Rig Veda 3.56.2: Mandala 3, Sukta 56, Mantra 2

Sukta 3.56

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (family attribution for Maṇḍala 3)

Devata: The One sustaining ṛta (often read as a unitive solar/ṛta principle rather than a single named deity)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

षड्भाराँ एको अचरन्बिभर्त्यृतं वर्षिष्ठमुप गाव आगुः । तिस्रो महीरुपरास्तस्थुरत्या गुहा द्वे निहिते दर्श्येका ॥

Transliteration

ṣáḍbhārā́m̐ éko ácaran bibharty ṛtáṃ várṣiṣṭham úpa gā́va ā́guḥ | tísro mahī́r úparās tasthur átyā guhā́ dvé níhite dárśy ékā ||

Translation

الواحدُ، وهو سائرٌ، يحملُ الأثقالَ الستّةَ ويحملُ أَغزرَ رِتا (Ṛta)؛ وتدنو إليه الأبقار. ثلاثُ عوالمَ عُليا فسيحةٌ ثابتةٌ قائمة؛ اثنتان مخبوءتان في الغُهَا (guha) السرّ، وواحدةٌ ظاهرةٌ للعيان.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• षट्: six
• षट्: विशेषण (कर्म/कर्मधारय-सम्बन्धः) — ‘भारान्’ इति
• Type: Noun (Numeral)
• Root: षष् (संख्या-प्रातिपदिक)

• भारान्: burdens, loads
• भारान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: भार (प्रातिपदिक)

• एकः: one (single one)
• एकः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective (Numeral)
• Root: एक (संख्या-प्रातिपदिक)

• अचरन्: moved, went
• अचरन्: क्रिया (कर्तृ-सम्बन्धः ‘एकः’)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)

• बिभर्ति: bears, supports
• बिभर्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु)

• ऋतम्: ṛta (cosmic order, truth)
• ऋतम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• वर्षिष्ठम्: most excellent, highest
• वर्षिष्ठम्: विशेषण
• Type: Adjective (Superlative)
• Root: वृश्/वर्ष (प्रातिपदिक ‘वर्षिष्ठ’ = अतिशय-श्रेष्ठ)

• उप: towards, near
• उप: उपपद/क्रियाविशेषण (आगुः इति सह)
• Type: Indeclinable
• Root: उप (उपसर्ग/अव्यय)

• गावः: cows
• गावः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• आगुः: came, have come
• आगुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + आ (उपसर्ग) → आ-गम्

• तिस्रः: three
• तिस्रः: कर्तृ (महीः इति विशेष्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun (Numeral)
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)

• महीः: great (ones); great goddesses/regions
• महीः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective
• Root: मही (प्रातिपदिक) / मह् (गुणवाचक-आधार)

• उपराः: upper, higher
• उपराः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: उपर (प्रातिपदिक)

• तस्थुः: stood, have stood
• तस्थुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)

• अत्याः: swift (mares/ones), surpassing
• अत्याः: कर्तृ/विशेषण (तस्थुः इति सह; ‘महीः’ इत्यस्य सहसम्बन्धः)
• Type: Noun/Adjective
• Root: अत्य (प्रातिपदिक) / अति (उपसर्ग) + य (गत्यर्थ) (व्युत्पत्त्यनुसारेण)

• गुहा: in a cave, in concealment
• गुहा: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: गुहा (प्रातिपदिक)

• द्वे: two
• द्वे: कर्तृ (निहिते इति सह)
• Type: Noun (Numeral)
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक)

• निहिते: placed, deposited
• निहिते: कर्तृ-विशेषण (स्थित्यर्थे)
• Type: Participle (Past Passive)
• Root: धा (धातु) + नि (उपसर्ग) → नि-धा; क्त (निहित)

• दर्शि: visible, to-be-seen
• दर्शि: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: दर्शि (प्रातिपदिक; ‘दर्शि’ = दर्शनशील/दृश्य)

• एका: one
• एका: कर्तृ (निहिते इत्यस्य अवशिष्ट-सम्बन्धः: ‘द्वे … निहिते’; तयोः एका दर्शि)
• Type: Noun/Adjective (Numeral)
• Root: एक (संख्या-प्रातिपदिक)