Adhyaya 100
दक्षयज्ञध्वंसः—वीरभद्रप्रेषणं, देवविष्ण्वोः पराजयः, पुनरनुग्रहः
ঋষিসকলে সূতক সোধে—দধীচিৰ বচনৰ পাছত মহেশ্বৰে বিষ্ণুক জয় কৰিও যজ্ঞত কেনেকৈ আচৰণ কৰিলে? সূতে দক্ষযজ্ঞৰ প্ৰসঙ্গ বৰ্ণনা কৰে। ৰুদ্ৰই দেৱতা আৰু মুনিগণক দগ্ধ কৰিলে; তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাই বীৰভদ্ৰক প্ৰেৰণ কৰিলে। বীৰভদ্ৰ ৰোমজগণসহ কনখলৰ যজ্ঞৱাটত প্ৰৱেশ কৰি যূপাদি ধ্বংস কৰে আৰু দেৱতাসকলৰ অঙ্গভঙ্গ কৰে—ভগৰ নেত্ৰ উৎপাতন, পূষণৰ দন্তভঙ্গ আদি; ইন্দ্ৰ-অগ্নি-যম আদি পৰাজিত হয়। বিষ্ণুৰ সৈতে ভয়ংকৰ যুদ্ধ হয়; বিষ্ণুৰ যোগবলজাত বহু দিব্যদেহ শমিত হয় আৰু চক্ৰ স্তম্ভিত হয়। যজ্ঞ মৃগৰূপে পলায়ন কৰে; দক্ষৰ শিৰচ্ছেদ হৈ অগ্নিত দহন হয়। তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাই ক্ৰোধশমনলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰে; শিৱ বৃষধ্বজ সগণ প্ৰকট হৈ হতা দেৱতাসকলক পূৰ্বৱৎ দেহ দিয়ে, দক্ষৰ শিৰ স্থাপন কৰি বৰ প্ৰদান কৰে; দক্ষ স্তুতি কৰি গণপত্য লাভ কৰে। অধ্যায়ে যজ্ঞধৰ্মৰ শুদ্ধি, দেৱতাসকলৰ পুনঃস্থাপন আৰু শিৱানুগ্ৰহ-প্ৰধান শৈৱমাৰ্গ সূচায়।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे देवीसंभवो नाम नवनवतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः विजित्य विष्णुना सार्धं भगवान्परमेश्वरः सर्वान्दधीचवचनात् कथं भेजे महेश्वरः
শ্ৰীলিঙ্গমহাপুৰাণৰ পূৰ্বভাগত ‘দেৱীসম্ভৱ’ নামৰ নিৰানব্বইতম অধ্যায়। ঋষিসকলে ক’লে—“বিষ্ণুৰ সৈতে ভগৱান পৰমেশ্বৰে সকলোকে জয় কৰাৰ পাছত, দধীচিৰ বাক্য অনুসাৰে মহেশ্বৰে পাছত কি কৰিলে?”
Verse 2
सूत उवाच दक्षयज्ञे सुविपुले देवान् विष्णुपुरोगमान् ददाह भगवान् रुद्रः सर्वान् मुनिगणान् अपि
সূত ক’লে—দক্ষৰ অতি বিশাল যজ্ঞত ভগৱান ৰুদ্ৰে বিষ্ণুক আগত ৰাখি থকা দেৱসকলক আৰু সমবেত সকলো মুনিগণকো দগ্ধ কৰিলে।
Verse 3
भद्रो नाम गणस्तेन प्रेषितः परमेष्ठिना विप्रयोगेन देव्या वै दुःसहेनैव सुव्रताः
তাৰ পাছত পৰমেষ্ঠী (ব্ৰহ্মা) ‘ভদ্ৰ’ নামৰ এটা গণক পঠালে। হে সুব্ৰতসকল, দেৱীৰ বিৰহ সঁচাকৈয়ে দুৰসহ আছিল; সেই কাৰণেই এই তৎক্ষণাৎ কাৰ্য্য ঘটিল।
Verse 4
सो ऽसृजद् वीरभद्रश् च गणेशान्रोमजाञ्छुभान् गणेश्वरैः समारुह्य रथं भद्रः प्रतापवान्
