Valmiki Ramayana 2.95.11: Ayodhya Kanda, Sarga 95, Shloka 11

मन्दाकिनीनदीदर्शनम्

The Vision of the Mandākinī at Citrakūṭa

Devanagari script

तांश्चातिवल्गुवचसो रथाङ्गाह्वयना द्विजाः।अधिरोहन्ति कल्याणि निष्कूजन्त श्शुभा गिरः।।।।

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.95.11

Transliteration

tāṃś cātivalguvacasō rathāṅgāhvayanā dvijāḥ | adhirōhanti kalyāṇi niṣkūjantaḥ śśubhā giraḥ ||

Translation

يا سيتا المباركة، إنّ الطيورَ عذبةَ الصوت المسماة رَثانغا (تشاكرافاكا) تحطّ على تلك الأكوام، وتُطلق نغماتٍ بهيّةً عذبة.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तान्: those (them)
• तान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• अति-वल्गु-वचसः: very sweet-voiced
• अति-वल्गु-वचसः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अति (अव्यय) + वल्गु (प्रातिपदिक) + वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; तत्पुरुषः/कर्मधारयः (अति वल्गु वचः येषाम्)

• रथाङ्ग-आह्वयनाः: chakravaka birds (named rathāṅga)
• रथाङ्ग-आह्वयनाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रथाङ्ग (प्रातिपदिक) + आह्वयन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; तत्पुरुषः (रथाङ्ग इति आह्वयः/नाम येषाम्)

• द्विजाः: birds
• द्विजाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; पक्षिवाचकः

• अधिरोहन्ति: alight upon / mount
• अधिरोहन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अधि + रुह् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• कल्याणि: O auspicious one
• कल्याणि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कल्याणि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन एकवचन; संबोधन-पदम्

• निष्कूजन्तः: uttering / warbling
• निष्कूजन्तः: Kartr̥-sahacara (कर्तृ-सहचर/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: निस् + कूज् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; कर्तरि प्रयोगः; द्विजाः इत्यस्य विशेषणम्

• शुभाः: pleasant
• शुभाः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; विशेषणम् (गिरः)

• गिरः: calls / notes
• गिरः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन

Context

My lovely Sita, I consider watching this mount Chitrakuta and river Mandakini in your presence more delightful than living in Ayodhya.

Characters & Entities

• Rāma
• Sītā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is steadiness in adversity: Rāma models contentment in exile by finding wholesome joy in nature rather than lamenting loss.

What is the narrative situation?

Rāma points out the beauty around Citrakūṭa/Mandākinī to Sītā, drawing her attention to birds and flower-heaps as they move about the area.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s resilience and uplifting leadership—he comforts Sītā by reframing exile as a life of simplicity and beauty.