Rig Veda 8.101.16: Mandala 8, Sukta 101, Mantra 16

Sukta 8.101

Rishi: Kāṇva tradition (probable for RV 8.101; exact seer not provided in input)

Devata: Vāc / Aditi-Go (the divine Cow as Word-Knowledge power)

Chandas: Triṣṭubh (probable; verification needed)

Samhita Patha (Devanagari)

वचोविदं वाचमुदीरयन्तीं विश्वाभिर्धीभिरुपतिष्ठमानाम् । देवीं देवेभ्यः पर्येयुषीं गामा मावृक्त मर्त्यो दभ्रचेताः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 8.101.16

Transliteration

vacovídaṃ vā́cam udīráyantīṃ víśvābhir dhībhír upatíṣṭhamānām | devī́ṃ devébhyaḥ páry eyúṣīṃ gā́m ā́ mā́vṛkta mártyo dabhra-cetāḥ ||

Translation

أيتها البقرة الإلهية العارفةُ بالكلمة، المُنهِضةُ للكلمة، القائمةُ قُربَنا بكلّ البصائر—هي الإلهةُ السائرةُ بين الآلهة: فلا يَمسسْها بشرٌ ضيّقُ العقل بأذى، ولا يَصرِفْها عنّا.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वचोविदम्: the word-knowing (knower of speech)
• वचोविदम्: कर्म (विशेषणरूपेण ‘गाम्’ विशेषयति)
• Type: Adjective
• Root: वचो-विद् (प्रातिपदिक; ‘वाच्’ + ‘विद्’ = ‘वाच्-विद्’)

• वाचम्: speech, voice
• वाचम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाच् (स्त्री.)

• उदीरयन्तीम्: raising/uttering (it), setting (it) forth
• उदीरयन्तीम्: कर्मणि विशेषणम् (वाचम् विशेषयति)
• Type: Verb (participle)
• Root: उद्-ईरय् (ईरयति; √ईर्/ईरय् ‘to set in motion, raise, utter’)

• विश्वाभिः: with all
• विश्वाभिः: करण (धीभिः सह)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (सर्व)

• धीभिः: with thoughts/insights, with devotions
• धीभिः: करण
• Type: Noun
• Root: धी (स्त्री.)

• उपतिष्ठमानाम्: approaching, attending upon
• उपतिष्ठमानाम्: कर्मणि विशेषणम् (वाचम्/गाम् प्रति ‘approaching/attending’)
• Type: Verb (participle)
• Root: उप-स्था (तिष्ठते; √स्था ‘to stand, attend’)

• देवीम्: the goddess
• देवीम्: कर्म (गाम्/वाचम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: देवी (स्त्री.)

• देवेभ्यः: to/for the gods
• देवेभ्यः: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: देव (पुं.)

• परि: around, forth (as preverb)
• परि: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: परि

• एयुषीम्: having gone, having come forth
• एयुषीम्: कर्मणि विशेषणम् (देवीम्/गाम् प्रति)
• Type: Verb (participle)
• Root: इ (√इ ‘to go’) → एयुष् (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• गाम्: the cow (also: the ray/voice as ‘go’)
• गाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गो (स्त्री.)

• मा: do not
• मा: —
• Type: Indeclinable (prohibitive particle)
• Root: मा

• आवृक्त: turn away/ward off (do not repel)
• आवृक्त: क्रिया (कर्तृ: मर्त्यः)
• Type: Verb
• Root: आ-वृज्/वृञ्ज् (√वृज् ‘to turn away, avert, remove’; Vedic aorist)

• मर्त्यः: a mortal
• मर्त्यः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (पुं.)

• दभ्रचेताः: of scant understanding, small-minded
• दभ्रचेताः: कर्तृ-विशेषणम् (मर्त्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: दभ्र-चेतस् (बहुव्रीहि; दभ्र ‘small, scant’ + चेतस् ‘mind’)