Adhyaya 10

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । एकोद्दिष्टं ततो वक्ष्ये यदुक्तं ब्रह्मणा पुरा । मृते पुत्रैर्यथाकार्यमाशौचं च पितुर्यदि

পুলস্ত্য ক’লে—এতিয়া মই একোद्दিষ্ট নামৰ বিধি বৰ্ণনা কৰিম, যি পূৰ্বে ব্ৰহ্মাই কৈছিল—পিতা মৃত্যুবৰণ কৰিলে পুত্ৰসকলে কি কৰ্তব্য, আৰু পিতাৰ সম্বন্ধে আাশৌচৰ কাল কিমান।

Verse 2

दशाहं शावमाशौचं ब्राह्मणस्य विधीयते । क्षत्रियेषु दश द्वे च पक्षं वैश्येषु चैव हि

মৃত্যুৰ ফলত হোৱা শাৱ-আাশৌচ ব্ৰাহ্মণৰ বাবে দহ দিন বিধেয়। ক্ষত্ৰিয়সকলৰ বাবে বাৰ দিন, আৰু বৈশ্যসকলৰ বাবে নিশ্চয়েই এক পক্ষ (পন্ধৰ দিন)।

Verse 3

शूद्रेषु मासमाशौचं सपिंडेषु विधीयते । नैशमाचूडमाशौचं त्रिरात्रं परतः स्मृतम्

শূদ্ৰসকলৰ ক্ষেত্ৰত, সপিণ্ড আত্মীয়ৰ মাজত মৃত্যু হ’লে এক মাহৰ আশৌচ বিধেয়। কিন্তু সেই বৃত্তৰ বাহিৰত হ’লে আশৌচ তিনিৰাতি বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে; আৰু ৰাতিৰ সময়ত মৃত্যু হ’লে ৰাতি পাৰ নোহোৱালৈ, চূড়া (শিৰোগাঁঠ) খোলা পৰ্যন্ত আশৌচ ধৰা হয়।

Verse 4

जननेप्येवमेव स्यात्सर्ववर्णेषु सर्वदा । अस्थिसंचयनादूर्ध्वमङ्गस्पर्शो विधीयते

প্ৰসবৰ ক্ষেত্ৰতো সদায়, সকলো বৰ্ণৰ মাজত, একেই নিয়ম হ’ব। অস্থিসঞ্চয় (হাড় সংগ্ৰহ) সম্পন্ন হোৱাৰ পাছতহে অঙ্গস্পৰ্শ, অৰ্থাৎ দেহ-স্পৰ্শ, পুনৰ বিধেয় হয়।

Verse 5

प्रेताय पिंडदानं तु द्वादशाहं समाचरेत् । पाथेयं तस्य तत्प्रोक्तं यतः प्रीतिकरं महत्

প্ৰেতৰ উদ্দেশ্যে পিণ্ডদান বাৰ দিন ধৰি নিয়মে পালন কৰিব লাগে। এইটোকেই তাৰ যাত্ৰাৰ পাথেয় বুলি কোৱা হৈছে, কিয়নো ই মহৎ প্ৰীতি আৰু তৃপ্তি দান কৰে।

Verse 6

यस्मात्प्रेतपुरं प्रेतो द्वादशाहेन नीयते । गृहे पुत्रकलत्रं च द्वादशाहं प्रपश्यति

কাৰণ প্ৰেতক বাৰ দিনৰ পাছত প্ৰেতপুৰলৈ লৈ যোৱা হয়। আৰু সেই বাৰ দিন ধৰি সি নিজৰ ঘৰত পুত্ৰ আৰু পত্নীকো চাই থাকে।

Verse 7

तस्मान्निधेयमाकाशे दशरात्रं पयस्तथा । सर्वदाहोपशांत्यर्थमध्वश्रमविनाशनम्

সেয়ে দহ ৰাতি ধৰি খোলা, বায়ুময় ঠাইত পানী থ’ব লাগে। ই সকলো দাহ-তাপ শান্ত কৰে আৰু পথ-যাত্ৰাৰ ক্লান্তি নাশ কৰে।

Verse 8

ततस्त्वेकादशाहेपि द्विजानेकादशैव तु । गोत्रादिसूतकांते च भोजयेन्मनुजो द्विजान्

তাৰ পাছত একাদশ দিনতো মানুহে একাদশজন ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰাব; আৰু গোত্ৰ আদি-সম্পৰ্কীয় সূতকৰ অন্ত পৰিলে পুনৰ ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাব।

Verse 9

द्वितीयेह्नि पुनस्तद्वदेकोद्दिष्टं समाचरेत् । नावाहनाग्नौकरणं दैवहीनं विधानतः

দ্বিতীয় দিনতো তেনেদৰে একোद्दিষ্ট কৰ্ম পালন কৰিব; বিধি অনুসাৰে ইয়াত দেবতাৰ আহ্বান নাই, অগ্নিত আহুতি নাই—‘দৈৱ’ অঙ্গবিহীনভাৱে সম্পন্ন হয়।

Verse 10

एकं पवित्रमेकोर्घ एकः पिंडो विधीयते । उपतिष्ठतामिति वदेद्देयं पश्चात्तिलोदकं

এটা কুশ-পৱিত্ৰ (আঙুঠি), এটা অৰ্ঘ্য-অৰ্পণ আৰু এটা পিণ্ড (অন্নগোল) বিধিবৎ প্ৰস্তুত কৰিব। ‘উপতিষ্ঠতাম্’ বুলি কৈ তাৰ পাছত তিল-মিশ্ৰিত জল অৰ্পণ কৰিব।

Verse 11

स्वास्ति ब्रूयाद्विप्रकरे विसर्गे चाभिरम्यताम् । शेषं पूर्ववदत्रापि कार्यं वेदविदो विदुः

সমাপ্তিত ব্ৰাহ্মণসমূহৰ মাজত ‘স্বস্তি’ বুলি মঙ্গলাশীৰ্বাদ উচ্চাৰণ কৰি সুমধুৰভাৱে বিদায় ল’ব। বাকী সকলো ইয়াতো পূৰ্ববৎ কৰিব লাগে—এয়াই বেদবিদসকলৰ মত।

Verse 12

अनेन विधिना सर्वमनुमासं समाचरेत् । सूतकांते द्वितीयेह्नि शय्यां दद्याद्विलक्षणाम्

এই বিধি অনুসাৰে সমগ্ৰ মাহজুৰি আচৰণ কৰিব। তাৰ পাছত সূতকৰ অন্তত, দ্বিতীয় দিনা, এক বিশেষ (বিলক্ষণ) শয্যা দান কৰিব।

Verse 13

कांचनं पुरुषं तद्वत्फलवस्त्रसमन्वितम् । प्रपूज्य द्विजदांपत्यं नानाभरणभूषितम्

এইদৰে ফল আৰু বস্ত্ৰেৰে সমন্বিত সোণৰ পুৰুষ-মূৰ্ত্তিৰ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, নানাবিধ অলংকাৰৰে ভূষিত দ্বিজ দম্পতিক সন্মান কৰিব লাগে।

Verse 14

उपवेश्य तु शय्यायां मधुपर्कं ततो ददेत् । रजतस्य तु पात्रेण दधिदुग्धसमन्वितम्

অতিথিক শয্যাত উপবেশ্য কৰি, তাৰ পাছত ৰূপাৰ পাত্ৰত দধি আৰু দুগ্ধসহ মধুপাৰ্ক অৰ্ঘ্য দান কৰিব লাগে।

Verse 15

अस्थिलालाटिकं गृह्य सूक्ष्मं कृत्वा विमिश्रयेत् । पाययेदिद्वजदांपत्यं पितृभक्त्या समन्वितः

ললাট-অঞ্চলৰ অস্থিৰ সৰু টুকুৰা লৈ তাক অতি সূক্ষ্ম কৰি গুৰি কৰি মিহলাই দিব। পিতৃভক্তিৰে সমন্বিত হৈ, তাৰ পাছত সেই (হস্তী) দম্পতিক তাক পান কৰাব।

Verse 16

एष एव विधिर्दृष्टः पार्वतीयैर्द्विजोतमैः । तेन दुष्टा तु सा शय्या न ग्राह्या द्विजसत्तमैः

