Sarga 109
सत्यधर्मप्रतिपादनम् (Rama’s Defense of Truth and Dharma in Reply to Jabali)
अयोध्याकाण्ड
সৰ্গ ১০৯ত ৰামে জাবালিৰ সেই উপদেশৰ দীঘল নৈতিক খণ্ডন কৰে, য’ত তেওঁক ব্যৱহাৰিক লাভৰ কথা কৈ বনবাস ত্যাগ কৰি উভতি আহিবলৈ প্ৰেৰণা দিয়া হৈছিল। ৰামে প্ৰথমে জাবালিৰ সন্মানজনক উদ্দেশ্য স্বীকাৰ কৰে, কিন্তু ধৰ্ম আৰু মৰ্যাদাৰ মানদণ্ডত সেই পৰামৰ্শক অনিষ্টকাৰী বুলি গণ্য কৰে। তেওঁ ক’য় যে ৰাজধৰ্ম চিৰকাল সত্য আৰু অহিংসাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত; জগতৰ স্থিতি সত্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, আৰু ঋষি-দেৱতাসকলে সত্যক সৰ্বোচ্চ গুণ বুলি ঘোষণা কৰিছে। মিছাক তেওঁ সমাজত ঘৃণিত আৰু আত্মিকভাৱে ক্ষয়কাৰী বুলি বৰ্ণনা কৰে, আৰু দান, যজ্ঞ, তপস্যা তথা বেদসমূহো সত্যক ভিত্তি কৰি আছে বুলি প্ৰতিপন্ন কৰে। তাৰ পাছত ৰামে নিজৰ অৱস্থাত এই নীতি প্ৰয়োগ কৰে: পিতাৰ সন্মুখত বনবাস গ্ৰহণৰ শপথ কৰা বাবে তেওঁ “সত্যৰ সেতু” ভাঙিব নোৱাৰে। লোভ, মোহ বা অজ্ঞানৰ দৰে প্ৰেৰণা মানি উভতি অহা তেওঁ অস্বীকাৰ কৰে আৰু সতৰ্ক কৰে যে অস্থিৰ, অসত্যপ্ৰবণ লোকৰ অৰ্পণ দেৱতা আৰু পিতৃসকলেও গ্ৰহণ নকৰে। সেয়ে তেওঁ বনবাসক সজ্জনৰ আচৰণ অনুসৰি ধৰ্মময় দায়িত্ব বুলি গ্ৰহণ কৰে। অধ্যায়টোত এক বিতৰ্কমূলক অংশো আছে (কিছুমানে সংযোজিত বুলি ধৰে) য’ত ৰামে নাস্তিক যুক্তিৰ নিন্দা কৰে। তেতিয়া জাবালিয়ে স্পষ্ট কৰে যে আগৰ কথা কেৱল পৰিস্থিতিগত প্ৰবোধন আছিল; তেওঁ আস্থিক অৱস্থান পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰি ৰামক শান্ত কৰি কল্যাণকাৰী উপদেশলৈ পথ দেখুৱাবলৈ অনুৰোধ কৰে।
Shlokas
Verse 1
जाबालेस्तु वचश्श्रुत्वा राम स्सत्यात्मनां वरः।उवाच परया भक्त्या स्वबुद्ध्या चाविपन्नया।।2.109.1।।
জাবালিৰ বাক্য শুনি, সত্যাত্মসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ শ্ৰীৰামে পৰম ভক্তিৰে আৰু অচল স্ববুদ্ধিৰে উত্তৰ দিলে।
Verse 2
भवान्मे प्रियकामार्थं वचनं यदिहोक्तवान्।अकार्यं कार्यसङ्काशमपथ्यं पथ्यसम्मतम्।।2.109.2।।
