
Sukta 1.51
Vasiṣṭha (traditional attribution for RV 1.51)
Indra
Triṣṭubh (typical for many Indra hymns; this verse is in longer cadence than gāyatrī)
RV 1.51 ইন্দ্ৰ-স্তোত্ৰৰ এক প্ৰবল সূক্ত; ইয়াত ইন্দ্ৰক ধন-সম্পদে উথলি উঠা সাগৰ আৰু অজেয় বীৰ-চেম্পিয়ন হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে, যাৰ মহিমা মানৱ-মাপ অতিক্ৰম কৰে। কবিয়ে সংঘাত আৰু সামূহিক প্ৰচেষ্টাত ইন্দ্ৰৰ সহায় বিচাৰে—মিত্ৰ আৰু বৈৰীক চিনাক্ত কৰিবলৈ, আইন-নমনা/অধৰ্মী শক্তিসমূহক দমন কৰিবলৈ, আৰু যজ্ঞকাৰীসকলক বীৰত্বৰ বল আৰু সুৰক্ষাময় আশ্ৰয় দান কৰিবলৈ।
Mantra 1
अभि त्यं मेषं पुरुहूतमृग्मियमिन्द्रं गीर्भिर्मदता वस्वो अर्णवम् । यस्य द्यावो न विचरन्ति मानुषा भुजे मंहिष्ठमभि विप्रमर्चत ॥
সেই মেষসদৃশ বীৰ্য, বহুবাৰ আহ্বানিত, স্তোত্ৰযোগ্য ইন্দ্ৰ—ধনৰ সাগৰ—তাঁৰ দিশে আনন্দদায়ক গীতসমূহেৰে আগবাঢ়া। যাক মানুহৰ মাপ আকাশৰ দৰে অতিক্ৰম কৰিব নোৱাৰে; ভোগৰ বাবে অতি দানশীল সেই ঋষি-সদৃশক হে বিপ্ৰসকল, আৰাধনা কৰা।
Mantra 2
अभीमवन्वन्त्स्वभिष्टिमूतयोऽन्तरिक्षप्रां तविषीभिरावृतम् । इन्द्रं दक्षास ऋभवो मदच्युतं शतक्रतुं जवनी सूनृतारुहत् ॥
সহায়ক শক্তিসমূহে তেঁওক অভিমুখে ধাৱিত হয়, সত্য-সিদ্ধি লাভৰ আকাঙ্ক্ষাৰে; অন্তৰিক্ষ ভৰাই তোলা নিজ তেজ-মহিমাৰে ইন্দ্ৰ আৱৃত। দক্ষ ঋভুসকল—সু-গঠন-নিপুণ—মদচ্যুত নহোৱা, শতক্ৰতু ইন্দ্ৰক উত্তোলন কৰে; আৰু দ্ৰুত সূনৃতা (সত্য-বাণী) তেঁওৰ ওচৰলৈ আৰোহণ কৰে।
Mantra 3
त्वं गोत्रमङ्गिरोभ्योऽवृणोरपोतात्रये शतदुरेषु गातुवित् । ससेन चिद्विमदायावहो वस्वाजावद्रिं वावसानस्य नर्तयन् ॥
তুমি অঙ্গিৰস ঋষিসকলৰ বাবে গোপন জ্যোতি-গোত্র উন্মোচন কৰিলা; আৰু অত্রিৰ বাবে জলসমূহ মুক্ত কৰিলা—শত বাধাৰ মাজেৰে পথ-জ্ঞানী হৈ। সাসেনাৰ সৈতেো তুমি বিমদাৰ বাবে সমৃদ্ধি আনিলা; যুঁজত শিল/অৱৰোধ নত কৰিলা, ধন-ধাৰীজনক বিজয়-নৃত্যত প্ৰবৃত্ত কৰিলা।
Mantra 4
त्वमपामपिधानावृणोरपाधारयः पर्वते दानुमद्वसु । वृत्रं यदिन्द्र शवसावधीरहिमादित्सूर्यं दिव्यारोहयो दृशे ॥
তুমি জলসমূহৰ আৱৰণ উন্মোচন কৰিলা; ধনসমৃদ্ধ নিধি পৰ্বতৰ ওপৰত স্থাপন কৰিলা। যেতিয়া, হে ইন্দ্ৰ, নিজ বলত তুমি বৃত্ৰ—সৰ্প—বধ কৰিলা, তেতিয়া তুমি সূৰ্যক দিৱ্য আকাশত দৰ্শনৰ বাবে আৰোহণ কৰাই দিলা—যাতে দৃষ্টি পুনৰ প্ৰাপ্ত হয়।
Mantra 5
त्वं मायाभिरप मायिनोऽधमः स्वधाभिर्ये अधि शुप्तावजुह्वत । त्वं पिप्रोर्नृमणः प्रारुजः पुरः प्र ऋजिश्वानं दस्युहत्येष्वाविथ ॥
তুমি তোমাৰ মায়াশক্তিৰে মায়াবী প্ৰবঞ্চকসকলক—সেই অধমসকলক—অপসাৰিত কৰিলা, যিসকলে স্বধাৰ বলত নিদ্ৰাক আহ্বান কৰি থাকে। হে নৃমণঃ (মানৱবল-সমৃদ্ধ), তুমি পিপ্ৰুৰ দুৰ্গসমূহ ভাঙি আগবাঢ়িলা; আৰু দস্যুহত্যাৰ যুদ্ধসমূহত তুমি ঋজিশ্বানক সহায় কৰিলা—অন্ধকাৰ ভেদি পথ কাটি দিলে।
