Rig Veda 4.36.5: Mandala 4, Sukta 36, Mantra 5

Sukta 4.36

Rishi: Rbhus cycle poet

Devata: Rbhus (Vibhu highlighted); allied gods as helpers

Chandas: Trishtubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

ऋभुतो रयिः प्रथमश्रवस्तमो वाजश्रुतासो यमजीजनन्नरः । विभ्वतष्टो विदथेषु प्रवाच्यो यं देवासोऽवथा स विचर्षणिः ॥

Transliteration

ṛbhutó rayíḥ prathamáśravastamo vājáśrutāso yám ajī́janan nárāḥ | vibhva-táṣṭo vidáthēṣu pra-vā́cyo yáṃ devā́so’vathā́ sá vícarṣaṇiḥ ||

Translation

الثروةُ (rayi) المولودةُ من مهارةِ رِبهو هي الأسبقُ في الذِّكر والأشهرُ صيتًا؛ هي التي أنجبتها القوى الرجولية، المشهورةُ بالوفرة. صاغها فيبهو، فهي جديرةٌ بأن تُعلَن في المجالس؛ ومن تُعينه الآلهةُ—يصبح واسعَ المدى، صاحبَ بصيرةٍ وقوة.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ऋभुतः: the Rbhus (craftsmen-sages)
• ऋभुतः: कर्तृ
• Type: Noun (proper name) / Adjective (used substantively)
• Root: ऋभु (प्रातिपदिक; ऋभु- ‘ऋभु’ नाम) अथवा ऋभु- (विशेषण ‘कुशल/चतुर’)

• रयिः: wealth, bounty
• रयिः: कर्तृ (वाक्य-सम्बन्धे ‘is/was’ निहित)
• Type: Noun
• Root: रयि (प्रातिपदिक)

• प्रथमश्रवस्तमः: most famed as the first / foremost in fame
• प्रथमश्रवस्तमः: विशेषण (रयिः) / कर्तृ-सम्बन्धी
• Type: Adjective
• Root: प्रथम- + श्रवस्- + तम (तमप्-प्रत्यय; समास)

• वाजश्रुतासः: renowned for prize/strength (vāja), famed for winning
• वाजश्रुतासः: कर्तृ (अजीजनन्) / विशेषण (ऋभुतः)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: वाज- + श्रुत- (कृदन्त ‘श्रुत’ < √श्रु) ; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास (अर्थ: ‘वाजेन श्रुताः/वाज-कीर्तयः’)

• यम्: whom
• यम्: कर्म (अजीजनन्) / यं…स (correlative)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अजीजनन्: they produced, generated
• अजीजनन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनने) ; causative stem जनय-/जीजन- (Vedic reduplicated aorist/causative usage)

• नरः: the men, heroes
• नरः: कर्तृ (अजीजनन्) — apposition to ऋभुतः
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)

• विभ्वतष्टः: fashioned by the mighty (Vibhvan) / well-fashioned
• विभ्वतष्टः: विशेषण (यम्/स) — ‘the fashioned (one)’
• Type: Adjective (kṛdanta-based)
• Root: विभ्वन्/विभ्व (प्रातिपदिक ‘all-pervading, mighty’) + तष्ट (कृदन्त ‘तष्ट’ < √तक्ष् ‘to fashion’)

• विदथेषु: in the assemblies/ritual distributions
• विदथेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: विदथ (प्रातिपदिक)

• प्रवाच्यः: to be proclaimed, worthy to be spoken of
• प्रवाच्यः: विधेय-विशेषण (यम्/स) — ‘to be proclaimed’
• Type: Adjective (gerundive)
• Root: प्र-√वच् (वचने) ; वाच्य (gerundive/णीयत्-भाव) with प्र-

• यम्: whom
• यम्: कर्म (अवथ) / यं…स (correlative)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• देवासः: the gods
• देवासः: कर्तृ (अवथ)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• अवथ: you protect/help
• अवथ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अव् (रक्षणे/अवने) ; present stem अव-

• सः: he
• सः: कर्तृ/विषय (सम्बन्ध: यं…स)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• विचर्षणिः: the eminent one, the distinguished hero
• विचर्षणिः: विधेय (सः …) / कर्तृ-सम्बन्धी
• Type: Noun/Adjective
• Root: वि-चर्षणि (प्रातिपदिक; ‘distinguished among men/peoples’, ‘far-seeing/renowned’)