মোক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ আপুনি ইয়াত যি বাক্য কৈছে, সেয়া কৰণীয় কাৰ্য যেন দেখা যায়; কিন্তু সেয়া অকাৰ্য—হিত বুলি প্ৰতীয়মান হ’লেও প্ৰকৃততে অহিতকাৰী।
Verse 3
निर्मर्यादस्तु पुरुषः पापाचारसमन्वितः।मानं न लभते सत्सु भिन्नचारित्रदर्शनः।।2.109.3।।
যি পুৰুষে সকলো মৰ্যাদা লংঘন কৰে, পাপাচাৰত যুক্ত থাকে আৰু সজ্জনৰ বিপৰীত চৰিত্ৰ-দৃষ্টিৰে জীৱন চায়—সেইজন সৎলোকৰ মাজত মান নাপায়।
Verse 4
कुलीनमकुलीनं वा वीरं पुरुषमानिनम्।चारित्रमेव व्याख्याति शुचिं वा यदि वाऽशुचिम्।।2.109.4।।
মানুহ কুলীন হওক বা অকুলীন, সত্য বীৰ হওক বা কেৱল পুৰুষত্বৰ অহংকাৰী, শুচি হওক বা অশুচি—তাৰ সত্য ৰূপ প্ৰকাশ কৰে কেৱল চাৰিত্ৰ্যই।
Verse 5
अनार्यस्त्वार्यसङ्काश श्शौचाद्दीनस्ताथाऽशुचिः।लक्षण्यवदलक्षण्यो दुश्शीलश्शीलवानिव।।2.109.5।।अधर्मं धर्मवेशेण यदीमं लोकसङ्कुरम्।अभिपत्स्ये शुभं हित्वा क्रियाविधिविवर्जितम्।।2.109.6।।कश्चेतयानः पुरुषः कार्याकार्यविचक्षणः।बहुमंस्यति मां लोके दुर्वृत्तं लोकदूषणम्।।2.109.7।।
যদি মই অনাৰ্য হৈও আৰ্য সদৃশ দেখা দিওঁ—শৌচহীন হৈও শুচি যেন লাগোঁ, লক্ষণহীন হৈও লক্ষণৱান যেন দেখা দিওঁ, দুশ্চৰিত্ৰ হৈও শীলৱান যেন ভাও ধৰোঁ—
Verse 6
अनार्यस्त्वार्यसङ्काश श्शौचाद्दीनस्ताथाऽशुचिः।लक्षण्यवदलक्षण्यो दुश्शीलश्शीलवानिव।।2.109.5।।अधर्मं धर्मवेशेण यदीमं लोकसङ्कुरम्।अभिपत्स्ये शुभं हित्वा क्रियाविधिविवर्जितम्।।2.109.6।।कश्चेतयानः पुरुषः कार्याकार्यविचक्षणः।बहुमंस्यति मां लोके दुर्वृत्तं लोकदूषणम्।।2.109.7।।
—আৰু যদি শুভ ত্যাগ কৰি, ধৰ্মৰ বেশত লুকাই থকা অধৰ্ম গ্ৰহণ কৰোঁ—লোকত বিভ্ৰান্তি সৃষ্টি কৰি, নিৰ্দিষ্ট ক্ৰিয়া-বিধি আৰু নিয়ত আচাৰ ত্যাগ কৰোঁ—
Verse 7
अनार्यस्त्वार्यसङ्काश श्शौचाद्दीनस्ताथाऽशुचिः।लक्षण्यवदलक्षण्यो दुश्शीलश्शीलवानिव।।2.109.5।।अधर्मं धर्मवेशेण यदीमं लोकसङ्कुरम्।अभिपत्स्ये शुभं हित्वा क्रियाविधिविवर्जितम्।।2.109.6।।कश्चेतयानः पुरुषः कार्याकार्यविचक्षणः।बहुमंस्यति मां लोके दुर्वृत्तं लोकदूषणम्।।2.109.7।।
কাৰ্য আৰু অকাৰ্য বিচাৰ কৰিব পৰা কোন বুদ্ধিমান পুৰুষ, যদি মই দুশ্চৰিত্ৰ হৈ লোকৰ কলংক হওঁ, তেন্তে এই লোকত মোক কোনে সন্মান কৰিব?