Mantra 6
त्वं कुत्सं शुष्णहत्येष्वाविथारन्धयोऽतिथिग्वाय शम्बरम् । महान्तं चिदर्बुदं नि क्रमीः पदा सनादेव दस्युहत्याय जज्ञिषे ॥
তুমি শুষ্ণহত্যাৰ যুদ্ধত কুত্সক সহায় কৰিলা; অতিথিগ্বৰ বাবে শম্বৰক বশ কৰিলা। মহৎ অৰ্বুদকো তুমি পদেৰে দমন কৰিলা। সনাতন কালৰে পৰা তুমি দস্যুহত্যাৰ বাবে জন্মগ্ৰহণ কৰিছা—আলোক-বিজয়ৰ নিমিত্তে চিৰন্তন শক্তি।
Mantra 7
त्वे विश्वा तविषी सध्र्यग्घिता तव राधः सोमपीथाय हर्षते । तव वज्रश्चिकिते बाह्वोर्हितो वृश्चा शत्रोरव विश्वानि वृष्ण्या ॥
তোমাতেই সকলো তৱিষী (বলসমূহ) সঠিক সমতাত স্থাপিত; তোমাৰ ৰাধঃ (ঐশ্বৰ্য/দান) সোমপানৰ বাবে উল্লসিত হয়। তোমাৰ বজ্ৰ জাগ্ৰত, বাহুত স্থিত; শত্রুৰ পৰা সকলো উগ্ৰ শক্তি কাটি পেলোৱা—তোমাৰ বৃষ্ণ্য (পৌৰুষ-শক্তি) বিজয়ী হওক।
Mantra 8
वि जानीह्यार्यान्ये च दस्यवो बर्हिष्मते रन्धया शासदव्रतान् । शाकी भव यजमानस्य चोदिता विश्वेत्ता ते सधमादेषु चाकन ॥
আৰ্য্য শক্তিসমূহ আৰু যিসকল দস্যু—সিহঁতক স্পষ্টকৈ চিনাক্ত কৰা। বৰ্হিষ্ (যজ্ঞাসন) বিস্তাৰ কৰোঁতাজনৰ হিতৰ্থে, ধৰ্ম অস্বীকাৰ কৰা অব্ৰত (ব্ৰতহীন) সকলক বশ কৰোৱা। যজমানৰ প্ৰেৰণা-ইচ্ছাৰে উদ্দীপিত হৈ সক্ষম হোৱা; আৰু তোমাৰ এই সকলো শক্তি সধমাদ (সামূহিক সোম-আনন্দ)ত আনন্দ লাভ কৰক।
Mantra 9
अनुव्रताय रन्धयन्नपव्रतानाभूभिरिन्द्रः श्नथयन्ननाभुवः । वृद्धस्य चिद्वर्धतो द्यामिनक्षतः स्तवानो वम्रो वि जघान संदिहः ॥
অনুব্ৰত (ঋত-ধৰ্ম অনুসাৰী) হ’বলৈ বাধ্য কৰাই, অপব্ৰত (ধৰ্ম-বিমুখ) সকলক তেওঁ বশ কৰে; নিজৰ আঘাতসমূহেৰে ইন্দ্ৰ অকাৰ্য্য (অনা-ভূ) শক্তিক চূর্ণ কৰে। বৃদ্ধি পাই বাঢ়ি উঠোঁতে, দ্যৌ (আকাশ) স্পৰ্শ কৰোঁতে, স্তৱিত হৈ, সেই বলৱান জনে সংদিহ (ঘনীভূত বাধা-গাঁঠ)ক ভাঙি ছিন্ন কৰে।
Mantra 10
तक्षद्यत्त उशना सहसा सहो वि रोदसी मज्मना बाधते शवः । आ त्वा वातस्य नृमणो मनोयुज आ पूर्यमाणमवहन्नभि श्रवः ॥
যেতিয়া উশনা তোমাৰ বাবে সহসা-সহো (বলৰ দ্বাৰা বল) গঢ়ি দিলে, তেতিয়া তোমাৰ শক্তি মহিমাৰে দুয়ো ৰোদসী (দুই জগত)ক পৃথককৈ ঠেলি মেলে। তেতিয়া বায়ুৰ মনোযুজ (মন-যোজিত) নৃমণ শক্তিসমূহে তোমাক আগবঢ়াই নিলে—অধিক অধিক পূৰ্ণ কৰি—শ্ৰৱ (প্ৰেৰিত শ্ৰৱণ/খ্যাতি)ৰ পূৰ্ণতা আৰু যশৰ দিশে।
Mantra 11
मन्दिष्ट यदुशने काव्ये सचाँ इन्द्रो वङ्कू वङ्कुतराधि तिष्ठति । उग्रो ययिं निरपः स्रोतसासृजद्वि शुष्णस्य दृंहिता ऐरयत्पुरः ॥
