Rig Veda 4.40.5: Mandala 4, Sukta 40, Mantra 5

Sukta 4.40

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: A highly symbolic formulation; often interpreted as a cosmic principle (associated with Dadhikrāvan/solar-soul-bird imagery in this hymn-context)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

हंसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षसद्धोता वेदिषदतिथिर्दुरोणसत् । नृषद्वरसदृतसद्व्योमसदब्जा गोजा ऋतजा अद्रिजा ऋतम् ॥

Recitation with translationRig Veda 4.40.5

Transliteration

haṃsáḥ śucíṣad vásur antárikṣasad dhótā vediṣád átithir duroṇasát | nṛṣád varasád ṛtasád vyòmasad abjā́ gojā́ ṛtajā́ ādrijā́ ṛtám ||

Translation

البجعةُ—الساكنةُ في الطُّهر—المتألّقةُ، الجالسةُ في الفضاءِ الأوسط؛ والـهوتَر (Hotṛ) الجالسُ على المذبح، والضيفُ الجالسُ في الدار. جالسٌ في الإنسان، جالسٌ في الأسمى، جالسٌ في Ṛta، جالسٌ في السَّعة؛ مولودٌ من المياه، مولودٌ من الأشعّة، مولودٌ من Ṛta، مولودٌ من الصخر—إنه Ṛta ذاتُها.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• हंसः: the Swan (Agni/Sūrya as hamsa)
• हंसः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: हंस

• शुचि-षत्: sitting in the pure (realm)
• शुचि-षत्: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: शुचि + सद् (धातु: सद् ‘सीदति/आस्ते’)

• वसुः: the good one; the beneficent (Vasu)
• वसुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वसु

• अन्तरिक्ष-षत्: sitting in mid-air / the atmosphere
• अन्तरिक्ष-षत्: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: अन्तरिक्ष + सद् (धातु: सद्)

• होता: the Hotṛ-priest; invoker
• होता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: होतृ (यज्-धातु-निष्पन्नः ‘होतृ’)

• वेदि-षत्: sitting on the altar
• वेदि-षत्: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: वेदी + सद् (धातु: सद्)

• अतिथि-षत्: sitting as a guest
• अतिथि-षत्: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: अतिथि + सद् (धातु: सद्)

• दुरोण-षत्: dwelling in the house/home
• दुरोण-षत्: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: दुरोण (गृह/सदन) + सद् (धातु: सद्)

• नृ-षत्: sitting among men
• नृ-षत्: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: नृ + सद् (धातु: सद्)

• वर-षत्: sitting in the best (place)
• वर-षत्: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: वर (श्रेष्ठ/उत्तम) + सद् (धातु: सद्)

• ऋत-षत्: abiding in ṛta (cosmic order)
• ऋत-षत्: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: ऋत + सद् (धातु: सद्)

• व्योम-षत्: sitting in the sky
• व्योम-षत्: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: व्योमन् + सद् (धातु: सद्)

• अब्जाः: water-born ones / born from waters
• अब्जाः: कर्तृ (समुच्चित-विशेषणम्)
• Type: Adjective/Noun
• Root: अब्ज (अप् + ज ‘water-born’)

• गोजाः: cow-born; born from cows
• गोजाः: कर्तृ (समुच्चित-विशेषणम्)
• Type: Adjective/Noun
• Root: गोज (गो + ज ‘cow-born’)

• ऋतजाः: born of ṛta
• ऋतजाः: कर्तृ (समुच्चित-विशेषणम्)
• Type: Adjective/Noun
• Root: ऋतज (ऋत + ज ‘ṛta-born’)

• अद्रिजाः: stone-born / mountain-born
• अद्रिजाः: कर्तृ (समुच्चित-विशेषणम्)
• Type: Adjective/Noun
• Root: अद्रिज (अद्रि ‘stone/mountain’ + ज) অথবা अद्रि ‘pressing-stone’ + ज

• ऋतम्: ṛta; truth/cosmic order
• ऋतम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ऋत