Verse 8
कस्य दास्याम्यहं वृत्तं केन वा स्वर्गमाप्नुयाम्।आनया वर्तमानो हि वृत्त्या हीनप्रतिज्ञया।।2.109.8।।
এই জীৱনবৃত্তিত থাকি যদি মই প্ৰতিজ্ঞাভংগ কৰোঁ, তেন্তে সৎবৃত্ত কাক দিম? আৰু কোন উপায়ে স্বৰ্গ লাভ কৰিম?
Verse 9
कामवृत्तस्त्वयं लोकः कृत्स्न स्समुपवर्तते।यद्वृत्ता स्सन्ति राजानस्तद्वृत्ता स्सन्ति हि प्रजाः।।2.109.9।।
এই সমগ্ৰ লোক নিজৰ কামবৃত্তি অনুসৰিয়েই চলে; ৰজাসকল যি আচৰণ দেখুৱায়, প্ৰজাসকলেও নিশ্চয় সেই একে আচৰণেই চলি থাকে।
Verse 10
सत्यमेवानृशंसं च राजवृत्तं सनातनम्।तस्मात्सत्यात्मकं राज्यं सत्ये लोकः प्रतिष्ठितः।।2.109.10।।
সত্য আৰু অনৃশংসতা (নিৰ্দয়তা-বিহীন কৰুণা)—এইয়াই ৰজাসকলৰ সনাতন ৰাজবৃত্ত। সেয়ে ৰাজ্য সত্যাত্মক হ’ব লাগে; সত্যতেই লোক প্ৰতিষ্ঠিত।
Verse 11
ऋषयश्चैव देवाश्च सत्यमेव हि मेनिरे।सत्यवादी हि लोकेऽस्मिन्परमं गच्छति क्षयम्।।2.109.11।।
ঋষি আৰু দেৱতাসকলে সত্যকেই পৰম বুলি মানিছে। এই লোকত সত্যবাদী জনে পৰম পদ লাভ কৰে।
Verse 12
उद्विजन्ते यथा सर्पान्नरादनृतवादिनः।धर्म स्सत्यं परो लोके मूलं स्वर्गस्य चोच्यते।।2.109.12।।
মানুহে যেনেকৈ সাপ দেখিলে ভয়তে আঁতৰি যায়, তেনেকৈ অনৃত-বচন কোৱা মানুহৰ পৰাও আঁতৰি থাকে। এই লোকত সত্যই পৰম ধৰ্ম, আৰু স্বৰ্গৰ মূলো সত্য বুলিয়েই কোৱা হয়।
Verse 13
सत्यमेवेश्वरो लोके सत्यं पद्माश्रिता सदा।सत्यमूलानि सर्वाणि सत्यान्नास्ति परं पदम्।।2.109.13।।
এই লোকত সত্যই ঈশ্বৰ; পদ্মা (লক্ষ্মী) সদায় সত্যত আশ্ৰিত। সকলো বস্তুৰ মূল সত্য; সত্যৰ ওপৰত কোনো পৰম পদ নাই।
Verse 14
दत्तमिष्टं हुतं चैव तप्तानि च तपांसि च।वेदा स्सत्यप्रतिष्ठाना स्तस्मात्सत्यपरो भवेत्।।2.109.14।।
দান, ইষ্ট (যজ্ঞ), হুত (হোম), তপ আৰু তপশ্চৰ্যা—আৰু বেদসমূহো—সত্যত প্ৰতিষ্ঠিত। সেয়ে মানুহে সত্যপৰায়ণ হোৱা উচিত।
Verse 15
एकः पालयते लोकमेकः पालयते कुलम्।मज्जत्येको हि निरय एक स्स्वर्गे महीयते।।2.109.15।।
এজন লোকেৰ ৰক্ষা কৰে, আন এজন কেৱল নিজৰ কুলকেই পালন কৰে। এজন নৰকত ডুব যায়, আন এজন স্বৰ্গত মহিমান্বিত হয়—সত্য আৰু অসত্যৰ ফল এনেকুৱাই।
Verse 16
