Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 109, Shloka 12

सत्यधर्मप्रतिपादनम्

Rama’s Defense of Truth and Dharma in Reply to Jabali

उद्विजन्ते यथा सर्पान्नरादनृतवादिनः।धर्म स्सत्यं परो लोके मूलं स्वर्गस्य चोच्यते।।2.109.12।।

udvijante yathā sarpān narād anṛtavādinaḥ | dharmaḥ satyaṃ paro loke mūlaṃ svargasya cocyate ||

মানুহে যেনেকৈ সাপ দেখিলে ভয়তে আঁতৰি যায়, তেনেকৈ অনৃত-বচন কোৱা মানুহৰ পৰাও আঁতৰি থাকে। এই লোকত সত্যই পৰম ধৰ্ম, আৰু স্বৰ্গৰ মূলো সত্য বুলিয়েই কোৱা হয়।

उद्विजन्तेare frightened / are agitated
उद्विजन्ते:
क्रिया (Action/Predicate)
TypeVerb
Rootउद् + √विज् (धातु) / √विज् (धातु)
Formलकारः—लट् (वर्तमानकालः, Present); पुरुषः—प्रथमपुरुषः (3rd person); वचनम्—बहुवचनम् (plural); पदम्—आत्मनेपदम् (Ātmanepada)
यथाas / like
यथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier of comparison)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्ययम्—उपमा/प्रकारवाचक-अव्ययम् (comparative/manner indeclinable: 'as, like')
सर्पात्from a serpent
सर्पात्:
अपादान (Ablative: source of fear/separation)
TypeNoun
Rootसर्प (प्रातिपदिक)
Formलिङ्गम्—पुंलिङ्गः (masculine); विभक्तिः—पञ्चमी (ablative); वचनम्—एकवचनम् (singular)
नरात्from a man
नरात्:
अपादान (Ablative: source of fear/separation)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formलिङ्गम्—पुंलिङ्गः (masculine); विभक्तिः—पञ्चमी (ablative); वचनम्—एकवचनम् (singular)
अनृतवादिनःspeakers of untruth / liars
अनृतवादिनः:
कर्ता (Agent/Subject of उद्विजन्ते)
TypeNoun
Rootअनृत + वादिन् (प्रातिपदिक); (अनृत = untruth) + (वादिन् = speaker)
Formसमासः—तत्पुरुषः (षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः: 'अनृतं वदति' इति); लिङ्गम्—पुंलिङ्गः (masculine); विभक्तिः—प्रथमा (nominative); वचनम्—बहुवचनम् (plural)
धर्मःdharma / virtue
धर्मः:
कर्ता (Subject of उच्यते)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formलिङ्गम्—पुंलिङ्गः (masculine); विभक्तिः—प्रथमा (nominative); वचनम्—एकवचनम् (singular)
सत्यम्truth
सत्यम्:
कर्ता (Co-subject of उच्यते)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formलिङ्गम्—नपुंसकलिङ्गम् (neuter); विभक्तिः—प्रथमा (nominative) (समुच्चित-कर्तृपदं 'धर्मः सत्यं' इति); वचनम्—एकवचनम् (singular)
परःsupreme / greatest
परः:
विशेषण (Qualifier of कर्ता: धर्मः)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formलिङ्गम्—पुंलिङ्गः (masculine); विभक्तिः—प्रथमा (nominative); वचनम्—एकवचनम् (singular); विशेषणम् (qualifies धर्मः)
लोकेin the world
लोके:
अधिकरण (Locative: domain/setting)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formलिङ्गम्—पुंलिङ्गः (masculine); विभक्तिः—सप्तमी (locative); वचनम्—एकवचनम् (singular)
मूलम्root / foundation
मूलम्:
विधेय (Predicate nominative/complement of उच्यते)
TypeNoun
Rootमूल (प्रातिपदिक)
Formलिङ्गम्—नपुंसकलिङ्गम् (neuter); विभक्तिः—प्रथमा (nominative) (विधेय/प्रेडिकेट-नाम); वचनम्—एकवचनम् (singular)
स्वर्गस्यof heaven
स्वर्गस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation: 'of heaven')
TypeNoun
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक)
Formलिङ्गम्—पुंलिङ्गः (masculine); विभक्तिः—षष्ठी (genitive); वचनम्—एकवचनम् (singular)
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्—समुच्चयबोधक-निपातः (conjunction: 'and')
उच्यतेis said / is called
उच्यते:
क्रिया (Passive predicate)
TypeVerb
Root√वच् (धातु) (वच्—वक्तुम्) ; कर्मणि-प्रयोगः
Formलकारः—लट् (वर्तमानकालः, Present); पुरुषः—प्रथमपुरुषः (3rd person); वचनम्—एकवचनम् (singular); पदम्—आत्मनेपदम्; प्रयोगः—कर्मणि (passive)

People are frightened at the sight of a man speaking untruth as though they have seen a serpent. Truth in this world is the greatest virtue and is said to be the very foundation of heaven.

R
Rāma
J
Jābāli
S
Svarga (heaven)

FAQs

Falsehood is socially and morally poisonous; truth is proclaimed the highest dharma and the foundational cause for attaining svarga.

Rāma warns against normalizing untruth by showing its natural social consequence—loss of trust and fear.

Trustworthiness: the capacity to be relied upon in speech and promise.