এই একেই বিধি পাৰ্বত-দেশৰ শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলে মানি আহিছে। সেয়ে সেই শয্যা দোষযুক্ত বুলি গণ্য; উত্তম দ্বিজসকলে তাক গ্ৰহণ নকৰিব।

Verse 17

गृहीतायां तु तस्यां हि पुनः संस्कारमर्हति । वेदे चैव पुराणे च शय्या सर्वत्र गर्हिता

কিন্তু যদি তাক (স্ত্ৰীক) গ্ৰহণ কৰা হৈছে, তেন্তে নিশ্চয়েই তাই পুনৰ সংস্কাৰৰ যোগ্য। কিয়নো বেদ আৰু পুৰাণ দুয়োটাতে বিধিবিহীন শয্যা সৰ্বত্ৰ নিন্দিত।

Verse 18

ग्रहीतारस्तु जायन्ते सर्वे नरकगामिनः । ग्रथितां वसुजालेन शय्यां दांपत्यसेविताम्

যিসকলে অধৰ্মেৰে (এনে বস্তু) গ্ৰহণ কৰে, তেওঁলোক সকলেই নৰকগামী হৈ জন্ম লয়। ই দাম্পত্য-ভোগত ব্যৱহৃত, ধনৰ জালেৰে গাঁথা শয্যাৰ বিষয়ে কোৱা হৈছে।

Verse 19

ये स्पृशंति न जानंतः सर्वे नरकगामिनः । नवश्राद्धेन भोक्तव्यं भुक्त्वा चांद्रायणं चरेत्

যিসকলে নিয়ম নাজানি (অজ্ঞাতে) তাক স্পৰ্শ কৰে, তেওঁলোক সকলেই নৰকগামী হয়। নৱ-শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰি তেতিয়াহে ভোজন কৰিব; আৰু ভোজনৰ পাছত চান্দ্ৰায়ণ প্ৰায়শ্চিত্ত আচৰণ কৰিব।

Verse 20

पितृभक्त्या तु पुत्राणां कार्यमेव सदा भवेत् । वृषोत्सर्गं च कुर्वीत देया च कपिला शुभा

পিতৃভক্তিৰ বাবে পুত্ৰসকলে সদায় বিধিবদ্ধ কৰ্ম সম্পাদন কৰিব লাগে। লগতে বৃষোৎসৰ্গ কৰিব (বৃষক ধৰ্মাৰ্থে মুক্ত কৰিব), আৰু শুভ কপিলা গাই দান দিব।

Verse 21

उदकुंभश्च दातव्यो भक्ष्यभोज्यफलान्वितः । यावदब्दं नरश्रेष्ठ सतिलोदकपूर्वकम्

হে নৰশ্ৰেষ্ঠ! ভক্ষ্য-ভোজ্য আৰু ফলসহ উদকুম্ভ (জলপাত্ৰ) দান কৰিব লাগে—এটা সম্পূৰ্ণ বছৰ পৰ্যন্ত—আৰু আগতে তিল-মিশ্ৰিত জল অৰ্পণ কৰি।

Verse 22

ततः संवत्सरे पूर्णे सपिंडीकरणं भवेत् । सपिंडीकरणादूर्द्ध्वं प्रेतः पार्वणभुग्यतः

তাৰ পাছত এটা সম্পূৰ্ণ সংৱৎসৰ পূৰ্ণ হ’লে সপিণ্ডীকৰণ কৰ্ম সম্পন্ন কৰিব লাগে। সপিণ্ডীকৰণৰ পাছত প্ৰেত পাৱৰ্ণ-শ্ৰাদ্ধত পিতৃ-অৰ্ঘ্যৰ অংশভোগী হয়।

Verse 23

वृद्धिपूर्वेषु कार्येषु गृहस्थस्य भवेत्ततः । सपिंडीकरणं श्राद्धं देवपूर्वं नियोजयेत्

সেয়ে গৃহস্থে বৃদ্ধি-সমৃদ্ধিৰ কাৰ্য্য আৰম্ভ কৰোঁতে, প্ৰথমে দেৱতালৈ অৰ্ঘ্য-আহুতি আগবঢ়াই ‘সপিণ্ডীকৰণ’ নামৰ শ্ৰাদ্ধ বিধিপূৰ্বক নিয়োজিত কৰিব।

Verse 24

पितॄनावाहयेत्तत्र पृथक्प्रेतं विनिर्दिशेत् । गंधोदकतिलैर्युक्तं कुर्यात्पात्रचतुष्टयम्

তাত পিতৃসকলক আহ্বান কৰিব আৰু পৃথককৈ প্ৰেতৰ অৰ্পণ নিৰ্দিষ্ট কৰিব। সুগন্ধি জল আৰু তিলসহ চাৰিখন পাত্ৰ সাজি ল’ব।

Verse 25

अर्घ्यार्थं पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं प्रसेचयेत् । तद्वत्संकल्प्य चतुरः पिंडान्पितृपरस्तदा

অৰ্ঘ্য অৰ্পণৰ বাবে প্ৰেত-পাত্ৰৰ জল পিতৃ-পাত্ৰসমূহত ঢালিব। তাৰপিছত একে সংকল্পে, পিতৃভক্ত কৰ্তাই তেতিয়াই চাৰিটা পিণ্ড প্ৰস্তুত কৰিব।

Verse 26

ये समाना इति द्वाभ्यामन्नं तु विभजेत्त्रिधा । अनेन विधिना चार्घ्यं पूर्वमेव प्रदापयेत्

‘য়ে সমানা…’ বুলি আৰম্ভ হোৱা দুটা মন্ত্র পাঠ কৰি অন্ন তিন ভাগত বিভাজন কৰিব। এই একে বিধিৰে প্ৰথমতেই অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিব।

Verse 27

ततः पितृत्वमापन्नस्स चतुर्थस्तदा त्वनु । अग्निष्वात्तादि मध्ये तु प्राप्नोत्यमृतमुत्तमम्

তাৰপিছত সি পিতৃত্ব অৱস্থা লাভ কৰিলে; চতুৰ্থ ৰূপে, ক্ৰমে অগ্নিষ্বাত্ত আদি পিতৃ-শ্ৰেণীৰ মাজত সি অমৰতাৰ পৰম অমৃত লাভ কৰে।

Verse 28

सपिण्डीकरणादूर्ध्वं पृथक्तस्मै न दीयते । पितृष्वेव च दातव्यं तत्पिंडं येषु संस्थितम्

সপিণ্ডীকৰণ-সংস্কাৰ সম্পন্ন হোৱাৰ পিছত তেওঁলৈ পৃথকভাৱে পিণ্ড দিয়া নাযায়; সেই পিণ্ড কেৱল পিতৃসকলকেই অৰ্পণ কৰিব লাগে, যিসকলৰ মাজত সেই পিণ্ড স্থিত বুলি ধৰা হয়।

Verse 29

ततः प्रभृति संक्रान्तावुपरागादि पर्वसु । त्रिपिंडमाचरेच्छ्राद्धमेकोद्दिष्टं मृतेहनि

তেতিয়াৰ পৰা সংক্রান্তি, গ্ৰহণ আদি পৰ্বদিনসমূহত তিনিটা পিণ্ডসহ শ্ৰাদ্ধ আচৰণ কৰিব লাগে; আৰু মৃত্যুৰ দিনতেই একোद्दিষ্ট শ্ৰাদ্ধ (এজন মৃতৰ উদ্দেশ্যে) কৰিব লাগে।

Verse 30

एकोद्दिष्टं परित्यज्य मृताहे यः समाचरेत् । स दैवं पितृहा स स्यात्तथा भ्रातृविनाशकः

যি মানুহে মৃত্যুক্ৰিয়াৰ দিনত একোद्दিষ্ট অৰ্পণ ত্যাগ কৰি আন আচাৰ কৰে, সি পিতৃহন্তা বুলি গণ্য হয় আৰু তদুপৰি ভ্ৰাতৃবিনাশৰ কাৰণো হয়।

Verse 31

मृताहे पार्वणं कुर्वन्नधो याति स मानवः । संपृक्ते स्वर्गती भावे प्रेतमोक्षो यतो भवेत्