सोऽहं पितुर्नियोगं तु किमर्थं नानुपालये।सत्यप्रतिश्रव स्सत्यं सत्येन समयीकृतः।।2.109.16।।
মই পিতাৰ নিয়োগ কিয় নানুপালন কৰিম? মই সত্যপ্ৰতিশ্ৰৱী; সত্যতেই বাঁধ খাইছোঁ, সত্যতেই নিৰ্ণীত হৈছোঁ।
Verse 17
नैव लोभान्न मोहाद्वा न ह्यज्ञानात्तमोऽन्वितः।सेतुं सत्यस्य भेत्स्यामि गुरो स्सत्यप्रतिश्रवः।।2.109.17।।
পিতৃবচনৰ সত্যপ্ৰতিশ্ৰুতি ধৰি মই সত্যৰ সেতু কেতিয়াও ভাঙিম নোৱাৰে—ন লোভৰ পৰা, ন মোহৰ পৰা, ন অজ্ঞান-তমসে আৱৃত মনৰ পৰা।
Verse 18
असत्यसन्धस्य सतश्चलस्यास्थिरचेतसः।नैव देवा न पितरः प्रतीच्छन्तीति नः श्रुतम्।।2.109.18।।
অসত্যত বদ্ধ, চঞ্চল আৰু অস্থিৰচিত্ত লোকৰ অৰ্পণ ন দেৱতাই গ্ৰহণ কৰে, ন পিতৃগণে—এয়া আমি শুনিছোঁ।
Verse 19
प्रत्यगात्ममिमं धर्मं सत्यं पश्याम्यहं स्वयम्।भार स्सत्पुरुषाचीर्णस्तदर्थमभिमन्यते।।2.109.19।।
মই নিজেই এই ধৰ্ম—সত্যক—অন্তৰাত্মাৰূপে দেখি; সৎপুৰুষে আচৰিত সেই সত্যই এই ভাৰ (বনবাস)কো মোৰ বাবে অৰ্থৱান কৰি তোলে।
Verse 20
क्षात्रं धर्ममहंत्यक्ष्ये ह्यधर्मं धर्मसंहितम्।क्षुद्रैर्नृशंसैर्लुब्धैश्च सेवितं पापकर्मभिः।।2.109.20।।
ধৰ্মৰ ৰূপ ধৰি থকা অধৰ্ম যাক ‘ক্ষাত্ৰধৰ্ম’ বুলি কোৱা হয়, মই তাক ত্যাগ কৰিম; কিয়নো সেয়া ক্ষুদ্ৰ, নিৰ্দয়, লোভী আৰু পাপকর্মী লোকসকলে সেৱা কৰা পথ।
Verse 21
कायेन कुरुते पापं मनसा सम्प्रधार्य तत्। अनृतं जिह्वया चाह त्रिविधं कर्मपातकम्।।2.109.21।।
মনতে প্ৰথমে পাপৰ সংকল্প কৰি, দেহেৰে পাপ কৰে আৰু জিহ্বাৰে অনৃত কয়; এইদৰে কৰ্ম-পাতক ত্ৰিবিধ—মানসিক, কায়িক, বাচিক।
Verse 22
भूमिः कीर्तिर्यशो लक्ष्मीः पुरुषं प्रार्थयन्ति हि। सत्यं समनुवर्तने सत्यमेव भजेत तत:।।2.109.22।।
ভূমি, কীৰ্তি, যশ আৰু লক্ষ্মী—এইসকলেই নিশ্চয় পুৰুষক প্ৰাৰ্থনা কৰে; সেয়ে আচৰণত সত্যৰ অনুবর্তনে সত্যকেই ভজিব লাগে।
Verse 23
श्रेष्ठं ह्यनार्यमेव स्याद्यद्भवानवधार्य माम्।आह युक्ति करैर्वाक्यैरिदं भद्रं कुरुष्व ह।।2.109.23।।
হে ভদ্ৰ! তুমি যুক্তিকৰ বাক্যৰে মোক যি ‘শ্ৰেষ্ঠ’ বুলি অৱধাৰণা কৰি ‘এই ভদ্ৰ কৰ্ম কৰ’ বুলি কৈছা, সেয়া প্ৰকৃততে অনাৰ্য—অশোভন—হ’ব।
Verse 24