তেতিয়া বীৰভদ্ৰে নিজৰ দেহৰ ৰোমৰ পৰা জন্মা শুভ গণসমূহ সৃষ্টি কৰিলে। গণেশ্বৰসকলৰ সৈতে পৰিবেষ্টিত সেই প্ৰতাপৱান ভদ্ৰ ৰথত আৰোহণ কৰিলে।
Verse 5
गन्तुं चक्रे मतिं यस्य सारथिर्भगवानजः गणेश्वराश् च ते सर्वे विविधायुधपाणयः
তেওঁ যাত্ৰা কৰিবলৈ মন স্থিৰ কৰিলে; তেওঁৰ ৰথসাৰথি হ’ল স্বয়ং পূজ্য অজ (অজন্মা) ভগৱান। আৰু নানাবিধ অস্ত্ৰধাৰী গণসকলৰ সকলো গণেশ্বৰ তেওঁৰ সৈতে আগবাঢ়িল।
Verse 6
विमानैर्विश्वतो भद्रैस् तमन्वयुरथो सुराः हिमवच्छिखरे रम्ये हेमशृङ्गे सुशोभने
তাৰ পাছত দেৱসকলে সৰ্বতোভদ্ৰ, মঙ্গলময় বিমানত তেওঁক অনুসৰণ কৰিলে। তেওঁলোকে হিমালয়ৰ ৰম্য শিখৰত উপস্থিত হ’ল—সুৱৰ্ণ শৃংগে দীপ্ত, অতি শোভাময়।
Verse 7
यज्ञवाटस् तथा तस्य गङ्गाद्वारसमीपतः तद्देशे चैव विख्यातं शुभं कनखलं द्विजाः
সেই পবিত্ৰ গঙ্গাদ্বাৰৰ ওচৰতে তেওঁৰ যজ্ঞবাটো আছে। আৰু সেই অঞ্চলতেই, হে দ্বিজসকল, ‘কনখল’ নামৰ শুভ স্থানটি বিখ্যাত।
Verse 8
दग्धुं वै प्रेषितश्चासौ भगवान् परमेष्ठिना तदोत्पातो बभूवाथ लोकानां भयशंसनः
পৰমেষ্ঠী (ব্ৰহ্মা) দগ্ধ কৰিবলৈ প্ৰেৰণ কৰা সেই দিব্য ভগৱান আগবাঢ়িল। তেতিয়া এক উৎপাত দেখা দিলে—যি সকলো লোকৰ বাবে ভয় সূচক অশুভ লক্ষণ আছিল।
Verse 9
पर्वताश् च व्यशीर्यन्त प्रचकम्पे वसुंधरा मरुतश् चाप्य् अघूर्णन्त चुक्षुभे मकरालयः
পৰ্বতসমূহ চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হ’ল, বসুন্ধৰা তীব্ৰভাৱে কঁপিল; বতাহো ঘূৰ্ণায়মান হ’ল, আৰু মকৰৰ আৱাস সাগৰ উত্তাল হৈ উঠিল।
Verse 10
अग्नयो नैव दीप्यन्ति न च दीप्यति भास्करः ग्रहाश् च न प्रकाश्यन्ते न देवा न च दानवाः
তাত অগ্নিসমূহ ন জ্বলে, সূৰ্যও দীপ্ত নহয়; গ্ৰহসমূহে পোহৰ নেদিয়ে, দেৱ বা দানৱ—কোনোৱেই উজ্জ্বল দেখা নাযায়।
Verse 11
ततः क्षणात् प्रविश्यैव यज्ञवाटं महात्मनः रोमजैः सहितो भद्रः कालाग्निरिवचापरः
তাৰপিছত ক্ষণমাত্ৰতে ৰোমজসকলৰ সৈতে ভদ্ৰ সেই মহাত্মাৰ যজ্ঞবাটত প্ৰৱেশ কৰিলে—কালাগ্নিৰ দৰে জ্বলি, অপ্রতিহত আৰু ভয়ংকৰ।
Verse 12
उवाच भद्रो भगवान् दक्षं चामिततेजसम् संपर्कादेव दक्षाद्य मुनीन्देवान् पिनाकिना
তেতিয়া ভগৱান ভদ্ৰে অমিত তেজস্বী দক্ষক ক’লে; আৰু পিনাকী শিৱৰ সান্নিধ্য-মাত্ৰতেই দক্ষ আদি মুনি আৰু দেৱসকল শুদ্ধ হৈ উন্নীত হ’ল।
Verse 13
दग्धुं संप्रेषितश् चाहं भवन्तं समुनीश्वरैः इत्युक्त्वा यज्ञशालां तां ददाह गणपुङ्गवः