মৃত্যুৰ অশুভ দিনত পাৰ্বণ শ্ৰাদ্ধ কৰা মানুহ অধোগতিলৈ যায়। কিন্তু যেতিয়া সেয়া স্বৰ্গগতি দানকাৰী অৱস্থাৰ সৈতে বিধিমতে সংযুক্ত হয়, তেতিয়া তাতেই প্ৰেতৰ মোক্ষ লাভ হয়।

Verse 32

आमश्राद्धं तदा कुर्याद्विधिज्ञः श्राद्धदस्ततः । तेनाग्नौकरणं कुर्यात्पिंडांस्तेनैव निर्वपेत्

তেতিয়া বিধি-জ্ঞ ব্যক্তি শ্ৰাদ্ধৰ বাবে সাজু কৰা সামগ্ৰীৰে প্ৰাৰম্ভিক (আম) শ্ৰাদ্ধ কৰিব লাগে; সেই একেই অৰ্পণেৰে অগ্নিসংযুক্ত কৰ্ম কৰিব লাগে আৰু সেই একেই অৰ্পণেৰে পিণ্ডসমূহো নিবেদন কৰিব লাগে।

Verse 33

त्रिभिः सपिंडीकरणं मासैक्ये त्रितये तथा । यदा प्राप्स्यति कालेन तदा मुच्येत बंधनात्

যেতিয়া সপিণ্ডীকৰণ সংস্কাৰ তিনিটা বিধিবদ্ধ অন্তৰালত—এমাহ সম্পূৰ্ণ হোৱাত আৰু তৃতীয় মাহতো—যথাবিধি সম্পন্ন হয়, তেতিয়া কালৰ পৰিপক্বতাত জীৱ বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 34

मुक्तोपि लेपभागित्वं प्राप्नोति कुशमार्जनात् । लेपभाजश्चतुर्थाद्यास्त्रयः स्युः पिंडभागिनः

যি ইতিমধ্যে মুক্ত (অশৌচৰ পৰা) সিও কুশা-ঘাঁহেৰে ঝাড়ু দিয়া কাৰণে লেপ (অশৌচ)ৰ অংশীদাৰ হয়। আৰু লেপভাগীসকলৰ ভিতৰত চতুৰ্থজনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তিনিজনক পিণ্ডৰ ভাগীদাৰ বোলা হয়।

Verse 35

पिण्डदः सप्तमस्तेषां सपिंडाः सप्तपूरुषाः । भीष्म उवाच । कथं हव्यानि देयानि कव्यानि च जनैरिह

তেওঁলোকৰ ভিতৰত পিণ্ড দানকাৰী সপ্তম; সপিণ্ড পিতৃসম্বন্ধ সাত পুৰুষলৈ বিস্তৃত। ভীষ্ম ক’লে: এই জগতত মানুহে দেৱতাৰ বাবে হব্য আৰু পিতৃসকলৰ বাবে কব্য কেনেকৈ অৰ্পণ কৰিব লাগে?

Verse 36

गृह्णंति पितृलोके वा प्रायः के कैर्निगद्यते । यदि मर्त्ये द्विजो भुंक्ते हूयते यदि वानले

পিতৃলোকত সেই অৰ্পণ কোনে গ্ৰহণ কৰে, আৰু কোনে কাক ক’লে বুলিয়েই সাধাৰণতে কোৱা হয়? যদি মৰ্ত্যলোকে কোনো দ্বিজে সেই ভোজন খায়, বা অগ্নিত হোম কৰা হয়, তেন্তে সঁচাকৈ তেওঁলোকলৈ কি পৌঁছে?

Verse 37

शुभाशुभात्मकाः प्रेतास्तदन्नं भुंजते कथम् । पुलस्त्य उवाच । वसुस्वरूपाः पितरो रुद्राश्चैव पितामहाः

শুভ-অশুভ মিশ্ৰ স্বভাৱৰ প্ৰেতসকলে সেই অন্ন কেনেকৈ ভোগ কৰে? পুলস্ত্য ক’লে: পিতৃসকল বসুস্বৰূপ, আৰু পিতামহসকল নিশ্চয়েই ৰুদ্ৰস্বরূপ।

Verse 38

प्रपितामहास्तथादित्या इत्येषा वैदिकी श्रुतिः । नामगोत्रं पितॄणां तु प्रापकं हव्यकव्ययोः

“প্ৰপিতামহ আৰু আদিত্যসকল”—এইদৰে বৈদিক শ্ৰুতি কোৱা হৈছে। পিতৃসকলৰ নাম আৰু গোত্ৰেই হৱ্য- কৱ্য অৰ্ঘ্য তেওঁলোকলৈ প্ৰাপ্য কৰায়।

Verse 39

श्राद्धस्य मन्त्रतस्तत्वमुपलभ्येत भक्तितः । अग्निष्वात्तादयस्तेषामाधिपत्ये व्यवस्थिताः

শ্ৰাদ্ধৰ মন্ত্রৰ দ্বাৰা ভক্তিসহ তাৰ তত্ত্ব উপলব্ধি হয়; আৰু অগ্নিষ্বাত্ত আদি পিতৃসকল সেই ক্ৰিয়াসমূহৰ অধিপতি ৰূপে স্থাপিত।

Verse 40

नामगोत्रास्तदा देशा भवंत्युद्भवतामपि । प्राणिनः प्रीणयत्येतदर्हणं समुपागतं

তেতিয়া নতুনকৈ জন্ম লোৱা সকলেও নাম, গোত্ৰ আৰু দেশ (উৎপত্তিস্থান) লাভ কৰে। এই সন্মান-অৰ্ঘ্য যথাবিধি অৰ্পণ কৰিলে জীৱসকল সন্তুষ্ট হয়।

Verse 41

दिव्यो यदि पिता माता गुरुः कर्मानुयोगतः । तस्यान्नममृतं भूत्वा दिव्यत्त्वेप्यनुगच्छति

যদি পিতা, মাতা বা গুৰু কৰ্ম-নিয়োগ অনুসাৰে দিব্য হয়, তেন্তে তেওঁলোকলৈ অৰ্পিত অন্ন অমৃতসম হয়; আৰু দাতা নিজেও সেই দিব্য অৱস্থালৈ গমন কৰে।

Verse 42

दैत्यत्वे भोगरूपेण पशुत्वेपि तृणं भवेत् । श्राद्धान्नं वायुरूपेण नागत्वेप्युपतिष्ठति

দৈত্য জন্মত ই ভোগৰূপে সুখ হয়; পশু জন্মতো তৃণ হয়। আৰু শ্ৰাদ্ধৰ অন্ন বায়ুৰূপে, নাগ জন্মতো (গ্ৰাহকৰ ওচৰলৈ) উপনীত হয়।

Verse 43

पानं भवति यक्षत्वे राक्षसत्वे तथामिषं । दानवत्वे तथा पानं प्रेतत्वे रुधिरोदकम्

যক্ষত্বত পান কৰাই স্বভাৱ; ৰাক্ষসত্বত তদ্ৰূপে মাংস-ভক্ষণ। দানৱত্বতো পান; আৰু প্ৰেতত্বত ৰক্ত-মিশ্ৰিত জল পান কৰা হয়।

Verse 44

मनुष्यत्वेन्नपानादि नानाभोगवतां भवेत् । रतिशक्तिस्त्रियः कान्तेऽन्येषां भोजनशक्तिता

মানৱজীৱনত অন্ন-পান আদি আৰু নানা ভোগৰ সামৰ্থ্য জন্মে। তাত স্ত্ৰীসকলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰিয় কান্তৰ প্ৰতি ৰতি-শক্তি; আনসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভোজন-শক্তি।

Verse 45

दानशक्तिः स विभवा रूपमारोग्यमेव च । श्राद्धपुष्पमिदं प्रोक्तं फलं ब्रह्मसमागमः

দান-শক্তি, ঐশ্বৰ্য, ৰূপ আৰু আৰোগ্য—ইয়াক শ্ৰাদ্ধৰ ‘পুষ্প’ বুলি কোৱা হৈছে; ইয়াৰ ফল ব্ৰহ্ম-সমাগম, পৰম তত্ত্বৰ লাভ।

Verse 46

आयुः पुत्रान्धनं विद्यां स्वर्गं मोक्षं सुखानि च । प्रयच्छन्ति तथा राज्यं प्रीताः पितृगणा नृप

