Character · Ramcharitmanas
দশৰথ in the Ramcharitmanas
दशरथNamed in 114 verses
Speaks in 44 verses
In this book
Key chapters
The chapters where দশৰথ matters most.
त्याग-दीक्षा का सोपान: जहाँ ‘राज्य’ (भोग-धर्म) का मोह टूटकर ‘वन’ (वैराग्य-धर्म) का द्वार खुलता है। अयोध्या काण्ड साधक को यह सिखाता है कि धर्म केवल शुभ-घटना नहीं, बल्कि पीड़ा में सत्य-पालन, वचन-रक्षा,
त्याग-दीक्षा का सोपान: राजधर्म, गृहधर्म और व्यक्तिगत आसक्ति का परित्याग करके ‘वन-मार्ग’ को ‘अंतर-मार्ग’ बनाना। इस काण्ड में राम का निष्कासन केवल कथा-घटना नहीं, साधक-चित्त का संस्कार है, जहाँ विरह, करुण
यह सोपान ‘विरह-योग’ का द्वार है: गृह-धर्म (राजधर्म/कुलधर्म) और वन-धर्म (त्याग/वैराग्य) के संधि-क्षण पर साधक का चित्त ‘आसक्ति’ से ‘समर्पण’ की सीढ़ी चढ़ता है। अयोध्या काण्ड में राम का वनगमन केवल ऐतिहासि
यह सोपान ‘धर्म-राज्य’ के द्वार पर ‘मोह-राज्य’ की परीक्षा है: जहाँ रामराज्य का उत्सव (सगुण-लीला) भीतर ही भीतर काम-क्रोध-कपट की आँधी से टकराता है। साधक के लिए यह चरण बताता है कि मुक्ति का मार्ग केवल बाह
यह सोपान ‘राजधर्म बनाम प्रेमधर्म’ के द्वंद्व को साधना-पथ में रूपान्तरित करता है: बाह्य अभिषेक (सामाजिक-राजकीय प्रतिष्ठा) से भीतर के अभिषेक (त्याग, समत्व, आज्ञापालन) की ओर चढ़ाई। अयोध्या, ‘अयोध्या’ (अ-य
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ से ‘भक्ति का समाज’ तक। बालकाण्ड में राम-नाम और राम-रूप का प्रथम स्थापन होता है; यहाँ विवाह-लीला ‘सगुण’ की साकार मधुरता के द्वारा जीव को ‘निरगुण’ सत्य की ओर उन्मुख करती है
यह सोपान ‘धर्म-संकट में भक्ति की परख’ है: राज-वैभव का द्वार खुलते ही त्याग का द्वार भी खुलता है। अयोध्या काण्ड में राम का ‘मर्यादा-पुरुषोत्तम’ रूप करुणा, धीरज, और पितृ-आज्ञा-पालन के द्वारा साधक को सिख
सोपान-प्रवेश: ‘मंगल-आरम्भ’ से ‘भक्ति-बीज’ तक। बालकाण्ड में राम-लीला का प्रथम दर्शन जीव के भीतर श्रद्धा (श्रवण-रुचि) जगाता है। यहाँ विवाह-उत्सव, अतिथि-सत्कार, गुरु-कृपा, दान और कुल-रीति, ये सब ‘धर्म-आचर
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ और ‘सगुण-साकार के सौंदर्य में चित्त-स्थापन’। बालकाण्ड मन को कथा-श्रवण योग्य बनाता है, नाम, रूप, गुण, लीला के माध्यम से चित्त की मलिनता घटाकर उसे मंगल-लग्न (अनुकूल काल) की
सोपान-प्रथम: ‘श्रद्धा का जन्म’ और ‘सम्बन्ध-स्थापन’ का द्वार। बालकाण्ड में भक्ति का अंकुर ‘सगुण-लीला’ के माध्यम से हृदय में उतरता है, गुरु, कुल, समाज, और विवाह-समारोह जैसे लोक-आधारों को ‘ईश्वर-सान्निध्य
Every verse that names দশৰথ
114 verses
- 1.2.33
অযোধ্যা পুৰীক প্ৰণাম কৰো, অতি পৱিত্ৰ, আৰু সৰযু নদীক, যিয়ে কলিযুগৰ কলুষ নাশ কৰে। তাৰ পিছত নগৰৰ নৰ-নাৰীসকলক প্ৰণাম কৰো, যাৰ প্ৰতি প্ৰভুৰ স্নেহ কম নাছিল। সীতাৰ নিন্দাকাৰীসকলক তেওঁ পাপৰ আঘাতৰ পৰা মুক্ত কৰিলে, আৰু তেওঁলোকক শোকশূন্য কৰি নিজ…
- 1.12.239