कथं ह्यहं प्रतिज्ञाय वनवासमिमं गुरॊ:। भरतस्य करिष्यामि वचो हित्वा गुरोर्वचः।।2.109.24।।
গুৰুস্বৰূপ পিতাৰ সন্নিধিত এই বনবাসৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰি, মই পিতাৰ বচন ত্যাগ কৰি ভৰতৰ বচন কেনেকৈ পালন কৰিম?
Verse 25
स्थिरा मया प्रतिज्ञाता प्रतिज्ञा गुरुसन्निधौ।प्रहृष्यमाणा सा देवी कैकेयी चाभवत्तदा।।2.109.25।।
গুৰুস্বৰূপ পিতাৰ সন্নিধিত মই দৃঢ় প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিলোঁ; তেতিয়া দেৱী কৈকেয়ী অত্যন্ত প্ৰহৃষ্ট হৈছিল।
Verse 26
वनवासं वसन्नेव शुचिर्नियतभोजनः। मूलपुष्पफलैः पुण्यैः पित्रून् देवांश्च तर्पयन्।।2.109.26।। सन्तुष्टपञ्चवर्गोऽहं लोकयात्रां प्रवर्तये। अकुह श्श्रद्धधानस्सन्कार्याकार्यविचक्षणः।।2.109.27।।
এইদৰে বনবাসত বাস কৰি, মই শুচি আচৰণেৰে আৰু নিয়ত আহাৰেৰে থাকিম; পুণ্য মূল, পুষ্প আৰু ফলৰ অৰ্পণে পিতৃসকলক আৰু দেৱসকলক তৃপ্ত কৰিম।
Verse 27
वनवासं वसन्नेवं शुचिर्नियतभोजनः।मूलैः पुष्पैः फलैः पुण्यैः पित्रून् देवांश्च तर्पयन्।।2.109.26।।सन्तुष्टपञ्चवर्गोऽहं लोकयात्रां प्रवर्तये।अकुह श्श्रद्धधानस्सन्कार्याकार्यविचक्षणः।।2.109.27।।
পাঁচোটা ইন্দ্ৰিয় সন্তুষ্ট কৰি মই মোৰ জীৱনযাত্ৰা চলাই যাব; কপটহীন, শ্ৰদ্ধাৱান আৰু কৰ্তব্য-অকৰ্তব্য বিচাৰ কৰিব পৰা বিবেকী হৈ থাকিম।
Verse 28
कर्मभूमिमां प्राप्य कर्तव्यं कर्म यच्छुभम्।अग्निर्वायुश्च सोमश्च कर्मणां फलभागिनः।।2.109.28।।
এই কৰ্মভূমি লাভ কৰি যি শুভ কৰ্তব্য কৰণীয়, সেয়া কৰা উচিত; কিয়নো অগ্নি, বায়ু আৰু সোমো কৰ্মফলৰ ভাগীদাৰ।
Verse 29
शतं क्रतूनामाहृत्य देवराट् त्रिदिवं गतः।तपांस्युग्राणि चास्थाय दिवं याता महर्षयः।।2.109.29।।
শত যজ্ঞ সম্পন্ন কৰি দেৱৰাজ ইন্দ্ৰ ত্ৰিদিৱলৈ গ’ল; আৰু মহৰ্ষিসকলেও উগ্ৰ তপস্যা অৱলম্বন কৰি স্বৰ্গলোক প্ৰাপ্ত কৰিলে।
Verse 30
अमृष्यमाणः पुनरुग्रतेजाः निशम्य तं नास्तिकवाक्यहेतुम्।अथाब्रवीत्तं नृपतेस्तनूजो विगर्हमाणो वचनानि तस्य।।2.109.30।।
উগ্ৰতেজস্বী ৰাজকুমাৰে নাস্তিক বাক্যৰ কাৰণ-যুক্তি শুনি সহিব নোৱাৰিলে; সেয়ে ৰজাৰ পুত্ৰই তাৰ কথাবোৰ গৰিহণা কৰি ক’লে।
Verse 31