“তোমাক দগ্ধ কৰিবলৈ মোকো মুনীশ্বৰসকলে পঠাইছে”—এ বুলি কৈ গণপুঙ্গৱে সেই যজ্ঞশালাখন দহাই দিলে।
Verse 14
गणेश्वराश् च संक्रुद्धा यूपानुत्पाट्य चिक्षिपुः प्रस्तोत्रा सह होत्रा च दग्धं चैव गणेश्वरैः
আৰু গণেশ্বৰসকল ক্ৰুদ্ধ হৈ যূপসমূহ উপৰি পেলাই দিলে; প্ৰস্তোতা আৰু হোতা—দুয়ো—সেই গণেশ্বৰসকলৰ দ্বাৰা দগ্ধ হ’ল।
Verse 15
गृहीत्वा गणपाः सर्वान् गङ्गास्रोतसि चिक्षिपुः वीरभद्रो महातेजाः शक्रस्योद्यच्छतः करम्
গণপতিসকলে তেওঁলোকক ধৰি গংগাৰ সোঁতত পেলাই দিলে। মহাতেজস্বী বীৰভদ্ৰই ইন্দ্ৰৰ উদ্যত হাতখন বাধা দিলে।
Verse 16
व्यष्टम्भयद् अदीनात्मा तथान्येषां दिवौकसाम् भगस्य नेत्रे चोत्पाट्य करजाग्रेण लीलया
সেই অকুতোভয় বীৰভদ্ৰই আন দেৱতাসকলকো স্তম্ভিত কৰিলে আৰু লীলাৰে নখৰ আগৰে ভগ দেৱতাৰ চকু দুটা উলিয়াই পেলালে।
Verse 17
निहत्य मुष्टिना दन्तान् पूष्णश्चैवं न्यपातयत् तथा चन्द्रमसं देवं पादाङ्गुष्ठेन लीलया
মুঠিৰ আঘাতেৰে পূষাৰ দাঁত ভাঙি তেওঁক বগৰাই দিলে আৰু তেনেদৰেই লীলাৰে ভৰিৰ বুঢ়া আঙুলিৰে চন্দ্ৰক পিষ্ট কৰিলে।
Verse 18
घर्षयामास भगवान् वीरभद्रः प्रतापवान् चिछेद च शिरस्तस्य शक्रस्य भगवान्प्रभोः
প্ৰতাপী ভগৱান বীৰভদ্ৰই তেওঁক ঘঁহি পেলালে আৰু সেই প্ৰভুৱে ইন্দ্ৰৰ শিৰচ্ছেদ কৰিলে।
Verse 19
वह्नेर्हस्तद्वयं छित्त्वा जिह्वामुत्पाट्य लीलया जघान मूर्ध्नि पादेन वीरभद्रो महाबलः
অগ্নিৰ হাত দুখন কাটি আৰু লীলাৰে জিভাখন উভালি পেলাই, মহাবলী বীৰভদ্ৰই তেওঁৰ মূৰত ভৰিৰে আঘাত কৰিলে।
Verse 20
यमस्य दण्डं भगवान् प्रचिछेद स्वयं प्रभुः जघान देवमीशानं त्रिशूलेन महाबलम्
স্বয়ং প্ৰভু, পৰম পতি ভগৱানে যমৰ দণ্ড ছেদ কৰিলে; আৰু মহাত্ৰিশূলৰে দেবেশ ঈশান—সেই মহাবলবানকো নিপাত কৰিলে।
Verse 21
त्रयस्त्रिंशत्सुरानेवं विनिहत्याप्रयत्नतः त्रयश् च त्रिशतं तेषां त्रिसाहस्रं च लीलया
এনেদৰে বিনা প্ৰয়াসে তেত্ৰিশ দেৱতাক বিনিহত কৰি, লীলাভাৱে তেওঁলোকৰ তিনিশ তিনজনক, আনকি তিন হাজাৰকো নিপাত কৰিলে।
Verse 22
त्रयं चैव सुरेन्द्राणां जघान च मुनीश्वरान् अन्यांश् च देवान् देवो ऽसौ सर्वान्युद्धाय संस्थितान्
সেই দেৱে দেৱেন্দ্ৰসকলৰ মাজৰ তিনজনক আৰু মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলকো নিপাত কৰিলে; আৰু যুদ্ধলৈ সাজু হৈ থকা অন্য সকলো দেৱকো আঘাত কৰিলে।
Verse 23