যাক নজানিলে মিথ্যাও সত্য যেন লাগে, যেনে ৰজ্জু নচিনিলে সাপ বুলি ভ্ৰম হয়। যাক জানিলে জগত বিলীন হৈ যায়, যেনে জাগিলে স্বপ্নৰ ভ্ৰম আঁতৰে। মই সেই বালৰূপী ৰামক প্ৰণাম কৰোঁ, যাৰ নাম জপ কৰিলে সকলো সিদ্ধি সহজলভ্য হয়। তেওঁ মঙ্গলৰ ভৱন আৰু অমঙ্গলৰ…
- 1.12.252
যাক বেদ আৰু বিদ্বানসকলে এইদৰে গায়, যাক মুনিসকলে ধ্যানে ধাৰণ কৰে, সেই দশৰথৰ পুত্ৰ আৰু কোশলৰ অধিপতি ভগৱান ভক্তৰ হিতৰ বাবে অৱতীৰ্ণ হৈছে।
- 1.13.261
ভগবানে তেওঁলোকক বধ কৰিলেও তেওঁলোকে মুক্তি নাপালে, কাৰণ ব্ৰাহ্মণৰ বাক্য অনুসৰি তেওঁলোকে তিনি জন্ম ল'ব লাগিছিল, তাক পূৰ্ণ কৰিব লাগিছিল। এবাৰ তেওঁলোকৰ হিতৰ বাবে ভক্তানুৰাগী ভগবানে দেহ ধাৰণ কৰিলে। তাত কশ্যপ আৰু অদিতি তেওঁৰ পিতা-মাতা, যি দশৰথ…
- 1.19.391
ভয় কৰিব না মুনি, সিদ্ধ আৰু দেৱতাসকলৰ অধিপতি; তোমালোকৰ বাবে মই মানুহৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিম। নিজৰ অংশসহ মই সূৰ্যৰ উদাৰ বংশত মানৱ অৱতাৰ গ্ৰহণ কৰিম। কশ্যপ আৰু অদিতিয়ে মহাতপ কৰিছিল, আৰু তেওঁলোকক মই পূৰ্বে বৰ দিছিলোঁ। তেওঁলোকেই দশৰথ আৰু কৌশল্যাৰ ৰূপত…
- 1.19.393
দেৱতাসকল সকলোৱে নিজ নিজ ধামলৈ গ'ল, পৃথিৱীয়ো মনত শান্তি পালে। ব্ৰহ্মাই যি আজ্ঞা দিছিল, দেৱতাসকলে আনন্দেৰে সেই পালন কৰিলে আৰু বিলম্ব নকৰিলে। তেওঁলোকে বনবাসীৰ দেহ ধাৰণ কৰি পৃথিৱীত বাস কৰিলে, আৰু তেওঁলোকৰ অতুলনীয় বল আৰু প্ৰতাপ আছিল। পৰ্বত…
- 1.20.403
শিশুৰ কান্দোন শুনি, যি অতি প্ৰিয় বাণী, সকলো ৰাণী ব্যস্তভাৱে দৌড়ি আহিল। দাসীসকল আনন্দত ইফাল-সিফাল দৌড়ি গ'ল, আৰু নগৰৰ সকলো বাসিন্দা আনন্দত মগ্ন হ'ল। দশৰথে নিজ কাণেৰে পুত্ৰৰ জন্ম শুনি, যেন ব্ৰহ্মানন্দত লীন হৈ গ'ল। তেওঁৰ মন পৰম প্ৰেমেৰে…
- 1.21.423
হৰিয়ে বহু প্ৰকাৰৰ বাল্যলীলা কৰিলে আৰু দাসসকলক অত্যন্ত আনন্দ দিলে। কিছুকাল পাৰ হ'লে সকলো ভায়েকে ডাঙৰ হ'লে, আত্মীয়সকলক সুখ দিলে। গুৰু আহি চূড়াকৰণ কৰিলে, আৰু ব্ৰাহ্মণসকলে পুনৰ বহু দক্ষিণা পালে। চাৰিও সুকুমাৰ বালকে অপাৰ অতি মনোহৰ চৰিত্ৰ…
- 1.21.438
অতি অপ্ৰিয় বাণী শুনি ৰজাৰ হৃদয় কম্পিত হ'ল, মুখৰ দ্যুতি ম্লান হ'ল। বাৰ্ধক্যত মই চাৰি পুত্ৰ লাভ কৰিছোঁ। হে ব্ৰাহ্মণ, তুমি বিচাৰ নকৰি কথা কৈছা। ভূমি, গো, ধন আৰু কোষ বিচাৰা, আজি মই আনন্দেৰে সৰ্বস্ব দান কৰিম। দেহ আৰু প্ৰাণতকৈ প্ৰিয় আন একো…
- 1.22.452
কোৱা, নাথ, এই দুই সুন্দৰ বালক কোন? তেওঁলোক কি মুনিকুলৰ তিলক, নে নৃপকুলৰ পালক? যাক ব্ৰহ্ম বুলি বেদে নেতি নেতি কৈ গায়, সেইয়ে কি দুই ৰূপ ধৰি ইয়ালৈ আহিছে? মোৰ মন স্বভাৱতে বিৰাগৰ ৰূপ, তথাপিও মোহিত হয়, যেনে চন্দ্ৰৰ প্ৰতি চকোৰা চৰাই। সেইবাবে…
- 1.23.462
কোৱা সখি, এনে কোন দেহধাৰী আছে যে এই ৰূপ দেখি মুগ্ধ নহব? এজনে প্ৰেমেৰে কোমল কণ্ঠত ক'লে: শুনা বুদ্ধিমতী সখি, মই যি শুনিছো তাক শুনা। এই দুজন দশৰথৰ পুত্ৰ, বালক ৰাজহংসৰ যোৰাৰ দৰে। মুনি কৌশিকৰ যজ্ঞৰ ৰক্ষক, যিসকলে ৰণক্ষেত্ৰত দানৱ মাৰিছে। যাৰ…
- 1.25.512
সীতাৰ সৈতে ৰামৰ বিবাহ হ'ব, ৰজাসকলৰ গৰ্ব দূৰ কৰি। যুদ্ধত দশৰথৰ পুত্ৰসকলক কোনে জয় কৰিব পাৰে, যি ৰণক্ষেত্ৰৰ পৰাক্ৰমী বীৰ?