হে নৃপ! প্ৰসন্ন হ’লে পিতৃগণে আয়ু, পুত্ৰ, ধন, বিদ্যা, স্বৰ্গ, মোক্ষ আৰু সুখ প্ৰদান কৰে; তদ্ৰূপে ৰাজ্য-সামৰ্থ্যও দান কৰে।

Verse 47

श्रूयते च पुरा मोक्षं प्राप्ताः कौशिकसूनवः । पंचभिर्जन्मसंबंधैः प्राप्ता ब्रह्मपरं पदम्

শ্ৰৱণ হয় যে প্ৰাচীন কালত কৌশিকৰ পুত্ৰসকলে মোক্ষ লাভ কৰিছিল। পাঁচ জন্মৰ সম্পৰ্ক-সূত্ৰৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে ব্ৰহ্মৰ পৰম পদত উপনীত হৈছিল।

Verse 48

भीष्म उवाच । कथं कौशिकदायादाः प्राप्ता योगमनुत्तमम् । पंचभिर्जन्मसंबन्धैः कथं कर्मक्षयो भवेत्

ভীষ্মে ক’লে: কৌশিকৰ বংশধৰসকলে কেনেকৈ অনুত্তম যোগ লাভ কৰিলে? আৰু পাঁচ জন্মৰ সম্বন্ধৰ দ্বাৰা কৰ্মক্ষয় কেনেকৈ ঘটে?

Verse 49

पुलस्त्य उवाच । कौशिको नाम धर्मात्मा कुरुक्षेत्रे महानृषिः । नामतः कर्मतस्तस्य पुत्राणां तन्निबोध मे

পুলস্ত্য ক’লে: কুৰুক্ষেত্ৰত কৌশিক নামৰ এক ধৰ্মাত্মা মহাৰ্ষি আছে। এতিয়া তেওঁৰ পুত্ৰসকলৰ নাম আৰু কৰ্ম—দুয়োটা বিষয়ে মোৰ পৰা জানি লোৱা।

Verse 50

स्वसृपः क्रोधनो हिंस्रः पिशुनः कविरेव च । वाग्दुष्टः पितृवर्ती च गर्गशिष्यास्तदाभवन्

স্বসৃপ, ক্ৰোধন, হিংস্ৰ, পিশুন আৰু কবি—আৰু লগতে বাগ্দুষ্ট আৰু পিতৃৱৰ্তী—সেই সময়ত গৰ্গৰ শিষ্য আছিল।

Verse 51

पितर्युपरते तेषामभूद्दुर्भिक्षमुल्बणं । अनावृष्टिश्च महती सर्वलोकभयंकरी

তেওঁলোকৰ পিতৃৰ দেহাৱসান হোৱাৰ পাছত তেওঁলোকৰ মাজত ভয়ংকৰ দুৰ্ভিক্ষ দেখা দিলে; লগতে এক মহা অনাবৃষ্টি নামিল, যিয়ে সকলো লোকক ভীত কৰি তুলিলে।

Verse 52

गर्गादेशाद्वने दोग्ध्रीं रक्षंति च तपोधनाः । खादामः कपिलामेतां वयं क्षुत्पीडिता भृशं

গৰ্গৰ আদেশত তপোধন মুনিসকলে বনাঞ্চলত এই দুগ্ধদায়িনী গাইখন ৰক্ষা কৰি আছে। কিন্তু আমি ভোকত অতি পীড়িত; আমি এই কপিলা গাইখন খাম।

Verse 53

इति चिंतयतां पापं लघुः प्राह तदानुजः । यद्यवश्यमियं वध्या श्राद्धरूपेण योज्यतां

এইদৰে পাপৰ কথা চিন্তা কৰি থাকোঁতে, তেওঁৰ অনুজ লঘুৱে ক’লে: “যদি ই অনিবাৰ্যভাৱে বধযোগ্য, তেন্তে ইয়াক শ্ৰাদ্ধ-ৰূপে বিধিপূৰ্বক নিয়োজিত কৰা হওক।”

Verse 54

श्राद्धे नियोज्यमानायां पापं नश्यति नो ध्रुवं । एवं कुर्वित्यनुज्ञातः पितृवर्ती तदानुजैः

শ্ৰাদ্ধত বিধিপূৰ্বক নিয়োজিত কৰিলে পাপ নিশ্চয় নাশ হয়। এইদৰে উপদেশ আৰু অনুমতি পাই, তেওঁ অনুজসকলৰ সৈতে পিতৃসকলৰ বিধি অনুসাৰে আচৰণ কৰিলে।

Verse 55

चक्रे समाहितः श्राद्धमुपयुज्याथ तां पुनः । द्वौ दैवे भ्रातरो कृत्वा पित्र्ये त्रींश्चापरान्क्रमात्

সমাহিত চিত্তে তেওঁ শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিলে আৰু তাৰ পিছত পুনৰ বিধিমতে তাত নিয়োগ কৰিলে। দেৱকাৰ্যত দুজন ভ্ৰাতা স্থাপন কৰিলে আৰু পিতৃকাৰ্যত ক্ৰমে তেত্ৰিশজন আনক স্থাপন কৰিলে।

Verse 56

तथैकमतिथिं कृत्वा श्राद्धदः स्वयमेव तु । चकार मंत्रवच्छ्राद्धं स्मरन्पितृपरायणः

এইদৰে এক উপযুক্ত তিথি স্থিৰ কৰি, শ্ৰাদ্ধদাতা তেওঁ নিজেই পিতৃসকলক স্মৰণ কৰি, পিতৃনিষ্ঠ হৈ, বিধিসিদ্ধ মন্ত্রেৰে শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 57

तदा गत्वा विशंकास्ते गुरवे च न्यवेदयन् । व्याघ्रेण निहता धेनुर्वत्सोयं प्रतिगृह्यतां

তাৰ পিছত তেওঁলোকে সন্দেহে ভৰা মনে গুৰুলৈ গৈ নিবেদন কৰিলে: “ব্যাঘ্ৰে ধেনুটিক নিহত কৰিছে; অনুগ্ৰহ কৰি এই বাছুৰটো গ্ৰহণ কৰক।”

Verse 58

एवं सा भक्षिता धेनुः सप्तभिस्तैस्तपोधनैः । वैदिकं बलमाश्रित्य क्रूरे कर्मणि निर्भयाः

এইদৰে তপস্যাধনে সমৃদ্ধ সেই সাতজন ঋষিয়ে গাইখন ভক্ষণ কৰিলে; বৈদিক শক্তিৰ আশ্ৰয় লৈ তেওঁলোকে নিৰ্ভয়ে এক নিষ্ঠুৰ কৰ্মত প্ৰবৃত্ত হ’ল।

Verse 59

ततः काले प्रणष्टास्ते व्याधा दश पुरेभवन् । जातिस्मरत्वं प्राप्तास्ते पितृभावेन भाविताः

তাৰ পাছত সময়ৰ গতিত, বিনষ্ট হোৱা সেই দহজন ব্যাধ নগৰত পুনৰ জন্ম ল’লে; পূৰ্বজন্ম-স্মৃতি লাভ কৰি, পিতৃভাবনাৰে তেওঁলোকৰ মন গঢ় খাই উঠিল।

Verse 60

तत्र विज्ञाय वैराग्यं प्राणानुत्सृज्य धर्मतः । लोकैरवीक्ष्यमाणास्ते तीर्थांतेनशनेन तु

তাত তেওঁলোকে বৈৰাগ্য বুজি, ধৰ্মমতে প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলে; লোকচক্ষুৰ অগোচৰে, তীৰ্থৰ অন্তত উপবাসেৰে সেই কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 61

संजाता मृगरूपास्ते सप्त कालंजरे गिरौ । प्राप्तविज्ञानयोगास्ते तत्यजुस्तां निजां तनुम्

সেই সাতজন কালোঞ্জৰ পৰ্ব্বতত হৰিণ-ৰূপে জন্ম ল’লে; আত্মজ্ঞান-যোগৰ সাধনা লাভ কৰি, তাৰ পাছত তেওঁলোকে নিজৰ সেই দেহ ত্যাগ কৰিলে।