जघान भगवान् रुद्रः खड्गमुष्ट्यादिसायकैः अथ विष्णुर्महातेजाश् चक्रम् उद्यम्य मूर्छितः
তাৰ পিছত ভগৱান ৰুদ্ৰে খড়্গ, মুষ্টি আদি শস্ত্ৰ-সায়কেৰে প্ৰহাৰ কৰিলে; তেতিয়া মহাতেজস্বী বিষ্ণুৱে চক্ৰ তুলিলেও মূৰ্ছিত হ’ল—পৰম পতিৰ সন্মুখত পশুভাৱৰ শক্তিও ৰুদ্ধ হয়।
Verse 24
युयोध भगवांस्तेन रुद्रेण सह माधवः तयोः समभवद्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम्
তাৰ পিছত ভগৱান মাধৱে সেই ৰুদ্ৰৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে; দুয়োৰ মাজত অতি ঘোৰ আৰু ৰোমহর্ষক যুদ্ধ সংঘটিত হ’ল—ই পৰম পতিৰ ভয়মিশ্ৰিত মহিমা প্ৰকাশ কৰে।
Verse 25
विष्णोर्योगबलात्तस्य दिव्यदेहाः सुदारुणाः
বিষ্ণুৰ যোগবলৰ প্ৰভাৱত তেওঁৰ দিব্য দেহসমূহ অতি প্ৰচণ্ড হৈ উঠিল—তেজ আৰু পৰাক্ৰমে ভয়ংকৰ।
Verse 26
शङ्खचक्रगदाहस्ता असंख्याताश् च जज्ञिरे तान्सर्वानपि देवो ऽसौ नारायणसमप्रभान्
শঙ্খ-চক্ৰ-গদা হাতে ধৰা অসংখ্য সত্তা জন্মিল; সেই দেৱে তেওঁলোকক নাৰায়ণসম প্ৰভাযুক্ত দেখিলে। শৈৱ দৃষ্টিত এনে দেৱৰূপ আৰু শক্তি মায়াক্ষেত্ৰতেই উদ্ভৱ; পতি শিৱেই একমাত্র স্বতন্ত্ৰ পৰমেশ্বৰ।
Verse 27
निहत्य गदया विष्णुं ताडयामास मूर्धनि ततश्चोरसि तं देवं लीलयैव रणाजिरे
গদাৰে বিষ্ণুক নিপাত কৰি সি তেওঁৰ মূৰ্ধনত আঘাত কৰিলে; তাৰ পিছত ৰণাঙ্গনত লীলামাত্ৰে সেই দেৱৰ বক্ষতেও প্ৰহাৰ কৰিলে। ইয়াৰ দ্বাৰা পুরাণে সূচায়—দেৱতাসকলেও পতি শিৱৰ ইচ্ছাধীন, আৰু পশু অনুগ্ৰহ উদয় নোহোৱালৈকে পাশবন্ধনে আবদ্ধ।
Verse 28
पपात च तदा भूमौ विसंज्ञः पुरुषोत्तमः पुनरुत्थाय तं हन्तुं चक्रमुद्यम्य स प्रभुः
তেতিয়া পুৰুষোত্তম অচেতন হৈ ভূমিত পৰিল। পুনৰ উঠি, সেই প্ৰভুৱে তাক বধ কৰিবলৈ চক্ৰ উঠালে।
Verse 29
क्रोधरक्तेक्षणः श्रीमान् अतिष्ठत् पुरुषर्षभः तस्य चक्रं च यद्रौद्रं कालादित्यसमप्रभम्
ক্ৰোধত ৰক্তবৰ্ণ নয়নযুক্ত সেই শ্ৰীমান পুৰুষর্ষভ স্থিৰ হৈ থিয় দিলে। তেওঁৰ চক্ৰ ৰৌদ্ৰ হৈ কাল আৰু সূৰ্যসম প্ৰভাৰে দীপ্ত হ’ল—যেন পতি-অধীন শক্তিয়ে পাশ দমন কৰে।
Verse 30
व्यष्टम्भयद् अदीनात्मा करस्थं न चचाल सः अतिष्ठत् स्तम्भितस्तेन शृङ्गवानिव निश्चलः
অদীনচিত্তে সি নিজকে দৃঢ় কৰিলে; হাতত ধৰা থাকিলেও সি নচলিল। সেই শক্তিয়ে স্তম্ভিত হৈ শৃংগৱন্ত বৃষভৰ দৰে স্থিৰ, নিশ্চল হৈ থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 31