- 1.27.560
পৰশুৰামৰ ভয়ংকৰ বেশ দেখি, সকলো ৰজাই ভয়ত বিচলিত আৰু আতংকিত হৈ উঠি থিয় হ'ল। নিজ নিজ পিতৃৰ নাম সহ নিজৰ নাম কৈ কৈ সকলোৱে দণ্ডবৎ প্ৰণাম কৰিবলৈ ধৰিলে। যাক তেওঁ নিজ স্বভাৱে চাই গ'ল, বন্ধু বুলি জানি, সেই ব্যক্তিয়ে যেন নিজৰ প্ৰাণ শেষ হৈ গ'ল বুলি…
- 1.29.596
অযোধ্যাপুৰলৈ দূত পঠিয়াওক, যেন তেওঁলোক গৈ ৰজা দশৰথক মাতি আনে। ৰজা আনন্দিত হৈ ক'লে, "ভালো, হে কৰুণাময়," আৰু সেই সময়ত দূতসকলক মাতি পঠিয়ালে। তাৰ পিছত সকলো প্ৰধান নাগৰিকক মাতিলে। তেওঁলোক আহি শ্ৰদ্ধাভৰে মূৰ নত কৰিলে। "হাট, বজাৰ, মন্দিৰ আৰু…
- 1.30.602
দূতসকল ৰামৰ পৱিত্ৰ নগৰীত পালে, আৰু ইয়াৰ সৌন্দৰ্য দেখি আনন্দিত হল। ৰজাৰ দুৱাৰত তেওঁলোকে নিজৰ আগমনৰ সংবাদ জনালে, আৰু ৰজা দশৰথে শুনি তেওঁলোকক মাতি ললে। তেওঁলোকে প্ৰণাম কৰি পত্ৰ দিলে, আৰু আনন্দিত ৰজাই নিজে উঠি সেইটো ললে। পত্ৰ পঢ়োঁতে পঢ়োঁতে…
- 1.30.603
"মোৰ প্ৰাণপ্ৰিয় দুই ভাতৃ কুশলে আছে নে? কোৱক, তেওঁলোক কোন দেশত আছে।" স্নেহেৰে ভৰা এই বচনবোৰ শুনি ৰজাই পুনৰ পত্ৰখন পঢ়িলে।
- 1.30.604
পত্র শুনি দুয়ো ভায়ে আনন্দে পুলকিত হ'ল, তেওঁলোকৰ অধিক স্নেহ গাত সমাত নধৰিল। ভৰতৰ পৱিত্ৰ প্ৰেম দেখি সমস্ত সভাই বিশেষ আনন্দ পালে। তেতিয়া ৰজাই দূতসকলক ওচৰত বহালে আৰু মধুৰ মনোহৰ বচন উচাৰণ কৰিলে। ভায়া, কোৱা, দুয়ো বালক কুশলে আছে নেকি?…
- 1.30.605
শুনা হে ৰাজাসকলৰ মুকুটমণি, তোমাৰ দৰে ধন্য আৰু কোনো নাই, যাৰ পুত্ৰ ৰাম আৰু লক্ষ্মণ, সমগ্ৰ বিশ্বৰ দুই অলংকাৰ।
- 1.30.606
তোমাৰ পুত্ৰসকলক প্ৰশ্ন কৰাটো উচিত নহয়; তেওঁলোক নৰসিংহ, যিসকলে তিনি লোক পোহৰাই তোলে। যাৰ যশ আৰু প্ৰতাপৰ আগত চন্দ্ৰ মলিন আৰু সূৰ্য শীতল যেন লাগে। তেওঁলোকৰ বিষয়ে কেনেকৈ কোৱা যায়, নাথ, যে তেওঁলোকক চিনি পোৱা গ'ল? সূৰ্যক চাবলৈ কোনে হাতত দীপ…
- 1.30.607
সেই ঠাইত, হে মহাৰাজ, শুনা: ৰঘুবংশৰ মণি ৰামে প্ৰয়াস নোহোৱাকৈ ধনু ভাঙি দিলে, যেনে হাতীয়ে পদুমৰ নল ভাঙে।