सत्यं च धर्मं च पराक्रमं च भूतानुकम्पां प्रियवादितां च।द्विजातिदेवातिधिपूजनं च पन्थानमाहुस्त्रिदिवस्य सन्तः।।2.109.31।।
সন্তসকলে কয়—সত্য, ধৰ্ম, পৰাক্ৰম, সকলো ভূত-প্ৰাণীৰ প্ৰতি কৰুণা, প্ৰিয়-মধুৰ বাক্য, আৰু দ্বিজ, দেৱতা তথা অতিথিৰ পূজন—এইবোৰেই স্বৰ্গলৈ যোৱা পথ।
Verse 32
तेनैवमाज्ञाय यथावदर्थमेकोदयं सम्प्रतिपद्य विप्राः।धर्मं चरन्त स्सकलं यथावत्काङ्क्षन्ति लोकागममप्रमत्ताः।।2.109.32।।
সেয়ে বিপ্ৰসকলে অৰ্থটো যথাযথ বুজি একমাত্ৰ শ্ৰেষ্ঠ লক্ষ্য গ্ৰহণ কৰি, অপ্রমত্ত হৈ বিধিমতে সম্পূৰ্ণ ধৰ্ম আচৰণ কৰে আৰু উচ্চ লোকপ্ৰাপ্তি কামনা কৰে।
Verse 33
निन्दाम्यहं कर्म कृतं पितुस्तद्यस्त्वामगृह्णाद्विषमस्थबुद्धिम्। बुद्ध्याऽनयैवंविधया चरन्तं सुनास्तिकं धर्मपथादपेतम्।।2.109.33।।
মই মোৰ পিতাৰ সেই কৰ্মক নিন্দা কৰোঁ—যিয়ে তোমাক, বেঁকা আৰু বিপজ্জনক বুদ্ধিৰ, এইধৰণৰ মনোভাৱেৰে ঘূৰি ফুৰা, ঘোৰ নাস্তিক আৰু ধৰ্মপথৰ পৰা পতিত, গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 34
यथा हि चोर: स तथा हि बुद्धस्तथागतं नास्तिकमत्र विद्धि। तस्माद्धि य: शङ्क्यतमः प्रजानाम् न नास्तिकेनाभिमुखो बुध: स्यात्।।2.109.34।।
যেনে চোৰ সন্দেহযোগ্য, তেনেই ‘বুদ্ধ’ও; ইয়াত তথাগতক নাস্তিক বুলি জানিবা। সেয়ে যি জনসাধাৰণৰ বাবে সৰ্বাধিক সন্দেহজনক, সেই নাস্তিকৰ ফালে পণ্ডিতজন মুখ নকৰিব।
Verse 35
त्वत्तो जनाः पूर्वतरे द्विजाच्श्र शुभानि कर्माणि बहूनि चक्रुः। जित्वा सदेमं च परं च लोकं तस्माव्दिजा स्वस्ति हुतं कृतं च।।2.109.35।।
তোমাতকৈও পূৰ্বতৰ যুগৰ শ্ৰেষ্ঠ লোকসকলে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, বহু শুভ কৰ্ম সম্পাদন কৰিছিল; তাৰ ফলত ইহলোক আৰু পৰলোক—দুয়োকে জয় কৰিছিল। সেয়ে দ্বিজসকলে সৰ্বজনৰ মঙ্গলাৰ্থে স্বস্তিবচনসহ হৱি অৰ্পণ কৰি বিধি-ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰে।
Verse 36
धर्मे रता: सत्पुरुषै: समेतास्तेजस्विनो दानगुणप्रधानाः। अहिंसका वीतमलाश्च लोके भवन्ति पूज्या मुनयः प्रधानाः।।2.109.36।।
ধৰ্মত ৰত, সৎপুৰুষৰ সঙ্গত থকা, তেজস্বী, দানগুণত প্ৰধান, অহিংসক আৰু মলৰহিত—এনে শ্ৰেষ্ঠ মুনিসকলেই এই লোকত যথাৰ্থতে পূজ্য।