त्रिभिश् च धर्षितं शार्ङ्गं त्रिधाभूतं प्रभोस्तदा शार्ङ्गकोटिप्रसङ्गाद् वै चिछेद च शिरः प्रभोः
তেতিয়া তিনিজনৰ আঘাতত প্ৰভুৰ শাৰ্ঙ্গ ধনু তিন ভাগ হ’ল। ধনুৰ অগ্ৰভাগৰ স্পৰ্শমাত্ৰতেই প্ৰভুৰ শিৰচ্ছেদ হ’ল—ইয়াৰ দ্বাৰা বুজা যায়, পতি (শিৱ)ৰ অধীন পাশবদ্ধ হ’লে ‘প্ৰভু’ৰ শক্তিও নিষ্ফল হয়।
Verse 32
छिन्नं च निपपातासु शिरस्तस्य रसातले वायुना प्रेरितं चैव प्राणजेन पिनाकिना
তাৰ ছিন্ন শিৰ সোনকালে ৰসাতললৈ পৰিল; আৰু পিনাকী (শিৱ)ৰ প্ৰাণজাত বায়ুৰূপ শ্বাসে তাক আগলৈ প্ৰেৰিত কৰিলে।
Verse 33
प्रविवेश तदा चैव तदीयाहवनीयकम् तत् प्रतिध्वस्तकलशं भग्नयूपं सतोरणम्
তেতিয়া সি নিজৰ আহৱনীয় অগ্নিবেদীত প্ৰৱেশ কৰি তাক অপবিত্ৰ আৰু ধ্বস্ত দেখিলে—কলস ভাঙি পৰিছিল, যূপ ভগ্ন, আৰু তোৰণসহ দ্বাৰশোভা নষ্ট।
Verse 34
प्रदीपितमहाशालं दृष्ट्वा यज्ञो ऽपि दुद्रुवे तं तदा मृगरूपेण धावन्तं गगनं प्रति
জ্বলি উঠা সেই মহাশালা দেখি যজ্ঞও ভয়তে পলাই গ’ল। তাৰ পাছত সি মৃগৰূপ ধৰি আকাশৰ ফালে দৌৰি উঠিল।
Verse 35
वीरभद्रः समाधाय विशिरस्कमथाकरोत् ततः प्रजापतिं धर्मं कश्यपं च जगद्गुरुम्
তেতিয়া বীৰভদ্ৰে নিজকে সাজু কৰি তেওঁলোকক শিৰচ্ছেদ কৰি শিৰোহীন কৰিলে; তাৰ পাছত প্ৰজাপতি ধৰ্ম আৰু জগতগুৰু কশ্যপকো দমন কৰিলে। এইদৰে প্ৰভুৰ গণশক্তিয়ে যজ্ঞজাত অহংকাৰ ভাঙি, পাশবদ্ধ পশুৰ বন্ধন ছিন্ন কৰি, পতি (শিৱ)-ৰ সৰ্বকৰ্মাধিপত্য স্থাপন কৰিলে।
Verse 36
अरिष्टनेमिनं वीरो बहुपुत्रं मुनीश्वरम् मुनिम् अङ्गिरसं चैव कृष्णाश्वं च महाबलः
সেই মহাবলী পতি (শিৱ) অরিষ্টনেমি, বহুপুত্ৰ, মুনীশ্বৰ, অঙ্গিৰস আৰু কৃষ্ণাশ্ব নামেৰেও খ্যাত—‘কৃষ্ণাশ্ব’ মানে ইন্দ্ৰিয়জয় আৰু মুক্তিমাৰ্গলৈ ধাৱমান চিত্তৰ বেগ।
Verse 37
जघान मूर्ध्नि पादेन दक्षं चैव यशस्विनम् चिछेद च शिरस्तस्य ददाहाग्नौ द्विजोत्तमाः
তাৰ পাছত তেওঁ যশস্বী দক্ষৰ মূৰ্ধাত পাদাঘাত কৰিলে; হে দ্বিজোত্তমসকল, তাৰ শিৰচ্ছেদ কৰি যজ্ঞাগ্নিত নিক্ষেপ কৰিলে। এইদৰে পতি (শিৱ)-ৰ অজেয় আজ্ঞাত যজ্ঞ ধ্বংস হ’ল।
Verse 38
सरस्वत्याश् च नासाग्रं देवमातुस्तथैव च निकृत्य करजाग्रेण वीरभद्रः प्रतापवान्
তাৰ পাছত প্ৰতাপশালী বীৰভদ্ৰে নখৰ অগ্ৰভাগেৰে সৰস্বতীৰ নাসাৰ অগ্ৰ ছেদন কৰিলে, আৰু দেৱমাতাৰো তেনেকৈ কৰিলে; এইদৰে যজ্ঞমণ্ডপত দেৱসকলৰ অহংকাৰ দমন কৰিলে।
Verse 39