Verse 62

मम्रुः प्रपतनेनाथ जातवैराग्यमानसाः । मानसे चक्रव्राकास्ते संजाताः सप्तयोगिनः

হে প্ৰভু, পতনৰ ফলত তেওঁলোকে মৃত্যু বৰণ কৰিলে, হঠাৎ বৈৰাগ্যে মন পূৰ্ণ হ’ল; মানস সৰোবৰত সেই চক্ৰৱাক পক্ষীসকল পুনৰ সাতজন যোগী হৈ জন্ম ল’লে।

Verse 63

नामतः कर्मतः सर्वे सुमनाः कुसुमोवसुः । चित्तदर्शी सुदर्शी च ज्ञाता ज्ञानस्य पारगः

নামত আৰু কৰ্মত তেওঁলোক সকলোৱে সু-মনা, মহৎচিত্ত; কুসুমৰ ধনৰ দৰে। আনৰ চিত্ত দেখা পোৱা, সুদৰ্শী, জ্ঞানী, আৰু জ্ঞানৰ পাৰ তীৰলৈ পাৰ হোৱা আছিল।

Verse 64

ज्येष्ठानुरक्ताः श्रेष्ठास्ते सप्तैते योगपावनाः । योगभ्रष्टास्त्रयस्तेषां बभूवुश्चलचेतसः

জ্যেষ্ঠৰ প্ৰতি অনুৰক্ত সেই সাতজনেই শ্ৰেষ্ঠ—যোগে পবিত্ৰ কৰা। কিন্তু তেওঁলোকৰ মাজৰ তিনিজন যোগৰ পৰা বিচ্যুত হৈ চঞ্চলচিত্ত হ’ল।

Verse 65

दृष्ट्वा विभ्राजमानं तमणुहं स्त्रीभिरन्वितम् । क्रीडंतं विविधैर्भोगैर्महाबलपराक्रमम्

তেওঁক দেখি—উজ্জ্বল তেজে দীপ্ত, স্ত্ৰীসকলৰ সৈতে সংযুক্ত—বিভিন্ন ভোগত ক্ৰীড়া কৰা, মহাবল আৰু পৰাক্ৰমে সমৃদ্ধ।

Verse 66

पञ्चालान्वयसंभूतं प्रभूतबलवाहनम् । राज्यकामोभवत्त्वेकस्तेषां मध्ये जलौकसाम्

“সেই জলবাসীসকলৰ মাজত এজন হওক—পাঞ্চাল বংশত জন্মা, প্ৰচুৰ বল আৰু বাহনে সমৃদ্ধ—যি ৰাজ্যকামনাৰে উদ্দীপ্ত।”

Verse 67

पितृवर्ती च यो विप्रः श्राद्धकृत्पितृवत्सलः । अपरौ मंत्रिणौ दृष्ट्वा प्रभूतबलवाहनौ

যি বিপ্ৰ পিতৃপথত চলা—শ্ৰাদ্ধকৃত, পিতৃভক্ত—সেইজনে প্ৰচুৰ বল আৰু বাহনে সমৃদ্ধ আন দুজন মন্ত্ৰীক দেখি (তেওঁলোকক লক্ষ্য কৰিলে)।

Verse 68

मंत्रित्वे चक्रतुश्चेच्छामस्मिन्मर्त्यौ द्विजोत्तमौ । विभ्राजपुत्रस्त्वेकोभूद्ब्रह्मदत्त इति स्मृतः

এই জগতত সেই দুজন শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে মন্ত্ৰী-পদত সেৱা কৰাৰ ইচ্ছা পূৰ্ণ কৰিলে; আৰু বিভ্ৰাজৰ পুত্ৰজন ‘ব্ৰহ্মদত্ত’ নামে স্মৃত হ’ল।

Verse 69

मंत्रिपुत्रौ तथा चैव पुंडरीकसुबालकौ । ब्रह्मदत्तोभिषिक्तस्तु कांपिल्ये नगरोत्तमे

আৰু তেনেদৰে মন্ত্ৰীৰ দুজন পুত্ৰ—পুণ্ডৰীক আৰু সুবালক—সেই ঠাইত আছিল। ব্ৰহ্মদত্তক উত্তম নগৰ কাঁপিল্যত অভিষেক কৰা হ’ল।

Verse 70

पंचालराजो विक्रांतः श्राद्धकृत्पितृवत्सलः । योगवित्सर्वजंतूनां चित्तवेत्ताभवत्तदा

তেতিয়া পাঞ্চালৰ ৰজা পৰাক্ৰমী, শ্ৰাদ্ধ-কর্মত নিবেদিত আৰু পিতৃগণৰ প্ৰতি স্নেহশীল আছিল; তেওঁ যোগবিদ আৰু সকলো জীৱৰ চিত্ত-জ্ঞানী হৈ উঠিল।

Verse 71

तस्य राज्ञोभवद्भार्या सुदेवस्यात्मजा तदा । सन्नतिर्नाम विख्याता कपिलायाभवत्पुरा

সেই ৰজাৰ তেতিয়া পত্নী আছিল সুদেৱৰ কন্যা, ‘সন্নতি’ নামে খ্যাত; যি পূৰ্বকালত ‘কপিলা’ বুলি পৰিচিত আছিল।

Verse 72

पितृकार्ये नियुक्तत्वादभवद्ब्रह्मवादिनी । तया चकार सहितः स राज्यं राजनंदनः

পিতৃকাৰ্যত নিযুক্ত হোৱাৰ বাবে তাই ব্ৰহ্মবাদিনী, ব্ৰহ্ম-তত্ত্বৰ জ্ঞান প্ৰকাশকাৰিণী হ’ল। তাইৰ সৈতে মিলি সেই ৰাজনন্দনে ৰাজ্য শাসন কৰিলে।

Verse 73

कदाचिद्गतौद्यानं तया सह स पार्थिवः । ददर्श कीटमिथुनमनंगकलहान्वितम्

এদিন ৰজাই তাইৰ সৈতে উদ্যানলৈ গ’ল; তাত তেওঁ কামজনিত কলহত জড়িত কীট-যুগলক দেখা পালে।

Verse 74

पिपीलिकामधोवक्त्रां पुरतः कीटकामुकः । पंचबाणाभितप्तांगः सगद्गदमुवाच ह

তাৰ পাছত কীট-প্ৰেমিকজনে, মুখ তললৈ কৰা পিপীলিকাৰ সন্মুখত থিয় হৈ, কামদেৱৰ পঞ্চবাণে দগ্ধ অঙ্গ লৈ গদগদ কণ্ঠে ক’লে।

Verse 75

न त्वया सदृशी लोके कामिनी विद्यते क्वचित् । मध्ये क्षीणातिजघना बृहद्वक्त्रातिगामिनी

জগতত ক’তো তোমাৰ দৰে কামিনী নাই; মধ্যদেশ ক্ষীণ-সুগঠিত, জঘন পূৰ্ণ, আৰু মুখসৌন্দৰ্য তথা মনোহৰ গতিৰে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠা।

Verse 76

सुवर्णवर्णसदृशी सद्वक्त्रा चारुहासिनी । आलक्ष्यते च वदनं गुडशर्करवत्सलं

সোণালী বৰ্ণৰ দৰে দীপ্ত, সদ্মুখা আৰু মনোহৰ হাস্যযুক্তা; আৰু তাইৰ মুখমণ্ডল গুড়-চেনিৰ দৰে মিঠা, প্ৰিয় আৰু মনোৰম দেখা গ’ল।

Verse 77

भोक्ष्यसे मयि भुक्ते त्वं स्नासि स्नाते तथा मयि । प्रोषिते मयि दीना त्वं क्रुद्धे च भयचंचला

মই ভোজন কৰিলে তুমিও ভোজন কৰা; মই স্নান কৰিলে তুমিও তেনেকৈ স্নান কৰা। মই দূৰত থাকিলে তুমি বিষণ্ণ হোৱা; আৰু মই ক্ৰুদ্ধ হলে তুমি ভয়ত কঁপি উঠা।

Verse 78

किमर्थं वद कल्याणि सदाधोवदनास्थिता । सा तमाह ज्वलत्कोपा किमालपसि रे शठ

তেওঁ ক’লে— “হে কল্যাণী, তুমি সদায় মুখ তললৈ কৰি কিয় বহি থাকো?” তাই ক্ৰোধে জ্বলি উঠি ক’লে— “হে ছলনাবাজ, তুমি কি অনৰ্থক কথা কৈছা?”

