Valmiki Ramayana 2.4.32 — Ayodhya Kanda, Sarga 4, Shloka 32

अयोध्याकाण्डे चतुर्थः सर्गः

Rāma Summoned; Pushya Coronation Decision

Devanagari script

तस्मिन् काले हि कौशल्या तस्थावामीलितेक्षणा।सुमित्रयाऽन्वास्यमाना सीतया लक्ष्मणेन च।।2.4.32।।

Transliteration

tasmin kāle hi kauśalyā tasthāv āmīlitekṣaṇā | sumitrayā ’nvāsyamānā sītayā lakṣmaṇena ca || 2.4.32 ||

Translation

في ذلك الوقت كانت كوشاليا واقفةً بعينين مغمضتين نصف إغماضة في تأمّل، تحفّ بها سوميترَا وسيتا ولاكشمانا خدمةً ورعايةً.

Word by Word

• तस्मिन्: at that
• तस्मिन्: Adhikaraṇa (अधिकरण/Time)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• काले: time
• काले: Adhikaraṇa (अधिकरण/Time)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: हेतौ/निश्चयार्थक-अव्यय (indeed/for)

• कौशल्या: Kausalya
• कौशल्या: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: कौशल्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तस्थौ: stood
• तस्थौ: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• आमीलितेक्षणा: with half-closed eyes
• आमीलितेक्षणा: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आमीलित + ईक्षणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः ‘आमीलिते ईक्षणे यस्याः’ = ‘with half-closed eyes’

• सुमित्रया: by/with Sumitra
• सुमित्रया: Sahakāraka (सह/Instrument; accompanier)
• Type: Noun
• Root: सुमित्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• अन्वास्यमाना: being attended
• अन्वास्यमाना: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Verb
• Root: अनु-आ-√आस् (धातु) → अन्वास्यमान (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शानच्; passive sense), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘being attended/accompanied’

• सीतया: by/with Sita
• सीतया: Sahakāraka (सह/Instrument; accompanier)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• लक्ष्मणेन: by/with Lakshmana
• लक्ष्मणेन: Sahakāraka (सह/Instrument; accompanier)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

Context

At that moment Kausalya was meditating with her eyes half-closed. Sumitra, Lakshmana and Sita were attending on her.

Characters & Entities

• Kauśalyā
• Sumitrā
• Sītā
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as inner discipline: spiritual composure and reverent attendance support righteous action and truthful intention before major life duties.

What is the narrative situation?

Kauśalyā is in meditative prayer, with Sumitrā, Sītā, and Lakṣmaṇa respectfully present.

Which character virtue is emphasized?

Kauśalyā’s serenity and devotion; the others’ service-minded respect (seva) and attentiveness.