলা। সত্যই, নিঃসন্দেহে, তোমাৰ সমান শক্তি আৰু আশ্ৰয়দাতা আন কাহাৰো নাই।
Mantra 14
न यस्य द्यावापृथिवी अनु व्यचो न सिन्धवो रजसो अन्तमानशुः । नोत स्ववृष्टिं मदे अस्य युध्यत एको अन्यच्चकृषे विश्वमानुषक् ॥
যাৰ বিস্তাৰক দ্যাৱা-পৃথিৱীও অনুসৰণ কৰিব নোৱাৰে, ন সিন্ধুসমূহে তেওঁৰ মধ্য-অন্তৰীক্ষৰ শেষ সীমা পায়। যুদ্ধ-মদত তেওঁৰ নিজ শক্তিবৃষ্টিৰ সমতা কেহে কৰিব নোৱাৰে। একাই তেওঁ সমগ্ৰ বিশ্বক মানুহৰ বিধি-ব্যৱস্থাত চলমান কৰিলে।
Mantra 15
आर्चन्नत्र मरुतः सस्मिन्नाजौ विश्वे देवासो अमदन्ननु त्वा । वृत्रस्य यद्भृष्टिमता वधेन नि त्वमिन्द्र प्रत्यानं जघन्थ ॥
ইয়াত এই যুদ্ধত মৰুতসকলে গীত গাইছিল, আৰু তোমাৰ পিছে পিছে সকলো দেৱতাই আনন্দিত হৈছিল। যেতিয়া বধৰ দীপ্ত অস্ত্ৰে বৃত্ৰৰ বিৰুদ্ধে, হে ইন্দ্ৰ, তুমি প্ৰতিবাধক শত্রুক নিপাত কৰিলে।
Inside Sukta 52
How it unfolds
- Where it opens
The hymn opens by magnifying Indra as a powerful, impelling force and ‘finder of the luminous world,’ inviting him like a swift steed/chariot to the call of praise.
- Development
Praise expands into Indra’s heroic deeds—his gathered resolve, his tawny steeds, his thunderbolt, and his function of making a way for humanity by freeing the waters.
- Climax
The Vṛtra-slaying moment: Indra strikes down the resisting adversary with the gleaming weapon, the waters are released, and the Sun is upheld for vision.
- Where it settles
With the gods and Maruts rejoicing, the hymn settles into affirmation of Indra’s supremacy and a renewed petition that his power now assist and protect the worshippers.
The deity: Indra
- In the VedaIndra is the thunder-wielding, soma-delighting, chariot-riding hero who smashes obstruction (Vṛtra), frees the waters, and makes the Sun visible; he is invoked as swift to hear and mighty in battle.
- Cosmic functionBreaker of cosmic blockage and restorer of circulation—releasing rivers/rains, opening paths for humans, and re-establishing luminous order (svar, sūrya) after the defeat of chaos.
- Inner significanceThe awakened will and victorious clarity that pierces inner inertia, releases blocked energies ("waters"), and restores vision and forward movement on the path.
The seer
- VasiṣṭhaVasiṣṭha gotra (Āṅgirasa-associated priestly line in later tradition) · Foremost Brahman-priest (purohita) figure in Vedic memory, renowned for authoritative hymn-craft, royal consecratory power, and the Vasiṣṭha family corpus in the Rig Veda.
Famous verses
त्यं सु मेषं महया स्वर्विदं शतं यस्य सुभ्वः साकमीरते । अत्यं न वाजं हवनस्यदं रथमेन्द्रं ववृत्यामवसे सुवृक्तिभिः ॥जघन्वाँ उ हरिभिः सम्भृतक्रतविन्द्र वृत्रं मनुषे गातुयन्नपः । अयच्छथा बाह्वोर्वज्रमायसमधारयो दिव्या सूर्यं दृशे ॥आर्चन्नत्र मरुतः सस्मिन्नाजौ विश्वे देवासो अमदन्ननु त्वा । वृत्रस्य यद्भृष्टिमता वधेन नि त्वमिन्द्र प्रत्यानं जघन्थ ॥Attributes of the deity
- Vajra-bearer (thunderbolt)
- Vṛtra-slayer and liberator of waters
- Path-maker (gātu-kṛt) for humans
- Associated with tawny steeds (harī) and swift chariot
- Soma-joyful, battle-leading, god-supported (Maruts/Viśve Devāḥ)
Also by this seer
- Major authorship of Mandala 7 (Vasiṣṭha family hymns)
- Foundational Indra, Varuṇa–Mitra, and Agni hymns in the Vasiṣṭha tradition
- Later Vedic-Itihāsa tradition links Vasiṣṭha with royal priesthood and dharmic counsel
The rite, step by step
- Prepare the altar and kindle Agni; establish the sacred space with ācamana and sankalpa.
- Offer preliminary oblations (ājya) while reciting opening praise to ‘turn’ Indra toward the rite (āvṛṇīma/vavṛtyāma sense).
- Recite the sukta in Triṣṭubh cadence with attention to the Vṛtra episode (release of waters, upholding of the Sun).
- At key verses, make Soma/ghṛta offerings calling Indra with the Maruts as companions.
- Conclude with a final oblation and a request for gātu (safe passage), protection, and abundance; perform śānti closing.
- Distribute prasāda/remaining offerings and maintain ritual silence briefly to ‘seal’ the invocation.
Offerings
- Soma (where applicable)
- Ghṛta (clarified butter)
- Milk/curds as anupāna offerings
- Barley cakes (puroḍāśa) in Indra context
- Optional: water libation symbolizing ‘released waters’
Frequently Asked Questions
It praises Indra’s great battle in which he defeats Vṛtra, releases the blocked waters, and restores the Sun’s visibility, then asks Indra to help the worshippers.
They symbolize the return of cosmic order: when obstruction is broken, life-flow (waters) and clear vision (Sun) become available again for human beings.
It can be recited as an Indra prayer for strength, removing obstacles, and gaining forward movement—especially alongside a simple fire offering with ghee or a morning prayer routine.
Ask anything about Sukta 52 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