Verse 79

त्वया मोदकचूर्णं तु मां विहायापि भक्षितम् । प्रादास्त्वं तदतिक्रम्य मामन्यस्यै समन्मथः

তুমি মোক এৰি মোধকৰ চূৰ্ণ নিজেই ভক্ষণ কৰিলা; তাৰ ওপৰতো সীমা লংঘি, হে কাম-উদ্দীপক, মোক আন এজনীৰ হাতত সঁপিলি।

Verse 80

पिपीलक उवाच । त्वत्सादृश्यान्मया दत्तमन्यस्यै वरवर्णिनि । तदेकमपराधं मे क्षंतुमर्हसि भामिनि

পিপীলক ক’লে— “হে সুন্দৰ বৰ্ণিনী, তাই তোমাৰ সদৃশ আছিল বুলিয়েই মই তাক আন এজনীক দিলোঁ। মোৰ সেই একমাত্ৰ অপৰাধ, হে ভামিনী, ক্ষমা কৰিবা।”

Verse 81

नैवं पुनः करिष्यामि त्यज कोपं च सुस्तनि । स्पृशामि पादौ सत्येन प्रणतस्य प्रसीद मे

“মই পুনৰ কেতিয়াও এনেকুৱা নকৰোঁ। হে সুস্তনী, ক্ৰোধ ত্যাগ কৰা। সত্যৰ শপথে মই তোমাৰ চৰণ স্পৰ্শ কৰোঁ; নতশিৰ হৈ থকা মোক কৃপা কৰি প্ৰসন্ন হোৱা।”

Verse 82

रुष्टायां त्वयि सुश्रोणि मृत्युर्मे पुरतो भवेत् । तुष्टायां त्वयि वामोरु पूर्णाः सर्वमनोरथाः

হে সুশ্ৰোণী, তুমি যদি মোৰ ওপৰত ৰুষ্ট হওঁ, তেন্তে মৃত্যু মোৰ সন্মুখত থিয় হ’ব; কিন্তু তুমি যদি সন্তুষ্ট হওঁ, হে মনোহৰ উৰুৱতী, তেন্তে মোৰ সকলো মনোৰথ পূৰ্ণ হয়।

Verse 83

पूर्णचंद्रोपमं वक्त्रं स्वादेमृतरसोपमम् । निर्भरं पिब सुश्रोणि कामासक्तस्य मे सदा

তোমাৰ মুখ পূৰ্ণচন্দ্ৰৰ দৰে, তোমাৰ মাধুৰ্য অমৃত-ৰসৰ দৰে। হে সুশ্ৰোণি, কামত আসক্ত মোৰ পৰা সদায় গভীৰভাৱে পান কৰা।

Verse 84

एतन्मत्वा शुभे कार्या सर्वदा तु कृपा मयि । इति सा वचनं श्रुत्वा प्रसन्ना चाभवत्ततः

এই কথা জানি, হে শুভে, মোৰ প্ৰতি সদায় কৃপা কৰা উচিত। এই বাক্য শুনি তাই তেতিয়াই প্ৰসন্ন হ’ল।

Verse 85

आत्मानमर्पयामास मोहनाय पिपीलिका । ब्रह्मदत्तोपि तत्सर्वं ज्ञात्वा सस्मयमाहसत्

পিপীলিকাই মোহনাৰ ওচৰত নিজকে অৰ্পণ কৰিলে। ব্ৰহ্মদত্তেও সেই সকলো জানি বিস্ময়-মিশ্ৰিত হাঁহিৰে কথা ক’লে।

Verse 86

सर्वसत्वरुतज्ञानी प्रभावात्पूर्वकर्मणः । भीष्म उवाच । कथं सर्वरुतज्ञोभूद्ब्रह्मदत्तो नराधिपः

পূৰ্বকৰ্মৰ প্ৰভাৱত তেওঁ সকলো সত্ত্বৰ ৰৱ (ধ্বনি) বুজিব পৰা জন হ’ল। ভীষ্ম ক’লে: মানুহৰ অধিপতি ব্ৰহ্মদত্ত কেনেকৈ সকলো প্ৰাণীৰ ধ্বনি জানিব পৰা হ’ল?

Verse 87

तच्चापि चाभवत्कुत्र चक्रवाकचतुष्टयं । तन्मे कथय सर्वज्ञ कुले कस्य च सुव्रतम्

আৰু সেই চাৰিটা চক্ৰৱাক পখীৰ দল ক’ত হ’ল? হে সৰ্বজ্ঞ, মোক কোৱা—সেই সুব্ৰত কোন কুলৰ আছিল?

Verse 88

पुलस्त्य उवाच । तस्मिन्नेव पुरे जाताश्चक्रवाका अथो नृप

পোলস্ত্যই ক’লে: হে ৰাজন, সেই নগৰতে চক্ৰবাক চৰাইবোৰৰ জন্ম হৈছিল।

Verse 89

वृद्धद्विजस्य दायादा विप्रा जातिस्मरा बुधाः । धृतिमांस्तत्त्वदर्शी च विद्यावर्णस्तपोधिकः

সেই বৃদ্ধ ব্ৰাহ্মণৰ উত্তৰাধিকাৰীসকল আছিল জ্ঞানী ব্ৰাহ্মণ, যিসকলে পূৰ্বজন্মৰ কথা মনত ৰাখিছিল, সত্য দৰ্শনী আৰু তপস্যাত চহকী আছিল।

Verse 90

नामतः कर्मतश्चैव सुदरिद्रस्य ते सुताः । तपसे बुद्धिरभवत्तेषां वै द्विजजन्मनां

সেই দৰিদ্ৰ মানুহজনৰ পুত্ৰসকলে নাম আৰু কৰ্মৰ দ্বাৰা তপস্যাৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হৈ পৰিল; দৰাচলতে তেওঁলোক সেই অনুশাসনৰ দ্বাৰা দ্বিজ হৈ পৰিল।

Verse 91

यास्यामः परमां सिद्धिमूचुस्ते द्विजसत्तमाः । तत्तेषां वचनं श्रुत्वा सुदरिद्रो महातपाः

"আমি পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিম," সেই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলে ক'লে। তেওঁলোকৰ কথা শুনি সেই মহাতপস্বী দৰিদ্ৰ লোকজনে সঁহাৰি দিলে।

Verse 92

उवाच दीनया वाचा किमेतदिति पुत्रकाः । अधर्म एष वः पुत्रा पिता तानित्युवाच ह

তেওঁ দুখী সুৰেৰে ক’লে, "হে পুত্ৰসকল, এয়া কি?" তাৰ পাছত পিতাকে তেওঁলোকক ক’লে, "হে পুত্ৰসকল, এয়া তোমালোকৰ অধৰ্ম।"

Verse 93

वृद्धं पितरमुत्सृज्य दरिद्रं वनवासिनम् । क्व नु धर्मोत्र भविता मां त्यक्त्वा गतिमेव च

বৃদ্ধ, দৰিদ্ৰ আৰু বনবাসী পিতাক ত্যাগ কৰি—হে বৎস, ইয়াত তোমাৰ ধৰ্ম ক’ত থাকিব? আৰু মোক এৰি গ’লে তুমি সঁচাকৈ কোন উচ্চ গতি লাভ কৰিবা?