Verse 37
इति ब्रुवन्तं वचनं सरोषं रामं महात्मानमदीनसत्त्वम्। उवाच पथ्यं पुनरास्तिकं च सत्यं वच: सानुनयं च विप्रः।।2.109.37।।
এইদৰে ক্ৰোধভৰা বাক্য কোৱা মহাত্মা, অদীনসত্ত্ব ৰামক দেখি, সেই বিপ্ৰই পুনৰ পথ্য, আস্তিক্য দৃঢ়কাৰী, সত্য আৰু বিনয়যুক্ত বাক্য ক’লে।
Verse 38
न नास्तिकानां वचनं ब्रवीम्यहं न नास्तिकोऽहं न च नास्ति किञ्चन।समीक्ष्य कालं पुनरास्तिकोऽभवं भवेय काले पुनरेव नास्तिकः।।2.109.38।।
মই নাস্তিকসকলৰ মতবাদৰ বাক্য সত্যৰূপে নকওঁ; মই নাস্তিক নহয়, আৰু একো অস্বীকাৰো নকৰোঁ। কাল-অৱস্থা বিবেচনা কৰি মই পুনৰ আস্তিক হ’লোঁ; আন কালত পৰিস্থিতিবশতঃ ভিন্নভাৱে ক’বও পাৰোঁ।
Verse 39
न चापि कालोऽय मुपागतश्शनैर्यथा मया नास्तिकवागुदीरिता।निवर्तनार्थं तव राम कारणात् प्रसादनार्थं च मयैतदीरितम्।।2.109.39।।
এতিয়া ধীৰে ধীৰে উপযুক্ত কাল উপস্থিত হৈছে; সেয়ে মই তেনেদৰে ক’লোঁ। হে ৰাম, নাস্তিকবাক্য যেন লাগিছিল সেই কথাবোৰ মই তোমাৰ হিতাৰ্থে—তোমাক নিবৃত্ত কৰিবলৈ আৰু তোমাৰ প্ৰসাদ লাভ কৰিবলৈ—উচ্চাৰণ কৰিছিলোঁ।
Frequently Asked Questions
Rāma faces the dilemma of whether to accept persuasive counsel to return (a pragmatic, outcome-driven option) or to uphold his sworn commitment to forest exile made before his father; he chooses vow-keeping as the decisive dharmic action.
The chapter teaches that satya is not merely personal honesty but the metaphysical and civic foundation of rājadharma: truth sustains social trust, religious efficacy, and moral authority, and therefore cannot be compromised even under pressure or seemingly beneficial arguments.
The principal cultural landmark is the institution of वनवास (forest-exile) as a dharmic discipline, along with Vedic-ritual culture (yajña/kratu, dāna, tapas, Vedas) and the cosmological destinations of स्वर्ग and नरक used to frame consequences of truth and untruth.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.