तस्थौ श्रिया वृतो मध्ये प्रेतस्थाने यथा भवः एतस्मिन्नेव काले तु भगवान्पद्मसंभवः
তেওঁ মধ্যভাগত শ্ৰীৰে আৱৃত হৈ থিয় হৈ ৰ’ল—যেনেকৈ প্ৰেতস্থান (শ্মশান)ত ভব (শিৱ) বিরাজ কৰে। আৰু সেই একে সময়তে ভগৱান পদ্মসম্ভৱ (ব্ৰহ্মা)ও তাত উপস্থিত হ’ল।
Verse 40
भद्रमाह महातेजाः प्रार्थयन्प्रणतः प्रभुः अलं क्रोधेन वै भद्र नष्टाश्चैव दिवौकसः
মহাতেজস্বী প্ৰভুৱে ভদ্ৰক ক’লে। প্ৰণাম কৰি বিনীতভাৱে প্ৰাৰ্থনা কৰি ক’লে— “হে ভদ্ৰ, ক্ৰোধ যথেষ্ট; দিবৌকস দেৱসকল ইতিমধ্যে বিনষ্ট হৈছে।”
Verse 41
प्रसीद क्षम्यतां सर्वं रोमजैः सह सुव्रत सो ऽपि भद्रः प्रभावेण ब्रह्मणः परमेष्ठिनः
“প্ৰসন্ন হওক; ৰোমজসকলৰ সৈতে সকলো ক্ষমা কৰক, হে সুব্ৰত।” পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাৰ প্ৰভাৱে ভদ্ৰো শుభ হ’ল।
Verse 42
शमं जगाम शनकैः शान्तस्तस्थौ तदाज्ञया देवो ऽपि तत्र भगवान् अन्तरिक्षे वृषध्वजः
সেয়া ধীৰে ধীৰে শমলৈ ঘূৰি আহিল; সেই আজ্ঞাত শান্ত হৈ স্থিৰ হৈ ৰ’ল। আৰু তাতেই অন্তৰীক্ষত বৃষধ্বজ ভগৱান শিৱো উপস্থিত আছিল।
Verse 43
सगणः सर्वदः शर्वः सर्वलोकमहेश्वरः प्रार्थितश्चैव देवेन ब्रह्मणा भगवान् भवः
তেওঁ গণসহিত; সৰ্বদ—সকলো বৰ দানকাৰী; শৰ্ব—সংহাৰক; আৰু সৰ্বলোকৰ মহেশ্বৰ। সেই ভগৱান ভব (শিৱ)ক দেৱ ব্ৰহ্মাইও প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।
Verse 44
हतानां च तदा तेषां प्रददौ पूर्ववत्तनुम् इन्द्रस्य च शिरस्तस्य विष्णोश्चैव महात्मनः
তেতিয়া যিসকল নিহত হৈছিল, তেওঁলোকক পূৰ্ববৎ দেহ প্ৰদান কৰিলে। ইন্দ্ৰৰ মস্তকো পুনঃ স্থাপন কৰিলে, আৰু মহাত্মা বিষ্ণুৰো কল্যাণ/স্বাস্থ্য পুনৰুদ্ধাৰ কৰিলে।
Verse 45
दक्षस्य च मुनीन्द्रस्य तथान्येषां महेश्वरः वागीश्याश्चैव नासाग्रं देवमातुस्तथैव च
মহেশ্বৰে দক্ষ, সেই মুনীন্দ্ৰ, আৰু আনসকলৰো নাসাগ্ৰ স্পৰ্শ/চিহ্নিত কৰিলে; তদ্ৰূপ বাগীশী আৰু দেবমাতাৰ নাসাগ্ৰও। এই চিহ্নে প্ৰভু পতি ধৰ্মানুসাৰে পশু (জীৱ)ক বন্ধন বা মোক্ষ দান কৰাৰ নিজ ঐশ্বৰ্য স্থাপন কৰিলে।
Verse 46
नष्टानां जीवितं चैव वराणि विविधानि च दक्षस्य ध्वस्तवक्त्रस्य शिरसा भगवान्प्रभुः
ভগৱান প্ৰভু, সৰ্বাধিপতি পতি, নষ্ট হোৱা সকলক পুনৰ জীৱন দিলে আৰু নানাবিধ বৰ দান কৰিলে; আৰু যাৰ মুখ ধ্বংস হৈছিল সেই দক্ষকো এক শিৰ স্থাপন কৰি পুনৰ্জীৱন দিলে।
Verse 47