Verse 94

ऊचुस्ते कल्पिता वृत्तिस्तव तात वचश्शृणु । व्रतमेतत्पुरा राज्ञः स ते दास्यति पुष्कलं

তেওঁলোকে ক’লে: “হে প্ৰিয় বৎস, তোমাৰ বাবে আমি এটা উপায় সাজিলোঁ—আমাৰ বাক্য শুনা। এই ব্ৰত পূৰ্বে এজন ৰজাই পালন কৰিছিল; ই তোমাক প্ৰচুৰ ফল দিব।”

Verse 95

धनं ग्राम सहस्राणि प्रभाते पठतस्तव । कुरुक्षेत्रे तु ये विप्रा व्याधा दशपुरे तु ये

প্ৰভাতত যি তুমি পাঠ কৰা, তোমাৰ বাবে ধন আৰু সহস্ৰ গাঁওৰ ফল আছে; তদুপৰি কুৰুক্ষেত্ৰত থকা বিপ্ৰসকলেও, আৰু দশপুৰত থকা ব্যাধসকলেও, উক্ত পুণ্যফল লাভ কৰে।

Verse 96

कालंजरे मृगा भूताश्चक्रवाकास्तु मानसे । इत्युक्त्वा पितरं जग्मुस्ते वनं तपसे पुनः

“কালঞ্জৰত তেওঁলোক মৃগ হৈছিল, আৰু মানসত চক্ৰৱাক পক্ষী হৈছিল।” এই কথা পিতাক কৈ, তেওঁলোকে পুনৰ তপস্যাৰ বাবে বনলৈ গ’ল।

Verse 97

वृद्धोपि स द्विजो राजन्जगाम स्वार्थसिद्धये । अणुहो नाम वैभ्राजः पञ्चालाधिपतिः पुरा

হে ৰাজন, বৃদ্ধ হ’লেও সেই দ্বিজে নিজৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰিবলৈ যাত্ৰা কৰিলে। পূৰ্বে পাঞ্চালসকলৰ এজন অধিপতি আছিল—অণুহো নাম, বৈভ্ৰাজ বংশীয়।

Verse 98

पुत्रार्थी देवदेवेशं पद्मयोनिं पितामहम् । आराधयामास विभुं तीव्रव्रतपरायणः

পুত্ৰলাভৰ কামনাৰে তেওঁ দেৱদেৱেশ্বৰ, পদ্মযোনি পিতামহ ব্ৰহ্মাক, সৰ্বশক্তিমান বিভুক তীব্ৰ ব্ৰতত অটল হৈ ভক্তিভাৱে আৰাধনা কৰিলে।

Verse 99

ततः कालेन महता तुष्टस्तस्य पितामहः । वरं वरय भद्रं ते हृदयेभीप्सितं नृप

তাৰ পাছত বহুদিনৰ অন্তত পিতামহ ব্ৰহ্মা তুষ্ট হৈ ক’লে: “হে নৃপ, তোমাৰ মঙ্গল হওক—বৰ বাছি লোৱা, যি তোমাৰ হৃদয়ে ইচ্ছা কৰে।”

Verse 100

अणुह उवाच । पुत्रं मे देहि देवेश महाबलपराक्रमम् । पारगं सर्वविद्यानां धार्मिकं योगिनां वरम्

অণুহে ক’লে: “হে দেৱদেৱেশ্বৰ, মোক এটা পুত্ৰ দিয়া—মহাবল-পরাক্ৰমী, সকলো বিদ্যাত পাৰদৰ্শী, ধৰ্মাচৰণত স্থিৰ, আৰু যোগীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।”

Verse 101

सर्वसत्वरुतज्ञं मे देहि योगिनमात्मजम् । एवमस्त्विति विश्वात्मा तमाह परमेश्वरः

“মোক এনে এজন যোগী পুত্ৰ দিয়া, যিয়ে সকলো জীৱৰ ধ্বনি বুজে।” এইদৰে নিবেদন শুনি বিশ্বাত্মা পৰমেশ্বৰে তাক ক’লে: “এৱমস্তু—তথাই হওক।”

Verse 102

पश्यतां सर्वभूतानां तत्रैवांतरधीयत । ततः स तस्य पुत्रोभूद्ब्रह्मदत्तः प्रतापवान्

সকলো ভূতৰ দৃষ্টিৰ আগতেই তেওঁ তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল। তাৰ পাছত তেওঁৰ পুত্ৰ জন্মিল—ব্ৰহ্মদত্ত, তেজস্বী আৰু প্ৰতাপৱান।

Verse 103

सर्वसत्वानुकंपी च सर्वसत्वबलाधिकः । सर्वसत्वरुतज्ञश्च सर्वसत्वेश्वरेश्वरः

সকলো সত্ত্বৰ প্ৰতি দয়ালু, শক্তিত সকলো সত্ত্বক অতিক্ৰম কৰা; সকলো প্ৰাণীৰ কাতৰ ধ্বনি আৰু বাক্য বুজি পোৱা, আৰু সকলো সত্ত্বৰ অধিপতিসকলৰ ওপৰতো পৰম ঈশ্বৰ।

Verse 104

अथ सत्वेन योगात्मा स पिपीलकमागतः । यत्र तत्कीटमिथुनं रममाणमवस्थितम्

তাৰ পাছত শুদ্ধ সত্ত্বগুণে সমন্বিত সেই যোগাত্মা এজন পিপীলিকাৰ ওচৰলৈ আহিল; য’ত কীট-পতঙ্গৰ এটা যুগল একেলগে ক্ৰীড়া কৰি থিয় হৈ আছিল।

Verse 105

ततः सा सन्नतिर्दृष्ट्वा प्रहसंतं सुविस्मितं । किमप्याशंकमाना सा तमपृच्छन्नरेश्वरम्

তেতিয়া সন্নতিয়ে মানুহৰ অধিপতিক হাঁহি থকা আৰু অতিশয় বিস্মিত হোৱা দেখি, কিবা আশংকা কৰি, তেওঁক সুধিলে।

Verse 106

सन्नतिरुवाच । अकस्मादतिहासोयं किमर्थमभवन्नृप । हास्यहेतुं न जानामि यदकाले कृतं त्वया

সন্নতিয়ে ক’লে: “হে নৃপ, এই আকস্মিক হাঁহি কিয় উঠিল? এই বিনোদনৰ কাৰণ মই নাজানো—বিশেষকৈ যেতিয়া তুমি অনুপযুক্ত সময়ত এইদৰে কৰিলা।”

Verse 107

अवदद्राजपुत्रोसौ तं पिपीलिकभाषितम् । रागवद्विरसोत्पन्नमेतद्धास्यं वरानने

সেই ৰাজপুত্ৰই তাই পিপীলিকাৰ দৰে বোলনিৰ কথা ক’লে: “হে সুন্দৰ-মুখী, তোমাৰ এই হাঁহিত ৰাগৰ সুৰ আছে যেন লাগে, কিন্তু ই ৰসশূন্য নীৰসতাৰে উদ্ভৱ হৈছে।”

Verse 108

न चान्यत्कारणं किंचिद्धास्यहेतुः शुचिस्मिते । न सामन्यततं देवी प्राहालीकमिदं तव

হে শুচি-স্মিতে, এই হাঁহিৰ অন্য কোনো কাৰণ একেবাৰে নাই। হে দেৱী, ই সাধাৰণ কথা নহয়; তোমাৰ বিষয়ে ই এক আশ্চৰ্য্য, অদ্ভুত বিষয়।

Verse 109

अहमेवेह हसिता न जीविष्ये त्वयाधुना । कथं पिपीलिकालापं मर्त्यो वेत्ति सुरादृते

ইয়াত কেৱল মোৰ ওপৰেই হাঁহি কৰা হ’ল; এতিয়া তোমাৰ কাৰণে মই আৰু জীয়াই নাথাকিম। দেৱতাৰ সহায় নোহোৱাকৈ কোনো মৰ্ত্যই পিপীলিকাৰ ভাষা কেনেকৈ বুজিব পাৰে?

Verse 110

तस्मात्त्वयाहमेवाद्य हसिता किमतः परम् । ततो निरुत्तरो राजा जिज्ञासुस्तद्वचो हरेः

সেয়ে আজি তুমি নিশ্চয় মোৰ ওপৰত হাঁহিলা—ইয়াতকৈ অধিক আৰু কি হ’ব পাৰে? তেতিয়া উত্তৰহীন হৈ ৰজা হৰিৰ (বিষ্ণুৰ) বাক্য বুজিবলৈ আগ্ৰহী হ’ল।

Verse 111

आस्थाय नियमं तस्थौ सप्तरात्रमकल्मषः । स्वप्नान्ते प्राह तं ब्रह्मा प्रभाते पर्यटन्पुरम्

নিয়ম-ব্ৰত গ্ৰহণ কৰি সেই নিৰ্মলজন সাত ৰাতি অবিচল হৈ থাকিল। স্বপ্নৰ অন্তত ব্ৰহ্মাই তাক বাক্য ক’লে; আৰু প্ৰভাতে সি নগৰত পৰিভ্ৰমণ কৰিলে।

Verse 112

वृद्धद्विजोत्तमाद्वाक्यं सर्वं ज्ञास्यति ते प्रिया । इत्युक्त्वांतर्दधे ब्रह्मा प्रभाते च नृपः पुरात्