অতি-আনন্দদায়ক—যেতিয়া তেওঁ উশনা কাব্যৰ সহচৰ্যে গমন কৰে, তেতিয়া ইন্দ্ৰ বক্ৰ-বক্ৰ উচ্চ শিখৰত স্থিৰ হৈ থাকে। উগ্ৰজনাই স্ৰোতস্বিনী ধাৰাত জলসমূহ মুকলি কৰিলে; শুষ্ণৰ কঠিন-দৃঢ় দুৰ্গসমূহ ভাঙি চূৰ্ণ কৰি তাৰ পুৰসমূহ বিচ্ছিন্ন কৰি দিলে।
Mantra 12
आ स्मा रथं वृषपाणेषु तिष्ठसि शार्यातस्य प्रभृता येषु मन्दसे । इन्द्र यथा सुतसोमेषु चाकनोऽनर्वाणं श्लोकमा रोहसे दिवि ॥
হে ইন্দ্ৰ, বৃষ-পাণিসকলৰ মাজত তুমি ৰথত স্থিত হওঁ—শাৰ্য্যাতৰ যি নিবেদনসমূহ আগবঢ়োৱা হয়, য’ত তুমি আনন্দ পাওঁ। ইন্দ্ৰ, যেন চেপা সোম-ৰসত তুমি উল্লসিত হওঁ, তেনেকৈ তুমি মনৰ দিৱ্য আকাশত অখণ্ড শ্লোক—স্তোত্ৰৰ ওপৰত আৰোহণ কৰাঁ।
Mantra 13
अददा अर्भां महते वचस्यवे कक्षीवते वृचयामिन्द्र सुन्वते । मेनाभवो वृषणश्वस्य सुक्रतो विश्वेत्ता ते सवनेषु प्रवाच्या ॥
হে ইন্দ্ৰ, দীপ্ত-সংকল্পৱান, সোম চেপা কক্ষীৱত—মহান বাক্য-গায়কক তুমি ক্ষুদ্ৰ অর্ভা (শিশু/বীজ) দান কৰিলা। হে সু-ক্রতু, তুমি বৃষণশ্বক প্ৰেৰক আৰু জ্ঞানময় উপদেশক হ’লা; সেয়ে তোমাৰ এই কৰ্মসমূহ প্ৰতিটো সোম-সৱনত ঘোষণা কৰিবলগীয়া।
Mantra 14
इन्द्रो अश्रायि सुध्यो निरेके पज्रेषु स्तोमो दुर्यो न यूपः । अश्वयुर्गव्यू रथयुर्वसूयुरिन्द्र इद्रायः क्षयति प्रयन्ता ॥
ইন্দ্ৰ সু-বিবেচক, নিৰ্মল বুদ্ধিৰে মুকলি বিস্তাৰত আশ্ৰয় লৈ দৃঢ়ভাৱে স্থিত হ’ল; পজ্ৰসকলৰ মাজত স্তোত্ৰ গৃহস্তম্ভৰ দৰে দণ্ডায়মান। অশ্ব-শক্তিৰ অন্বেষী, গৱ্য (গো-ৰশ্মি/গো-ধন)ৰ অন্বেষী, ৰথ-শক্তিৰ অন্বেষী, বসু-সমৃদ্ধিৰ অন্বেষী—ইন্দ্ৰেই প্ৰকৃততে ৰায়ঃ (আধ্যাত্মিক ঐশ্বৰ্য)ৰ বণ্টনকাৰী হৈ বাস কৰে, দান-প্ৰবৃত্ত।
Mantra 15
इदं नमो वृषभाय स्वराजे सत्यशुष्माय तवसेऽवाचि । अस्मिन्निन्द्र वृजने सर्ववीराः स्मत्सूरिभिस्तव शर्मन्त्स्याम ॥
এই নমস্কাৰ উচ্চাৰিত হ’ল শক্তিৰ বৃষভ, স্ব-ৰাজ (স্বয়ং-সম্ৰাট)লৈ—সত্য-শুষ্ম (সত্য বল) আৰু তৱস্ (মহাশক্তি)যুক্ত তোমালৈ। হে ইন্দ্ৰ, এই সংঘৰ্ষ/যুদ্ধত আমি সৰ্ববীৰ হওঁ; আমাৰ সূৰিভি (প্ৰজ্ঞাবান নেতা)সকলৰ সৈতে তোমাৰ শৰণ-শান্তিত বাস কৰোঁ।
It asks Indra for strength and victory in struggle, for clear discernment of supportive versus hostile forces, and for lasting protection and well-being for the worshippers.
The image means Indra’s capacity to give abundance is vast and overflowing—beyond ordinary human measure—so the poet approaches him as the supreme source of prosperity and power.
In the hymn’s ritual setting it is a prayer for Indra to distinguish those aligned with right order and the sacrifice from forces that oppose it, and to restrain what is lawless (avratāḥ).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.