कल्पयामास वै वक्त्रं लीलया च महान् भवः दक्षो ऽपि लब्धसंज्ञश् च समुत्थाय कृताञ्जलिः
মহান ভব (শিৱ) লীলামাত্ৰে তাৰ বাবে মুখ গঢ়ি দিলে। দক্ষও চেতনা পাই উঠি, কৰযোৰে ভক্তিভাৱে থিয় হ’ল।
Verse 48
तुष्टाव देवदेवेशं शङ्करं वृषभध्वजम् स्तुतस्तेन महातेजाः प्रदाय विविधान्वरान्
সেয়ে দেৱদেৱেশ, বৃষভধ্বজ শংকৰক স্তুতি কৰিলে। সেই স্তুতিত প্ৰসন্ন হৈ মহাতেজস্বী প্ৰভুৱে নানাবিধ বৰ দিলে—পতি শিৱৰ অনুগ্ৰহে পশু (জীৱ)ৰ পাশ (বন্ধন) শিথিল হৈ মোচন পায়।
Verse 49
गाणपत्यं ददौ तस्मै दक्षायाक्लिष्टकर्मणे देवाश् च सर्वे देवेशं तुष्टुवुः परमेश्वरम्
তেওঁ অক্লিষ্টকৰ্মা দক্ষক গণপত্য (গণসমূহৰ অধিপত্য) দিলে। তাৰপাছত সকলো দেৱতাই দেৱেশ পৰমেশ্বৰক স্তুতি কৰিলে—সেই পৰম পতি, যি পশু (জীৱ)ৰ পাশ মোচনকাৰী।
Verse 50
नारायणश् च भगवान् तुष्टाव च कृताञ्जलिः ब्रह्मा च मुनयः सर्वे पृथक्पृथगजोद्भवम्
ভগৱান নাৰায়ণে কৃতাঞ্জলি হৈ সন্তুষ্টচিত্তে স্তৱ কৰিলে। ব্ৰহ্মা আৰু সকলো মুনিয়েও পৃথক পৃথকভাৱে সেই অজন্মা স্বয়ম্ভূ প্ৰকাশৰ মহিমা কীৰ্তন কৰিলে।
Verse 51
तुष्टुवुर् देवदेवेशं नीलकण्ठं वृषध्वजम् तान् देवान् अनुगृह्यैव भवो ऽप्यन्तरधीयत
দেৱসকলে দেৱদেৱেশ নীলকণ্ঠ, বৃষধ্বজ প্ৰভুৰ স্তৱ কৰিলে। তেওঁলোকক অনুগ্ৰহ কৰি ভৱ (শিৱ) পুনৰ অন্তৰ্ধান কৰিলে।
Frequently Asked Questions
Ritual (yajna) without reverence becomes hollow and ego-driven; Shiva’s destruction represents dharma-correction, while his later restoration shows that divine grace (anugraha) is the final purpose—leading beings back to order, devotion, and the moksha-oriented path.
The narrative depicts Vishnu’s martial and yogic power (multiple divine forms, Sudarshana) being checked and subdued, emphasizing Shiva’s transcendence over even the highest deities, followed by reconciliation through restoration—signaling hierarchy resolved by Shiva’s grace rather than permanent enmity.
Kanakhal near Gangadwara (Haridwar region) is named as the yajna site; this anchors the Purana’s narrative to a pilgrimage landscape, useful for searches combining ‘Daksha yajna’, ‘Kanakhal’, ‘Haridwar’, and ‘Linga Purana’.