Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

अयोध्याकाण्डे त्र्यशीति तमः सर्गः — Bharata’s Departure and Encampment on the Gaṅgā

Śṛṅgīberapura

मणिकाराश्च ये केचित्कुम्भकाराश्च शोभनाः।सूत्रकर्मकृतश्चैव ये च शस्त्रोपजीविनः।2.83.12।।मयूरकाः क्राकचिका रोचका वेधकास्तथा।दन्तकारा स्सुधाकारा स्तथा गन्धोपजीविनः।।2.83.13।।सुवर्णकाराः प्रख्यातास्तथा कम्बलधावकाः।स्नापकोष्णोदका वैद्याधूपकाश्शौण्डिकास्तथा।।2.83.14।।रजकास्तुन्नवायाश्च ग्रामघोषमहत्तराः।शैलूषाश्च सह स्त्रीभिर्ययुः कैवर्तकास्तथा।।2.83.15।।

maṇikārāś ca ye kecit kumbhakārāś ca śobhanāḥ | sūtrakarmakṛtaś caiva ye ca śastropajīvinaḥ ||

mayūrakāḥ krākacikā rocakā vedhakās tathā | dantakārāḥ sudhākārāḥ tathā gandhopajīvinaḥ ||

suvarṇakārāḥ prakhyātās tathā kambaladhāvakāḥ | snāpakōṣṇodakā vaidyā dhūpakāḥ śauṇḍikās tathā ||

rajakās tunnavāyāś ca grāmagoṣamahattarāḥ | śailūṣāś ca saha strībhir yayuḥ kaivartakās tathā ||

وسار أيضاً صُنّاعُ الجواهر والخزّافون المهرة؛ والنسّاجون ومن يعتاشون بصناعة السلاح؛ وصانعو زينة ريش الطاووس، والنشّارون، وصانعو الحُليّ الصغيرة والثاقبون؛ ونحّاتو العاج، والمبيّضون، وباعة العطور؛ والصاغة المشهورون، وغاسلو الأغطية، والقائمون على حمّامات الماء الساخن، والأطباء، وباعة البخور وباعة الخمر؛ والغسّالون والخياطون، وكبراء القرى والنجوع، والممثلون مع نسائهم، وكذلك الصيادون—كلهم مضوا يتبعون بهاراتا.

maṇikārāḥgem-workers
maṇikārāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmaṇikāra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
yewho
ye:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
kecitsome
kecit:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + cit (निपात)
FormMasculine, Nominative, Plural; indefinite pronoun (अनिश्चित सर्वनाम)
kumbhakārāḥpotters
kumbhakārāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkumbhakāra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
śobhanāḥsplendid, fine
śobhanāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśobhana (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural; qualifies artisans
sūtra-karma-kṛtaḥthread-workers, weavers
sūtra-karma-kṛtaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūtra (प्रातिपदिक) + karma (प्रातिपदिक) + kṛt (कृ धातु) + kta (क्त)
FormMasculine, Nominative, Plural; tatpuruṣa: 'doers of thread-work' (weavers)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
evaindeed
eva:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormEmphatic particle
yewho
ye:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
śastra-upajīvinaḥweapons-makers/weapon-sellers
śastra-upajīvinaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśastra (प्रातिपदिक) + upajīvin (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural; tatpuruṣa: 'those who live by weapons'
mayūrakāḥpeacock-feather ornament makers
mayūrakāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmayūraka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
krākacikāḥsawyers
krākacikāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkrākacika (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
rocakāḥornament-makers (decorators)
rocakāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrocaka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
vedhakāḥperforators, drillers
vedhakāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvedhaka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
tathāalso
tathā:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb
dantakārāḥivory-workers
dantakārāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdantakāra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
sudhākārāḥplasterers/whitewashers
sudhākārāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsudhākāra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
tathāalso
tathā:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb
gandha-upajīvinaḥperfumers
gandha-upajīvinaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgandha (प्रातिपदिक) + upajīvin (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural; 'living by perfumes/fragrances'
suvarṇakārāḥgoldsmiths
suvarṇakārāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsuvarṇakāra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
prakhyātāḥrenowned
prakhyātāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpra-khyā (ख्या धातु) + kta (क्त)
FormMasculine, Nominative, Plural; qualifies suvarṇakārāḥ etc.
tathāalso
tathā:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb
kambala-dhāvakāḥblanket-cleaners
kambala-dhāvakāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkambala (प्रातिपदिक) + dhāvaka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural; 'blanket-washers/cleaners'
snāpaka-uṣṇodakāḥhot-bath attendants
snāpaka-uṣṇodakāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsnāpaka (प्रातिपदिक) + uṣṇodaka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural; karmadhāraya: 'hot-water bath attendants'
vaidyāḥphysicians
vaidyāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvaidya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
dhūpakāḥincense-sellers
dhūpakāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhūpaka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
śauṇḍikāḥvintners/distillers
śauṇḍikāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśauṇḍika (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
tathāalso
tathā:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb
rajakāḥwashermen
rajakāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrajaka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
tunnavāyāḥtailors
tunnavāyāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottunnavāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
grāma-ghoṣa-mahattarāḥvillage and hamlet elders
grāma-ghoṣa-mahattarāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgrāma (प्रातिपदिक) + ghoṣa (प्रातिपदिक) + mahattara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural; tatpuruṣa: 'elders/important men of villages and hamlets'
śailūṣāḥactors
śailūṣāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśailūṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
sahatogether with
saha:
Sahakāraka (सह)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
FormPreposition-like indeclinable meaning 'with' (सह-योगे) governing instrumental
strībhiḥwith women
strībhiḥ:
Sahakāraka (सह/साकं)
TypeNoun
Rootstrī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental (तृतीया/3), Plural
yayuḥwent
yayuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootyā (या धातु)
FormLuṅ (aorist), Parasmaipada, 3rd person, Plural
kaivartakāḥfishermen
kaivartakāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkaivartaka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
tathāalso
tathā:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb

Gem-polishers, potters, weapon-smiths, weavers, makers of adornments with peacock feathers, sawyers, makers of artificial ornaments, perforators of shells and ornaments, ivory-workers, whitewashers, purveyors of fragrant essences, renowned goldsmiths, blanket-cleaners, hot-bath attendants, physicians, vintners, incense merchants, washermen, tailors, headmen of villages and hamlets, actors along with their wives, fishermen -- all followed Bharata.

B
Bharata

FAQs

Dharma is presented as a shared societal undertaking: every profession and community group participates in supporting the righteous resolution centered on Rama and Bharata’s moral stance.

A wide cross-section of Ayodhya’s populace—artisans, service providers, leaders, performers, and others—joins the procession accompanying Bharata.

Bharata’s moral legitimacy and public trust: the breadth of followers implies confidence in his dharmic intent rather than personal ambition.