“বৃদ্ধ ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠৰ বাক্যৰ পৰা তোমাৰ প্ৰিয়া সকলো জানিব।” এইদৰে কৈ ব্ৰহ্মা অন্তৰ্ধান হ’ল; আৰু প্ৰভাতে নৃপতি নগৰৰ পৰা ওলাই গ’ল।

Verse 113

निर्गच्छन्मन्त्रिसहितः सभार्यो वृद्धमग्रतः । गदंतं विप्रमायांतं वृद्धं च स ददर्श ह

তেওঁ মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে আৰু পত্নীসহ বাহিৰ ওলাই যেতিয়া আগবাঢ়িল, তেতিয়া আগত এজন বৃদ্ধ ব্ৰাহ্মণ-জ্যেষ্ঠক আহি কথা কৈ থকা দেখিলে।

Verse 114

ब्राह्मण उवाच । ये विप्रमुख्याः कुरुजांगलेषु दाशास्तथा दाशपुरे मृगाश्च । कालंजरे सप्त च चक्रवाका ये मानसे तेत्र वसंति सिद्धाः

ব্ৰাহ্মণে ক’লে: ‘কুৰুজাঙ্গলত দ্বিজসকলৰ মাজত যিসকল শ্ৰেষ্ঠ, আৰু দাশপুৰত থকা দাশসকল, আৰু মৃগসমূহো; কালাঞ্জৰত সাতটা চক্ৰৱাক পক্ষী—সেই সিদ্ধসকল মানসত তাতেই বাস কৰে।’

Verse 115

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य स पपात शुचान्वितः । जातिस्मरत्वमगमत्तौ च मंत्रिवरात्मजौ

তাঁৰ বাক্য শুনি তেওঁ শোকাকুল হৈ মাটিত ঢলি পৰিল; আৰু উত্তম মন্ত্ৰীৰ দুজন পুত্ৰও পূৰ্বজন্ম-স্মৰণ লাভ কৰিলে।

Verse 116

कामशास्त्रप्रणेता तु बाभ्रव्यः स तु बालकः । पंचाल इति लोकेषु विश्रुतः सर्वशास्त्रवित्

কামশাস্ত্ৰৰ প্ৰণেতা আছিল বাব্ৰব্য; তেওঁ বালক নামেও পৰিচিত আছিল। লোকসমূহত তেওঁ ‘পাঞ্চাল’ বুলি খ্যাত, আৰু সকলো শাস্ত্ৰৰ জ্ঞানী আছিল।

Verse 117

पुंडरीकोपि धर्मात्मा वेदशास्त्रप्रवर्तकः । भूत्वा जातिस्मरौ शोकात्पतितावग्रतस्तथा

পুণ্ডৰীকো ধৰ্মাত্মা আছিল, বেদ আৰু শাস্ত্ৰৰ প্ৰৱৰ্তক। জাতিস্মৰণ লাভ কৰি, শোকৰ কাৰণে তেওঁও সিহঁতৰ আগত তেনেদৰে ঢলি পৰিল।

Verse 118

हा वयं कर्मविभ्रष्टाः कामतः कर्मबंधनात् । एवं विलप्य बहुशस्त्रयस्ते योगपारगाः

হায়! কামনাৰ বশত আমি নিজৰ ধৰ্ম-কর্মৰ পৰা বিচ্যুত হৈ কর্ম-বন্ধনত পতিত হ’লোঁ। এইদৰে বাৰে বাৰে বিলাপ কৰি, যোগ পাৰ হোৱা সেই তিনিজন মহাযোগী পুনৰ ক’বলৈ ধৰিলে।

Verse 119

विस्मयाच्छ्राद्धमाहाम्यमभिनंद्य पुनः पुनः । स तु तस्मै धनं दत्त्वा प्रभूतग्रामसंयुतम्

বিস্মিত হৈ তেওঁ শ্ৰাদ্ধ-ক্ৰিয়াৰ মাহাত্ম্য বাৰে বাৰে প্ৰশংসা কৰিলে। তাৰ পাছত তেওঁ সেই ব্যক্তিক প্ৰচুৰ ধন আৰু বহু গাঁওসহ দান কৰিলে।

Verse 120

विसृज्य ब्राह्मणं तं च वृद्धं धनमदान्वितम् । आत्मीयं नृपतिः पुत्रं नृपलक्षणसंयुतम्

ধনৰ গৰ্বত মত্ত সেই বৃদ্ধ ব্ৰাহ্মণক বিদায় দি, নৃপতিয়ে নিজৰ পুত্ৰক সম্বোধন কৰিলে—যি ৰাজলক্ষণে বিভূষিত আছিল।

Verse 121

विष्वक्सेनाभिधानं च राजाराज्येभ्यषेचयत् । मानसे सलिले सर्वे ततस्ते योगिनां वराः

আৰু বিষ্বক্সেন নামধাৰী জনে তেওঁক ‘ৰাজাৰাজ্য’ত অভিষেক কৰিলে। তাৰ পাছত সেই সকলো যোগিনৰ শ্ৰেষ্ঠসকল মানসসৰোবৰ জলত একত্ৰিত হ’ল।

Verse 122

ब्रह्मदत्तादयस्तस्मिन्पितृभक्ता विमत्सराः । सन्नतिश्चाभवद्धृष्टा मयैव तव दर्शितम्

তাত ব্ৰহ্মদত্ত আদি সকল পিতৃভক্ত আৰু নিৰ্মৎসৰ আছিল। তেওঁলোকৰ বিনয়ী প্ৰণতি স্পষ্ট দেখা গৈছিল—এই কথা মই নিজেই তোমাক দেখুৱালোঁ।

Verse 123

राजन्योगफलं सर्वं यदेतदभिलक्ष्यते । तथेति प्राह राजापि पुरस्तादभिनंदयन्

“হে ৰাজন, ইয়াত যি সকলো দেখা যায়, সেয়া ৰাজযোগ (ৰাজধৰ্ম)ৰ সম্পূৰ্ণ ফল।” তেতিয়া ৰজাইও তেওঁৰ সন্মুখত থিয় হৈ আনন্দেৰে ক’লে, “তথাস্তূ,” বুলি সন্মতি প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 124

त्वत्प्रसादादिदं सर्वं मयैवं प्राप्यते फलम्

আপোনাৰ কৃপাৰ বলতেই এই সকলোখিনি মই এইদৰে লাভ কৰিলোঁ—এইয়েই ফল (ফলাফল)।

Verse 125

ततस्ते योगमास्थाय सर्व एव वनौकसः । ब्रह्मरंध्रेण परमं पदमापुस्तपोबलात्

তাৰ পাছত সেই সকলো বনবাসীয়ে যোগ আশ্ৰয় কৰি সমাধিত প্ৰৱেশ কৰিলে; তপোবলৰ প্ৰভাৱত মূৰ্ধাৰ ব্ৰহ্মৰন্ধ্ৰ দ্বাৰাই পৰম পদ লাভ কৰিলে।

Verse 126

एवमायुर्धनं विद्यां स्वर्गमोक्षसुखानि च । प्रयच्छंति सुतं राज्यं नृणां तुष्टाः पितामहाः

এইদৰে পিতৃগণ সন্তুষ্ট হ’লে, তেওঁলোকে মানুহক দীঘল আয়ু, ধন, বিদ্যা, স্বৰ্গ আৰু মোক্ষৰ সুখ, লগতে পুত্ৰ আৰু ৰাজ্য-অধিকারো দান কৰে।

Verse 127

इदं च पितृमाहात्म्यं ब्रह्मदत्तस्य वै नृप । द्विजेभ्यः श्रावयेद्विद्वान्शृणोति पठतेपि वा । कल्पकोटिशतं साग्रं ब्रह्मलोके महीयते

হে নৃপ! ব্ৰহ্মদত্তৰ বৰ্ণনা অনুসাৰে এই পিতৃকৰ্মৰ মাহাত্ম্য। যি বিদ্বানে ব্ৰাহ্মণসকলক ইয়াক শ্ৰাৱয়—অথবা নিজে শুনে বা পঢ়েও—সেয়া সাগ্ৰে শত কোটি কল্প পৰ্যন্ত ব্ৰহ্মলোকে মহীয়ান হয়।